快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 八集·居士品 Gahapativaggo

本經目錄三、居士品一、第一鬱伽經二、第二鬱伽經三、第一手長者經四、第二手長者經五、摩訶男經六、耆婆經七、第一力經八、第二力經九、非時經十、阿那律大人尋經居士品第三。

已對照

三、居士品

3. Gahapativaggo
已對照

一、第一鬱伽經

1. Paṭhamauggasuttaṃ
21PTS 4.209已對照

二十一、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,你們要憶持毘舍離的鬱伽居士(Ugga gahapati vesālika)為具足八種稀有、未曾有之法者。”世尊說了這[語]。善逝說了這[語]之後,便從座起而入住處。

21. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi ‘‘aṭṭhahi, bhikkhave, acchariyehi abbhutehi dhammehi [abbhutadhammehi (syā. ka.)] samannāgataṃ uggaṃ gahapatiṃ vesālikaṃ dhārethā’’ti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
已對照

那時,某位比丘在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到毘舍離的鬱伽居士的住處;到了之後,坐在所設的座位上。那時,毘舍離的鬱伽居士來到那位比丘之處;到了之後,禮敬那位比丘,坐在一旁。那位比丘對坐在一旁的毘舍離的鬱伽居士這樣說——

Atha kho aññataro bhikkhu pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena uggassa gahapatino vesālikassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho uggo gahapati vesāliko yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho uggaṃ gahapatiṃ vesālikaṃ so bhikkhu etadavoca –
緬 3.48已對照

“居士,你已被世尊記說為具足八種稀有、未曾有之法者。居士,你所具足而被世尊記說的那八種稀有、未曾有之法是什麼呢?”“尊者,我不知道我是以哪八種稀有、未曾有之法具足而被世尊記說的。不過,尊者,凡我所具有的八種稀有、未曾有之法,請你諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,居士。”那位比丘應諾毘舍離的鬱伽居士。毘舍離的鬱伽居士這樣說——“尊者,當我第一次遠遠看見世尊時,尊者,一見之下,我的心就對世尊生起了淨信。尊者,這是我所具有的第一種稀有、未曾有之法。”

‘‘Aṭṭhahi kho tvaṃ, gahapati, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato. Katame te, gahapati, aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, yehi tvaṃ samannāgato bhagavatā byākato’’ti? ‘‘Na kho ahaṃ, bhante, jānāmi – katamehi aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākatoti. Api ca, bhante, ye me aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā saṃvijjanti, taṃ suṇohi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti kho so bhikkhu uggassa gahapatino vesālikassa paccassosi. Uggo gahapati vesāliko etadavoca – ‘‘yadāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ paṭhamaṃ dūratova addasaṃ; saha dassaneneva me, bhante, bhagavato cittaṃ pasīdi. Ayaṃ kho me, bhante, paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati’’.
PTS 4.210已對照

“尊者,我以淨信之心親近世尊。世尊為我說次第之論,即施論、戒論、生天論;開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道我已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是如此,我就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼:‘凡任何集法,一切皆是滅法。’尊者,我已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣,就在那裡皈依了佛、法、僧,並受持了以梵行為第五的諸學處。尊者,這是我所具有的第二種稀有、未曾有之法。

‘‘So kho ahaṃ, bhante, pasannacitto bhagavantaṃ payirupāsiṃ. Tassa me bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ; kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ, nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā maṃ bhagavā aññāsi kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ, samudayaṃ, nirodhaṃ, maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya; evamevaṃ kho me tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti. So kho ahaṃ, bhante, diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane tattheva buddhañca dhammañca saṅghañca saraṇaṃ agamāsiṃ, brahmacariyapañcamāni ca sikkhāpadāni samādiyiṃ. Ayaṃ kho me, bhante, dutiyo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
已對照

“尊者,我有四位少女時所娶的妻子(komāriyo pajāpatiyo)。尊者,那時我來到那些妻子之處;到了之後,對那些妻子這樣說:‘姊妹們,我已受持以梵行為第五的諸學處。願意的人,就在這裡享用財物、作諸福德吧,或者回自己的親族家去吧。或者,若有對男子的意向,我把你們給誰呢?’尊者,這樣說時,那位長妻對我這樣說:‘夫君,請把我給名叫某某的男子。’尊者,於是我派人叫來那男子,左手牽著妻子,右手拿著水瓶,為那男子灌水而授(oṇojesiṃ)[與她]。尊者,而我捨棄少女時所娶的妻子時,不記得心有任何異樣。尊者,這是我所具有的第三種稀有、未曾有之法。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhante, catasso komāriyo pajāpatiyo ahesuṃ. Atha khvāhaṃ, bhante, yena tā pajāpatiyo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā tā pajāpatiyo etadavacaṃ – ‘mayā kho, bhaginiyo, brahmacariyapañcamāni sikkhāpadāni samādinnāni [samādiṇṇāni (sī. ka.)]. Yā icchati sā idheva bhoge ca bhuñjatu puññāni ca karotu, sakāni vā ñātikulāni gacchatu. Hoti vā pana purisādhippāyo, kassa vo dammī’ti? Evaṃ vutte sā, bhante, jeṭṭhā pajāpati maṃ etadavoca – ‘itthannāmassa maṃ, ayyaputta, purisassa dehī’ti. Atha kho ahaṃ, bhante, taṃ purisaṃ pakkosāpetvā vāmena hatthena pajāpatiṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena bhiṅgāraṃ gahetvā tassa purisassa oṇojesiṃ. Komāriṃ kho panāhaṃ, bhante, dāraṃ pariccajanto nābhijānāmi cittassa aññathattaṃ. Ayaṃ kho me, bhante, tatiyo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
PTS 4.211已對照

“尊者,我家中有財物,而那些[財物]都與持戒者、具善法者不分彼此(appaṭivibhattā)。尊者,這是我所具有的第四種稀有、未曾有之法。

‘‘Saṃvijjanti kho pana me, bhante, kule bhogā. Te ca kho appaṭivibhattā sīlavantehi kalyāṇadhammehi. Ayaṃ kho me, bhante, catuttho acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
緬 3.49已對照

“尊者,凡我親近比丘時,我都是恭敬地親近,不是不恭敬地。尊者,這是我所具有的第五種稀有、未曾有之法。

‘‘Yaṃ kho panāhaṃ, bhante, bhikkhuṃ payirupāsāmi; sakkaccaṃyeva payirupāsāmi, no asakkaccaṃ. Ayaṃ kho me, bhante, pañcamo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
已對照

“尊者,若那位具壽為我說法,我就恭敬地聽,不是不恭敬地。若那位具壽不為我說法,我就為他說法。尊者,這是我所具有的第六種稀有、未曾有之法。

‘‘So ce, bhante, me āyasmā dhammaṃ deseti; sakkaccaṃyeva suṇomi, no asakkaccaṃ. No ce me so āyasmā dhammaṃ deseti, ahamassa dhammaṃ desemi. Ayaṃ kho me, bhante chaṭṭho acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
已對照

“尊者,諸天神來到我這裡告知‘居士,法是世尊所善說的’,這並不稀有。尊者,這樣說時,我對那些天神這樣說:‘無論你們諸天神這樣說也好,不這樣說也好,法總是世尊所善說的。’尊者,我不記得因此緣故而心有高舉(unnati)——‘諸天神來到我這裡’,或‘我與諸天神交談’。尊者,這是我所具有的第七種稀有、未曾有之法。

‘‘Anacchariyaṃ kho pana maṃ, bhante, devatā upasaṅkamitvā ārocenti – ‘svākkhāto, gahapati, bhagavatā dhammo’ti. Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, tā devatā evaṃ vadāmi – ‘vadeyyātha vā evaṃ kho tumhe devatā no vā vadeyyātha, atha kho svākkhāto bhagavatā dhammo’ti. Na kho panāhaṃ, bhante, abhijānāmi tatonidānaṃ cittassa unnatiṃ [uṇṇatiṃ (ka.) dha. sa. 1121; vibha. 843, 845 passitabbaṃ] – ‘maṃ vā devatā upasaṅkamanti, ahaṃ vā devatāhi saddhiṃ sallapāmī’ti. Ayaṃ kho me, bhante, sattamo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
PTS 4.212已對照

“尊者,凡世尊所教說的五下分結,我不見其中有任何一個在我自身中未斷。尊者,這是我所具有的第八種稀有、未曾有之法。尊者,這就是我所具有的八種稀有、未曾有之法。然而,我不知道我是以哪八種稀有、未曾有之法具足而被世尊記說的。”

‘‘Yānimāni, bhante, bhagavatā desitāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni, nāhaṃ tesaṃ kiñci attani appahīnaṃ samanupassāmi. Ayaṃ kho me, bhante, aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati. Ime kho me, bhante, aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā saṃvijjanti. Na ca kho ahaṃ jānāmi – katamehi cāhaṃ [katamehipahaṃ (sī.), katamehipāhaṃ (pī. ka.)] aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato’’ti.
已對照

那時,那位比丘在毘舍離的鬱伽居士的住處受取了缽食,從座而起,離去了。那時,那位比丘飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘,把與毘舍離的鬱伽居士之間所有的交談,全部稟告了世尊。

Atha kho so bhikkhu uggassa gahapatino vesālikassa nivesane piṇḍapātaṃ gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu yāvatako ahosi uggena gahapatinā vesālikena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi.
緬 3.50已對照

“善哉,善哉,比丘!正如毘舍離的鬱伽居士正確解答時所應解答的那樣。比丘,我記說毘舍離的鬱伽居士所具足的,正是這八種稀有、未曾有之法。比丘,你要憶持毘舍離的鬱伽居士為具足這八種稀有、未曾有之法者。”第一[經]。

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhu! Yathā taṃ uggo gahapati vesāliko sammā byākaramāno byākareyya, imeheva kho, bhikkhu, aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato uggo gahapati vesāliko mayā byākato. Imehi ca pana, bhikkhu, aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṃ uggaṃ gahapatiṃ vesālikaṃ dhārehī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、第二鬱伽經

2. Dutiyauggasuttaṃ
22已對照

二十二、一時,世尊住在跋耆[國](Vajjī)的象村(Hatthigāma)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,你們要憶持象村的鬱伽居士(Ugga gahapati hatthigāmaka)為具足八種稀有、未曾有之法者。”世尊說了這[語]。善逝說了這[語]之後,便從座起而入住處。

22. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vajjīsu viharati hatthigāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘aṭṭhahi, bhikkhave, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṃ uggaṃ gahapatiṃ hatthigāmakaṃ dhārethā’’ti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
PTS 4.213已對照

那時,某位比丘在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到象村的鬱伽居士的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。那時,象村的鬱伽居士來到那位比丘之處;到了之後,禮敬那位比丘,坐在一旁。那位比丘對坐在一旁的象村的鬱伽居士這樣說——“居士,你被世尊記說為具足八種稀有、未曾有之法者。居士,你被世尊記說為所具足的那八種稀有、未曾有之法是哪些呢?”

Atha kho aññataro bhikkhu pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena uggassa gahapatino hatthigāmakassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho uggo gahapati hatthigāmako yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho uggaṃ gahapatiṃ hatthigāmakaṃ so bhikkhu etadavoca – ‘‘aṭṭhahi kho tvaṃ, gahapati, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato. Katame te, gahapati, aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, yehi tvaṃ samannāgato bhagavatā byākato’’ti?
已對照

“尊者,我不知道:我被世尊記說為具足的是哪八種稀有、未曾有之法。不過,尊者,我[身上]所存在的那八種稀有、未曾有之法,請你諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,居士。”那位比丘回答象村的鬱伽居士。象村的鬱伽居士這樣說——“尊者,當我在龍林(Nāgavana)遊樂時,最初遠遠地見到世尊;尊者,一見到世尊,我的心就生起了淨信,酒醉也斷了。尊者,這是我[身上]存在的第一種稀有、未曾有之法。

‘‘Na kho ahaṃ, bhante, jānāmi – katamehi aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākatoti. Api ca, bhante, ye me aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā saṃvijjanti, taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti kho so bhikkhu uggassa gahapatino hatthigāmakassa paccassosi. Uggo gahapati hatthigāmako etadavoca – ‘‘yadāhaṃ, bhante, nāgavane paricaranto bhagavantaṃ paṭhamaṃ dūratova addasaṃ; saha dassaneneva me, bhante, bhagavato cittaṃ pasīdi, surāmado ca pahīyi. Ayaṃ kho me, bhante, paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
PTS 4.214緬 3.51已對照

“尊者,那心淨信的我侍奉世尊。世尊為我說次第之論,即施論、戒論、生天論;開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道我已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是如此,我就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼:‘凡任何集法,一切皆是滅法。’尊者,那已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣的我,就在那裡皈依了佛、法、僧,並受持了以梵行為第五的諸學處。尊者,這是我[身上]存在的第二種稀有、未曾有之法。

‘‘So kho ahaṃ, bhante, pasannacitto bhagavantaṃ payirupāsiṃ. Tassa me bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ; kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ, nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā maṃ bhagavā aññāsi kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ, samudayaṃ, nirodhaṃ, maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya; evamevaṃ kho me tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti. So kho ahaṃ, bhante, diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane tattheva buddhañca dhammañca saṅghañca saraṇaṃ agamāsiṃ, brahmacariyapañcamāni ca sikkhāpadāni samādiyiṃ. Ayaṃ kho me, bhante, dutiyo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
已對照

“尊者,我有四位少女時所娶的妻子。尊者,於是我來到那些妻子之處;到了之後,對那些妻子這樣說:‘姐妹們,我已受持了以梵行為第五的諸學處。[你們之中]凡願意的,就在這裡受用財物、作諸福吧,或回自己的親族家去。或者,[你們]若有對男子的意向,我該把你們給誰呢?’尊者,這樣說時,那位最年長的妻子對我這樣說:‘夫君,請把我給名叫某某的男子。’尊者,於是我派人叫來那位男子,以左手執妻子、以右手執水瓶,向那位男子注水而交付[她]。尊者,而我捨棄少女時所娶的妻子時,不記得有心的變異。尊者,這是我[身上]存在的第三種稀有、未曾有之法。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhante, catasso komāriyo pajāpatiyo ahesuṃ. Atha khvāhaṃ, bhante, yena tā pajāpatiyo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā tā pajāpatiyo etadavacaṃ – ‘mayā kho, bhaginiyo, brahmacariyapañcamāni sikkhāpadāni samādinnāni. Yā icchati sā idheva bhoge ca bhuñjatu puññāni ca karotu, sakāni vā ñātikulāni gacchatu. Hoti vā pana purisādhippāyo, kassa vo dammī’ti? Evaṃ vutte sā, bhante, jeṭṭhā pajāpati maṃ etadavoca – ‘itthannāmassa maṃ, ayyaputta, purisassa dehī’ti. Atha kho ahaṃ, bhante, taṃ purisaṃ pakkosāpetvā vāmena hatthena pajāpatiṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena bhiṅgāraṃ gahetvā tassa purisassa oṇojesiṃ. Komāriṃ kho panāhaṃ, bhante, dāraṃ pariccajanto nābhijānāmi cittassa aññathattaṃ. Ayaṃ kho me, bhante, tatiyo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
已對照

“尊者,而我家中有財物,這些[財物]都與持戒者、具善法者不分彼此。尊者,這是我[身上]存在的第四種稀有、未曾有之法。

‘‘Saṃvijjanti kho pana me, bhante, kule bhogā. Te ca kho appaṭivibhattā sīlavantehi kalyāṇadhammehi. Ayaṃ kho me, bhante, catuttho acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
PTS 4.215已對照

“尊者,而我無論侍奉哪一位比丘,都恭敬地侍奉,不是不恭敬地。若那位具壽為我說法,我就恭敬地聽,不是不恭敬地。若那位具壽不為我說法,我就為他說法。尊者,這是我[身上]存在的第五種稀有、未曾有之法。

‘‘Yaṃ kho panāhaṃ, bhante, bhikkhuṃ payirupāsāmi; sakkaccaṃyeva payirupāsāmi, no asakkaccaṃ. So ce me āyasmā dhammaṃ deseti; sakkaccaṃyeva suṇomi, no asakkaccaṃ. No ce me so āyasmā dhammaṃ deseti, ahamassa dhammaṃ desemi. Ayaṃ kho me, bhante, pañcamo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
緬 3.52已對照

“尊者,這不足為奇:當僧團被邀請時,諸天神前來告訴[我]:‘居士,某某比丘是俱分解脫者,某某是慧解脫者,某某是身證者,某某是見至者,某某是信解脫者,某某是隨法行者,某某是隨信行者,某某是持戒者、有善法者,某某是破戒者、有惡法者。’尊者,而我供食僧團時,不記得曾生起這樣的心:‘我給這一位少,給這一位多。’尊者,我是以平等之心而給與的。尊者,這是我[身上]存在的第六種稀有、未曾有之法。

‘‘Anacchariyaṃ kho pana, bhante, saṅghe nimantite devatā upasaṅkamitvā ārocenti – ‘asuko, gahapati, bhikkhu ubhatobhāgavimutto asuko paññāvimutto asuko kāyasakkhī asuko diṭṭhippatto [diṭṭhappatto (ka.)] asuko saddhāvimutto asuko dhammānusārī asuko saddhānusārī asuko sīlavā kalyāṇadhammo asuko dussīlo pāpadhammo’ti. Saṅghaṃ kho panāhaṃ, bhante, parivisanto nābhijānāmi evaṃ cittaṃ uppādento – ‘imassa vā thokaṃ demi imassa vā bahuka’nti. Atha khvāhaṃ, bhante, samacittova demi. Ayaṃ kho me, bhante, chaṭṭho acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
已對照

“尊者,這不足為奇:諸天神來到我這裡告訴[我]:‘居士,法是世尊所善說的。’尊者,這樣說時,我便對那些天神這樣說:‘諸天神,無論你們這樣說,或不這樣說,法都是世尊所善說的。’尊者,而我不記得曾因此而有心的高舉:‘那些天神來到我這裡’,或‘我與諸天神交談’。尊者,這是我[身上]存在的第七種稀有、未曾有之法。

‘‘Anacchariyaṃ kho pana maṃ, bhante, devatā upasaṅkamitvā ārocenti – ‘svākkhāto, gahapati, bhagavatā dhammo’ti. Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, tā devatā evaṃ vademi – ‘vadeyyātha vā evaṃ kho tumhe devatā no vā vadeyyātha, atha kho svākkhāto bhagavatā dhammo’ti. Na kho panāhaṃ, bhante, abhijānāmi tatonidānaṃ cittassa unnatiṃ – ‘maṃ tā devatā upasaṅkamanti, ahaṃ vā devatāhi saddhiṃ sallapāmī’ti. Ayaṃ kho me, bhante, sattamo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati.
PTS 4.216已對照

“尊者,若我比世尊先命終,那麼世尊這樣為我記說,也不足為奇:‘沒有那樣的結,被它所繫縛的象村的鬱伽居士會再來這世間。’尊者,這是我[身上]存在的第八種稀有、未曾有之法。尊者,這就是我[身上]存在的八種稀有、未曾有之法。然而我不知道:我被世尊記說為具足的是哪八種稀有、未曾有之法。”

‘‘Sace kho panāhaṃ, bhante, bhagavato paṭhamataraṃ kālaṃ kareyyaṃ, anacchariyaṃ kho panetaṃ yaṃ maṃ bhagavā evaṃ byākareyya – ‘natthi taṃ saṃyojanaṃ yena saṃyutto uggo gahapati hatthigāmako puna imaṃ lokaṃ āgaccheyyā’ti. Ayaṃ kho me, bhante, aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo saṃvijjati. Ime kho me, bhante, aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā saṃvijjanti. Na ca kho ahaṃ jānāmi – katamehi cāhaṃ aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato’’ti.
已對照

那時,那位比丘在象村的鬱伽居士的住處受取了缽食之後,從座而起,離去了。那時,那位比丘飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘把與象村的鬱伽居士之間所有的交談,全都告知了世尊。

‘‘Atha kho so bhikkhu uggassa gahapatino hatthigāmakassa nivesane piṇḍapātaṃ gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu yāvatako ahosi uggena gahapatinā hatthigāmakena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi.
緬 3.53已對照

“善哉,善哉,比丘!正如象村的鬱伽居士會那樣正確地解答而解答[的那樣]。比丘,我所記說的象村的鬱伽居士,正是具足這八種稀有、未曾有之法的。比丘,你要憶持象村的鬱伽居士為具足這八種稀有、未曾有之法者。”第二[經]。

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhu! Yathā taṃ uggo gahapati hatthigāmako sammā byākaramāno byākareyya, imeheva kho bhikkhu, aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato uggo gahapati hatthigāmako mayā byākato. Imehi ca pana, bhikkhu, aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṃ uggaṃ gahapatiṃ hatthigāmakaṃ dhārehī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、第一手長者經

3. Paṭhamahatthakasuttaṃ
23PTS 4.217已對照

二十三、一時,世尊住在阿羅毗(Āḷavī)的阿伽羅婆塔廟(Aggāḷava cetiya)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,你們要憶持阿羅婆迦的手長者(Hatthaka āḷavaka)為具足七種稀有、未曾有之法者。具足哪七種[法]呢?諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有信者;諸比丘,阿羅婆迦的手長者是具戒者;諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有慚者;諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有愧者;諸比丘,阿羅婆迦的手長者是多聞者;諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有施捨者;諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有慧者——諸比丘,你們要憶持阿羅婆迦的手長者為具足這七種稀有、未曾有之法者。”世尊說了這[語]。善逝說了這[語]之後,便從座起而入住處。

23. Ekaṃ samayaṃ bhagavā āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘sattahi, bhikkhave, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṃ hatthakaṃ āḷavakaṃ dhāretha. Katamehi sattahi? Saddho hi, bhikkhave, hatthako āḷavako; sīlavā, bhikkhave, hatthako āḷavako; hirīmā, bhikkhave, hatthako āḷavako; ottappī, bhikkhave, hatthako āḷavako; bahussuto, bhikkhave, hatthako āḷavako; cāgavā, bhikkhave, hatthako āḷavako; paññavā, bhikkhave, hatthako āḷavako – imehi kho, bhikkhave, sattahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṃ hatthakaṃ āḷavakaṃ dhārethā’’ti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
已對照

那時,某位比丘在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到阿羅婆迦的手長者的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。那時,阿羅婆迦的手長者來到那位比丘之處;到了之後,禮敬那位比丘,坐在一旁。那位比丘對坐在一旁的阿羅婆迦的手長者這樣說——

Atha kho aññataro bhikkhu pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena hatthakassa āḷavakassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho hatthako āḷavako yena so bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho hatthakaṃ āḷavakaṃ so bhikkhu etadavoca –
已對照

“賢友,你被世尊記說為具足七種稀有、未曾有之法者。具足哪七種[法]呢?‘諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有信者;是具戒者……乃至……有慚者……有愧者……多聞者……有施捨者……諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有慧者。’賢友,你被世尊記說為具足這七種稀有、未曾有之法者。”“尊者,那裡沒有任何穿白衣的在家人吧?”“賢友,那裡確實沒有任何穿白衣的在家人。”“尊者,那裡沒有任何穿白衣的在家人,這樣很好。”

‘‘Sattahi kho tvaṃ, āvuso, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato. Katamehi sattahi? ‘Saddho, bhikkhave, hatthako āḷavako; sīlavā…pe… hirimā… ottappī… bahussuto… cāgavā… paññavā, bhikkhave, hatthako āḷavako’ti. Imehi kho tvaṃ, āvuso, sattahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato’’ti. ‘‘Kaccittha, bhante, na koci gihī ahosi odātavasano’’ti? ‘‘Na hettha, āvuso, koci gihī ahosi odātavasano’’ti. ‘‘Sādhu, bhante, yadettha na koci gihī ahosi odātavasano’’ti.
PTS 4.218緬 3.54已對照

那時,那位比丘在阿羅婆迦的手長者的住處受取了缽食之後,從座而起,離去了。那時,那位比丘飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘對世尊這樣說——

Atha kho so bhikkhu hatthakassa āḷavakassa nivesane piṇḍapātaṃ gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,在此,我在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到阿羅婆迦的手長者的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。尊者,那時,阿羅婆迦的手長者來到我這裡;到了之後,禮敬我,坐在一旁。尊者,我對坐在一旁的阿羅婆迦的手長者這樣說:‘賢友,你被世尊記說為具足七種稀有、未曾有之法者。具足哪七種[法]呢?“諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有信者;是具戒者……乃至……有慚者……有愧者……多聞者……有施捨者……諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有慧者。”賢友,你被世尊記說為具足這七種稀有、未曾有之法者。’

‘‘Idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena hatthakassa āḷavakassa nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ. Atha kho, bhante, hatthako āḷavako yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ahaṃ, bhante, hatthakaṃ āḷavakaṃ etadavacaṃ – ‘sattahi kho tvaṃ, āvuso, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato. Katamehi sattahi? Saddho, bhikkhave, hatthako āḷavako; sīlavā…pe… hirimā… ottappī… bahussuto… cāgavā… paññavā, bhikkhave, hatthako āḷavakoti. Imehi kho tvaṃ, āvuso, sattahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgato bhagavatā byākato’ti.
已對照

“尊者,這樣說時,手長者對我這樣說:‘尊者,那裡沒有任何穿白衣的在家人吧?’‘賢友,那裡確實沒有任何穿白衣的在家人。’‘尊者,那裡沒有任何穿白衣的在家人,這樣很好。’”

‘‘Evaṃ vutte, bhante, hatthako maṃ etadavoca – ‘kaccittha, bhante, na koci gihī ahosi odātavasano’ti? ‘Na hettha, āvuso, koci gihī ahosi odātavasano’ti. ‘Sādhu, bhante, yadettha na koci gihī ahosi odātavasano’’’ti.
已對照

“善哉,善哉,比丘!比丘,那位良家子是少欲者。他不希望自身確實存在的諸善法為他人所知。比丘,那麼你也要憶持阿羅婆迦的手長者為具足這第八種稀有、未曾有之法者,即:少欲。”第三[經]。

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhu! Appiccho so, bhikkhu, kulaputto. Santeyeva attani kusaladhamme na icchati parehi ñāyamāne [paññāpayamāne (ka.)]. Tena hi tvaṃ, bhikkhu, imināpi aṭṭhamena acchariyena abbhutena dhammena samannāgataṃ hatthakaṃ āḷavakaṃ dhārehi, yadidaṃ appicchatāyā’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、第二手長者經

4. Dutiyahatthakasuttaṃ
24PTS 4.219緬 3.55已對照

二十四、一時,世尊住在阿羅毗的阿伽羅婆塔廟。那時,阿羅婆迦的手長者在約五百位優婆塞的圍繞下,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的阿羅婆迦的手長者這樣說——“手長者,你的這會眾真大。手長者,那麼你是如何攝受這龐大的會眾的呢?”“尊者,世尊所說示的這四攝事,我就以它們攝受這龐大的會眾。尊者,我知道某人‘這人應以布施攝受’,就以布施攝受他;我知道某人‘這人應以愛語攝受’,就以愛語攝受他;我知道某人‘這人應以利行攝受’,就以利行攝受他;我知道某人‘這人應以同事攝受’,就以同事攝受他。尊者,而我家中有財物,[人們]卻不會那樣認為貧窮者[的話]值得聽。”“善哉,善哉,手長者!手長者,這正是你攝受龐大會眾的方法。手長者,凡是過去世攝受了龐大會眾的任何人,他們全都正是以這四攝事攝受了龐大的會眾。手長者,凡是未來世將攝受龐大會眾的任何人,他們全都將正是以這四攝事攝受龐大的會眾。手長者,凡是現在攝受龐大會眾的任何人,他們全都正是以這四攝事攝受龐大的會眾。”

24. Ekaṃ samayaṃ bhagavā āḷaviyaṃ viharati aggāḷave cetiye. Atha kho hatthako āḷavako pañcamattehi upāsakasatehi parivuto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho hatthakaṃ āḷavakaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘mahatī kho tyāyaṃ, hatthaka, parisā. Kathaṃ pana tvaṃ, hatthaka, imaṃ mahatiṃ parisaṃ saṅgaṇhāsī’’ti? ‘‘Yānimāni, bhante, bhagavatā desitāni [a. ni. 4.32; dī. ni. 3.313] cattāri saṅgahavatthūni, tehāhaṃ [tenāhaṃ (sī.)] imaṃ mahatiṃ parisaṃ saṅgaṇhāmi. Ahaṃ, bhante, yaṃ jānāmi – ‘ayaṃ dānena saṅgahetabbo’ti, taṃ dānena saṅgaṇhāmi; yaṃ jānāmi – ‘ayaṃ peyyavajjena saṅgahetabbo’ti, taṃ peyyavajjena saṅgaṇhāmi; yaṃ jānāmi – ‘ayaṃ atthacariyāya saṅgahetabbo’ti, taṃ atthacariyāya saṅgaṇhāmi; yaṃ jānāmi – ‘ayaṃ samānattatāya saṅgahetabbo’ti, taṃ samānattatāya saṅgaṇhāmi. Saṃvijjanti kho pana me, bhante, kule bhogā. Daliddassa kho no tathā sotabbaṃ maññantī’’ti. ‘‘Sādhu sādhu, hatthaka! Yoni kho tyāyaṃ, hatthaka, mahatiṃ parisaṃ saṅgahetuṃ. Ye hi keci, hatthaka, atītamaddhānaṃ mahatiṃ parisaṃ saṅgahesuṃ, sabbe te imeheva catūhi saṅgahavatthūhi mahatiṃ parisaṃ saṅgahesuṃ. Yepi hi keci, hatthaka, anāgatamaddhānaṃ mahatiṃ parisaṃ saṅgaṇhissanti, sabbe te imeheva catūhi saṅgahavatthūhi mahatiṃ parisaṃ saṅgaṇhissanti. Yepi hi keci, hatthaka, etarahi mahatiṃ parisaṃ saṅgaṇhanti, sabbe te imeheva catūhi saṅgahavatthūhi mahatiṃ parisaṃ saṅgaṇhantī’’ti.
PTS 4.220已對照

那時,阿羅婆迦的手長者被世尊以法語開示、勸導、激勵、令歡喜之後,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。阿羅婆迦的手長者離去不久,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,你們要憶持阿羅婆迦的手長者為具足八種稀有、未曾有之法者。具足哪八種[法]呢?諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有信者;諸比丘,是具戒者……乃至……有慚者……有愧者……多聞者……有施捨者……諸比丘,阿羅婆迦的手長者是有慧者;諸比丘,阿羅婆迦的手長者是少欲者。諸比丘,你們要憶持阿羅婆迦的手長者為具足這八種稀有、未曾有之法者。”第四[經]。

Atha kho hatthako āḷavako bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho bhagavā acirapakkante hatthake āḷavake bhikkhū āmantesi – ‘‘aṭṭhahi, bhikkhave, acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṃ hatthakaṃ āḷavakaṃ dhāretha. Katamehi aṭṭhahi? Saddho, bhikkhave, hatthako āḷavako; sīlavā, bhikkhave…pe… hirīmā… ottappī… bahussuto… cāgavā… paññavā, bhikkhave, hatthako āḷavako; appiccho, bhikkhave, hatthako āḷavako. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi acchariyehi abbhutehi dhammehi samannāgataṃ hatthakaṃ āḷavakaṃ dhārethā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、摩訶男經

5. Mahānāmasuttaṃ
25緬 3.56已對照

二十五、一時,世尊住在釋迦[國](Sakka)迦毘羅衛(Kapilavatthu)的尼拘陀園(Nigrodhārāma)。那時,釋迦人摩訶男(Mahānāma sakka)來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的釋迦人摩訶男對世尊這樣說——“尊者,到什麼程度是優婆塞呢?”“摩訶男,當[他]已皈依佛、已皈依法、已皈依僧時——摩訶男,到這個程度就是優婆塞。”

25. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho mahānāmo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo sakko bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, bhante, upāsako hotī’’ti? ‘‘Yato kho, mahānāma, buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti; ettāvatā kho, mahānāma, upāsako hotī’’ti.
已對照

“尊者,那麼到什麼程度優婆塞是具戒者呢?”“摩訶男,當優婆塞離殺生,離不與取,離欲邪行,離虛妄語,離[導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類時——摩訶男,到這個程度優婆塞就是具戒者。”

‘‘Kittāvatā pana, bhante, upāsako sīlavā hotī’’ti? ‘‘Yato kho, mahānāma, upāsako pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti; ettāvatā kho, mahānāma, upāsako sīlavā hotī’’ti.
PTS 4.221已對照

“尊者,那麼到什麼程度優婆塞是為自利而行道,不為他利呢?”“摩訶男,當優婆塞自己具足信,卻不勸導他人於信具足;自己具足戒,卻不勸導他人於戒具足;自己具足施捨,卻不勸導他人於施捨具足;自己想見諸比丘,卻不勸導他人於見諸比丘;自己想聽正法,卻不勸導他人於聽聞正法;自己對所聽聞的諸法有憶持之性,卻不勸導他人於憶持法;自己是詳察所聽聞諸法之義者,卻不勸導他人於詳察義;自己了知義、了知法而行法隨法,卻不勸導他人於法隨法之行時——摩訶男,到這個程度優婆塞是為自利而行道,不為他利。”

‘‘Kittāvatā pana, bhante, upāsako attahitāya paṭipanno hoti, no parahitāyā’’ti? ‘‘Yato kho, mahānāma, upāsako attanāva saddhāsampanno hoti, no paraṃ saddhāsampadāya samādapeti [samādāpeti (?)]; attanāva sīlasampanno hoti, no paraṃ sīlasampadāya samādapeti; attanāva cāgasampanno hoti, no paraṃ cāgasampadāya samādapeti; attanāva bhikkhūnaṃ dassanakāmo hoti, no paraṃ bhikkhūnaṃ dassane samādapeti; attanāva saddhammaṃ sotukāmo hoti, no paraṃ saddhammassavane samādapeti; attanāva sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti, no paraṃ dhammadhāraṇāya samādapeti; attanāva sutānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti, no paraṃ atthūpaparikkhāya samādapeti; attanāva atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti, no paraṃ dhammānudhammappaṭipattiyā samādapeti. Ettāvatā kho, mahānāma, upāsako attahitāya paṭipanno hoti, no parahitāyā’’ti.
PTS 4.222緬 3.57已對照

“尊者,那麼到什麼程度優婆塞是既為自利而行道,也為他利呢?”“摩訶男,當優婆塞自己具足信,也勸導他人於信具足;自己具足戒,也勸導他人於戒具足;自己具足施捨,也勸導他人於施捨具足;自己想見諸比丘,也勸導他人於見諸比丘;自己想聽正法,也勸導他人於聽聞正法;自己對所聽聞的諸法有憶持之性,也勸導他人於憶持法;自己是詳察所聽聞諸法之義者,也勸導他人於詳察義;自己了知義、了知法而行法隨法,也勸導他人於法隨法之行時——摩訶男,到這個程度優婆塞是既為自利而行道,也為他利。”第五[經]。

‘‘Kittāvatā pana, bhante, upāsako attahitāya ca paṭipanno hoti parahitāya cā’’ti? ‘‘Yato kho, mahānāma, upāsako attanā ca saddhāsampanno hoti, parañca saddhāsampadāya samādapeti; attanā ca sīlasampanno hoti, parañca sīlasampadāya samādapeti; attanā ca cāgasampanno hoti, parañca cāgasampadāya samādapeti; attanā ca bhikkhūnaṃ dassanakāmo hoti, parañca bhikkhūnaṃ dassane samādapeti; attanā ca saddhammaṃ sotukāmo hoti, parañca saddhammassavane samādapeti; attanā ca sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti, parañca dhammadhāraṇāya samādapeti; attanā ca sutānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti, parañca atthūpaparikkhāya samādapeti, attanā ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti, parañca dhammānudhammappaṭipattiyā samādapeti. Ettāvatā kho, mahānāma, upāsako attahitāya ca paṭipanno hoti parahitāya cā’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、耆婆經

6. Jīvakasuttaṃ
26已對照

二十六、一時,世尊住在王舍城(Rājagaha)耆婆芒果林(Jīvakambavana)。那時,耆婆童子醫(Jīvaka komārabhacca)來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的耆婆童子醫對世尊這樣說——“尊者,到什麼程度是優婆塞呢?”“耆婆,當[他]已皈依佛、已皈依法、已皈依僧時——耆婆,到這個程度就是優婆塞。”

26. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati jīvakambavane. Atha kho jīvako komārabhacco yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jīvako komārabhacco bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, bhante, upāsako hotī’’ti? ‘‘Yato kho, jīvaka, buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti, dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti, saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti; ettāvatā kho jīvaka, upāsako hotī’’ti.
已對照

“尊者,那麼到什麼程度優婆塞是具戒者呢?”“耆婆,當優婆塞離殺生……乃至……離[導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類時——耆婆,到這個程度優婆塞就是具戒者。”

‘‘Kittāvatā pana, bhante, upāsako sīlavā hotī’’ti? ‘‘Yato kho, jīvaka, upāsako pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti; ettāvatā kho, jīvaka, upāsako sīlavā hotī’’ti.
已對照

“尊者,那麼到什麼程度優婆塞是為自利而行道,不為他利呢?”“耆婆,當優婆塞自己具足信,卻不勸導他人於信具足……乃至……自己了知義、了知法而行法隨法,卻不勸導他人於法隨法之行時——耆婆,到這個程度優婆塞是為自利而行道,不為他利。”

‘‘Kittāvatā pana, bhante, upāsako attahitāya paṭipanno hoti, no parahitāyā’’ti? ‘‘Yato kho, jīvaka, upāsako attanāva saddhāsampanno hoti, no paraṃ saddhāsampadāya samādapeti…pe… attanāva atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti, no paraṃ dhammānudhammappaṭipattiyā samādapeti. Ettāvatā kho, jīvaka, upāsako attahitāya paṭipanno hoti, no parahitāyā’’ti.
PTS 4.223緬 3.58已對照

“尊者,那麼到什麼程度優婆塞是既為自利而行道,也為他利呢?”“耆婆,當優婆塞自己具足信,也勸導他人於信具足;自己具足戒,也勸導他人於戒具足;自己具足施捨,也勸導他人於施捨具足;自己想見諸比丘,也勸導他人於見諸比丘;自己想聽正法,也勸導他人於聽聞正法;自己對所聽聞的諸法有憶持之性,也勸導他人於憶持法;自己是詳察所聽聞諸法之義者,也勸導他人於詳察義;自己了知義、了知法而行法隨法,也勸導他人於法隨法之行時——耆婆,到這個程度優婆塞是既為自利而行道,也為他利。”第六[經]。

‘‘Kittāvatā pana, bhante, upāsako attahitāya ca paṭipanno hoti parahitāya cā’’ti? ‘‘Yato kho, jīvaka, upāsako attanā ca saddhāsampanno hoti, parañca saddhāsampadāya samādapeti; attanā ca sīlasampanno hoti, parañca sīlasampadāya samādapeti; attanā ca cāgasampanno hoti, parañca cāgasampadāya samādapeti; attanā ca bhikkhūnaṃ dassanakāmo hoti, parañca bhikkhūnaṃ dassane samādapeti; attanā ca saddhammaṃ sotukāmo hoti, parañca saddhammassavane samādapeti; attanā ca sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti, parañca dhammadhāraṇāya samādapeti; attanā ca sutānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti, parañca atthūpaparikkhāya samādapeti; attanā ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti, parañca dhammānudhammappaṭipattiyā samādapeti. Ettāvatā kho, jīvaka, upāsako attahitāya ca paṭipanno hoti parahitāya cā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、第一力經

7. Paṭhamabalasuttaṃ
27已對照

二十七、“諸比丘,有這八種力。哪八種[力]呢?諸比丘,孩童以哭泣為力,女人以忿怒為力,盜賊以兵器為力,國王以主權為力,愚人以抱怨為力,智者以講明為力,多聞者以省思為力,沙門、婆羅門以忍耐為力——諸比丘,這就是八種力。”第七[經]。

27. ‘‘Aṭṭhimāni, bhikkhave, balāni. Katamāni aṭṭha? Ruṇṇabalā, bhikkhave, dārakā, kodhabalā mātugāmā, āvudhabalā corā, issariyabalā rājāno, ujjhattibalā bālā, nijjhattibalā paṇḍitā, paṭisaṅkhānabalā bahussutā, khantibalā samaṇabrāhmaṇā – imāni kho, bhikkhave, aṭṭha balānī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、第二力經

8. Dutiyabalasuttaṃ
28PTS 4.224已對照

二十八、那時,具壽舍利弗來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的具壽舍利弗這樣說——“舍利弗,漏盡比丘有多少種力——具足那些力,漏盡比丘宣稱諸漏的滅盡:‘我的諸漏已盡’?”“尊者,漏盡比丘有八種力——具足那些力,漏盡比丘宣稱諸漏的滅盡:‘我的諸漏已盡。’”

28. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sāriputtaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kati nu kho, sāriputta, khīṇāsavassa bhikkhuno balāni, yehi balehi samannāgato khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti? ‘‘Aṭṭha, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno balāni, yehi balehi samannāgato khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti.
已對照

“哪八種[力]呢?尊者,在此,漏盡比丘以正慧如實善見一切行是無常的。尊者,漏盡比丘以正慧如實善見一切行是無常的——尊者,這也是漏盡比丘的力,漏盡比丘依此力宣稱諸漏的滅盡:‘我的諸漏已盡。’”

‘‘Katamāni aṭṭha? [a. ni. 10.90; paṭi. ma. 2.44] Idha, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti. Yampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti, idampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti.
緬 3.59已對照

“再者,尊者,漏盡比丘以正慧如實善見諸欲猶如火炭坑。尊者,漏盡比丘以正慧如實善見諸欲猶如火炭坑——尊者,這也是漏盡比丘的力,漏盡比丘依此力宣稱諸漏的滅盡:‘我的諸漏已盡。’”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti. Yampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti, idampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti.
已對照

“再者,尊者,漏盡比丘的心傾向遠離、趨向遠離、朝向遠離、住立於遠離、樂於出離,完全脫離一切屬於漏住的諸法。尊者,漏盡比丘的心傾向遠離、趨向遠離、朝向遠離、住立於遠離、樂於出離,完全脫離一切屬於漏住的諸法——尊者,這也是漏盡比丘的力,漏盡比丘依此力宣稱諸漏的滅盡:‘我的諸漏已盡。’”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ vivekaṭṭhaṃ nekkhammābhirataṃ byantibhūtaṃ sabbaso āsavaṭṭhāniyehi dhammehi. Yampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ vivekaṭṭhaṃ nekkhammābhirataṃ byantibhūtaṃ sabbaso āsavaṭṭhāniyehi dhammehi, idampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti.
PTS 4.225已對照

“再者,尊者,漏盡比丘已修習、已善修習四念處。尊者,漏盡比丘已修習、已善修習四念處——尊者,這也是漏盡比丘的力,漏盡比丘依此力宣稱諸漏的滅盡:‘我的諸漏已盡。’”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā honti subhāvitā. Yampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā honti subhāvitā, idampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti.
已對照

“再者,尊者,漏盡比丘已修習、已善修習四神足……乃至……已修習、已善修習五根……乃至……已修習、已善修習七覺支……乃至……已修習、已善修習八支聖道。尊者,漏盡比丘已修習、已善修習八支聖道——尊者,這也是漏盡比丘的力,漏盡比丘依此力宣稱諸漏的滅盡:‘我的諸漏已盡。’”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro iddhipādā bhāvitā honti subhāvitā…pe… pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni…pe… satta bojjhaṅgā bhāvitā honti subhāvitā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito. Yampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito, idampi, bhante, khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti.
已對照

“尊者,這就是漏盡比丘的八種力——具足那些力,漏盡比丘宣稱諸漏的滅盡:‘我的諸漏已盡。’”第八[經]。

‘‘Imāni kho, bhante, aṭṭha khīṇāsavassa bhikkhuno balāni, yehi balehi samannāgato khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、非時經

9. Akkhaṇasuttaṃ
29緬 3.60已對照

二十九、“‘世間要及時作事,世間要及時作事’——諸比丘,無聞凡夫這樣說,但他不知道剎那或非時。諸比丘,有這八種梵行住的非時、非機。哪八種[非時、非機]呢?諸比丘,在此,如來出現於世,是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊,法被宣說——[那是]導向寂止的、導向般涅槃的、導向正覺的、善逝所宣說的;而這個人卻往生地獄。諸比丘,這是梵行住的第一種非時、非機。

29. ‘‘‘Khaṇakicco loko, khaṇakicco loko’ti, bhikkhave, assutavā puthujjano bhāsati, no ca kho so jānāti khaṇaṃ vā akkhaṇaṃ vā. Aṭṭhime, bhikkhave, akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya. Katame aṭṭha? Idha, bhikkhave, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito; ayañca puggalo nirayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
PTS 4.226已對照

“再者,諸比丘,如來出現於世……乃至……天人導師、佛陀、世尊,法被宣說——[那是]導向寂止的、導向般涅槃的、導向正覺的、善逝所宣說的;而這個人卻往生畜生胎……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgato ca loke uppanno hoti…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito; ayañca puggalo tiracchānayoniṃ upapanno hoti…pe….
已對照

“再者,諸比丘……乃至……而這個人卻往生餓鬼界……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave…pe… ayañca puggalo pettivisayaṃ upapanno hoti…pe….
已對照

“再者,諸比丘……乃至……而這個人卻往生某一長壽的天眾……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave…pe… ayañca puggalo aññataraṃ dīghāyukaṃ devanikāyaṃ upapanno hoti…pe….
已對照

“再者,諸比丘……乃至……而這個人生在邊地諸國,並且他處於無識的蔑戾車(milakkha)之中——那裡沒有比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷的行處……乃至……梵行住的第五種非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave…pe… ayañca puggalo paccantimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti aviññātāresu milakkhesu [milakkhūsu (syā. ka.) dī. ni. 3.358], yattha natthi gati bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ…pe… pañcamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
已對照

“再者,諸比丘……乃至……而這個人生在中部諸國;然而他是邪見者、有顛倒之見者——‘沒有布施,沒有供養,沒有祭祀;沒有善作、惡作之業的果與異熟;沒有此世,沒有他世;沒有母,沒有父;沒有化生的眾生;世間沒有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。’……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave…pe… ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano – ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammā paṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti…pe….
緬 3.61已對照

“再者,諸比丘……乃至……而這個人生在中部諸國;然而他是劣慧者、愚鈍者、聾啞[般]者,不堪了知善說與惡說之義。諸比丘,這是梵行住的第七種非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave…pe… ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti duppañño jaḷo eḷamūgo appaṭibalo subhāsitadubbhāsitassa atthamaññātuṃ. Ayaṃ, bhikkhave, sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
PTS 4.227已對照

“再者,諸比丘,如來未出現於世,[即]阿羅漢、正等正覺者……乃至……天人導師、佛陀、世尊;法也未被宣說——[那是]導向寂止的、導向般涅槃的、導向正覺的、善逝所宣說的;而這個人生在中部諸國;他是有慧者、不愚鈍者、不聾啞[般]者,堪於了知善說與惡說之義。諸比丘,這是梵行住的第八種非時、非機。諸比丘,這就是八種梵行住的非時、非機。”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgato ca loke anuppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. Dhammo ca na desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo paṭibalo subhāsitadubbhāsitassa atthamaññātuṃ. Ayaṃ, bhikkhave, aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya. ‘Ime kho, bhikkhave, aṭṭha akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya’’’.
已對照

“諸比丘,只有一個剎那與會合可以住梵行。哪一個呢?諸比丘,在此,如來出現於世,是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊,法被宣說——[那是]導向寂止的、導向般涅槃的、導向正覺的、善逝所宣說的;而這個人生在中部諸國;他是有慧者、不愚鈍者、不聾啞[般]者,堪於了知善說與惡說之義。諸比丘,這就是可以住梵行的唯一一個剎那與會合。”

‘‘Ekova kho, bhikkhave, khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāya. Katamo eko? Idha, bhikkhave, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. Dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo paṭibalo subhāsitadubbhāsitassa atthamaññātuṃ. Ayaṃ, bhikkhave, ekova khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāyā’’ti.
已對照

“已獲得人身,於正法被善說之時,

‘‘Manussalābhaṃ [manussalokaṃ (syā.)] laddhāna, saddhamme suppavedite;
已對照

凡不把握剎那者,他們便讓剎那空過。

Ye khaṇaṃ nādhigacchanti, atināmenti te khaṇaṃ.
已對照

“因為已說有許多非時,[它們]是道的障礙;

‘‘Bahū hi akkhaṇā vuttā, maggassa antarāyikā;
已對照

諸如來在世間偶爾、間或才出現。

Kadāci karahaci loke, uppajjanti tathāgatā.
已對照

“在世間極難得的這[事],如今已現在眼前——

‘‘Tayidaṃ [tassidaṃ (ka.)] sammukhībhūtaṃ, yaṃ lokasmiṃ sudullabhaṃ;
已對照

人身的獲得,以及正法的宣說;

Manussapaṭilābho ca, saddhammassa ca desanā;
已對照

愛自己的人,正宜於此努力。

Alaṃ vāyamituṃ tattha, attakāmena [atthakāmena (sī. syā. ka.)] jantunā.
PTS 4.228緬 3.62已對照

“應如何了知正法?切莫讓剎那錯過;

‘‘Kathaṃ vijaññā saddhammaṃ, khaṇo ve [vo (syā.)] mā upaccagā;
已對照

因為錯過剎那的人會憂愁,被投入地獄之中。

Khaṇātītā hi socanti, nirayamhi samappitā.
已對照

“若於此錯失了它——正法的決定性,

‘‘Idha ce naṃ virādheti, saddhammassa niyāmataṃ [niyāmitaṃ (syā.)];
已對照

便如失去利益的商人,將長久懊悔。

Vāṇijova atītattho, cirattaṃ [cirantaṃ (ka.)] anutapissati.
已對照

“為無明所覆的人,違失了正法,

‘‘Avijjānivuto poso, saddhammaṃ aparādhiko;
已對照

將長久經歷生死輪迴。

Jātimaraṇasaṃsāraṃ, ciraṃ paccanubhossati.
已對照

“而那些已獲得人身、於正法被善說之時,

‘‘Ye ca laddhā manussattaṃ, saddhamme suppavedite;
已對照

已作、將作或正作導師之言的人,

Akaṃsu satthu vacanaṃ, karissanti karonti vā.
已對照

“他們在世間通達了剎那——無上的梵行;

‘‘Khaṇaṃ paccaviduṃ loke, brahmacariyaṃ anuttaraṃ;
已對照

他們行於如來所宣說之道。

Ye maggaṃ paṭipajjiṃsu, tathāgatappaveditaṃ.
已對照

“凡為具眼者、日種之親所宣說的諸律儀,

‘‘Ye saṃvarā cakkhumatā, desitādiccabandhunā;
已對照

於其中守護、常具念,當住於不漏洩。

Tesu [tesaṃ (ka.)] gutto sadā sato, vihare anavassuto.
已對照

“斷除了隨順魔領域的一切隨眠之後,

‘‘Sabbe anusaye chetvā, māradheyyaparānuge;
已對照

他們確是世間中已到彼岸者——已達諸漏之盡者。”第九[經]。

Te ve pāraṅgatā [pāragatā (sī. syā. pī.)] loke, ye pattā āsavakkhaya’’nti. navamaṃ;
已對照

十、阿那律大人尋經

10. Anuruddhamahāvitakkasuttaṃ
30PTS 4.229緬 3.63已對照

三十、一時,世尊住在跋伽(Bhagga)[國]中,鱷魚山(Suṃsumāragira)貝薩迦羅林(Bhesakaḷāvana)的鹿野苑。那時,具壽阿那律(Anuruddha)住在遮提(Cetī)[國]的東竹林(Pācīnavaṃsadāya)。於是,具壽阿那律獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:“此法是少欲者的,此法不是多欲者的;此法是知足者的,此法不是不知足者的;此法是遠離者的,此法不是喜好聚眾者的;此法是發起精進者的,此法不是懈怠者的;此法是念已現起者的,此法不是失念者的;此法是得定者的,此法不是不得定者的;此法是有慧者的,此法不是劣慧者的。”

那時,世尊以心了知具壽阿那律心中的思慮,猶如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那樣,從跋伽[國]中鱷魚山貝薩迦羅林的鹿野苑隱沒,出現在遮提[國]的東竹林具壽阿那律的面前。世尊坐在敷設好的座位上。具壽阿那律也禮敬世尊,坐在一旁。世尊對在一旁

坐著的具壽阿那律這樣說——

“善哉,善哉,阿那律!善哉,阿那律,你思惟了那大人尋(mahāpurisavitakka):‘此法是少欲者的,此法不是多欲者的;此法是知足者的,此法不是不知足者的;此法是遠離者的,此法不是喜好聚眾者的;此法是發起精進者的,此法不是懈怠者的;此法是念已現起者的,此法不是失念者的;此法是得定者的,此法不是不得定者的;此法是有慧者的,此法不是劣慧者的。’那麼,阿那律,你也要思惟這第八大人尋:‘此法是喜好無妄衍者的、樂於無妄衍者的,此法不是喜好妄衍者的、樂於妄衍者的。’”

“阿那律,當你思惟這八種大人尋時,那時,阿那律,你只要願意,就會已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。

“阿那律,當你思惟這八種大人尋時,那時,阿那律,你只要願意,就會尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。

“阿那律,當你思惟這八種大人尋時,那時,阿那律,你只要願意,就會離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪。

“阿那律,當你思惟這八種大人尋時,那時,阿那律,你只要願意,就會舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。

“阿那律,當你思惟這八種大人尋,又成為這屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者時,那時,阿那律,猶如居士或居士之子有一隻裝滿種種染色之衣的衣篋;同樣地,對知足而住的你,糞掃衣也將會這樣顯現——為了喜樂、為了不戰慄、為了安樂住、為了趣入涅槃。

“阿那律,當你思惟這八種大人尋,又成為這屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者時,那時,阿那律,猶如居士或居士之子有揀除黑粒、有多種湯汁、多種菜餚的粳米飯;同樣地,對知足而住的你,團食也將會這樣顯現——為了喜樂、為了不戰慄、為了安樂住、為了趣入涅槃。

“阿那律,當你思惟這八種大人尋,又成為這屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者時,那時,阿那律,猶如居士或居士之子有一間尖頂室,內外塗飾,無風[可入],門閂緊閉,窗戶關嚴;同樣地,對知足而住的你,樹下坐臥處也將會這樣顯現——為了喜樂、為了不戰慄、為了安樂住、為了趣入涅槃。

“阿那律,當你思惟這八種大人尋,又成為這屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者時,那時,阿那律,猶如居士或居士之子有一張床,鋪以長毛毯,鋪以白色毛毯,鋪以繡花毛毯,[敷]迦陀利鹿皮的殊勝敷具,上有華蓋,兩端有紅枕;同樣地,對知足而住的你,草敷具的臥坐處也將會這樣顯現——為了喜樂、為了不戰慄、為了安樂住、為了趣入涅槃。

“阿那律,當你思惟這八種大人尋,又成為這屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者時,那時,阿那律,猶如居士或居士之子有種種藥,即:熟酥、生酥、油、蜜、糖蜜;同樣地,對知足而住的你,陳棄藥也將會這樣顯現——為了喜樂、為了不戰慄、為了安樂住、為了趣入涅槃。那麼,阿那律,下一個雨安居你也應就住在這裡,遮提[國]的東竹林。”“是的,尊者。”具壽阿那律應諾世尊。

那時,世尊以這番教誡教誡具壽阿那律之後,猶如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那樣,從遮提[國]的東竹林隱沒,出現在跋伽[國]中鱷魚山貝薩迦羅林的鹿野苑。世尊坐在敷設好的座位上。坐下之後,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,我要說八種大人尋,你們要諦聽……乃至……諸比丘,什麼是八種大人尋呢?諸比丘,此法是少欲者的,此法不是多欲者的;諸比丘,此法是知足者的,此法不是不知足者的;諸比丘,此法是遠離者的,此法不是喜好聚眾者的;諸比丘,此法是發起精進者的,此法不是懈怠者的;諸比丘,此法是念已現起者的,此法不是失念者的;諸比丘,此法是得定者的,此法不是不得定者的;諸比丘,此法是有慧者的,此法不是劣慧者的;諸比丘,此法是喜好無妄衍者的、樂於無妄衍者的,此法不是喜好妄衍者的、樂於妄衍者的。”

“‘諸比丘,此法是少欲者的,此法不是多欲者的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘雖是少欲者,卻不希望‘願[人們]知道我是少欲者’;雖是知足者,卻不希望‘願[人們]知道我是知足者’;雖是遠離者,卻不希望‘願[人們]知道我是遠離者’;雖是發起精進者,卻不希望‘願[人們]知道我是發起精進者’;雖是念已現起者,卻不希望‘願[人們]知道我是念已現起者’;雖是得定者,卻不希望‘願[人們]知道我是得定者’;雖是有慧者,卻不希望‘願[人們]知道我是有慧者’;雖是喜好無妄衍者,卻不希望‘願[人們]知道我是喜好無妄衍者’。‘諸比丘,此法是少欲者的,此法不是多欲者的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

“‘諸比丘,此法是知足者的,此法不是不知足者的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘對隨得的衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具知足。‘諸比丘,此法是知足者的,此法不是不知足者的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

“‘諸比丘,此法是遠離者的,此法不是喜好聚眾者的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,當比丘遠離而住時,有來訪者——比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、國王、王之大臣、外道、外道弟子。在那裡,比丘以傾向遠離、趨向遠離、朝向遠離、住立於遠離、樂於出離的心,必定只作與遣送[他們]相關的談話。‘諸比丘,此法是遠離者的,此法不是喜好聚眾者的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

“‘諸比丘,此法是發起精進者的,此法不是懈怠者的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘為舍斷諸不善法、為成就諸善法而住於發起精進,有力、堅固勇猛,於諸善法不放下[重]擔。‘諸比丘,此法是發起精進者的,此法不是懈怠者的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

“‘諸比丘,此法是念已現起者的,此法不是失念者的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘是具念者,具足最上的念與審慎,對久遠以前所作的、久遠以前所說的也能憶念、隨念。‘諸比丘,此法是念已現起者的,此法不是失念者的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

“‘諸比丘,此法是得定者的,此法不是不得定者的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於第四禪。‘諸比丘,此法是得定者的,此法不是不得定者的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

“‘諸比丘,此法是有慧者的,此法不是劣慧者的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘是有慧者,具足通達生滅的慧——[那是]聖的、能洞察的、能導向正確盡苦的[慧]。‘諸比丘,此法是有慧者的,此法不是劣慧者的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

“‘諸比丘,此法是喜好無妄衍者的、樂於無妄衍者的,此法不是喜好妄衍者的、樂於妄衍者的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,比丘的心於妄衍之滅躍入、明淨、安住、解脫。‘諸比丘,此法是喜好無妄衍者的、樂於無妄衍者的,此法不是喜好妄衍者的、樂於妄衍者的’——這樣所說的,就是就這個而說的。”

於是,具壽阿那律下一個雨安居也就住在那裡,遮提[國]的東竹林。那時,具壽阿那律獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽阿那律也成為阿羅漢之一。於是,已證得阿羅漢[果]的具壽阿那律在那時說了這些偈——

“了知我的思惟,世間無上的導師,

以意所成身,以神通來到[我處]。

“如我所有的思惟,[他]說示了超過於此的[法];

樂於無妄衍的佛陀,說示了無妄衍。

“我了知他的法,樂於教法而住;

三明已被[我]證得,佛陀的教誡已被奉行。”第十[經]。

30. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bhaggesu viharati suṃsumāragire bhesakaḷāvane migadāye. Tena kho pana samayena āyasmā anuruddho cetīsu viharati pācīnavaṃsadāye. Atha kho āyasmato anuruddhassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘appicchassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassa; santuṭṭhassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo asantuṭṭhassa; pavivittassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo saṅgaṇikārāmassa; āraddhavīriyassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo kusītassa; upaṭṭhitassatissāyaṃ [upaṭṭhitasatissāyaṃ (sī. syā. pī.)] dhammo, nāyaṃ dhammo muṭṭhassatissa [muṭṭhasatissa (sī. syā. pī.)]; samāhitassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo asamāhitassa; paññavato ayaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo duppaññassā’’ti.
Atha kho bhagavā āyasmato anuruddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evamevaṃ – bhaggesu suṃsumāragire bhesakaḷāvane migadāye antarahito cetīsu pācīnavaṃsadāye āyasmato anuruddhassa sammukhe pāturahosi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Āyasmāpi kho anuruddho bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ
Nisinnaṃ kho āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘Sādhu sādhu, anuruddha! Sādhu kho tvaṃ, anuruddha, (yaṃ taṃ mahāpurisavitakkaṃ) [satta mahāpurisavitakke (sī. pī.) dī. ni. 3.358] vitakkesi – ‘appicchassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassa; santuṭṭhassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo asantuṭṭhassa; pavivittassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo saṅgaṇikārāmassa; āraddhavīriyassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo kusītassa; upaṭṭhitassatissāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo muṭṭhassatissa; samāhitassāyaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo asamāhitassa; paññavato ayaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo duppaññassā’ti. Tena hi tvaṃ, anuruddha, imampi aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ vitakkehi – ‘nippapañcārāmassāyaṃ dhammo nippapañcaratino, nāyaṃ dhammo papañcārāmassa papañcaratino’’’ti.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, tato tvaṃ, anuruddha, yāvadeva [yāvade (saṃ. ni. 2.152)] ākaṅkhissasi, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharissasi.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, tato tvaṃ, anuruddha, yāvadeva ākaṅkhissasi, vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharissasi.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, tato tvaṃ, anuruddha, yāvadeva ākaṅkhissasi, pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharissasi sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedissasi yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharissasi.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, tato tvaṃ, anuruddha, yāvadeva ākaṅkhissasi, sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharissasi.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime ca aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, imesañca catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī akasiralābhī, tato tuyhaṃ, anuruddha, seyyathāpi nāma gahapatissa vā gahapatiputtassa vā nānārattānaṃ dussānaṃ dussakaraṇḍako pūro; evamevaṃ te paṃsukūlacīvaraṃ khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime ca aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, imesañca catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī akasiralābhī, tato tuyhaṃ, anuruddha, seyyathāpi nāma gahapatissa vā gahapatiputtassa vā sālīnaṃ odano vicitakāḷako anekasūpo anekabyañjano; evamevaṃ te piṇḍiyālopabhojanaṃ khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime ca aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, imesañca catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī akasiralābhī, tato tuyhaṃ, anuruddha, seyyathāpi nāma gahapatissa vā gahapatiputtassa vā kūṭāgāraṃ ullittāvalittaṃ nivātaṃ phusitaggaḷaṃ pihitavātapānaṃ; evamevaṃ te rukkhamūlasenāsanaṃ khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime ca aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, imesañca catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī akasiralābhī, tato tuyhaṃ, anuruddha, seyyathāpi nāma gahapatissa vā gahapatiputtassa vā pallaṅko gonakatthato paṭikatthato paṭalikatthato kadalimigapavarapaccattharaṇo [kādali… paccattharaṇo (sī.)] sauttaracchado ubhatolohitakūpadhāno; evamevaṃ te tiṇasanthārakasayanāsanaṃ khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa.
‘‘Yato kho tvaṃ, anuruddha, ime ca aṭṭha mahāpurisavitakke vitakkessasi, imesañca catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī bhavissasi akicchalābhī akasiralābhī, tato tuyhaṃ, anuruddha, seyyathāpi nāma gahapatissa vā gahapatiputtassa vā nānābhesajjāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ; evamevaṃ te pūtimuttabhesajjaṃ khāyissati santuṭṭhassa viharato ratiyā aparitassāya phāsuvihārāya okkamanāya nibbānassa. Tena hi tvaṃ, anuruddha, āyatikampi vassāvāsaṃ idheva cetīsu pācīnavaṃsadāye vihareyyāsī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā anuruddho bhagavato paccassosi.
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ anuruddhaṃ iminā ovādena ovaditvā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evamevaṃ – cetīsu pācīnavaṃsadāye antarahito bhaggesu suṃsumāragire bhesakaḷāvane migadāye pāturahosīti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘aṭṭha kho, bhikkhave, mahāpurisavitakke desessāmi, taṃ suṇātha…pe… katame ca, bhikkhave, aṭṭha mahāpurisavitakkā? Appicchassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassa; santuṭṭhassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo asantuṭṭhassa; pavivittassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo saṅgaṇikārāmassa; āraddhavīriyassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo kusītassa; upaṭṭhitassatissāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo muṭṭhassatissa; samāhitassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo asamāhitassa; paññavato ayaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo duppaññassa; nippapañcārāmassāyaṃ, bhikkhave, dhammo nippapañcaratino, nāyaṃ dhammo papañcārāmassa papañcaratino’’.
‘‘‘Appicchassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu appiccho samāno ‘appicchoti maṃ jāneyyu’nti na icchati, santuṭṭho samāno ‘santuṭṭhoti maṃ jāneyyu’nti na icchati, pavivitto samāno ‘pavivittoti maṃ jāneyyu’nti na icchati, āraddhavīriyo samāno ‘āraddhavīriyoti maṃ jāneyyu’nti na icchati, upaṭṭhitassati samāno ‘upaṭṭhitassatīti maṃ jāneyyu’nti na icchati, samāhito samāno ‘samāhitoti maṃ jāneyyu’nti na icchati, paññavā samāno ‘paññavāti maṃ jāneyyu’nti na icchati, nippapañcārāmo samāno ‘nippapañcārāmoti maṃ jāneyyu’nti na icchati. ‘Appicchassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo mahicchassā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘‘Santuṭṭhassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo asantuṭṭhassā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena. ‘Santuṭṭhassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo asantuṭṭhassā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘‘Pavivittassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo saṅgaṇikārāmassā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato bhavanti upasaṅkamitāro bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo rājāno rājamahāmattā titthiyā titthiyasāvakā. Tatra bhikkhu vivekaninnena cittena vivekapoṇena vivekapabbhārena vivekaṭṭhena nekkhammābhiratena aññadatthu uyyojanikapaṭisaṃyuttaṃyeva kathaṃ kattā [pavattā (ka.)] hoti. ‘Pavivittassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo saṅgaṇikārāmassā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘‘Āraddhavīriyassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo kusītassā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. ‘Āraddhavīriyassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo kusītassā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘‘Upaṭṭhitassatissāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo muṭṭhassatissā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. ‘Upaṭṭhitassatissāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo, muṭṭhassatissā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘‘Samāhitassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo asamāhitassā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. ‘Samāhitassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo asamāhitassā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘‘Paññavato ayaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo duppaññassā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. ‘Paññavato ayaṃ, bhikkhave, dhammo, nāyaṃ dhammo duppaññassā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
‘‘‘Nippapañcārāmassāyaṃ, bhikkhave, dhammo nippapañcaratino, nāyaṃ dhammo papañcārāmassa papañcaratino’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhuno papañcanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. ‘Nippapañcārāmassāyaṃ, bhikkhave, dhammo, nippapañcaratino, nāyaṃ dhammo papañcārāmassa papañcaratino’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vutta’’nti.
Atha kho āyasmā anuruddho āyatikampi vassāvāsaṃ tattheva cetīsu pācīnavaṃsadāye vihāsi. Atha kho āyasmā anuruddho eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā anuruddho arahataṃ ahosīti. Atha kho āyasmā anuruddho arahattappatto tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
[theragā. 901-903] ‘‘Mama saṅkappamaññāya, satthā loke anuttaro;
Manomayena kāyena, iddhiyā upasaṅkami.
‘‘Yathā me ahu saṅkappo, tato uttari desayi;
Nippapañcarato buddho, nippapañcaṃ adesayi.
‘‘Tassāhaṃ dhammamaññāya, vihāsiṃ sāsane rato;
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. dasamaṃ;
已對照

居士品第三。

Gahapativaggo tatiyo.
已對照

其攝頌——

兩鬱伽與兩手長者,摩訶男與耆婆;

所說的兩力、非時,與阿那律,這些是十[經]。

Tassuddānaṃ –
Dve uggā dve ca hatthakā, mahānāmena jīvako;
Dve balā akkhaṇā vuttā, anuruddhena te dasāti.