快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 八集·大品 Mahāvaggo

本經目錄二、大品一、毗蘭若經二、師子經三、良馬經四、馬駒經五、垢經六、出使經七、第一系縛經八、第二繫縛經九、波訶羅陀經十、布薩經大品第二。

已對照

二、大品

2. Mahāvaggo
已對照

一、毗蘭若經

1. Verañjasuttaṃ
11PTS 4.173緬 3.19已對照

十一、如是我聞——一時,世尊住在毗蘭若(Verañjā)那勒盧苦楝樹(Naḷerupucimanda)下。那時,毗蘭若婆羅門(Verañja brāhmaṇa)來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的毗蘭若婆羅門對世尊這樣說——

11. [pārā. 1 ādayo] Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle. Atha kho verañjo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ [sārāṇīyaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“喬達摩尊師,我聽說過這[話]:‘沙門喬達摩對年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年的婆羅門,既不禮敬,也不起身相迎,也不以座相請。’喬達摩尊師,這確實就是如此。因為喬達摩尊師對年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年的婆羅門,確實既不禮敬,也不起身相迎,也不以座相請。喬達摩尊師,這實在是不得當的。”“婆羅門,我不見在這有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之中,有那樣一位,是我應當禮敬、應當起身相迎、或應當以座相請的。婆羅門,因為如來若禮敬、或起身相迎、或以座相請哪一位,那人的頭也會裂開。”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bho gotama – ‘na samaṇo gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī’ti. Tayidaṃ, bho gotama, tatheva. Na hi bhavaṃ gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Tayidaṃ, bho gotama, na sampannamevā’’ti. ‘‘Nāhaṃ taṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yamahaṃ abhivādeyyaṃ vā paccuṭṭheyyaṃ vā āsanena vā nimanteyyaṃ. Yañhi, brāhmaṇa, tathāgato abhivādeyya vā paccuṭṭheyya vā āsanena vā nimanteyya, muddhāpi tassa vipateyyā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師是無味者(arasarūpa)!”“婆羅門,確有這樣的理趣(pariyāya),依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無味者。’婆羅門,凡是那些色味、聲味、香味、味味、觸味,它們於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。婆羅門,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無味者。’然而不是你所意指而說的那[理趣]。”

‘‘Arasarūpo bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘arasarūpo samaṇo gotamo’ti. Ye te, brāhmaṇa, rūparasā saddarasā gandharasā rasarasā phoṭṭhabbarasā, te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā [anabhāvakatā (sī. pī.)] āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘arasarūpo samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti [vadesi (sī. ka.)].
PTS 4.174已對照

“喬達摩尊師是無受用者(nibbhoga)!”“婆羅門,確有這樣的理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無受用者。’婆羅門,凡是那些色受用、聲受用、香受用、味受用、觸受用,它們於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。婆羅門,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無受用者。’然而不是你所意指而說的那[理趣]。”

‘‘Nibbhogo bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘nibbhogo samaṇo gotamo’ti. Ye te, brāhmaṇa, rūpabhogā saddabhogā gandhabhogā rasabhogā phoṭṭhabbabhogā, te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘nibbhogo samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
緬 3.20已對照

“喬達摩尊師是無作論者(akiriyavāda)!”“婆羅門,確有這樣的理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無作論者。’婆羅門,因為我說身惡行、語惡行、意惡行的不作,我說種種惡不善法的不作。婆羅門,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無作論者。’然而不是你所意指而說的那[理趣]。”

‘‘Akiriyavādo bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo’ti. Ahañhi, brāhmaṇa, akiriyaṃ vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ akiriyaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
已對照

“喬達摩尊師是斷滅論者(ucchedavāda)!”“婆羅門,確有這樣的理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是斷滅論者。’婆羅門,因為我說貪、瞋、痴的斷滅,我說種種惡不善法的斷滅。婆羅門,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是斷滅論者。’然而不是你所意指而說的那[理趣]。”

‘‘Ucchedavādo bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo’ti. Ahañhi, brāhmaṇa, ucchedaṃ vadāmi rāgassa dosassa mohassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ucchedaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
PTS 4.175已對照

“喬達摩尊師是厭惡者(jegucchī)!”“婆羅門,確有這樣的理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是厭惡者。’婆羅門,因為我厭惡身惡行、語惡行、意惡行,我厭惡種種惡不善法的進入。婆羅門,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是厭惡者。’然而不是你所意指而說的那[理趣]。”

‘‘Jegucchī bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo’ti. Ahañhi, brāhmaṇa, jigucchāmi kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena; jigucchāmi anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
已對照

“喬達摩尊師是調伏者(venayika)!”“婆羅門,確有這樣的理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是調伏者。’婆羅門,因為我為調伏貪、瞋、痴而說法,我為調伏種種惡不善法而說法。婆羅門,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是調伏者。’然而不是你所意指而說的那[理趣]。”

‘‘Venayiko bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo’ti. Ahañhi, brāhmaṇa, vinayāya dhammaṃ desemi rāgassa dosassa mohassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ vinayāya dhammaṃ desemi. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
緬 3.21已對照

“喬達摩尊師是苦行者(tapassī)!”“婆羅門,確有這樣的理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是苦行者。’婆羅門,我說諸惡不善法——身惡行、語惡行、意惡行——是令熱惱的。婆羅門,凡是誰的令熱惱的惡不善法已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法,我稱他為‘苦行者’。婆羅門,如來的令熱惱的惡不善法已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。婆羅門,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是苦行者。’然而不是你所意指而說的那[理趣]。”

‘‘Tapassī bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo’ti. Tapanīyāhaṃ, brāhmaṇa, pāpake akusale dhamme vadāmi kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Yassa kho, brāhmaṇa, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tamahaṃ ‘tapassī’ti vadāmi. Tathāgatassa kho, brāhmaṇa, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
PTS 4.176已對照

“喬達摩尊師是離胎者(apagabbha)!”“婆羅門,確有這樣的理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是離胎者。’婆羅門,凡是誰未來的住胎、再有之生起已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法,我稱他為‘離胎者’。婆羅門,如來未來的住胎、再有之生起已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。婆羅門,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是離胎者。’然而不是你所意指而說的那[理趣]。

‘‘Apagabbho bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo’ti. Yassa kho, brāhmaṇa, āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tamahaṃ ‘apagabbho’ti vadāmi. Tathāgatassa kho, brāhmaṇa, āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesi.
已對照

“婆羅門,猶如母雞有八個、或十個、或十二個蛋,而那些[蛋]被母雞善加孵伏、善加溫熱、善加薰染。那些小雞之中,最先以足爪之尖、或以嘴喙啄破蛋殼而安然破出的那一隻,它應被稱為什麼——‘最年長的’還是‘最年幼的’呢?”“喬達摩尊師,它應被稱為‘最年長的’。喬達摩尊師,因為它是它們之中最年長的。”

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā. Tānāssu kukkuṭiyā sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni. Yo nu kho tesaṃ kukkuṭacchāpakānaṃ paṭhamataraṃ pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṃ padāletvā sotthinā abhinibbhijjeyya, kinti svāssa vacanīyo – ‘jeṭṭho vā kaniṭṭho vā’’’ti? ‘‘Jeṭṭho tissa, bho gotama, vacanīyo. So hi nesaṃ, bho gotama, jeṭṭho hotī’’ti.
已對照

“婆羅門,同樣,於陷入無明、生於蛋中、被[蛋殼]所包覆的人眾之中,我啄破了無明的蛋殼,獨自在世間現正等覺於無上正等正覺。婆羅門,因為我是世間的最年長者、最勝者。婆羅門,而我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失,身輕安而不躁動,心得定而專一。

‘‘Evamevaṃ kho ahaṃ, brāhmaṇa, avijjāgatāya pajāya aṇḍabhūtāya pariyonaddhāya avijjaṇḍakosaṃ padāletvā ekova loke anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho. Ahañhi, brāhmaṇa, jeṭṭho seṭṭho lokassa. Āraddhaṃ kho pana me, brāhmaṇa, vīriyaṃ ahosi asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ.
PTS 4.177緬 3.22已對照

“婆羅門,我便已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪。舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。

‘‘So kho ahaṃ, brāhmaṇa, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi; vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi; pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharāmi sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedemi yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi; sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi.
已對照

“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於宿住隨念智。我回憶起許多種宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多壞劫、許多成劫、許多壞成劫——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。’如此,我回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi.
已對照

“婆羅門,這便是我在夜的初分所證得的第一明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。婆羅門,這是我的第一破出,猶如小雞從蛋殼[破出]。

‘‘Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, paṭhamā abhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā.
PTS 4.178緬 3.23已對照

“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於眾生死生智。我以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去——‘這些眾生確實具足身惡行、具足語惡行、具足意惡行,誹謗聖者,持邪見,受持邪見之業;他們身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。而這些眾生具足身善行、具足語善行、具足意善行,不誹謗聖者,持正見,受持正見之業;他們身壞命終之後,投生於善趣、天界。’如此,我以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā, vacīduccaritena samannāgatā, manoduccaritena samannāgatā, ariyānaṃ upavādakā, micchādiṭṭhikā, micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannāti. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā, vacīsucaritena samannāgatā, manosucaritena samannāgatā, ariyānaṃ anupavādakā, sammādiṭṭhikā, sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi.
已對照

“婆羅門,這便是我在夜的中分所證得的第二明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。婆羅門,這是我的第二破出,猶如小雞從蛋殼[破出]。

‘‘Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, dutiyā abhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā.
PTS 4.179已對照

“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於漏盡智。我如實了知‘此是苦’,如實了知‘此是苦之集’,如實了知‘此是苦之滅’,如實了知‘此是導至苦滅之道’;如實了知‘此是諸漏’,如實了知‘此是漏之集’,如實了知‘此是漏之滅’,如實了知‘此是導至漏滅之道’。當我如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。我了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ; ‘ime āsavā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ. Tassa me evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ ahosi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsiṃ.
緬 3.24已對照

“婆羅門,這便是我在夜的後分所證得的第三明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。婆羅門,這是我的第三破出,猶如小雞從蛋殼[破出]。”

‘‘Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, tatiyā abhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā’’ti.
已對照

這樣說時,毗蘭若婆羅門對世尊這樣說——“喬達摩尊師是最年長者,喬達摩尊師是最勝者。奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。我皈依喬達摩尊師、法與比丘僧團。願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第一[經]。

Evaṃ vutte verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘jeṭṭho bhavaṃ gotamo, seṭṭho bhavaṃ gotamo. Abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ [nikujjitaṃ (ka.)] vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、師子經

2. Sīhasuttaṃ
12已對照

十二、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,眾多一個個有名望的離車人聚坐、集會在集會堂(santhāgāra),以種種方式稱讚佛,稱讚法,稱讚僧。

12. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre [sandhāgāre (ka.)] sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti.
PTS 4.180已對照

那時,尼乾的弟子(nigaṇṭhasāvaka)師子將軍(Sīha senāpati)就坐在那會眾中。於是,師子將軍這樣想:“那位世尊無疑必定是阿羅漢、正等正覺者,因為這眾多一個個有名望的離車人聚坐、集會在集會堂,以種種方式稱讚佛,稱讚法,稱讚僧。我何不前往拜見那位世尊、阿羅漢、正等正覺者呢?”於是,師子將軍來到尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)之處;到了之後,對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,我想前往拜見沙門喬達摩。”

Tena kho pana samayena sīho senāpati nigaṇṭhasāvako tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho sīhassa senāpatissa etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Yaṃnūnāhaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyaṃ arahantaṃ sammāsambuddha’’nti. Atha kho sīho senāpati yena nigaṇṭho nāṭaputto [nāthaputto (ka. sī.), nātaputto (ka. sī.)] tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, bhante, samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
緬 3.25已對照

“師子,你身為有作論者(kiriyavāda),為什麼要前往拜見無作論者(akiriyavāda)沙門喬達摩呢?師子,因為沙門喬達摩是無作論者,為不作而說法,並以此教導弟子。”於是,師子將軍為拜見世尊而作的前往籌備(gamiyābhisaṅkhāra)便平息了。

‘‘Kiṃ pana tvaṃ, sīha, kiriyavādo samāno akiriyavādaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissasi? Samaṇo hi, sīha, gotamo akiriyavādo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’ti. Atha kho sīhassa senāpatissa yo ahosi gamiyābhisaṅkhāro [gamikābhisaṅkhāro (ka. sī.) mahāva. 290] bhagavantaṃ dassanāya, so paṭippassambhi.
PTS 4.181已對照

第二次,眾多一個個有名望的離車人聚坐、集會在集會堂,以種種方式[稱讚]佛……乃至……[稱讚]法……乃至……稱讚僧。第二次,師子將軍這樣想:“那位世尊無疑必定是阿羅漢、正等正覺者,因為這眾多一個個有名望的離車人聚坐、集會在集會堂,以種種方式稱讚佛,[稱讚]法……乃至……稱讚僧。我何不前往拜見那位世尊、阿羅漢、正等正覺者呢?”於是,師子將軍來到尼乾陀·若提子之處;到了之後,對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,我想前往拜見沙門喬達摩。”

Dutiyampi kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa…pe… dhammassa…pe… saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Dutiyampi kho sīhassa senāpatissa etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsanti, dhammassa…pe… saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Yaṃnūnāhaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyaṃ arahantaṃ sammāsambuddha’’nti. Atha kho sīho senāpati yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, bhante, samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
已對照

“師子,你身為有作論者,為什麼要前往拜見無作論者沙門喬達摩呢?師子,因為沙門喬達摩是無作論者,為不作而說法,並以此教導弟子。”第二次,師子將軍為拜見世尊而作的前往籌備便平息了。

‘‘Kiṃ pana tvaṃ, sīha, kiriyavādo samāno akiriyavādaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissasi? Samaṇo hi, sīha, gotamo akiriyavādo akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’ti. Dutiyampi kho sīhassa senāpatissa yo ahosi gamiyābhisaṅkhāro bhagavantaṃ dassanāya, so paṭippassambhi.
緬 3.26已對照

第三次,眾多一個個有名望的離車人聚坐、集會在集會堂,以種種方式[稱讚]佛……乃至……[稱讚]法……乃至……稱讚僧。第三次,師子將軍這樣想:“那位世尊無疑必定是阿羅漢、正等正覺者,因為這眾多一個個有名望的離車人聚坐、集會在集會堂,以種種方式稱讚佛,稱讚法,稱讚僧。無論請示與否,尼乾們又能對我怎樣呢?我何不不經請示尼乾們,就前往拜見那位世尊、阿羅漢、正等正覺者呢?”

Tatiyampi kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa…pe… dhammassa…pe… saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Tatiyampi kho sīhassa senāpatissa etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Kiṃ hime karissanti nigaṇṭhā apalokitā vā anapalokitā vā? Yaṃnūnāhaṃ anapaloketvāva nigaṇṭhe [nigaṇṭhaṃ (syā. ka.) mahāva. 290 passitabbaṃ] taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyaṃ arahantaṃ sammāsambuddha’’nti.
已對照

於是,師子將軍在日中時分,與約五百輛車一同從毘舍離出發,去拜見世尊。乘車走到車所能通行之處後,便下車步行而去。於是,師子將軍來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的師子將軍對世尊這樣說——

Atha kho sīho senāpati pañcamattehi rathasatehi divādivassa vesāliyā niyyāsi bhagavantaṃ dassanāya. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova agamāsi. Atha kho sīho senāpati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sīho senāpati bhagavantaṃ etadavoca –
PTS 4.182已對照

“尊者,我聽說過這[話]:‘沙門喬達摩是無作論者,為不作而說法,並以此教導弟子。’尊者,那些這樣說的人——‘沙門喬達摩是無作論者,為不作而說法,並以此教導弟子’——他們是否是在轉述世尊所說的話?他們是否不曾以不實之事誹謗世尊?是否是隨法而解說法?是否沒有任何如法的論說或隨論會招致可責難之處?尊者,因為我們並不想誹謗世尊。”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti. Ye te, bhante, evamāhaṃsu – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti, kacci te, bhante, bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti dhammassa cānudhammaṃ byākaronti na ca koci sahadhammiko vādānuvādo [vādānupāto (ka. sī. syā.) a. ni. 3.58; 5.5] gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchati? Anabbhakkhātukāmā hi mayaṃ, bhante, bhagavanta’’nti.
已對照

“師子,有理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無作論者,為不作而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,有理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是有作論者,為作而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,有理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是斷滅論者,為斷滅而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,有理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是厭惡者,為厭惡而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
緬 3.27已對照

“師子,有理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是調伏者,為調伏而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,有理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是苦行者,為苦行而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,有理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是離胎者,為離胎而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,有理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是給依託者,為依託而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
PTS 4.183已對照

“師子,而什麼是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無作論者,為不作而說法,並以此教導弟子’呢?師子,因為我說身惡行、語惡行、意惡行的不作,我說種種惡不善法的不作。師子,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是無作論者,為不作而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, akiriyaṃ vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ akiriyaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,而什麼是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是有作論者,為作而說法,並以此教導弟子’呢?師子,因為我說身善行、語善行、意善行的作,我說種種善法的作。師子,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是有作論者,為作而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, kiriyaṃ vadāmi kāyasucaritassa vacīsucaritassa manosucaritassa; anekavihitānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ kiriyaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
緬 3.28已對照

“師子,而什麼是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是斷滅論者,為斷滅而說法,並以此教導弟子’呢?師子,因為我說貪、瞋、痴的斷滅,我說種種惡不善法的斷滅。師子,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是斷滅論者,為斷滅而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, ucchedaṃ vadāmi rāgassa dosassa mohassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ucchedaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,而什麼是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是厭惡者,為厭惡而說法,並以此教導弟子’呢?師子,因為我厭惡身惡行、語惡行、意惡行,我厭惡種種惡不善法的進入。師子,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是厭惡者,為厭惡而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, jigucchāmi kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena; jigucchāmi anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
PTS 4.184已對照

“師子,而什麼是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是調伏者,為調伏而說法,並以此教導弟子’呢?師子,因為我為調伏貪、瞋、痴而說法,我為調伏種種惡不善法而說法。師子,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是調伏者,為調伏而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, vinayāya dhammaṃ desemi rāgassa dosassa mohassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ vinayāya dhammaṃ desemi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

“師子,而什麼是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是苦行者,為苦行而說法,並以此教導弟子’呢?師子,我說諸惡不善法——身惡行、語惡行、意惡行——是令熱惱的。師子,凡是誰的令熱惱的惡不善法已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法,我稱他為‘苦行者’。師子,如來的令熱惱的惡不善法已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。師子,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是苦行者,為苦行而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Tapanīyāhaṃ, sīha, pāpake akusale dhamme vadāmi kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Yassa kho, sīha, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tamahaṃ ‘tapassī’ti vadāmi. Tathāgatassa kho, sīha, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
緬 3.29已對照

“師子,而什麼是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是離胎者,為離胎而說法,並以此教導弟子’呢?師子,凡是誰未來的住胎、再有之生起已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法,我稱他為‘離胎者’。師子,如來未來的住胎、再有之生起已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。師子,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是離胎者,為離胎而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Yassa kho, sīha, āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tamahaṃ ‘apagabbho’ti vadāmi. Tathāgatassa kho, sīha, āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
PTS 4.185已對照

“師子,而什麼是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是給依託者,為依託而說法,並以此教導弟子’呢?師子,因為我是以最上的依託[而為]給依託者(assāsaka),為依託而說法,並以此教導弟子。師子,這就是那理趣,依那理趣,正確地說我的人可以說:‘沙門喬達摩是給依託者,為依託而說法,並以此教導弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, assāsako paramena assāsena, assāsāya dhammaṃ desemi, tena ca sāvake vinemi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已對照

這樣說時,師子將軍對世尊這樣說——“奇哉!尊者,奇哉!尊者……乃至……尊者,願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte sīho senāpati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

“師子,你應審思後行事(anuviccakāra)。審思後行事,對像你們這樣有名望的人是好的。”“尊者,單憑這一點,我對世尊就更加滿意、歡喜了——世尊對我這樣說:‘師子,你應審思後行事。審思後行事,對像你們這樣有名望的人是好的。’尊者,因為其他外道若得到我為弟子,他們會舉著旗幡遍行整個毘舍離[宣告]:‘師子將軍已成為我們的弟子了。’然而世尊卻這樣說:‘師子,你應審思後行事。審思後行事,對像你們這樣有名望的人是好的。’尊者,我第二次皈依世尊、法與比丘僧團。願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

‘‘Anuviccakāraṃ kho, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti. ‘‘Imināpāhaṃ, bhante, bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho, yaṃ maṃ bhagavā evamāha – ‘anuviccakāraṃ kho, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’ti. Mañhi, bhante, aññatitthiyā sāvakaṃ labhitvā kevalakappaṃ vesāliṃ paṭākaṃ parihareyyuṃ – ‘sīho amhākaṃ senāpati sāvakattaṃ upagato’ti. Atha ca pana bhagavā evamāha – ‘anuviccakāraṃ, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’ti. Esāhaṃ, bhante, dutiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
PTS 4.186緬 3.30已對照

“師子,你的家長久以來對尼乾們是如同井泉之家(opānabhūtaṃ kulaṃ),因此,對來到的他們,你應當認為應給予團食。”“尊者,單憑這一點,我對世尊就更加滿意、歡喜了——世尊對我這樣說:‘師子,你的家長久以來對尼乾們是如同井泉之家,因此,對來到的他們,你應當認為應給予團食。’尊者,我聽說過這[話]:‘沙門喬達摩這樣說:只應施與我,只應施與我的弟子;唯有施與我的才有大果,施與他人的沒有大果;唯有施與我的弟子的才有大果,施與他人的弟子的沒有大果。’然而世尊卻勸導我也對尼乾們布施。尊者,不過在這件事上,我們自會知道時宜。尊者,我第三次皈依世尊、法與比丘僧團。尊者,願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

‘‘Dīgharattaṃ kho te, sīha, nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ, yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī’’ti. ‘‘Imināpāhaṃ, bhante, bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho, yaṃ maṃ bhagavā evamāha – ‘dīgharattaṃ kho te, sīha, nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ, yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī’ti. Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘samaṇo gotamo evamāha – mayhameva dānaṃ dātabbaṃ, mayhameva sāvakānaṃ dātabbaṃ; mayhameva dinnaṃ mahapphalaṃ, na aññesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ; mayhameva sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ, na aññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphala’nti, atha ca pana maṃ bhagavā nigaṇṭhesupi dāne samādapeti [samādāpeti (?)]. Api ca, bhante, mayamettha kālaṃ jānissāma. Esāhaṃ, bhante, tatiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

於是,世尊為師子將軍說次第之論(anupubbikathā),即施論、戒論、生天論;開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道師子將軍已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是如此,師子將軍就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼:“凡任何集法,一切皆是滅法。”

Atha kho bhagavā sīhassa senāpatissa anupubbiṃ kathaṃ [anupubbikathaṃ (sabbattha)] kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ, kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi sīhaṃ senāpatiṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya; evamevaṃ sīhassa senāpatissa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
PTS 4.187已對照

於是,師子將軍已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣,對世尊這樣說:“尊者,願世尊與比丘僧團一起接受我明日的飲食。”世尊以沉默接受了。

Atha kho sīho senāpati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
緬 3.31已對照

於是,師子將軍知道世尊已接受,便從座位起來,禮敬世尊,右繞之後離去。於是,師子將軍召喚某個人:“喂,你這人,你去張羅現成的肉(pavattamaṃsa)。”於是,那一夜過後,師子將軍在自己的住宅備辦了上妙的嚼食、噉食,然後派人向世尊通報時間:“尊者,是時候了!飲食已經備好。”

Atha kho sīho senāpati bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho sīho senāpati aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ, ambho purisa, pavattamaṃsaṃ jānāhī’’ti. Atha kho sīho senāpati tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bhante! Niṭṭhitaṃ bhatta’’nti.
已對照

於是,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到師子將軍的住宅;到了之後,與比丘僧團一起坐在設好的座位上。那時,眾多尼乾在毘舍離從街巷到街巷、從交叉路口到交叉路口,舉臂叫嚷:“今天師子將軍宰殺了一頭肥大的牲畜,為沙門喬達摩備辦了飲食。沙門喬達摩明知而食用那特為[他]而作的肉,[這是]緣[他]而作之業(paṭiccakamma)。”

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sīhassa senāpatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Tena kho pana samayena sambahulā nigaṇṭhā vesāliyaṃ rathikāya rathikaṃ [rathiyāya rathiyaṃ (bahūsu)] siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ bāhā paggayha kandanti – ‘‘ajja sīhena senāpatinā thūlaṃ pasuṃ vadhitvā samaṇassa gotamassa bhattaṃ kataṃ. Taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissakataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭiccakamma’’nti.
PTS 4.188已對照

於是,某個人來到師子將軍之處;到了之後,在師子將軍耳邊稟告:“尊者,請您知道:這些眾多尼乾在毘舍離從街巷到街巷、從交叉路口到交叉路口,舉臂叫嚷:‘今天師子將軍宰殺了一頭肥大的牲畜,為沙門喬達摩備辦了飲食。沙門喬達摩明知而食用那特為[他]而作的肉,[這是]緣[他]而作之業。’”“罷了,賢者!因為這些尊者長久以來就想毀謗佛,想毀謗法,想毀謗僧。這些尊者以不實、空洞、虛妄、不真之事誹謗那位世尊,也不知罷休;而我們縱使為了活命,也不會故意奪去眾生的生命。”

Atha kho aññataro puriso yena sīho senāpati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sīhassa senāpatissa upakaṇṇake ārocesi – ‘‘yagghe, bhante, jāneyyāsi! Ete sambahulā nigaṇṭhā vesāliyaṃ rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ bāhā paggayha kandanti – ‘ajja sīhena senāpatinā thūlaṃ pasuṃ vadhitvā samaṇassa gotamassa bhattaṃ kataṃ. Taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissakataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭiccakamma’nti. Alaṃ ayyo dīgharattañhi te āyasmanto avaṇṇakāmā buddhassa avaṇṇakāmā dhammassa avaṇṇakāmā saṅghassa. Na ca panete āyasmanto jiridanti taṃ bhagavantaṃ asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhituṃ; na ca mayaṃ jīvitahetupi sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyyāmā’’ti.
已對照

於是,師子將軍以上妙的嚼食、噉食親手奉侍以佛陀為首的比丘僧團,使之飽足滿意。當世尊食畢,手已離缽時,師子將軍坐在一旁。世尊以法語對坐在一旁的師子將軍開示、勸導、激勵、令歡喜後,從座位起來離去。第二[經]。

Atha kho sīho senāpati buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho sīho senāpati bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho sīhaṃ senāpatiṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti. Dutiyaṃ.
已對照

三、良馬經

3. Assājānīyasuttaṃ
13PTS 4.189緬 3.32已對照

十三、“諸比丘,具足八種支的國王的賢善良種馬(bhadra assājānīya),是堪為國王所有的、供國王受用的,正被算作國王的肢分。具足哪八種[支]呢?諸比丘,在此,國王的賢善良種馬於母方與父方兩方面都是善生。在其他賢善良種馬出生的那個地方,它就生於那個地方。人們給它的食物——無論是溼的還是乾的——它都恭敬地食用,不撒落。它厭惡在糞或尿上坐下或躺臥。它柔和、易於共住,不驚擾其他的馬。它所有的那些諂、欺誑、邪曲、彎曲,它都如實地向御者顯露;御者便為去除它們而努力。又,它是能負載者,生起這樣的心:‘其他的馬拉也好、不拉也好,我在這裡要拉。’又,它行走時,只走直路。它是有力者,直到生命以死亡終結為止,都顯示其力。諸比丘,具足這八種支的國王的賢善良種馬,是堪為國王所有的、供國王受用的,正被算作國王的肢分。

13. ‘‘Aṭṭhahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato rañño bhaddo assājānīyo rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, rañño bhaddo assājānīyo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca. Yassaṃ disāyaṃ aññepi bhaddā assājānīyā jāyanti, tassaṃ disāyaṃ jāto hoti. Yaṃ kho panassa bhojanaṃ denti – allaṃ vā sukkhaṃ vā – taṃ sakkaccaṃyeva paribhuñjati avikiranto. Jegucchī hoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā abhinisīdituṃ vā abhinipajjituṃ vā. Sorato hoti sukhasaṃvāso, na ca aññe asse ubbejetā. Yāni kho panassa honti [yāni kho panassa tāni (syā.)] sāṭheyyāni kūṭeyyāni jimheyyāni vaṅkeyyāni, tāni yathābhūtaṃ sārathissa āvikattā hoti. Tesamassa sārathi abhinimmadanāya vāyamati. Vāhī kho pana hoti. ‘Kāmaññe assā vahantu vā mā vā, ahamettha vahissāmī’ti cittaṃ uppādeti. Gacchanto kho pana ujumaggeneva gacchati. Thāmavā hoti yāva jīvitamaraṇapariyādānā thāmaṃ upadaṃsetā. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi aṅgehi samannāgato rañño bhaddo assājānīyo rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati.
PTS 4.190緬 3.33已對照

“同樣,諸比丘,具足八種法的比丘,是應供養者……乃至……是世間無上的福田。具足哪八種[法]呢?諸比丘,在此,比丘具戒,以波羅提木叉律儀防護而住,具足正行與行處,於微細的罪過也見怖畏,受持學處而學習。人們給他的食物——無論是粗劣的還是勝妙的——他都恭敬地食用,不惱煩。他厭惡身惡行、語惡行、意惡行;他厭惡種種惡不善法的進入。他柔和、易於共住,不驚擾其他的比丘。他所有的那些諂、欺誑、邪曲、彎曲,他都如實地嚮導師或有智的諸同梵行者顯露;導師或有智的同梵行者便為去除它們而努力。又,他是修學者,生起這樣的心:‘其他的比丘修學也好、不修學也好,我在這裡要修學。’又,他行走時,只走直路;此中,直路是這個,即:正見……乃至……正定。他住於發起精進:‘任憑只剩皮、腱與骨,任憑身中血肉乾枯;凡以人的力量、人的精進、人的努力所應達到的,未達到那[目標],精進便不會止息。’諸比丘,具足這八種法的比丘,是應供養者……乃至……是世間無上的福田。”第三[經]。

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Yaṃ kho panassa bhojanaṃ denti – lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā – taṃ sakkaccaṃyeva paribhuñjati avihaññamāno. Jegucchī hoti kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena; jegucchī hoti anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Sorato hoti sukhasaṃvāso, na aññe bhikkhū ubbejetā. Yāni kho panassa honti sāṭheyyāni kūṭeyyāni jimheyyāni vaṅkeyyāni, tāni yathābhūtaṃ āvikattā hoti satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. Tesamassa satthā vā viññū vā sabrahmacārī abhinimmadanāya vāyamati. Sikkhitā kho pana hoti. ‘Kāmaññe bhikkhū sikkhantu vā mā vā, ahamettha sikkhissāmī’ti cittaṃ uppādeti. Gacchanto kho pana ujumaggeneva gacchati; tatrāyaṃ ujumaggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Āraddhavīriyo viharati – ‘kāmaṃ taco ca nhāru [nahāru (sī. syā. kaṃ. pī.)] ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upasussatu maṃsalohitaṃ; yaṃ taṃ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṃ, na taṃ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatī’ti. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、馬駒經

4. Assakhaḷuṅkasuttaṃ
14已對照

十四、“諸比丘,我要說八種馬駒(assakhaḷuṅka)與八種馬的過失(assadosa)、八種人駒(purisakhaḷuṅka)與八種人的過失(purisadosa)。你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

14. ‘‘Aṭṭha ca [aṭṭha (syā.)], bhikkhave, assakhaḷuṅke [assakhaluṅke (sī.)] desessāmi aṭṭha ca assadose, aṭṭha ca purisakhaḷuṅke aṭṭha ca purisadose. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 4.191已對照

“諸比丘,哪八種馬駒、八種馬的過失呢?諸比丘,在此,有某匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,向後退,以背推車。諸比丘,在此,有某匹馬駒就是這樣的。諸比丘,這是第一種馬的過失。

‘‘Katame ca, bhikkhave, aṭṭha assakhaḷuṅkā aṭṭha ca assadosā? Idha, bhikkhave, ekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā pacchato paṭikkamati, piṭṭhito rathaṃ pavatteti. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo assadoso.
已對照

“再者,諸比丘,在此,有某匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,向後躍起,踢擊車轅,折斷三杖。諸比丘,在此,有某匹馬駒就是這樣的。諸比丘,這是第二種馬的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā pacchā laṅghati, kubbaraṃ hanati, tidaṇḍaṃ bhañjati. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo assadoso.
已對照

“再者,諸比丘,在此,有某匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,以大腿撞擊車杆,就踩踏在車杆上。諸比丘,在此,有某匹馬駒就是這樣的。諸比丘,這是第三種馬的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā rathīsāya satthiṃ ussajjitvā rathīsaṃyeva ajjhomaddati. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo assadoso.
緬 3.34已對照

“再者,諸比丘,在此,有某匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,走入岔道,使車偏離道路。諸比丘,在此,有某匹馬駒就是這樣的。諸比丘,這是第四種馬的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā ummaggaṃ gaṇhati, ubbaṭumaṃ rathaṃ karoti. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho assadoso.
已對照

“再者,諸比丘,在此,有某匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,躍起,抬起前身,[舉起]前足。諸比丘,在此,有某匹馬駒就是這樣的。諸比丘,這是第五種馬的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā laṅghati purimakāyaṃ paggaṇhati purime pāde. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo assadoso.
PTS 4.192已對照

“再者,諸比丘,在此,有某匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,不顧御者、不顧刺棒,用牙齒咬毀銜鐵,隨意而去。諸比丘,在此,有某匹馬駒就是這樣的。諸比丘,這是第六種馬的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā anādiyitvā sārathiṃ anādiyitvā patodalaṭṭhiṃ [patodaṃ (sī. pī.), patodayaṭṭhiṃ (syā. kaṃ.)] dantehi mukhādhānaṃ [mukhāṭhānaṃ (ka.)] vidhaṃsitvā yena kāmaṃ pakkamati. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, chaṭṭho assadoso.
已對照

“再者,諸比丘,在此,有某匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,既不前進也不後退,就在那裡如樁柱般站住不動。諸比丘,在此,有某匹馬駒就是這樣的。諸比丘,這是第七種馬的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā neva abhikkamati no paṭikkamati tattheva khīlaṭṭhāyī ṭhito hoti. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, sattamo assadoso.
已對照

“再者,諸比丘,在此,有某匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,收攏前足、收攏後足,就在那裡四足[著地]坐下。諸比丘,在此,有某匹馬駒就是這樣的。諸比丘,這是第八種馬的過失。諸比丘,這就是八種馬駒、八種馬的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā purime ca pāde saṃharitvā pacchime ca pāde saṃharitvā [saṅkharitvā (ka.)] tattheva cattāro pāde abhinisīdati. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, aṭṭhamo assadoso. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha assakhaḷuṅkā aṭṭha ca assadosā.
已對照

“諸比丘,哪八種人駒、八種人的過失呢?諸比丘,在此,諸比丘以罪詰責(āpattiyā codenti)比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,[說]‘我不記得’,借不憶念開脫。諸比丘,猶如那匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,向後退,以背推車;諸比丘,我說這個人與它相似。諸比丘,在此,有某人駒就是這樣的。諸比丘,這是第一種人的過失。

[vibha. 956] ‘‘Katame ca, bhikkhave, aṭṭha purisakhaḷuṅkā aṭṭha ca purisadosā? Idha, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘na sarāmī’ti asatiyā nibbeṭheti. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā pacchato paṭikkamati, piṭṭhito rathaṃ vatteti; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo purisadoso.
PTS 4.193緬 3.35已對照

“再者,諸比丘,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,就頂撞詰責者:‘你這愚人、無能者說的話算什麼?難道你也認為[自己]該說話嗎?’諸比丘,猶如那匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,向後躍起,踢擊車轅,折斷三杖;諸比丘,我說這個人與它相似。諸比丘,在此,有某人駒就是這樣的。諸比丘,這是第二種人的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva paṭippharati – ‘kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena! Tvampi nāma bhaṇitabbaṃ maññasī’ti! Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā pacchā laṅghati, kubbaraṃ hanati, tidaṇḍaṃ bhañjati; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo purisadoso.
已對照

“再者,諸比丘,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,就反加[過]於詰責者:‘你自己犯了某某罪,你先悔除吧!’諸比丘,猶如那匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,以大腿撞擊車杆,就踩踏在車杆上;諸比丘,我說這個人與它相似。諸比丘,在此,有某人駒就是這樣的。諸比丘,這是第三種人的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakasseva paccāropeti – ‘tvaṃ khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, tvaṃ tāva paṭhamaṃ paṭikarohī’ti. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā rathīsāya satthiṃ ussajjitvā rathīsaṃyeva ajjhomaddati; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo purisadoso.
已對照

“再者,諸比丘,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,以他事遮掩他事,把話引向外,顯露出怒、瞋與不悅。諸比丘,猶如那匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,走入岔道,使車偏離道路;諸比丘,我說這個人與它相似。諸比丘,在此,有某人駒就是這樣的。諸比丘,這是第四種人的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno aññenāññaṃ paṭicarati, bahiddhā kathaṃ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā ummaggaṃ gaṇhati, ubbaṭumaṃ rathaṃ karoti; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho purisadoso.
PTS 4.194已對照

“再者,諸比丘,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,在僧團中揮舞手臂。諸比丘,猶如那匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,躍起,抬起前身,[舉起]前足;諸比丘,我說這個人與它相似。諸比丘,在此,有某人駒就是這樣的。諸比丘,這是第五種人的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno saṅghamajjhe bāhuvikkhepaṃ karoti. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā laṅghati, purimakāyaṃ paggaṇhati purime pāde; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo purisadoso.
緬 3.36已對照

“再者,諸比丘,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,不顧僧團、不顧詰責者,就帶著罪隨意而去。諸比丘,猶如那匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,不顧御者、不顧刺棒,用牙齒咬毀銜鐵,隨意而去;諸比丘,我說這個人與它相似。諸比丘,在此,有某人駒就是這樣的。諸比丘,這是第六種人的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno anādiyitvā saṅghaṃ anādiyitvā codakaṃ sāpattikova yena kāmaṃ pakkamati. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā anādiyitvā sārathiṃ anādiyitvā patodalaṭṭhiṃ dantehi mukhādhānaṃ vidhaṃsitvā yena kāmaṃ pakkamati; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, chaṭṭho purisadoso.
已對照

“再者,諸比丘,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,[說]‘我沒有犯,然而我也[不是]沒有犯’,他以沉默惱害僧團。諸比丘,猶如那匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,既不前進也不後退,就在那裡如樁柱般站住不動;諸比丘,我說這個人與它相似。諸比丘,在此,有某人駒就是這樣的。諸比丘,這是第七種人的過失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘nevāhaṃ āpannomhi, na panāhaṃ āpannomhī’ti so tuṇhībhāvena saṅghaṃ viheṭheti [viheseti (pī. ka.)]. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā neva abhikkamati no paṭikkamati tattheva khīlaṭṭhāyī ṭhito hoti; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, sattamo purisadoso.
PTS 4.195已對照

“再者,諸比丘,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,這樣說:‘諸具壽,你們為何對我如此過分地操心,以致我現在要捨棄學處而還俗了!’他捨棄學處而還俗之後,這樣說:‘諸具壽,現在你們滿意了吧?’諸比丘,猶如那匹馬駒,被說‘走’、被刺、被御者驅策時,收攏前足、收攏後足,就在那裡四足[著地]坐下;諸比丘,我說這個人與它相似。諸比丘,在此,有某人駒就是這樣的。諸比丘,這是第八種人的過失。諸比丘,這就是八種人駒、八種人的過失。”第四[經]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno evamāha – ‘kiṃ nu kho tumhe āyasmanto atibāḷhaṃ mayi byāvaṭā yāva [idaṃ padaṃ sīhaḷapotthake natthi] idānāhaṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī’ti. So sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattitvā evamāha – ‘idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā’ti? Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā purime ca pāde saṃharitvā pacchime ca pāde saṃharitvā tattheva cattāro pāde abhinisīdati; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, aṭṭhamo purisadoso. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha purisakhaḷuṅkā aṭṭha ca purisadosā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、垢經

5. Malasuttaṃ
15緬 3.37已對照

十五、“諸比丘,有這八種垢(mala)。哪八種[垢]呢?諸比丘,不誦習是諸聖典之垢;諸比丘,不奮起是諸家宅之垢;諸比丘,懈怠是容色之垢;諸比丘,放逸是守護者之垢;諸比丘,惡行是女人之垢;諸比丘,慳是布施者之垢;諸比丘,諸惡不善法是此世與他世之垢;諸比丘,比那[些]垢更甚的垢,是無明——[這是]最上之垢。諸比丘,這就是八種垢。”

15. ‘‘Aṭṭhimāni, bhikkhave, malāni. Katamāni aṭṭha? Asajjhāyamalā, bhikkhave, mantā; anuṭṭhānamalā, bhikkhave, gharā; malaṃ, bhikkhave, vaṇṇassa kosajjaṃ; pamādo, bhikkhave, rakkhato malaṃ; malaṃ, bhikkhave, itthiyā duccaritaṃ; maccheraṃ, bhikkhave, dadato malaṃ; malā, bhikkhave, pāpakā akusalā dhammā asmiṃ loke paramhi ca; tato [tato ca (syā. pī.)], bhikkhave, malā malataraṃ avijjā paramaṃ malaṃ. Imāni kho, bhikkhave, aṭṭha malānī’’ti.
已對照

“不誦習是諸聖典之垢,不奮起是諸家宅之垢;

‘‘Asajjhāyamalā mantā, anuṭṭhānamalā gharā;
已對照

懈怠是容色之垢,放逸是守護者之垢。

Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato malaṃ.
已對照

“惡行是女人之垢,慳是布施者之垢;

‘‘Malitthiyā duccaritaṃ, maccheraṃ dadato malaṃ;
已對照

諸惡法確實是垢,於此世與他世;

Malā ve pāpakā dhammā, asmiṃ loke paramhi ca;
已對照

比那[些]垢更甚的垢,是無明——最上之垢。”第五[經]。

Tato malā malataraṃ, avijjā paramaṃ mala’’nti. pañcamaṃ;
已對照

六、出使經

6. Dūteyyasuttaṃ
16PTS 4.196已對照

十六、“諸比丘,具足八種法的比丘堪當出使(dūteyyaṃ gantumarahati)。具足哪八種[法]呢?諸比丘,在此,比丘是能聽者、能令聽者、能領受者、能憶持者、能了知者、能令了知者、善於[區分]相合與不相合者、不是起爭吵者——諸比丘,具足這八種法的比丘堪當出使。諸比丘,具足八種法的舍利弗堪當出使。具足哪八種[法]呢?諸比丘,在此,舍利弗是能聽者、能令聽者、能領受者、能憶持者、能了知者、能令了知者、善於[區分]相合與不相合者、不是起爭吵者。諸比丘,具足這八種法的舍利弗堪當出使。”

16. [cūḷava. 347] ‘‘Aṭṭhahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu dūteyyaṃ gantumarahati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu sotā ca hoti, sāvetā ca, uggahetā ca, dhāretā ca, viññātā ca, viññāpetā ca, kusalo ca sahitāsahitassa, no ca kalahakārako – imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu dūteyyaṃ gantumarahati. Aṭṭhahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato sāriputto dūteyyaṃ gantumarahati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, sāriputto sotā ca hoti, sāvetā ca, uggahetā ca, dhāretā ca, viññātā ca, viññāpetā ca, kusalo ca sahitāsahitassa, no ca kalahakārako. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi dhammehi samannāgato sāriputto dūteyyaṃ gantumarahatī’’ti.
已對照

“凡來到言辭激烈的眾會也不戰慄者,

‘‘Yo ve na byathati [na vedhati (sī.), na byādhati (syā. pī.)] patvā, parisaṃ uggavādiniṃ [uggavādinaṃ (sī.), uggahavādinaṃ (syā. pī.), uggatavādiniṃ (ka.)];
已對照

不減損言語,也不隱藏音訊;

Na ca hāpeti vacanaṃ, na ca chādeti sāsanaṃ.
緬 3.38已對照

“說話不含糊,被問時也不發怒——

‘‘Asandiddhañca bhaṇati [asandiddho ca akkhāti (cūḷava. 347)], pucchito na ca kuppati;
已對照

這樣的比丘,堪當出使。”第六[經]。

Sa ve tādisako bhikkhu, dūteyyaṃ gantumarahatī’’ti. chaṭṭhaṃ;
已對照

七、第一系縛經

7. Paṭhamabandhanasuttaṃ
17PTS 4.197已對照

十七、“諸比丘,女人以八種方式(ākāra)繫縛(bandhati)男人。以哪八種[方式]呢?諸比丘,女人以哭泣繫縛男人;諸比丘,女人以笑繫縛男人;諸比丘,女人以言語系縛男人;諸比丘,女人以裝束繫縛男人;諸比丘,女人以林中採來的[禮物](vanabhaṅga)繫縛男人;諸比丘,女人以香繫縛男人;諸比丘,女人以味繫縛男人;諸比丘,女人以觸繫縛男人。諸比丘,女人以這八種方式繫縛男人。諸比丘,凡被觸所縛的眾生,他們是被牢牢繫縛的。”第七[經]。

17. ‘‘Aṭṭhahi, bhikkhave, ākārehi itthī purisaṃ bandhati. Katamehi aṭṭhahi? Ruṇṇena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; hasitena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; bhaṇitena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; ākappena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; vanabhaṅgena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; gandhena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; rasena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; phassena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahākārehi itthī purisaṃ bandhati. Te, bhikkhave, sattā subaddhā [subandhā (sī. syā. ka.)], ye [yeva (syā. pī. ka.)] phassena baddhā’’ti [bandhāti (sī. syā. ka.)]. Sattamaṃ.
已對照

八、第二繫縛經

8. Dutiyabandhanasuttaṃ
18已對照

十八、“諸比丘,男人以八種方式繫縛女人。以哪八種[方式]呢?諸比丘,男人以哭泣繫縛女人;諸比丘,男人以笑繫縛女人;諸比丘,男人以言語系縛女人;諸比丘,男人以裝束繫縛女人;諸比丘,男人以林中採來的[禮物]繫縛女人;諸比丘,男人以香繫縛女人;諸比丘,男人以味繫縛女人;諸比丘,男人以觸繫縛女人。諸比丘,男人以這八種方式繫縛女人。諸比丘,凡被觸所縛的眾生,他們是被牢牢繫縛的。”第八[經]。

18. ‘‘Aṭṭhahi, bhikkhave, ākārehi puriso itthiṃ bandhati. Katamehi aṭṭhahi? Ruṇṇena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; hasitena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; bhaṇitena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; ākappena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; vanabhaṅgena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; gandhena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; rasena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; phassena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahākārehi puriso itthiṃ bandhati. Te, bhikkhave, sattā subaddhā, ye phassena baddhā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、波訶羅陀經

9. Pahārādasuttaṃ
19已對照

十九、一時,世尊住在毗蘭若(Verañjā)的那勒盧苦楝樹(naḷerupucimanda)下。那時,阿修羅王波訶羅陀(Pahārāda asurinda)來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。世尊對站在一旁的阿修羅王波訶羅陀這樣說——

19. Ekaṃ samayaṃ bhagavā verañjāyaṃ vi harati naḷerupucimandamūle. Atha kho pahārādo asurindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho pahārādaṃ asurindaṃ bhagavā etadavoca –
PTS 4.198緬 3.39已對照

“波訶羅陀,阿修羅們樂住於大海嗎?”“尊者,阿修羅們樂住於大海。”“波訶羅陀,大海有幾種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它們,便樂住於大海?”“尊者,大海有八種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它們,便樂住於大海。哪八種[法]呢?尊者,大海是漸次低下、漸次傾斜、漸次深陷的,不是驟然[成]斷崖。尊者,大海是漸次低下、漸次傾斜、漸次深陷的,不是驟然[成]斷崖,尊者,這是大海的第一種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。

‘‘Api [kiṃ (ka.)] pana, pahārāda, asurā mahāsamudde abhiramantī’’ti? ‘‘Abhiramanti, bhante, asurā mahāsamudde’’ti. ‘‘Kati pana, pahārāda, mahāsamudde acchariyā abbhutā dhammā [abbhutadhammā (syā. ka.) cūḷava. 384 passitabbaṃ], ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramantī’’ti? ‘‘Aṭṭha, bhante, mahāsamudde acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti. Katame aṭṭha? Mahāsamuddo, bhante, anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto. Yampi, bhante, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto. Ayaṃ, bhante, mahāsamudde paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
已對照

“再者,尊者,大海是住法者,不超越岸。尊者,大海是住法者,不超越岸,尊者,這是大海的第二種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātivattati. Yampi, bhante, mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātivattati; ayaṃ [ayampi (ka.)], bhante, mahāsamudde dutiyo acchariyo abbhuto dhammo yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
已對照

“再者,尊者,大海不與死屍共住。凡在大海中有死屍,[大海]很快就把它衝到岸邊,推上陸地。尊者,大海不與死屍共住,凡在大海中有死屍,[大海]很快就把它衝到岸邊,推上陸地,尊者,這是大海的第三種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo na matena kuṇapena saṃvasati [saṃvattati (syā.)]. Yaṃ hoti mahāsamudde mataṃ kuṇapaṃ, taṃ khippameva [khippaṃyeva (sī.), khippaṃeva (pī.), khippaññeva (cūḷava. 384)] tīraṃ vāheti, thalaṃ ussāreti. Yampi, bhante, mahāsamuddo na matena kuṇapena saṃvasati, yaṃ hoti mahāsamudde mataṃ kuṇapaṃ, taṃ khippameva tīraṃ vāheti, thalaṃ ussāreti; ayaṃ, bhante, mahāsamudde tatiyo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
PTS 4.199已對照

“再者,尊者,凡是任何大河——即恆河、耶牟那、阿夷羅婆提、薩羅由、摩醯——它們到達大海後,便捨棄以前的名與姓,只被稱為‘大海’。尊者,凡是任何大河——即恆河、耶牟那、阿夷羅婆提、薩羅由、摩醯——它們到達大海後,便捨棄以前的名與姓,只被稱為‘大海’,尊者,這是大海的第四種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, yā kāci mahānadiyo, seyyathidaṃ – gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī, tā mahāsamuddaṃ patvā [pattā (ka., cūḷava. 384)] jahanti purimāni nāmagottāni, ‘mahāsamuddo’ tveva saṅkhaṃ gacchanti. Yampi, bhante, yā kāci mahānadiyo, seyyathidaṃ – gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī, tā mahāsamuddaṃ patvā jahanti purimāni nāmagottāni, ‘mahāsamuddo’ tveva saṅkhaṃ gacchanti; ayaṃ, bhante, mahāsamudde catuttho acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
緬 3.40已對照

“再者,尊者,凡世間諸流水匯入大海,以及凡從空中落下的雨流,大海並不因此顯出減少或充滿。尊者,凡世間諸流水匯入大海,以及凡從空中落下的雨流,大海並不因此顯出減少或充滿,尊者,這是大海的第五種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, yā ca [yā kāci (syā. pī. ka.)] loke savantiyo mahāsamuddaṃ appenti yā ca antalikkhā dhārā papatanti, na tena mahāsamuddassa ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati. Yampi, bhante, yā ca loke savantiyo mahāsamuddaṃ appenti yā ca antalikkhā dhārā papatanti, na tena mahāsamuddassa ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati; ayaṃ, bhante, mahāsamudde pañcamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
已對照

“再者,尊者,大海是一味,即鹹味。尊者,大海是一味,即鹹味,尊者,這是大海的第六種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo ekaraso loṇaraso. Yampi, bhante, mahāsamuddo ekaraso loṇaraso; ayaṃ, bhante, mahāsamudde chaṭṭho acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
PTS 4.200已對照

“再者,尊者,大海有多寶、有種種寶。那裡有這些寶,即:珍珠、摩尼、琉璃、螺貝、玉石、珊瑚、銀、金、紅寶石、瑪瑙。尊者,大海有多寶、有種種寶;那裡有這些寶,即:珍珠、摩尼、琉璃、螺貝、玉石、珊瑚、銀、金、紅寶石、瑪瑙,尊者,這是大海的第七種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo bahuratano [pahūtaratano (ka.)] anekaratano. Tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragallaṃ. Yampi, bhante, mahāsamuddo bahuratano anekaratano; tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragallaṃ. Ayaṃ, bhante, mahāsamudde sattamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
緬 3.41已對照

“再者,尊者,大海是巨大眾生的住處。那裡有這些眾生——提彌(timi)、提彌鯨(timiṅgala)、提彌羅賓伽羅(timirapiṅgala)、阿修羅、龍、乾闥婆。大海中有一百由旬的自體,也有兩百由旬的自體,也有三百由旬的自體,也有四百由旬的自體,也有五百由旬的自體。尊者,大海是巨大眾生的住處;那裡有這些眾生——提彌、提彌鯨、提彌羅賓伽羅、阿修羅、龍、乾闥婆;大海中有一百由旬的自體……乃至……兩百由旬……三百由旬……四百由旬……也有五百由旬的自體,尊者,這是大海的第八種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。尊者,這就是大海的八種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它們,便樂住於大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso. Tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo [timitimiṅgalā timirapiṅgalā (sī.), timitimiṅgalā timiramiṅgalā (syā. pī.)] asurā nāgā gandhabbā. Santi mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā, dviyojanasatikāpi attabhāvā, tiyojanasatikāpi attabhāvā, catuyojanasatikāpi attabhāvā, pañcayojanasatikāpi attabhāvā. Yampi, bhante, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā; santi mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā…pe… dviyojana… tiyojana… catuyojana… pañcayojanasatikāpi attabhāvā; ayaṃ, bhante, mahāsamudde aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti. Ime kho, bhante, mahāsamudde aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramantīti.
PTS 4.201已對照

“尊者,比丘們樂住於此法與律嗎?”“波訶羅陀,比丘們樂住於此法與律。”“尊者,此法與律中有幾種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它們,便樂住於此法與律?”“波訶羅陀,此法與律中有八種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它們,便樂住於此法與律。哪八種[法]呢?波訶羅陀,猶如大海是漸次低下、漸次傾斜、漸次深陷的,不是驟然[成]斷崖;同樣,波訶羅陀,在此法與律中是漸次修學、漸次所作、漸次行道,不是驟然[得]究竟智之通達。波訶羅陀,在此法與律中是漸次修學、漸次所作、漸次行道,不是驟然[得]究竟智之通達,波訶羅陀,這是此法與律中的第一種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。

‘‘Api pana, bhante, bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramantī’’ti? ‘‘Abhiramanti, pahārāda, bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye’’ti. ‘‘Kati pana, bhante, imasmiṃ dhammavinaye acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramantī’’ti? ‘‘Aṭṭha, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti. Katame aṭṭha? Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto; evamevaṃ kho, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho. Yampi, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
已對照

“波訶羅陀,猶如大海是住法者,不超越岸;同樣,波訶羅陀,凡我為諸弟子所施設的學處,我的諸弟子縱以性命為因也不超越它。波訶羅陀,凡我為諸弟子所施設的學處,我的諸弟子縱以性命為因也不超越它,波訶羅陀,這是此法與律中的第二種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātivattati; evamevaṃ kho, pahārāda, yaṃ mayā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ taṃ mama sāvakā jīvitahetupi nātikkamanti. Yampi, pahārāda, mayā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ taṃ mama sāvakā jīvitahetupi nātikkamanti. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye dutiyo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
已對照

“波訶羅陀,猶如大海不與死屍共住。凡在大海中有死屍,[大海]很快就把它衝到岸邊,推上陸地;同樣,波訶羅陀,凡是那破戒者、有惡法者、不淨、行為可疑、行事隱秘、非沙門而自稱沙門、非梵行者而自稱梵行者、內部腐敗、漏洩、成為汙穢者的人,僧團不與他共住;[僧團]很快就集會而舉棄他。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo na matena kuṇapena saṃvasati. Yaṃ hoti mahāsamudde mataṃ kuṇapaṃ, taṃ khippameva tīraṃ vāheti thalaṃ ussāreti; evamevaṃ kho, pahārāda, yo so puggalo dussīlo pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto, na tena saṅgho saṃvasati; khippameva naṃ sannipatitvā ukkhipati.
PTS 4.202緬 3.42已對照

“縱然他坐在比丘僧團當中,然而他遠離僧團,僧團也遠離他。波訶羅陀,凡是那破戒者、有惡法者、不淨、行為可疑、行事隱秘、非沙門而自稱沙門、非梵行者而自稱梵行者、內部腐敗、漏洩、成為汙穢者的人,僧團不與他共住;[僧團]很快就集會而舉棄他;縱然他坐在比丘僧團當中,然而他遠離僧團,僧團也遠離他,波訶羅陀,這是此法與律中的第三種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。

‘‘Kiñcāpi so hoti majjhe bhikkhusaṅghassa sannisinno, atha kho so ārakāva saṅghamhā saṅgho ca tena. Yampi, pahārāda, yo so puggalo dussīlo pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto, na tena saṅgho saṃvasati; khippameva naṃ sannipatitvā ukkhipati; kiñcāpi so hoti majjhe bhikkhusaṅghassa sannisinno, atha kho so ārakāva saṅghamhā saṅgho ca tena. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye tatiyo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
已對照

“波訶羅陀,猶如凡是任何大河——即恆河、耶牟那、阿夷羅婆提、薩羅由、摩醯——它們到達大海後,便捨棄以前的名與姓,只被稱為‘大海’;同樣,波訶羅陀,這四種姓——剎帝利、婆羅門、吠舍、首陀羅——他們在如來所宣說的法與律中從在家出家而成為無家者後,便捨棄以前的名與姓,只被稱為‘釋迦子沙門’。波訶羅陀,這四種姓——剎帝利、婆羅門、吠舍、首陀羅——他們在如來所宣說的法與律中從在家出家而成為無家者後,便捨棄以前的名與姓,只被稱為‘釋迦子沙門’,波訶羅陀,這是此法與律中的第四種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, yā kāci mahānadiyo, seyyathidaṃ – gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī, tā mahāsamuddaṃ patvā jahanti purimāni nāmagottāni, ‘mahāsamuddo’ tveva saṅkhaṃ gacchanti; evamevaṃ kho, pahārāda, cattārome vaṇṇā – khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā, te tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā jahanti purimāni nāmagottāni, ‘samaṇā sakyaputtiyā’ tveva [samaṇo sakyaputtiyo tveva (syā. ka.)] saṅkhaṃ gacchanti. Yampi, pahārāda, cattārome vaṇṇā – khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā, te tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā jahanti purimāni nāmagottāni, ‘samaṇā sakyaputtiyā’ tveva saṅkhaṃ gacchanti. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye catuttho acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
PTS 4.203已對照

“波訶羅陀,猶如凡世間諸流水匯入大海,以及凡從空中落下的雨流,大海並不因此顯出減少或充滿;同樣,波訶羅陀,縱然有許多比丘以無餘依涅槃界般涅槃,涅槃界並不因此顯出減少或充滿。波訶羅陀,縱然有許多比丘以無餘依涅槃界般涅槃,涅槃界並不因此顯出減少或充滿,波訶羅陀,這是此法與律中的第五種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, yā ca loke savantiyo mahāsamuddaṃ appenti yā ca antalikkhā dhārā papatanti, na tena mahāsamuddassa ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati; evamevaṃ kho, pahārāda, bahū cepi bhikkhū anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyanti, na tena nibbānadhātuyā ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati. Yampi, pahārāda, bahū cepi bhikkhū anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyanti, na tena nibbānadhātuyā ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye pañcamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
緬 3.43已對照

“波訶羅陀,猶如大海是一味,即鹹味;同樣,波訶羅陀,此法與律是一味,即解脫味。波訶羅陀,此法與律是一味,即解脫味,波訶羅陀,這是此法與律中的第六種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo ekaraso loṇaraso; evamevaṃ kho, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo ekaraso, vimuttiraso. Yampi pahārāda, ayaṃ dhammavinayo ekaraso, vimuttiraso; ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye chaṭṭho acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
已對照

“波訶羅陀,猶如大海有多寶、有種種寶;那裡有這些寶,即:珍珠、摩尼、琉璃、螺貝、玉石、珊瑚、銀、金、紅寶石、瑪瑙;同樣,波訶羅陀,此法與律有多寶、有種種寶。那裡有這些寶,即:四念處、四正勤、四神足、五根、五力、七覺支、八支聖道。波訶羅陀,此法與律有多寶、有種種寶;那裡有這些寶,即:四念處、四正勤、四神足、五根、五力、七覺支、八支聖道,波訶羅陀,這是此法與律中的第七種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo bahuratano anekaratano; tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragallaṃ; evamevaṃ kho, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo bahuratano anekaratano. Tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Yampi, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo bahuratano anekaratano; tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo; ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye sattamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
PTS 4.204緬 3.44已對照

“波訶羅陀,猶如大海是巨大眾生的住處;那裡有這些眾生——提彌、提彌鯨、提彌羅賓伽羅、阿修羅、龍、乾闥婆;大海中有一百由旬的自體,也有兩百由旬的自體,也有三百由旬的自體,也有四百由旬的自體,也有五百由旬的自體;同樣,波訶羅陀,此法與律是巨大眾生的住處;那裡有這些眾生——須陀洹、為作證須陀洹果而行道者,斯陀含、為作證斯陀含果而行道者,阿那含、為作證阿那含果而行道者,阿羅漢、為阿羅漢果而行道者。波訶羅陀,此法與律是巨大眾生的住處;那裡有這些眾生——須陀洹、為作證須陀洹果而行道者,斯陀含、為作證斯陀含果而行道者,阿那含、為作證阿那含果而行道者,阿羅漢、為阿羅漢果而行道者,波訶羅陀,這是此法與律中的第八種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。波訶羅陀,這就是此法與律中的八種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它們,便樂住於此法與律。”第九[經]。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā; santi mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā, dviyojanasatikāpi attabhāvā, tiyojanasatikāpi attabhāvā, catuyojanasatikāpi attabhāvā, pañcayojanasatikāpi attabhāvā; evamevaṃ kho, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno, sakadāgāmī sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, anāgāmī anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, arahā arahattāya paṭipanno. Yampi, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno, sakadāgāmī sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, anāgāmī anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, arahā arahattāya paṭipanno; ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti. Ime kho, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramantī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、布薩經

10. Uposathasuttaṃ
20已對照

二十、一時,世尊住在舍衛城東園鹿子母講堂。那時,世尊正值布薩日,被比丘僧團圍繞而坐。那時,具壽阿難在夜將盡、初夜已過時,從座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,對世尊這樣說——“尊者,夜已將盡,初夜已過,比丘僧團久坐[待候]。尊者,願世尊為諸比丘誦說波羅提木叉。”

20. [cūḷava. 383; udā. 45; kathā. 346] Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe bhikkhusaṅghaparivuto nisinno hoti. Atha kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā, nikkhante paṭhame yāme, uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto paṭhamo yāmo, ciranisinno bhikkhusaṅgho. Uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti.
PTS 4.205已對照

這樣說時,世尊默然。第二次,具壽阿難在夜將盡、中夜已過時,從座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,對世尊這樣說——“尊者,夜已將盡,中夜已過,比丘僧團久坐[待候]。尊者,願世尊為諸比丘誦說波羅提木叉。”第二次,世尊也默然。第三次,具壽阿難在夜將盡、後夜已過、明相(aruṇa)已現、夜色歡顏(nandimukhī)時,從座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,對世尊這樣說——“尊者,夜已將盡,後夜已過,明相已現,夜色歡顏;比丘僧團久坐[待候]。尊者,願世尊為諸比丘誦說波羅提木叉。”“阿難,眾不清淨。”

Evaṃ vutte bhagavā tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā, nikkhante majjhime yāme, uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto majjhimo yāmo, ciranisinno bhikkhusaṅgho. Uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti. Dutiyampi kho bhagavā tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā, nikkhante pacchime yāme, uddhaste aruṇe, nandimukhiyā rattiyā uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto pacchimo yāmo, uddhastaṃ aruṇaṃ, nandimukhī ratti; ciranisinno bhikkhusaṅgho. Uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti. ‘‘Aparisuddhā, ānanda, parisā’’ti.
緬 3.45已對照

那時,具壽大目犍連生起這樣的[念頭]:“世尊是針對哪個人而這樣說‘阿難,眾不清淨’的呢?”那時,具壽大目犍連以心遍知全體比丘僧團之心而作意。具壽大目犍連看見那人——破戒者、有惡法者、不淨、行為可疑、行事隱秘、非沙門而自稱沙門、非梵行者而自稱梵行者、內部腐敗、漏洩、成為汙穢者——坐在比丘僧團當中;見了之後,從座而起,來到那人之處;到了之後,對那人這樣說:“賢友,起來!你已被世尊看見了。你與比丘們沒有共住。”

Atha kho āyasmato mahāmoggallānassa etadahosi – ‘‘kaṃ nu kho bhagavā puggalaṃ sandhāya evamāha – ‘aparisuddhā, ānanda, parisā’’’ti? Atha kho āyasmā mahāmoggallāno sabbāvantaṃ bhikkhusaṅghaṃ cetasā ceto paricca manasākāsi. Addasā kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ dussīlaṃ pāpadhammaṃ asuciṃ saṅkassarasamācāraṃ paṭicchannakammantaṃ assamaṇaṃ samaṇapaṭiññaṃ abrahmacāriṃ brahmacāripaṭiññaṃ antopūtiṃ avassutaṃ kasambujātaṃ majjhe bhikkhusaṅghassa nisinnaṃ; disvāna uṭṭhāyāsanā yena so puggalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ puggalaṃ etadavoca – ‘‘uṭṭhehāvuso, diṭṭhosi bhagavatā. Natthi te bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāso’’ti.
PTS 4.206已對照

這樣說時,那人默然。第二次,具壽大目犍連對那人這樣說:“賢友,起來!你已被世尊看見了。你與比丘們沒有共住。”第二次,那人也默然。第三次,具壽大目犍連對那人這樣說:“賢友,起來!你已被世尊看見了。你與比丘們沒有共住。”第三次,那人也默然。

Evaṃ vutte so puggalo tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ etadavoca – ‘‘uṭṭhehāvuso, diṭṭhosi bhagavatā. Natthi te bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāso’’ti. Dutiyampi kho so puggalo tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ etadavoca – ‘‘uṭṭhehāvuso, diṭṭhosi bhagavatā. Natthi te bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāso’’ti. Tatiyampi kho so puggalo tuṇhī ahosi.
已對照

那時,具壽大目犍連抓住那人的手臂,把他帶出門樓(dvārakoṭṭhaka)之外,插上門閂(sūcighaṭikaṃ datvā),來到世尊之處;到了之後,對世尊這樣說:“尊者,那人已被我帶出去了。眾已清淨。尊者,願世尊為諸比丘誦說波羅提木叉。”“目犍連,稀有啊!目犍連,未曾有啊!那愚痴人竟要等到被抓住手臂!”

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ bāhāyaṃ gahetvā bahidvārakoṭṭhakā nikkhāmetvā sūcighaṭikaṃ datvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhāmito so, bhante, puggalo mayā. Parisuddhā parisā. Uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti. ‘‘Acchariyaṃ, moggallāna, abbhutaṃ, moggallāna! Yāva bāhā gahaṇāpi nāma so moghapuriso āgamissatī’’ti!
已對照

那時,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,現在你們自己作布薩、誦說波羅提木叉吧。諸比丘,從今以後,我不再作布薩、誦說波羅提木叉了。諸比丘,這是無處、無機會的:如來會在不清淨的眾中誦說波羅提木叉。”

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘tumheva dāni, bhikkhave, uposathaṃ kareyyātha, pātimokkhaṃ uddiseyyātha. Na dānāhaṃ, bhikkhave, ajjatagge uposathaṃ karissāmi, pātimokkhaṃ uddisissāmi. Aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso yaṃ tathāgato aparisuddhāya parisāya pātimokkhaṃ uddiseyya’’.
已對照

“諸比丘,大海有這八種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它們,便樂住於大海。哪八種[法]呢?諸比丘,大海是漸次低下、漸次傾斜、漸次深陷的,不是驟然[成]斷崖。諸比丘,大海是漸次低下、漸次傾斜、漸次深陷的,不是驟然[成]斷崖,諸比丘,這是大海的第一種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海……乃至……(應照前一經詳說)。

‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, mahāsamudde acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti. Katame aṭṭha? Mahāsamuddo, bhikkhave, anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto. Yampi, bhikkhave, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto; ayaṃ, bhikkhave, mahāsamudde paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti…pe… (yathā purime tathā vitthāretabbo).
PTS 4.207緬 3.46已對照

“再者,諸比丘,大海是巨大眾生的住處。那裡有這些眾生——提彌、提彌鯨、提彌羅賓伽羅、阿修羅、龍、乾闥婆。大海中住有一百由旬的自體……乃至……也有五百由旬的自體。諸比丘,大海是巨大眾生的住處;那裡有這些眾生——提彌、提彌鯨、提彌羅賓伽羅、阿修羅、龍、乾闥婆;大海中住有一百由旬的自體……乃至……也有五百由旬的自體,諸比丘,這是大海的第八種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它,便樂住於大海。諸比丘,這就是大海的八種稀有、未曾有之法,阿修羅們一再見到它們,便樂住於大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso. Tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā. Vasanti mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā…pe… pañcayojanasatikāpi attabhāvā. Yampi, bhikkhave, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā; vasanti mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā…pe… pañcayojanasatikāpi attabhāvā; ayaṃ, bhikkhave, mahāsamudde aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti. Ime kho, bhikkhave, mahāsamudde aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
PTS 4.208已對照

“同樣,諸比丘,此法與律中有八種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它們,便樂住於此法與律。哪八種[法]呢?諸比丘,猶如大海是漸次低下、漸次傾斜、漸次深陷的,不是驟然[成]斷崖;同樣,諸比丘,在此法與律中是漸次修學、漸次所作、漸次行道,不是驟然[得]究竟智之通達。諸比丘,在此法與律中是漸次修學、漸次所作、漸次行道,不是驟然[得]究竟智之通達,諸比丘,這是此法與律中的第一種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律……乃至……諸比丘,猶如大海是巨大眾生的住處;那裡有這些眾生——提彌、提彌鯨、提彌羅賓伽羅、阿修羅、龍、乾闥婆,大海中住有一百由旬的自體……乃至……也有五百由旬的自體;同樣,諸比丘,此法與律是巨大眾生的住處。那裡有這些眾生——須陀洹、為作證須陀洹果而行道者……乃至……阿羅漢、為阿羅漢果而行道者。諸比丘,此法與律是巨大眾生的住處;那裡有這些眾生——須陀洹、為作證須陀洹果而行道者……乃至……阿羅漢、為阿羅漢果而行道者,諸比丘,這是此法與律中的第八種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它,便樂住於此法與律。諸比丘,這就是此法與律中的八種稀有、未曾有之法,比丘們一再見到它們,便樂住於此法與律。”第十[經]。

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, aṭṭha imasmiṃ dhammavinaye acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti. Katame aṭṭha? Seyyathāpi, bhikkhave, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto; evamevaṃ kho, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho. Yampi, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho; ayaṃ, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti…pe… seyyathāpi, bhikkhave, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā, vasanti mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā…pe… pañcayojanasatikāpi attabhāvā; evamevaṃ kho, bhikkhave, ayaṃ dhammavinayo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso. Tatrime bhūtā – sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno…pe… arahā arahattāya paṭipanno. Yampi, bhikkhave, ayaṃ dhammavinayo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno…pe… arahā arahattāya paṭipanno; ayaṃ, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti. Ime kho, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramantī’’ti. Dasamaṃ.
已對照

大品第二。

Mahāvaggo dutiyo.
緬 3.47已對照

其攝頌——

毗蘭若、師子、良馬,馬駒與諸垢;

出使與兩繫縛,波訶羅陀、布薩。

Tassuddānaṃ –
Verañjo sīho ājaññaṃ, khaḷuṅkena malāni ca;
Dūteyyaṃ dve ca bandhanā, pahārādo uposathoti.