快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 九集·大品 Mahāvaggo

本經目錄四、大品一、次第住經二、次第住等至經三、涅槃樂經四、母牛喻經五、禪經六、阿難經七、順世論者經八、天與阿修羅戰爭經九、象經十、帝梨富娑經大品第四。

已對照

四、大品

4. Mahāvaggo
已對照

一、次第住經

1. Anupubbavihārasuttaṃ
32PTS 4.410已對照

三十二、“諸比丘,有這九種次第住。哪九種[次第住]呢?初禪、第二禪、第三禪、第四禪、空無邊處、識無邊處、無所有處、非想非非想處、想受滅——諸比丘,這就是九種次第住。”第一[經]。

32. [dī. ni. 3.344, 359] ‘‘Navayime, bhikkhave, anupubbavihārā. Katame nava? [ettha sī. pī. potthakesu ‘‘idha bhikkhave bhikkhu vivicceva kāmehī’’ tiādinā vittharena pāṭho dissati] Paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ, ākāsānañcāyatanaṃ, viññāṇañcāyatanaṃ, ākiñcaññāyatanaṃ, nevasaññānāsaññāyatanaṃ, saññāvedayitanirodho – ime kho, bhikkhave, nava anupubbavihārā’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、次第住等至經

2. Anupubbavihārasamāpattisuttaṃ
33PTS 4.411緬 3.210已對照

三十三、“諸比丘,我要說這九種次第住等至,你們要諦聽……乃至……諸比丘,什麼是九種次第住等至呢?凡是諸欲滅之處,以及凡是一再令諸欲滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘諸欲在何處滅?又有誰一再令諸欲滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。諸欲在這裡滅,而他們一再令諸欲滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。

33. ‘‘Navayimā, bhikkhave [nava bhikkhave (?)], anupubbavihārasamāpattiyo desessāmi, taṃ suṇātha…pe… katamā ca, bhikkhave, nava anupubbavihārasamāpattiyo? Yattha kāmā nirujjhanti, ye ca kāme nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha kāmā nirujjhanti, ke ca kāme nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ettha kāmā nirujjhanti, te ca kāme nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
已對照

“凡是尋、伺滅之處,以及凡是一再令尋、伺滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘尋、伺在何處滅?又有誰一再令尋、伺滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪;尋、伺在這裡滅,而他們一再令尋、伺滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。

‘‘Yattha vitakkavicārā nirujjhanti, ye ca vitakkavicāre nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha vitakkavicārā nirujjhanti, ke ca vitakkavicāre nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; ettha vitakkavicārā nirujjhanti, te ca vitakkavicāre nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
PTS 4.412已對照

“凡是喜滅之處,以及凡是一再令喜滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘喜在何處滅?又有誰一再令喜滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘離喜……乃至……成就並住於第三禪;喜在這裡滅,而他們一再令喜滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。

‘‘Yattha pīti nirujjhati, ye ca pītiṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha pīti nirujjhati, ke ca pītiṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; ettha pīti nirujjhati, te ca pītiṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
緬 3.211已對照

“凡是舍樂滅之處,以及凡是一再令舍樂滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘舍樂在何處滅?又有誰一再令舍樂滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪;舍樂在這裡滅,而他們一再令舍樂滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。

‘‘Yattha upekkhāsukhaṃ nirujjhati, ye ca upekkhāsukhaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha upekkhāsukhaṃ nirujjhati, ke ca upekkhāsukhaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; ettha upekkhāsukhaṃ nirujjhati, te ca upekkhāsukhaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
已對照

“凡是色想滅之處,以及凡是一再令色想滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘色想在何處滅?又有誰一再令色想滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]“虛空是無邊的”,成就並住於空無邊處。色想在這裡滅,而他們一再令色想滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。

‘‘Yattha rūpasaññā nirujjhati, ye ca rūpasaññaṃ [yattha rūpasaññā nirujjhanti, ye ca rūpasaññā (sī. syā. pī.)] nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha rūpasaññā nirujjhati, ke ca rūpasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ettha rūpasaññā nirujjhati, te ca rūpasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
PTS 4.413已對照

“凡是空無邊處想滅之處,以及凡是一再令空無邊處想滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘空無邊處想在何處滅?又有誰一再令空無邊處想滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘完全超越空無邊處,[知]“識是無邊的”,成就並住於識無邊處。空無邊處想在這裡滅,而他們一再令空無邊處想滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。

‘‘Yattha ākāsānañcāyatanasaññā nirujjhati, ye ca ākāsānañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha ākāsānañcāyatanasaññā nirujjhati, ke ca ākāsānañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ettha ākāsānañcāyatanasaññā nirujjhati, te ca ākāsānañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
緬 3.212已對照

“凡是識無邊處想滅之處,以及凡是一再令識無邊處想滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘識無邊處想在何處滅?又有誰一再令識無邊處想滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘完全超越識無邊處,[知]“什麼都沒有”,成就並住於無所有處。識無邊處想在這裡滅,而他們一再令識無邊處想滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。

‘‘Yattha viññāṇañcāyatanasaññā nirujjhati, ye ca viññāṇañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha viññāṇañcāyatanasaññā nirujjhati, ke ca viññāṇañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ettha viññāṇañcāyatanasaññā nirujjhati, te ca viññāṇañcāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
PTS 4.414已對照

“凡是無所有處想滅之處,以及凡是一再令無所有處想滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘無所有處想在何處滅?又有誰一再令無所有處想滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處。無所有處想在這裡滅,而他們一再令無所有處想滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。

‘‘Yattha ākiñcaññāyatanasaññā nirujjhati, ye ca ākiñcaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha ākiñcaññāyatanasaññā nirujjhati, ke ca ākiñcaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ettha ākiñcaññāyatanasaññā nirujjhati, te ca ākiñcaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya.
緬 3.213已對照

“凡是非想非非想處想滅之處,以及凡是一再令非想非非想處想滅而住的人,我說:‘那些具壽確實已無飢渴、已寂滅、已度脫、已到彼岸,[只是]就那一支而言。’若有人這樣說:‘非想非非想處想在何處滅?又有誰一再令非想非非想處想滅而住?我不知這個,我不見這個。’應當這樣對他說:‘賢友,在此,比丘完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅。非想非非想處想在這裡滅,而他們一再令非想非非想處想滅而住。’諸比丘,不諂、不誑的人確實會對所說以‘善哉’而歡喜、隨喜;對所說以‘善哉’歡喜、隨喜之後,會禮敬著、合掌而侍奉。諸比丘,這就是九種次第住等至。”第二[經]。

‘‘Yattha nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati, ye ca nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti, ‘addhā te āyasmanto nicchātā nibbutā tiṇṇā pāraṅgatā tadaṅgenā’ti vadāmi. ‘Kattha nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati, ke ca nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharanti – ahametaṃ na jānāmi ahametaṃ na passāmī’ti, iti yo evaṃ vadeyya, so evamassa vacanīyo – ‘idhāvuso, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Ettha nevasaññānāsaññāyatanasaññā nirujjhati, te ca nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ nirodhetvā nirodhetvā viharantī’ti. Addhā, bhikkhave, asaṭho amāyāvī ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinandeyya anumodeyya; ‘sādhū’ti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā namassamāno pañjaliko payirupāseyya. Imā kho, bhikkhave, nava anupubbavihārasamāpattiyo’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、涅槃樂經

3. Nibbānasukhasuttaṃ
34PTS 4.415已對照

三十四、一時,具壽舍利弗住在王舍城竹林迦蘭陀園。在那裡,具壽舍利弗召喚諸比丘:“賢友們,這涅槃是樂。賢友們,這涅槃是樂。”這樣說時,具壽優陀夷(Udāyī)對具壽舍利弗這樣說——“賢友舍利弗,這裡無所感受,那麼這裡有什麼樂呢?”“賢友,這裡正是在其中無所感受,這才是樂。賢友,有這五種欲功德。哪五種[欲功德]呢?眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的;耳所識的諸聲……乃至……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸觸,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的——賢友,這就是五種欲功德。賢友,緣這五欲功德而生起的樂與喜悅,賢友,這稱為欲樂。

34. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘sukhamidaṃ, āvuso, nibbānaṃ. Sukhamidaṃ, āvuso, nibbāna’’nti. Evaṃ vutte āyasmā udāyī āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ panettha, āvuso sāriputta, sukhaṃ yadettha natthi vedayita’’nti? ‘‘Etadeva khvettha, āvuso, sukhaṃ yadettha natthi vedayitaṃ. Pañcime, āvuso, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ime kho, āvuso, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, āvuso, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccatāvuso, kāmasukhaṃ.
已對照

“賢友,在此,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於初禪。賢友,若那位比丘以這種住而住時,與欲俱行的想與作意現起,那對他是病惱。賢友,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,那些與欲俱行的想與作意現起於他。那對他是病惱。賢友,而凡是病惱,那已被世尊說為苦。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
PTS 4.416緬 3.214已對照

“再者,賢友,比丘尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪。賢友,若那位比丘以這種住而住時,與尋俱行的想與作意現起,那對他是病惱。賢友,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,那些與尋俱行的想與作意現起於他。那對他是病惱。賢友,而凡是病惱,那已被世尊說為苦。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
已對照

“再者,賢友,比丘離喜……乃至……成就並住於第三禪。賢友,若那位比丘以這種住而住時,與喜俱行的想與作意現起,那對他是病惱。賢友,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,那些與喜俱行的想與作意現起於他。那對他是病惱。賢友,而凡是病惱,那已被世尊說為苦。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
已對照

“再者,賢友,比丘舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪。賢友,若那位比丘以這種住而住時,與舍俱行的想與作意現起,那對他是病惱。賢友,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,那些與舍俱行的想與作意現起於他。那對他是病惱。賢友,而凡是病惱,那已被世尊說為苦。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
PTS 4.417已對照

“再者,賢友,比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處。賢友,若那位比丘以這種住而住時,與色俱行的想與作意現起,那對他是病惱。賢友,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,那些與色俱行的想與作意現起於他。那對他是病惱。賢友,而凡是病惱,那已被世尊說為苦。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
緬 3.215已對照

“再者,賢友,比丘完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處。賢友,若那位比丘以這種住而住時,與空無邊處俱行的想與作意現起,那對他是病惱。賢友,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,那些與空無邊處俱行的想與作意現起於他。那對他是病惱。賢友,而凡是病惱,那已被世尊說為苦。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
已對照

“再者,賢友,比丘完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處。賢友,若那位比丘以這種住而住時,與識無邊處俱行的想與作意現起,那對他是病惱。賢友,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,那些與識無邊處俱行的想與作意現起於他。那對他是病惱。賢友,而凡是病惱,那已被世尊說為苦。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma, natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
已對照

“再者,賢友,比丘完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處。賢友,若那位比丘以這種住而住時,與無所有處俱行的想與作意現起,那對他是病惱。賢友,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,那些與無所有處俱行的想與作意現起於他。那對他是病惱。賢友,而凡是病惱,那已被世尊說為苦。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno iminā vihārena viharato ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, svassa hoti ābādho. Seyyathāpi, āvuso, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa te ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa hoti ābādho. Yo kho panāvuso, ābādho dukkhametaṃ vuttaṃ bhagavatā. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbānaṃ.
PTS 4.418已對照

“再者,賢友,比丘完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅,而他以慧見了[四諦]之後,諸漏便遍盡了。賢友,也應依這一理趣了知:涅槃是樂。”第三[經]。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Imināpi kho etaṃ, āvuso, pariyāyena veditabbaṃ yathā sukhaṃ nibbāna’’nti. Tatiyaṃ.
已對照

四、母牛喻經

4. Gāvīupamāsuttaṃ
35PTS 4.419緬 3.216已對照

三十五、“諸比丘,猶如一頭山中的母牛,愚痴、不明達、不識牧地、不善巧於在崎嶇的山中行走。她想:‘我何不前往從未去過的方向,吃從未吃過的草,喝從未喝過的水呢?’她前足尚未站穩,就抬起後足;她既不能前往從未去過的方向,也不能吃從未吃過的草,也不能喝從未喝過的水;而在她站立時生起‘我何不前往從未去過的方向,吃從未吃過的草,喝從未喝過的水呢’這念頭的那個地方,她也不能平安返回。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那山中的母牛愚痴、不明達、不識牧地、不善巧於在崎嶇的山中行走。同樣,諸比丘,在此,某個比丘愚痴、不明達、不識牧地、不善巧,已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。他不習近那相,不修習,不多作,不善加決意。

“他想:‘我何不尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪呢?’他不能尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪。他想:‘我何不已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪呢?’他不能已離諸欲……乃至……成就並住於初禪。諸比丘,這稱為‘兩邊都已墜落、兩邊都已退失的比丘,猶如那山中的母牛,愚痴、不明達、不識牧地、不善巧於在崎嶇的山中行走’。”

“諸比丘,猶如一頭山中的母牛,賢智、明達、識牧地、善巧於在崎嶇的山中行走。她想:‘我何不前往從未去過的方向,吃從未吃過的草,喝從未喝過的水呢?’她把前足站穩之後,才抬起後足;她前往從未去過的方向,吃從未吃過的草,喝從未喝過的水。而在她站立時生起‘我何不前往從未去過的方向,吃從未吃過的草,喝從未喝過的水呢’這念頭的那個地方,她也能平安返回。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那山中的母牛賢智、明達、識牧地、善巧於在崎嶇的山中行走。同樣,諸比丘,在此,某個比丘賢智、明達、識牧地、善巧,已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。他習近、修習、多作那相,善加決意。

“他想:‘我何不尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪呢?’他不損害第二禪,尋、伺寂止……成就並住於第二禪。他習近、修習、多作那相,善加決意。

“他想:‘我何不離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:“舍、具念、樂住。”成就並住於第三禪呢?’他不損害第三禪,離喜……乃至……成就並住於第三禪。他習近、修習、多作那相,善加決意。

“他想:‘我何不捨斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪呢?’他不損害第四禪,舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪。他習近、修習、多作那相,善加決意。

“他想:‘我何不完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]“虛空是無邊的”,成就並住於空無邊處呢?’他不損害空無邊處,完全超越色想……乃至……成就並住於空無邊處。他習近、修習、多作那相,善加決意。

“他想:‘我何不完全超越空無邊處,[知]“識是無邊的”,成就並住於識無邊處呢?’他不損害識無邊處,完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處。他習近、修習、多作那相,善加決意。

“他想:‘我何不完全超越識無邊處,[知]“什麼都沒有”,成就並住於無所有處呢?’他不損害無所有處,完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處。他習近、修習、多作那相,善加決意。

“他想:‘我何不完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處呢?’他不損害非想非非想處,完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處。他習近、修習、多作那相,善加決意。

“他想:‘我何不完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅呢?’他不損害想受滅,完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅。

“諸比丘,一旦比丘入那一等至、出那一等至,他的心便是柔軟的、堪用的。以柔軟、堪用的心,無量的定便是善修的。以那無量的、善修的定,凡為證知、作證而使心轉向任何應以證知作證之法,當有其因時,他便於彼彼[法]上達到親證之能。

“他若希望:‘願我體驗多種神變——一身能變成多身,多身能合成一身……乃至……以身自在通行,直到梵天界’——當有其因時,他便於彼彼[法]上達到親證之能。

“他若希望:以天耳界……乃至……當有其因時。

“他若希望:‘願我以心遍知其他眾生、其他人的心——有貪的心,了知為“有貪的心”;離貪的心,了知為“離貪的心”;有瞋的心,了知為“有瞋的心”;離瞋的心,了知為“離瞋的心”;有痴的心,了知為“有痴的心”;離痴的心……萎縮的心……散亂的心……廣大的心……不廣大的心……有上的心……無上的心……得定的心……無定的心……解脫的心……未解脫的心,了知為“未解脫的心”’——當有其因時,他便於彼彼[法]上達到親證之能。

“他若希望:‘願我回憶起多種宿住,即:一生、二生……乃至……願我這樣連同行相、連同細節地回憶起多種宿住’——當有其因時,他便於彼彼[法]上達到親證之能。

“他若希望:‘願我以清淨、超人的天眼……乃至……了知眾生隨業而去’——當有其因時,他便於彼彼[法]上達到親證之能。

“他若希望:‘願我由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住’——當有其因時,他便於彼彼[法]上達到親證之能”第四[經]。

35. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṃ. Tassā evamassa – ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti. Sā purimaṃ pādaṃ na suppatiṭṭhitaṃ patiṭṭhāpetvā pacchimaṃ pādaṃ uddhareyya. Sā na ceva agatapubbaṃ disaṃ gaccheyya, na ca akhāditapubbāni tiṇāni khādeyya, na ca apītapubbāni pānīyāni piveyya; yasmiṃ cassā padese ṭhitāya evamassa – ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti tañca padesaṃ na sotthinā paccāgaccheyya. Taṃ kissa hetu? Tathā hi sā, bhikkhave, gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu bālo abyatto akhettaññū akusalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; so taṃ nimittaṃ na āsevati na bhāveti na bahulīkaroti na svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So na sakkoti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharituṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So na sakkoti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharituṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu ubhato bhaṭṭho ubhato parihīno, seyyathāpi sā gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṃ’’’.
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī pabbateyyā paṇḍitā byattā khettaññū kusalā visame pabbate carituṃ. Tassā evamassa – ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti. Sā purimaṃ pādaṃ suppatiṭṭhitaṃ patiṭṭhāpetvā pacchimaṃ pādaṃ uddhareyya. Sā agatapubbañceva disaṃ gaccheyya, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyya, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya. Yasmiṃ cassā padese ṭhitāya evamassa – ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti tañca padesaṃ sotthinā paccāgaccheyya. Taṃ kissa hetu? Tathā hi sā, bhikkhave, gāvī pabbateyyā paṇḍitā byattā khettaññū kusalā visame pabbate carituṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu paṇḍito byatto khettaññū kusalo vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So dutiyaṃ jhānaṃ anabhihiṃsamāno vitakkavicārānaṃ vūpasamā… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihareyyaṃ sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeyyaṃ yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So tatiyaṃ jhānaṃ anabhihiṃsamāno pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So catutthaṃ jhānaṃ anabhihiṃsamāno sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. So ākāsānañcāyatanaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā …pe… ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. So viññāṇañcāyatanaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. So ākiñcaññāyatanaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. So nevasaññānāsaññāyatanaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti.
‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja vihareyya’nti. So saññāvedayitanirodhaṃ anabhihiṃsamāno sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati.
‘‘Yato kho, bhikkhave, bhikkhu taṃ tadeva samāpattiṃ samāpajjatipi vuṭṭhātipi, tassa mudu cittaṃ hoti kammaññaṃ. Mudunā kammaññena cittena appamāṇo samādhi hoti subhāvito. So appamāṇena samādhinā subhāvitena yassa yassa abhiññāsacchikaraṇīyassa dhammassa cittaṃ abhininnāmeti abhiññāsacchikiriyāya tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhaveyyaṃ, ekopi hutvā bahudhā assaṃ, bahudhāpi hutvā eko assaṃ…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – dibbāya sotadhātuyā…pe… sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajāneyyaṃ, sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajāneyyaṃ, vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittanti pajāneyyaṃ, sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittanti pajāneyyaṃ, vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittanti pajāneyyaṃ, samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittanti pajāneyyaṃ, vītamohaṃ vā cittaṃ… saṃkhittaṃ vā cittaṃ… vikkhittaṃ vā cittaṃ… mahaggataṃ vā cittaṃ… amahaggataṃ vā cittaṃ… sauttaraṃ vā cittaṃ… anuttaraṃ vā cittaṃ… samāhitaṃ vā cittaṃ… asamāhitaṃ vā cittaṃ… vimuttaṃ vā cittaṃ… avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajāneyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussareyyaṃ, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussareyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena…pe… yathākammūpage satte pajāneyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane.
‘‘So sace ākaṅkhati – ‘āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya’nti, tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati sati āyatane’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、禪經

5. Jhānasuttaṃ
36緬 3.220已對照

三十六、“諸比丘,我說依初禪而有諸漏的滅盡;諸比丘,我說依第二禪而有諸漏的滅盡;諸比丘,我說依第三禪而有諸漏的滅盡;諸比丘,我說依第四禪而有諸漏的滅盡;諸比丘,我說依空無邊處而有諸漏的滅盡;諸比丘,我說依識無邊處而有諸漏的滅盡;諸比丘,我說依無所有處而有諸漏的滅盡;諸比丘,我說依非想非非想處而有諸漏的滅盡;諸比丘,我說依想受滅而有諸漏的滅盡。

36. ‘‘Paṭhamampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; dutiyampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; tatiyampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; catutthampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; ākāsānañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; viññāṇañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; ākiñcaññāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; nevasaññānāsaññāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi; saññāvedayitanirodhampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi.
PTS 4.423已對照

“‘諸比丘,我說依初禪而有諸漏的滅盡’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於初禪。凡在那裡有屬色的、屬受的、屬想的、屬行的、屬識的,他把那些法觀見為無常、為苦、為病、為癰、為箭、為苦患、為病惱、為他、為破壞、為空、為無我。他使心從那些法轉離。他使心從那些法轉離之後,把心導向不死界:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。’他住立於彼,達到諸漏的滅盡。若未達到諸漏的滅盡,便以那法貪、那法歡喜,以五下分結的滅盡而為化生者,將在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。

‘‘‘Paṭhamampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti [patiṭṭhāpeti (syā.), paṭipādeti (ka.) ma. ni. 2.133 passitabbaṃ]. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā [patiṭṭhāpetvā (syā.), paṭipādetvā (ka.)] amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
PTS 4.424緬 3.221已對照

“諸比丘,猶如射手或射手的弟子,對著草人或泥堆練習,他後來成為遠射者、射中瞬息者、大物體的擊破者;同樣,諸比丘,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於初禪。凡在那裡有屬色的、屬受的、屬想的、屬行的、屬識的,他把那些法觀見為無常、為苦、為病、為癰、為箭、為苦患、為病惱、為他、為破壞、為空、為無我。他使心從那些法轉離。他使心從那些法轉離之後,把心導向不死界:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。’他住立於彼,達到諸漏的滅盡。若未達到諸漏的滅盡,便以那法貪、那法歡喜,以五下分結的滅盡而為化生者,將在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。‘諸比丘,我說依初禪而有諸漏的滅盡’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṃ karitvā, so aparena samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā [padālitā (ka.) a. ni. 3.134; 4.181]; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. ‘Paṭhamampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“諸比丘,我說依第二禪……乃至……諸比丘,我說依第三禪……‘諸比丘,我說依第四禪而有諸漏的滅盡’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。凡在那裡有屬色的、屬受的、屬想的、屬行的、屬識的,他把那些法觀見為無常、為苦、為病、為癰、為箭、為苦患、為病惱、為他、為破壞、為空、為無我。他使心從那些法轉離。他使心從那些法轉離之後,把心導向不死界:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。’他住立於彼,達到諸漏的滅盡。若未達到諸漏的滅盡,便以那法貪、那法歡喜,以五下分結的滅盡而為化生者,將在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。

‘‘Dutiyampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya…pe… tatiyampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya… ‘catutthampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
PTS 4.425緬 3.222已對照

“諸比丘,猶如射手或射手的弟子,對著草人或泥堆練習,他後來成為遠射者、射中瞬息者、大物體的擊破者;同樣,諸比丘,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。凡在那裡有屬色的、屬受的……乃至……不再從彼世間還來。‘諸比丘,我說依第四禪而有諸漏的滅盡’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṃ karitvā, so aparena samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā, dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ…pe… anāvattidhammo tasmā lokā. ‘Catutthampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“‘諸比丘,我說依空無邊處禪而有諸漏的滅盡’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處。凡在那裡有屬受的、屬想的、屬行的、屬識的,他把那些法觀見為無常、為苦、為病、為癰、為箭、為苦患、為病惱、為他、為破壞、為空、為無我。他使心從那些法轉離。他使心從那些法轉離之後,把心導向不死界:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。’他住立於彼,達到諸漏的滅盡。若未達到諸漏的滅盡,便以那法貪、那法歡喜,以五下分結的滅盡而為化生者,將在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。

‘‘‘Ākāsānañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
已對照

“諸比丘,猶如射手或射手的弟子,對著草人或泥堆練習,他後來成為遠射者、射中瞬息者、大物體的擊破者;同樣,諸比丘,比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處。凡在那裡有屬受的、屬想的……乃至……不再從彼世間還來。‘諸比丘,我說依空無邊處而有諸漏的滅盡’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṃ karitvā, so aparena samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti vedanāgataṃ saññāgataṃ…pe… anāvattidhammo tasmā lokā. ‘Ākāsānañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
PTS 4.426緬 3.223已對照

“‘諸比丘,我說依識無邊處……乃至……諸比丘,我說依無所有處而有諸漏的滅盡’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處。凡在那裡有屬受的、屬想的、屬行的、屬識的,他把那些法觀見為無常、為苦、為病、為癰、為箭、為苦患、為病惱、為他、為破壞、為空、為無我。他使心從那些法轉離。他使心從那些法轉離之後,把心導向不死界:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。’他住立於彼,達到諸漏的滅盡。若未達到諸漏的滅盡,便以那法貪、那法歡喜,以五下分結的滅盡而為化生者,將在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。

‘‘‘Viññāṇañcāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya…pe… ākiñcaññāyatanampāhaṃ, bhikkhave, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.
已對照

“諸比丘,猶如射手或射手的弟子,對著草人或泥堆練習,他後來成為遠射者、射中瞬息者、大物體的擊破者;同樣,諸比丘,比丘完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處。凡在那裡有屬受的、屬想的、屬行的、屬識的,他把那些法觀見為無常、為苦、為病、為癰、為箭、為苦患、為病惱、為他、為破壞、為空、為無我。他使心從那些法轉離。他使心從那些法轉離之後,把心導向不死界:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。’他住立於彼,達到諸漏的滅盡。若未達到諸漏的滅盡,便以那法貪、那法歡喜,以五下分結的滅盡而為化生者,將在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。‘我說依無所有處而有諸漏的滅盡’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, issāso vā issāsantevāsī vā tiṇapurisarūpake vā mattikāpuñje vā yoggaṃ karitvā, so aparena samayena dūrepātī ca hoti akkhaṇavedhī ca mahato ca kāyassa padāletā; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato suññato anattato samanupassati. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpeti. So tehi dhammehi cittaṃ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. ‘Ākiñcaññāyatanampāhaṃ, nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
緬 3.224已對照

“諸比丘,如是,凡有想等至之處,便有究竟智的通達。諸比丘,而至於[前說]所依的這兩處——非想非非想處等至與想受滅——諸比丘,我說:這兩[處]應由等至善巧的、出等至善巧的諸修禪者入[其中]、出[其中]之後,正確地講說。”第五[經]。

‘‘Iti kho, bhikkhave, yāvatā saññāsamāpatti tāvatā aññāpaṭivedho. Yāni ca kho imāni, bhikkhave, nissāya dve āyatanāni – nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti ca saññāvedayitanirodho ca, jhāyīhete, bhikkhave, samāpattikusalehi samāpattivuṭṭhānakusalehi samāpajjitvā vuṭṭhahitvā sammā akkhātabbānīti vadāmī’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、阿難經

6. Ānandasuttaṃ
37已對照

三十七、一時,具壽阿難住在憍賞彌瞿師羅園。在那裡,具壽阿難召喚諸比丘:“賢友們,諸比丘。”“賢友。”那些比丘應諾具壽阿難。具壽阿難這樣說——

37. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tatra kho āyasmā ānando bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ. Āyasmā ānando etadavoca –
PTS 4.427已對照

“賢友們,真是稀有!賢友們,真是未曾有!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊,竟隨覺了狹窄中空間的獲得,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃。眼仍將是那眼,諸色仍是那些[色],而[他]卻不領受那處;耳仍將是那耳,諸聲仍是那些[聲],而[他]卻不領受那處;鼻仍將是那鼻,諸香仍是那些[香],而[他]卻不領受那處;舌仍將是那舌,諸味仍是那些[味],而[他]卻不領受那處;身仍將是那身,諸觸仍是那些[觸],而[他]卻不領受那處。”

‘‘Acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso! Yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sambādhe okāsādhigamo anubuddho sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya. Tadeva nāma cakkhuṃ bhavissati te rūpā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissati [paṭisaṃvedayati (ka.)]. Tadeva nāma sotaṃ bhavissati te saddā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissati. Tadeva nāma ghānaṃ bhavissati te gandhā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissati. Sāva nāma jivhā bhavissati te rasā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissati. Sova nāma kāyo bhavissati te phoṭṭhabbā tañcāyatanaṃ no paṭisaṃvedissatī’’ti.
已對照

這樣說時,具壽優陀夷對具壽阿難這樣說——“賢友阿難,是有想者不領受那處呢,還是無想者?”“賢友,是有想者不領受那處,不是無想者。”

Evaṃ vutte āyasmā udāyī āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘saññīmeva nu kho, āvuso ānanda, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedeti udāhu asaññī’’ti? ‘‘Saññīmeva kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedeti, no asaññī’’ti.
已對照

“賢友,那麼是有什麼想者不領受那處呢?”“賢友,在此,比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處。賢友,有這樣之想者也不領受那處。

‘‘Kiṃsaññī panāvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedetī’’ti? ‘‘Idhāvuso, bhikkhu, sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Evaṃsaññīpi kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedeti.
緬 3.225已對照

“賢友,再者,比丘完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處。賢友,有這樣之想者也不領受那處。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Evaṃsaññīpi kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedeti.
已對照

“賢友,再者,比丘完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處。賢友,有這樣之想者也不領受那處。”

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Evaṃsaññīpi kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedetī’’ti.
PTS 4.428已對照

“賢友,有一次我住在娑雞多安闍那林鹿野苑。賢友,那時,闍知羅比丘尼來到我之處;到了之後,禮敬我,站在一旁。賢友,站在一旁的闍知羅比丘尼對我這樣說——‘阿難尊者,凡這定既不傾前,也不傾後,也不是以有行的制伏遮止而得的,由於已解脫而住立,由於住立而知足,由於知足而不戰慄——阿難尊者,世尊說這定以什麼為果呢?’”

‘‘Ekamidāhaṃ, āvuso, samayaṃ sākete viharāmi añjanavane migadāye. Atha kho, āvuso, jaṭilavāsikā [jaṭilagāhiyā (sī. pī.), jaḍilabhāgikā (syā.)] bhikkhunī yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho, āvuso, jaṭilavāsikā bhikkhunī maṃ etadavoca – ‘yāyaṃ, bhante ānanda, samādhi na cābhinato na cāpanato na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagato [sasaṅkhāraniggayhavāritavato (sī. syā. kaṃ. pī.), sasaṅkhāraniggayhavārivāvaṭo (ka.) a. ni. 3.102; 5.27; dī. ni. 3.355], vimuttattā ṭhito, ṭhitattā santusito, santusitattā no paritassati. Ayaṃ, bhante ānanda, samādhi kiṃphalo vutto bhagavatā’’’ti?
已對照

“賢友,這樣說時,我對闍知羅比丘尼這樣說——‘姊妹,凡這定既不傾前,也不傾後,也不是以有行的制伏遮止而得的,由於已解脫而住立,由於住立而知足,由於知足而不戰慄——姊妹,世尊說這定以究竟智為果。’賢友,有這樣之想者也不領受那處。”第六[經]。

‘‘Evaṃ vutte, sohaṃ, āvuso, jaṭilavāsikaṃ bhikkhuniṃ etadavocaṃ – ‘yāyaṃ, bhagini, samādhi na cābhinato na cāpanato na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagato, vimuttattā ṭhito, ṭhitattā santusito, santusitattā no paritassati. Ayaṃ, bhagini, samādhi aññāphalo vutto bhagavatā’ti. Evaṃsaññīpi kho, āvuso, tadāyatanaṃ no paṭisaṃvedetī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、順世論者經

7. Lokāyatikasuttaṃ
38已對照

三十八、那時,兩位順世論者婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的那兩位婆羅門對世尊這樣說——

38. Atha kho dve lokāyatikā brāhmaṇā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te brāhmaṇā bhagavantaṃ etadavocuṃ –
PTS 4.429緬 3.226已對照

“喬達摩尊師,富蘭那·迦葉是一切知者、一切見者,自稱有無餘的知見——‘我於行時、住時、睡時、醒時,知見都恆常不斷地現前。’他這樣說——‘我以無邊之智知、見無邊的世間而住。’喬達摩尊師,這尼乾陀·若提子也是一切知者、一切見者,自稱有無餘的知見——‘我於行時、住時、睡時、醒時,知見都恆常不斷地現前。’他這樣說——‘我以無邊之智知、見無邊的世間而住。’喬達摩尊師,這兩位知論者、這兩位彼此對立的論者之中,誰說的是真實,誰說的是虛妄呢?”

‘‘Pūraṇo, bho gotama, kassapo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti – ‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’nti. So evamāha – ‘ahaṃ anantena ñāṇena anantaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharāmī’ti. Ayampi [ayampi hi (syā. ka.)], bho gotama, nigaṇṭho nāṭaputto sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti – ‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’nti. So [sopi (?)] evamāha – ‘ahaṃ anantena ñāṇena anantaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharāmī’ti. Imesaṃ, bho gotama, ubhinnaṃ ñāṇavādānaṃ ubhinnaṃ aññamaññaṃ vipaccanīkavādānaṃ ko saccaṃ āha ko musā’’ti?
已對照

“夠了,婆羅門們,這件事且擱下:‘這兩位知論者、這兩位彼此對立的論者之中,誰說的是真實,誰說的是虛妄。’婆羅門們,我要為你們說法,你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊師。”那兩位婆羅門應諾世尊。世尊這樣說——

‘‘Alaṃ, brāhmaṇā! Tiṭṭhatetaṃ – ‘imesaṃ ubhinnaṃ ñāṇavādānaṃ ubhinnaṃ aññamaññaṃ vipaccanīkavādānaṃ ko saccaṃ āha ko musā’ti. Dhammaṃ vo, brāhmaṇā, desessāmi, taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho te brāhmaṇā bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 4.430緬 3.227已對照

“婆羅門們,猶如有四個人站在四方,具足最上的速度與最上的步之跨越。他們具足這樣的速度:猶如持強弓的射手,已受學、手已練熟、已習射,能以輕箭毫不費力地橫穿棕櫚樹影而射過;[具足]這樣的步之跨越:猶如從東海到西海。這時,站在東方的人這樣說:‘我要由行走而到達世間之邊。’他除了飲、食、咀、嘗,除了大小便之事,除了除去睡眠與疲勞,壽百歲、活滿百歲,行走了一百年,未到達世間之邊,就會在中途命終。這時,西方……乃至……這時,北方……這時,站在南方的人這樣說:‘我要由行走而到達世間之邊。’他除了飲、食、咀、嘗,除了大小便之事,除了除去睡眠與疲勞,壽百歲、活滿百歲,行走了一百年,未到達世間之邊,就會在中途命終。這是什麼緣故呢?婆羅門們,我不說那世間之邊可由這樣的奔走而知、而見、而到達。婆羅門們,我也不說不到達世間之邊而有苦的終結。

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇā, cattāro purisā catuddisā ṭhitā paramena javena ca samannāgatā paramena ca padavītihārena. Te evarūpena javena samannāgatā assu, seyyathāpi nāma daḷhadhammā [daḷhadhammo (sabbattha) a. ni. 4.45; ma. ni. 1.116 ca, taṃsaṃvaṇṇanāṭīkāyo ca moggallānabyākaraṇañca oloketabbā] dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasirena tiriyaṃ tālacchāyaṃ [tālacchātiṃ (sī. syā. pī.), tālacchādiṃ (ka.) a. ni. 4.45; ma. ni. 1.161 passitabbaṃ] atipāteyya; evarūpena ca padavītihārena, seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo atha puratthimāya disāya ṭhito puriso evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’ti. So aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarā kālaṃ kareyya. Atha pacchimāya disāya…pe… atha uttarāya disāya… atha dakkhiṇāya disāya ṭhito puriso evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’ti. So aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarā kālaṃ kareyya. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, brāhmaṇā, evarūpāya sandhāvanikāya lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmi. Na cāhaṃ, brāhmaṇā, appatvāva lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmi.
已對照

“婆羅門們,這五欲功德在聖者之律中稱為世間。哪五種呢?眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的;耳所識的諸聲……乃至……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸觸,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。婆羅門們,這五欲功德在聖者之律中稱為世間。

‘‘Pañcime, brāhmaṇā, kāmaguṇā ariyassa vinaye lokoti vuccati. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā; sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā; ime kho, brāhmaṇā, pañca kāmaguṇā ariyassa vinaye lokoti vuccati.
已對照

“婆羅門們,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。婆羅門們,這稱為‘比丘到達世間之邊而住於世間之邊’。他人這樣說:‘這也屬於世間,這也未從世間出離。’婆羅門們,我也這樣說:‘這也屬於世間,這也未從世間出離。’”

‘‘Idha, brāhmaṇā, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma, lokassa ante viharati’. Tamaññe evamāhaṃsu – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’ti. Ahampi hi [ahampi (sī. pī.)], brāhmaṇā, evaṃ vadāmi – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’’’ti.
PTS 4.431已對照

“再者,婆羅門們,比丘尋、伺寂止……乃至……第二禪……第三禪……成就並住於第四禪。婆羅門們,這稱為‘比丘到達世間之邊而住於世間之邊’。他人這樣說:‘這也屬於世間,這也未從世間出離。’婆羅門們,我也這樣說:‘這也屬於世間,這也未從世間出離。’”

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇā, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma lokassa ante viharati’. Tamaññe evamāhaṃsu – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’ti. Ahampi hi, brāhmaṇā, evaṃ vadāmi – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’’’ti.
緬 3.228已對照

“再者,婆羅門們,比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處。婆羅門們,這稱為‘比丘到達世間之邊而住於世間之邊’。他人這樣說:‘這也屬於世間,這也未從世間出離。’婆羅門們,我也這樣說:‘這也屬於世間,這也未從世間出離。’”

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇā, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma lokassa ante viharati’. Tamaññe evamāhaṃsu – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’ti. Ahampi hi, brāhmaṇā, evaṃ vadāmi – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’’’ti.
已對照

“再者,婆羅門們,比丘完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處……乃至……完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處……乃至……完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處。婆羅門們,這稱為‘比丘到達世間之邊而住於世間之邊’。他人這樣說:‘這也屬於世間,這也未從世間出離。’婆羅門們,我也這樣說:‘這也屬於世間,這也未從世間出離。’”

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇā, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati…pe… sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati…pe… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma lokassa ante viharati’. Tamaññe evamāhaṃsu – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’ti. Ahampi hi, brāhmaṇā, evaṃ vadāmi – ‘ayampi lokapariyāpanno, ayampi anissaṭo lokamhā’’’ti.
PTS 4.432已對照

“再者,婆羅門們,比丘完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅,而他以慧見了[四諦]之後,諸漏便遍盡了。婆羅門們,這稱為‘比丘到達世間之邊而住於世間之邊,已渡世間之貪著’。”第七[經]。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇā, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇā, ‘bhikkhu lokassa antamāgamma lokassa ante viharati tiṇṇo loke visattika’’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、天與阿修羅戰爭經

8. Devāsurasaṅgāmasuttaṃ
39已對照

三十九、“諸比丘,從前曾有天與阿修羅的戰爭聚集起來。諸比丘,在那場戰爭中阿修羅獲勝,諸天戰敗。諸比丘,戰敗的諸天面向北方而退走,阿修羅追擊。諸比丘,那時,諸天這樣想:‘阿修羅正在追擊。我們何不第二次與阿修羅交戰呢?’諸比丘,諸天第二次與阿修羅交戰。諸比丘,第二次也是阿修羅獲勝,諸天戰敗。諸比丘,戰敗的諸天面向北方而退走,阿修羅追擊。”

39. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho [samupabbūḷho (sī. pī.)] ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme asurā jiniṃsu, devā parājayiṃsu [parājiyiṃsu (sī. syā. ka.)]. Parājitā ca, bhikkhave, devā [devā bhītā (pī.)] apayiṃsuyeva [apayaṃsveva (sī.)] uttarenābhimukhā, abhiyiṃsu [abhiyaṃsu (sī.)] asurā. Atha kho, bhikkhave, devānaṃ etadahosi – ‘abhiyanteva kho asurā. Yaṃnūna mayaṃ dutiyampi asurehi saṅgāmeyyāmā’ti. Dutiyampi kho, bhikkhave, devā asurehi saṅgāmesuṃ. Dutiyampi kho, bhikkhave, asurāva jiniṃsu, devā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, devā apayiṃsuyeva uttarenābhimukhā, abhiyiṃsu asurā’’.
PTS 4.433緬 3.229已對照

諸比丘,那時,諸天這樣想:‘阿修羅正在追擊。我們何不第三次與阿修羅交戰呢?’諸比丘,諸天第三次與阿修羅交戰。諸比丘,第三次也是阿修羅獲勝,諸天戰敗。諸比丘,戰敗的諸天驚恐,就進入了天城。諸比丘,而已進入天城的諸天這樣想:‘現在,我們此刻以去到怯者之庇護處的自身而住,阿修羅對[我們]無可奈何。’諸比丘,阿修羅也這樣想:‘現在,諸天此刻以去到怯者之庇護處的自身而住,我們對[他們]無可奈何。’

Atha kho, bhikkhave, devānaṃ etadahosi – ‘abhiyanteva kho asurā. Yaṃnūna mayaṃ tatiyampi asurehi saṅgāmeyyāmā’ti. Tatiyampi kho, bhikkhave, devā asurehi saṅgāmesuṃ. Tatiyampi kho, bhikkhave, asurāva jiniṃsu, devā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, devā bhītā devapuraṃyeva pavisiṃsu. Devapuragatānañca pana [puna (ka.)], bhikkhave, devānaṃ etadahosi – ‘bhīruttānagatena kho dāni mayaṃ etarahi attanā viharāma akaraṇīyā asurehī’ti. Asurānampi, bhikkhave, etadahosi – ‘bhīruttānagatena kho dāni devā etarahi attanā viharanti akaraṇīyā amhehī’ti.
已對照

“諸比丘,從前曾有天與阿修羅的戰爭聚集起來。諸比丘,在那場戰爭中諸天獲勝,阿修羅戰敗。諸比丘,戰敗的阿修羅面向南方而退走,諸天追擊。諸比丘,那時,阿修羅這樣想:‘諸天正在追擊。我們何不第二次與諸天交戰呢?’諸比丘,阿修羅第二次與諸天交戰。諸比丘,第二次也是諸天獲勝,阿修羅戰敗。諸比丘,戰敗的阿修羅面向南方而退走,諸天追擊。”

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, asurā apayiṃsuyeva dakkhiṇenābhimukhā, abhiyiṃsu devā. Atha kho, bhikkhave, asurānaṃ etadahosi – ‘abhiyanteva kho devā. Yaṃnūna mayaṃ dutiyampi devehi saṅgāmeyyāmā’ti. Dutiyampi kho, bhikkhave, asurā devehi saṅgāmesuṃ. Dutiyampi kho, bhikkhave, devā jiniṃsu, asurā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, asurā apayiṃsuyeva dakkhiṇenābhimukhā, abhiyiṃsu devā’’.
已對照

諸比丘,那時,阿修羅這樣想:‘諸天正在追擊。我們何不第三次與諸天交戰呢?’諸比丘,阿修羅第三次與諸天交戰。諸比丘,第三次也是諸天獲勝,阿修羅戰敗。諸比丘,戰敗的阿修羅驚恐,就進入了阿修羅城。諸比丘,而已進入阿修羅城的阿修羅這樣想:‘現在,我們此刻以去到怯者之庇護處的自身而住,諸天對[我們]無可奈何。’諸比丘,諸天也這樣想:‘現在,阿修羅此刻以去到怯者之庇護處的自身而住,我們對[他們]無可奈何。’

Atha kho, bhikkhave, asurānaṃ etadahosi – ‘abhiyanteva kho devā. Yaṃnūna mayaṃ tatiyampi devehi saṅgāmeyyāmā’ti. Tatiyampi kho, bhikkhave, asurā devehi saṅgāmesuṃ. Tatiyampi kho, bhikkhave, devā jiniṃsu, asurā parājayiṃsu. Parājitā ca, bhikkhave, asurā bhītā asurapuraṃyeva pavisiṃsu. Asurapuragatānañca pana, bhikkhave, asurānaṃ etadahosi – ‘bhīruttānagatena kho dāni mayaṃ etarahi attanā viharāma akaraṇīyā devehī’ti. Devānampi, bhikkhave, etadahosi – ‘bhīruttānagatena kho dāni asurā etarahi attanā viharanti akaraṇīyā amhehī’ti.
PTS 4.434緬 3.230已對照

“同樣,諸比丘,當比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪時,諸比丘,在那時,比丘這樣想:‘現在,我此刻以去到怯者之庇護處的自身而住,魔對[我]無可奈何。’諸比丘,魔波旬也這樣想:‘現在,比丘此刻以去到怯者之庇護處的自身而住,我對[他]無可奈何。’”

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhussa evaṃ hoti – ‘bhīruttānagatena kho dānāhaṃ etarahi attanā viharāmi akaraṇīyo mārassā’ti. Mārassāpi, bhikkhave, pāpimato evaṃ hoti – ‘bhīruttānagatena kho dāni bhikkhu etarahi attanā viharati akaraṇīyo mayha’’’nti.
已對照

“諸比丘,當比丘尋、伺寂止……乃至……第二禪……第三禪……成就並住於第四禪時,諸比丘,在那時,比丘這樣想:‘現在,我此刻以去到怯者之庇護處的自身而住,魔對[我]無可奈何。’諸比丘,魔波旬也這樣想:‘現在,比丘此刻以去到怯者之庇護處的自身而住,我對[他]無可奈何。’”

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhussa evaṃ hoti – ‘bhīruttānagatena kho dānāhaṃ etarahi attanā viharāmi akaraṇīyo mārassā’ti. Mārassāpi, bhikkhave, pāpimato evaṃ hoti – ‘bhīruttānagatena kho dāni bhikkhu etarahi attanā viharati, akaraṇīyo mayha’’’nti.
已對照

“諸比丘,當比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處時,諸比丘,這稱為‘比丘已作了魔的邊際,已使魔眼無跡可尋而摧毀之,已去到波旬所不見之處,已渡世間之貪著’。”

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu antamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato tiṇṇo loke visattika’’’nti.
已對照

“諸比丘,當比丘完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處……完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處……完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處……完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅,而他以慧見了[四諦]之後,諸漏便遍盡了之時,諸比丘,這稱為‘比丘已作了魔的邊際,已使魔眼無跡可尋而摧毀之,已去到波旬所不見之處,已渡世間之貪著’。”第八[經]。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu antamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato tiṇṇo loke visattika’’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、象經

9. Nāgasuttaṃ
40PTS 4.435緬 3.231已對照

四十、“諸比丘,當林野的象專於覓食時,公象、母象、大象、幼象一再走在[它]前頭,啃斷草尖,諸比丘,林野的象因此苦惱、羞慚、厭惡。諸比丘,當林野的象專於覓食時,公象、母象、大象、幼象吃掉[它]一再拗下的折枝,諸比丘,林野的象因此苦惱、羞慚、厭惡。諸比丘,當林野的象下到入水渡口時,公象、母象、大象、幼象一再走在[它]前頭,用鼻攪渾水,諸比丘,林野的象因此苦惱、羞慚、厭惡。諸比丘,當林野的象從入水渡口上來時,母象們挨擦著[它的]身體走過,諸比丘,林野的象因此苦惱、羞慚、厭惡。

40. ‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa gocarapasutassa hatthīpi hatthiniyopi hatthikalabhāpi hatthicchāpāpi purato purato gantvā tiṇaggāni chindanti, tena, bhikkhave, āraññiko nāgo aṭṭīyati harāyati jigucchati. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa gocarapasutassa hatthīpi hatthiniyopi hatthikalabhāpi hatthicchāpāpi obhaggobhaggaṃ sākhābhaṅgaṃ khādanti, tena, bhikkhave, āraññiko nāgo aṭṭīyati harāyati jigucchati. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa ogāhaṃ otiṇṇassa hatthīpi hatthiniyopi hatthikalabhāpi hatthicchāpāpi purato purato gantvā soṇḍāya udakaṃ āloḷenti, tena, bhikkhave, āraññiko nāgo aṭṭīyati harāyati jigucchati. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa ogāhā uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti, tena, bhikkhave, āraññiko nāgo aṭṭīyati harāyati jigucchati.
PTS 4.436已對照

“諸比丘,在那時,林野的象這樣想:‘我如今與公象、母象、大象、幼象雜居而住。我吃的是被啃斷了尖的草,我一再拗下的折枝它們吃掉,我喝的是渾濁的水,我從入水渡口上來時,母象們挨擦著[我的]身體走過。我何不獨自遠離大眾而住呢?’它後來便獨自遠離大眾而住,吃的是未被啃斷尖的草,它一再拗下的折枝[它們]不吃,喝的是不渾濁的水,它從入水渡口上來時,母象們不挨擦著[它的]身體走過。

‘‘Tasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho etarahi ākiṇṇo viharāmi hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi. Chinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ khādanti [khāditaṃ (syā. ka.) mahāva. 467 passitabbaṃ], āvilāni ca pānīyāni pivāmi, ogāhā ca [ogāhāpi ca (syā. ka.) mahāva. 467 passitabbaṃ] me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti. Yaṃnūnāhaṃ eko gaṇasmā vūpakaṭṭho vihareyya’nti. So aparena samayena eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati, acchinnaggāni ceva tiṇāni khādati, obhaggobhaggañcassa sākhābhaṅgaṃ na khādanti [na obhaggobhaggañca sākhābhaṅga khādati (syā. ka.)], anāvilāni ca pānīyāni pivati, ogāhā cassa uttiṇṇassa na hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti.
已對照

“諸比丘,在那時,林野的象這樣想:‘我從前與公象、母象、大象、幼象雜居而住,吃的是被啃斷了尖的草,我一再拗下的折枝它們吃掉,喝的是渾濁的水,我從入水渡口上來時,母象們挨擦著[我的]身體走過。我如今獨自遠離大眾而住,吃的是未被啃斷尖的草,我一再拗下的折枝它們不吃,喝的是不渾濁的水,我從入水渡口上來時,母象們不挨擦著[我的]身體走過。’它用鼻折下折枝,以那折枝擦拭身體之後,滿意地捲回鼻子。

‘‘Tasmiṃ, bhikkhave, samaye āraññikassa nāgassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo vihāsiṃ hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi, chinnaggāni ceva tiṇāni khādiṃ, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ khādiṃsu, āvilāni ca pānīyāni apāyiṃ, ogāhā [ettha pisaddo sabbatthapi natthi] ca me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo agamaṃsu. Sohaṃ etarahi eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharāmi, acchinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi, obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ na khādanti, anāvilāni ca pānīyāni pivāmi, ogāhā ca me uttiṇṇassa na hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchantī’ti. So soṇḍāya sākhābhaṅgaṃ bhañjitvā sākhābhaṅgena kāyaṃ parimajjitvā attamano soṇḍaṃ saṃharati [kaṇḍuṃ saṃhanti (sī. pī.) kaṇḍuṃ saṃhanati (syā.), ettha kaṇḍuvanadukkhaṃ vinetīti attho],.
PTS 4.437緬 3.232已對照

“同樣,諸比丘,當比丘與比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、國王、王的大臣、外道、外道弟子雜居而住時,諸比丘,在那時,比丘這樣想:‘我如今與比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、國王、王的大臣、外道、外道弟子雜居而住。我何不獨自遠離大眾而住呢?’他前往僻靜的坐臥處——林野、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林邊地、露地、草堆。他去到林野、或去到樹下、或去到空屋,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye bhikkhu ākiṇṇo viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi, tasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhussa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho etarahi ākiṇṇo viharāmi bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. Yaṃnūnāhaṃ eko gaṇasmā vūpakaṭṭho vihareyya’nti. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.
已對照

“他舍斷對世間的貪欲,以離貪欲之心而住,使心從貪欲中淨化;舍斷瞋恚與惱恨,以無瞋之心而住,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心,使心從瞋恚與惱恨中淨化;舍斷昏沉睡眠,離昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心從昏沉睡眠中淨化;舍斷掉舉追悔,不掉舉而住,內心寂靜,使心從掉舉追悔中淨化;舍斷疑,度脫疑惑而住,對諸善法不再猶豫,使心從疑中淨化。他舍斷這五蓋——心的隨煩惱、令慧羸弱者——之後,已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。他滿意地捲回鼻子。尋、伺寂止……乃至……第二禪……第三禪……成就並住於第四禪。他滿意地捲回鼻子。

‘‘So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti; byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti; thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti; uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti; vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So attamano soṇḍaṃ saṃharati [kaṇḍuṃ saṃhanti (sī. pī.), kaṇḍuṃ saṃhanati (syā.), ettha kaṇḍuvanasadisaṃ jhānapaṭipakkhaṃ kilesadukkhaṃ vinetīti attho]. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So attamano soṇḍaṃ saṃharati.
PTS 4.438緬 3.233已對照

“完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處。他滿意地捲回鼻子。完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處……完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處……完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處……完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅,而他以慧見了[四諦]之後,諸漏便遍盡了。他滿意地捲回鼻子。”第九[經]。

‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. So attamano soṇḍaṃ saṃharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. So attamano soṇḍaṃ saṃharatī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、帝梨富娑經

10. Tapussasuttaṃ
41已對照

四十一、一時,世尊住在末羅[國],[有]一座名叫優樓頻螺劫波(Uruvelakappa)的末羅人市鎮。於是,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入優樓頻螺劫波乞食。在優樓頻螺劫波乞食之後,飯後從乞食處回來,召喚具壽阿難:“阿難,我深入大林為日間住期間,你暫且就待在這裡。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊。於是,世尊深入大林,在某棵樹下為日間住而坐。

41. Ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu viharati uruvelakappaṃ nāma mallānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya uruvelakappaṃ piṇḍāya pāvisi. Uruvelakappe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘idheva tāva tvaṃ, ānanda, hohi, yāvāhaṃ mahāvanaṃ ajjhogāhāmi divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahāvanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi.
已對照

那時,帝梨富娑(Tapussa)居士來到具壽阿難之處;到了之後,禮敬具壽阿難,坐在一旁。坐在一旁的帝梨富娑居士對具壽阿難這樣說——

Atha kho tapusso gahapati yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho tapusso gahapati āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
已對照

“尊者阿難,我們在家人是受用諸欲者、樂於欲者、喜於欲者、欣於欲者。尊者,對我們這些在家人——受用諸欲者、樂於欲者、喜於欲者、欣於欲者——來說,顯得像懸崖一樣的,即:出離。尊者,我曾聽說這[話]:‘在這法與律中,年紀輕輕的比丘們見到“這是寂靜的”,心便趣入出離,淨信,安住,解脫。’尊者,在這法與律中,諸比丘與眾多的人不相同的,即:出離。”

‘‘Mayaṃ, bhante ānanda, gihī kāmabhogino kāmārāmā kāmaratā kāmasammuditā. Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ gihīnaṃ kāmabhogīnaṃ kāmārāmānaṃ kāmaratānaṃ kāmasammuditānaṃ papāto viya khāyati, yadidaṃ nekkhammaṃ. Sutaṃ metaṃ, bhante, ‘imasmiṃ dhammavinaye daharānaṃ daharānaṃ bhikkhūnaṃ nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato’ [passataṃ (?)]. Tayidaṃ, bhante, imasmiṃ dhammavinaye bhikkhūnaṃ bahunā janena visabhāgo, yadidaṃ nekkhamma’’nti.
PTS 4.439已對照

“居士,這確是一件可以帶去謁見世尊的談話之資。來吧,居士,我們往世尊之處去;到了之後,把這件事稟告世尊。世尊怎樣解答,我們便怎樣受持。”

‘‘Atthi kho etaṃ, gahapati, kathāpābhataṃ bhagavantaṃ dassanāya. Āyāma, gahapati, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā bhagavato etamatthaṃ ārocessāma. Yathā no bhagavā byākarissati tathā naṃ dhāressāmā’’ti.
緬 3.234已對照

“是的,尊者。”帝梨富娑居士應諾具壽阿難。於是,具壽阿難與帝梨富娑居士一同來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——

‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho tapusso gahapati āyasmato ānandassa paccassosi. Atha kho āyasmā ānando tapussena gahapatinā saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,這位帝梨富娑居士這樣說:‘尊者阿難,我們在家人是受用諸欲者、樂於欲者、喜於欲者、欣於欲者。尊者,對我們這些在家人——受用諸欲者、樂於欲者、喜於欲者、欣於欲者——來說,顯得像懸崖一樣的,即:出離。尊者,我曾聽說這[話]:“在這法與律中,年紀輕輕的比丘們見到‘這是寂靜的’,心便趣入出離,淨信,安住,解脫。”尊者,在這法與律中,諸比丘與眾多的人不相同的,即:出離。’”

‘‘Ayaṃ, bhante, tapusso gahapati evamāha – ‘mayaṃ, bhante ānanda, gihī kāmabhogino kāmārāmā kāmaratā kāmasammuditā, tesaṃ no bhante, amhākaṃ gihīnaṃ kāmabhogīnaṃ kāmārāmānaṃ kāmaratānaṃ kāmasammuditānaṃ papāto viya khāyati, yadidaṃ nekkhammaṃ’. Sutaṃ metaṃ, bhante, ‘imasmiṃ dhammavinaye daharānaṃ daharānaṃ bhikkhūnaṃ nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. Tayidaṃ, bhante, imasmiṃ dhammavinaye bhikkhūnaṃ bahunā janena visabhāgo yadidaṃ nekkhamma’’’nti.
PTS 4.440緬 3.235已對照

“正是這樣,阿難;正是這樣,阿難!阿難,我在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,也這樣想:‘出離是善的,遠離是善的。’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入出離,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入出離,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見諸欲的過患,也未多作它;未證得出離的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入出離,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了諸欲的過患之後多作它,證得出離的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入出離,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了諸欲的過患之後多作它,證得出離的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入出離,淨信,安住,解脫。阿難,於是我已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。阿難,當我以這種住而住時,與欲俱行的想與作意現起。那對我是病惱。阿難,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,與欲俱行的想與作意於我現起。那對我是病惱。

‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda! Mayhampi kho, ānanda, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘sādhu nekkhammaṃ, sādhu paviveko’ti. Tassa mayhaṃ, ānanda, nekkhamme cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me nekkhamme cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘kāmesu kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, nekkhamme ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me nekkhamme cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ [bahulīkareyyaṃ (sī. syā. pī.)], nekkhamme ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me nekkhamme cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, nekkhamme ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.441已對照

“阿難,我這樣想:‘我何不尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪呢?’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入無尋,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入無尋,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見諸尋的過患,也未多作它;未證得無尋的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入無尋,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了諸尋的過患之後多作它,證得無尋的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入無尋,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了諸尋的過患之後多作它,證得無尋的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入無尋,淨信,安住,解脫。阿難,於是我尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪。阿難,當我以這種住而住時,與尋俱行的想與作意現起。那對我是病惱。阿難,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,與尋俱行的想與作意於我現起。那對我是病惱。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, avitakke cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me avitakke cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘vitakkesu kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, avitakke ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me avitakke cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ vitakkesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, avitakke ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me avitakke cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena vitakkesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, avitakke ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, avitakke cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.442緬 3.236已對照

“阿難,我這樣想:‘我何不離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:“舍、具念、樂住。”成就並住於第三禪呢?’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入無喜,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入無喜,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見喜的過患,也未多作它;未證得無喜的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入無喜,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了喜的過患之後多作它,證得無喜的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入無喜,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了喜的過患之後多作它,證得無喜的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入無喜,淨信,安住,解脫。阿難,於是我離喜……乃至……成就並住於第三禪。阿難,當我以這種住而住時,與喜俱行的想與作意現起。那對我是病惱。阿難,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,與喜俱行的想與作意於我現起。那對我是病惱。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihareyyaṃ sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeyyaṃ yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, nippītike cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me nippītike cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘pītiyā kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, nippītike ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me nippītike cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ pītiyā ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, nippītike ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me nippītike cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena pītiyā ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, nippītike ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, nippītike cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.443緬 3.237已對照

“阿難,我這樣想:‘我何不捨斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪呢?’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入不苦不樂,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入不苦不樂,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見舍樂的過患,也未多作它;未證得不苦不樂的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入不苦不樂,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了舍樂的過患之後多作它,證得不苦不樂的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入不苦不樂,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了舍樂的過患之後多作它,證得不苦不樂的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入不苦不樂,淨信,安住,解脫。阿難,於是我舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪。阿難,當我以這種住而住時,與舍俱行的想與作意現起。那對我是病惱。阿難,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,與舍俱行的想與作意於我現起。那對我是病惱。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, adukkhamasukhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me adukkhamasukhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘upekkhāsukhe kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, adukkhamasukhe ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me adukkhamasukhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ upekkhāsukhe ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, adukkhamasukhe ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me adukkhamasukhe cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena upekkhāsukhe ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ adukkhamasukhe ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, adukkhamasukhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.444緬 3.238已對照

“阿難,我這樣想:‘我何不完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]“虛空是無邊的”,成就並住於空無邊處呢?’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入空無邊處,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入空無邊處,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見諸色的過患,也未多作它;未證得空無邊處的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入空無邊處,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了諸色的過患之後多作它,證得空無邊處的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入空無邊處,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了諸色的過患之後多作它,證得空無邊處的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入空無邊處,淨信,安住,解脫。阿難,於是我完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處。阿難,當我以這種住而住時,與色俱行的想與作意現起。那對我是病惱。阿難,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,與色俱行的想與作意於我現起。那對我是病惱。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, ākāsānañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me ākāsānañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘rūpesu kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca abahulīkato, ākāsānañcāyatane ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me ākāsānañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ rūpesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, ākāsānañcāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ākāsānañcāyatane cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena rūpesu ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, ākāsānañcāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, ākāsānañcāyatane cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.445緬 3.239已對照

“阿難,我這樣想:‘我何不完全超越空無邊處,[知]“識是無邊的”,成就並住於識無邊處呢?’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入識無邊處,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入識無邊處,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見空無邊處的過患,也未多作它;未證得識無邊處的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入識無邊處,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了空無邊處的過患之後多作它,證得識無邊處的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入識無邊處,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了空無邊處的過患之後多作它,證得識無邊處的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入識無邊處,淨信,安住,解脫。阿難,於是我完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處。阿難,當我以這種住而住時,與空無邊處俱行的想與作意現起。那對我是病惱。阿難,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,與空無邊處俱行的想與作意於我現起。那對我是病惱。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, viññāṇañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me viññāṇañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ākāsānañcāyatane kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca abahulīkato, viññāṇañcāyatane ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me viññāṇañcāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ ākāsānañcāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, viññāṇañcāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me viññāṇañcāyatane cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena ākāsānañcāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, viññāṇañcāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, viññāṇañcāyatane cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.446已對照

“阿難,我這樣想:‘我何不完全超越識無邊處,[知]“什麼都沒有”,成就並住於無所有處呢?’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入無所有處,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入無所有處,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見識無邊處的過患,也未多作它;未證得無所有處的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入無所有處,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了識無邊處的過患之後多作它,證得無所有處的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入無所有處,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了識無邊處的過患之後多作它,證得無所有處的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入無所有處,淨信,安住,解脫。阿難,於是我完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處。阿難,當我以這種住而住時,與識無邊處俱行的想與作意現起。那對我是病惱。阿難,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,與識無邊處俱行的想與作意於我現起。那對我是病惱。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, ākiñcaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me ākiñcaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘viññāṇañcāyatane kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, ākiñcaññāyatane ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me ākiñcaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ viññāṇañcāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, ākiñcaññāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ākiñcaññāyatane cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena viññāṇañcāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, ākiñcaññāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, ākiñcaññāyatane cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.447緬 3.240已對照

“阿難,我這樣想:‘我何不完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處呢?’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入非想非非想處,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入非想非非想處,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見無所有處的過患,也未多作它;未證得非想非非想處的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入非想非非想處,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了無所有處的過患之後多作它,證得非想非非想處的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入非想非非想處,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了無所有處的過患之後多作它,證得非想非非想處的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入非想非非想處,淨信,安住,解脫。阿難,於是我完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處。阿難,當我以這種住而住時,與無所有處俱行的想與作意現起。那對我是病惱。阿難,猶如樂者生起苦,只會成為病惱;同樣,與無所有處俱行的想與作意於我現起。那對我是病惱。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu ko paccayo, yena me nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ākiñcaññāyatane kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, nevasaññānāsaññāyatane ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ ākiñcaññāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, nevasaññānāsaññāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena ākiñcaññāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, nevasaññānāsaññāyatane ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, nevasaññānāsaññāyatane cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, ānanda, iminā vihārena viharato ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho. Seyyathāpi, ānanda, sukhino dukkhaṃ uppajjeyya yāvadeva ābādhāya; evamevassa me ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Svassa me hoti ābādho.
PTS 4.448緬 3.241已對照

“阿難,我這樣想:‘我何不超越非想非非想處,成就並住於想受滅呢?’阿難,我雖見到‘這是寂靜的’,心卻不趣入想受滅,不淨信,不安住,不解脫。阿難,我這樣想:‘以什麼為因、以什麼為緣,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入想受滅,不淨信,不安住,不解脫呢?’阿難,我這樣想:‘我未見非想非非想處的過患,也未多作它;未證得想受滅的功德,也未習近它。因此,我雖見到“這是寂靜的”,心卻不趣入想受滅,不淨信,不安住,不解脫。’阿難,我這樣想:‘如果我見了非想非非想處的過患之後多作它,證得想受滅的功德之後習近它,可能會有這樣的事:我見到“這是寂靜的”,心便會趣入想受滅,淨信,安住,解脫。’阿難,後來,我見了非想非非想處的過患之後多作它,證得想受滅的功德之後習近它。阿難,我見到‘這是寂靜的’,心便趣入想受滅,淨信,安住,解脫。阿難,於是我完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅,而我以慧見了[四諦]之後,諸漏便歸於遍盡。

‘‘Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja vihareyya’nti. Tassa mayhaṃ, ānanda, saññāvedayitanirodhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘ko nu kho hetu, ko paccayo, yena me saññāvedayitanirodhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’? Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘nevasaññānāsaññāyatane kho me ādīnavo adiṭṭho, so ca me abahulīkato, saññāvedayitanirodhe ca ānisaṃso anadhigato, so ca me anāsevito. Tasmā me saññāvedayitanirodhe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati etaṃ santanti passato’. Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ nevasaññānāsaññāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulaṃ kareyyaṃ, saññāvedayitanirodhe ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseveyyaṃ, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me saññāvedayitanirodhe cittaṃ pakkhandeyya pasīdeyya santiṭṭheyya vimucceyya etaṃ santanti passato’. So kho ahaṃ, ānanda, aparena samayena nevasaññānāsaññāyatane ādīnavaṃ disvā taṃ bahulamakāsiṃ, saññāvedayitanirodhe ānisaṃsaṃ adhigamma tamāseviṃ. Tassa mayhaṃ, ānanda, saññāvedayitanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati etaṃ santanti passato. So kho ahaṃ, ānanda, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharāmi, paññāya ca me disvā āsavā parikkhayaṃ agamaṃsu.
已對照

“阿難,只要我還未曾這樣順逆地入於、也出於這九種次第住等至,阿難,我就未曾於有天、有魔、有梵天的世間,於有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,自稱‘已現正覺無上正等正覺’。阿難,而當我已這樣順逆地入於、也出於這九種次第住等至時,阿難,我才於有天、有魔、有梵天的世間,於有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,自稱‘已現正覺無上正等正覺’。而我生起了智與見:‘我的心解脫不動搖,這是最後一生,如今不再有後有。’”第十[經]。

‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, ānanda, imā nava anupubbavihārasamāpattiyo na evaṃ anulomapaṭilomaṃ samāpajjimpi vuṭṭhahimpi, neva tāvāhaṃ, ānanda, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Yato ca kho ahaṃ, ānanda, imā nava anupubbavihārasamāpattiyo evaṃ anulomapaṭilomaṃ samāpajjimpi vuṭṭhahimpi, athāhaṃ, ānanda, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me cetovimutti [vimutti (ka. sī. ka.)], ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti. Dasamaṃ.
已對照

大品第四。

Mahāvaggo catuttho.
已對照

其攝頌——

兩住與涅槃,母牛、禪第五;

阿難、婆羅門、天,以及象、帝梨富娑。

Tassuddānaṃ –
Dve vihārā ca nibbānaṃ, gāvī jhānena pañcamaṃ;
Ānando brāhmaṇā devo, nāgena tapussena cāti.