快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 六集·無上品 Anuttariyavaggo

本經目錄三、無上品一、薩摩迦經二、不衰退經三、怖畏經四、雪山經五、隨念處經六、大迦旃延經七、第一時機經八、第二時機經九、優陀夷經十、無上經無上品第三。

已對照

三、無上品

3. Anuttariyavaggo
已對照

一、薩摩迦經

1. Sāmakasuttaṃ
21PTS 3.309緬 2.273已對照

二十一、一時,世尊住在釋迦[國]的薩摩小村,[名叫]蓮池的[精舍]。那時,有一位天神在夜將盡時容色殊勝,遍照整座蓮池[精舍],來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的那位天神對世尊這樣說——

21. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati sāmagāmake pokkharaṇiyāyaṃ. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ pokkharaṇiyaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,有這三種法導向比丘的退失。哪三種[法]呢?樂著事務、樂著閒談、樂著睡眠——尊者,這三種法導向比丘的退失。”那位天神說了這話。導師表示贊同。於是那位天神想“導師對我表示贊同了”,便禮敬世尊,右繞之後,就在那裡隱沒了。

‘‘Tayome, bhante, dhammā bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā – ime kho, bhante, tayo dhammā bhikkhuno parihānāya saṃvattantī’’ti. Idamavoca sā devatā. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho sā devatā ‘‘samanuñño me satthā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi.
已對照

於是那一夜過後,世尊召喚諸比丘——“諸比丘,這一夜,有一位天神在夜將盡時容色殊勝,遍照整座蓮池[精舍],來到我之處;到了之後,禮敬我,站在一旁。諸比丘,站在一旁的那位天神對我這樣說:‘尊者,有這三種法導向比丘的退失。哪三種[法]呢?樂著事務、樂著閒談、樂著睡眠——尊者,這三種法導向比丘的退失。’諸比丘,那位天神說了這話。說了這話之後,禮敬我,右繞之後,就在那裡隱沒了。諸比丘,這對你們是損失,這對你們是惡得——連天神都知道你們正從諸善法退失。”

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ pokkharaṇiyaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, sā devatā maṃ etadavoca – ‘tayome, bhante, dhammā bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā – ime kho, bhante, tayo dhammā bhikkhuno parihānāya saṃvattantī’ti. Idamavoca, bhikkhave, sā devatā. Idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi. Tesaṃ vo [kho (ka.)], bhikkhave, alābhā tesaṃ dulladdhaṃ, ye vo devatāpi jānanti kusalehi dhammehi parihāyamāne’’.
PTS 3.310已對照

“諸比丘,我要為你們說另外三種衰退法。你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——“諸比丘,什麼是三種衰退法呢?樂著聚眾、難受勸性、惡友性——諸比丘,這就是三種衰退法。”

‘‘Aparepi, bhikkhave, tayo parihāniye dhamme desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘katame ca, bhikkhave, tayo parihāniyā dhammā? Saṅgaṇikārāmatā, dovacassatā, pāpamittatā – ime kho, bhikkhave, tayo parihāniyā dhammā’’.
緬 2.274已對照

“諸比丘,凡是過去世從諸善法退失的人,他們全都正是由於這六種法而從諸善法退失。諸比丘,凡是未來世將從諸善法退失的人,他們全都正是由於這六種法而將從諸善法退失。諸比丘,凡是現在正從諸善法退失的人,他們全都正是由於這六種法而從諸善法退失。”第一[經]。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ parihāyiṃsu kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi parihāyiṃsu kusalehi dhammehi. Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ parihāyissanti kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi parihāyissanti kusalehi dhammehi. Yepi hi keci, bhikkhave, etarahi parihāyanti kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi parihāyanti kusalehi dhammehī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、不衰退經

2. Aparihāniyasuttaṃ
22已對照

二十二、“諸比丘,我要為你們說這六種不衰退法。你們要諦聽……乃至……諸比丘,什麼是六種不衰退法呢?不樂著事務、不樂著閒談、不樂著睡眠、不樂著聚眾、易受勸、善友性——諸比丘,這就是六種不衰退法。

22. ‘‘Chayime, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi, taṃ suṇātha…pe… katame ca, bhikkhave, cha aparihāniyā dhammā? Na kammārāmatā, na bhassārāmatā, na niddārāmatā, na saṅgaṇikārāmatā, sovacassatā, kalyāṇamittatā – ime kho, bhikkhave, cha aparihāniyā dhammā.
已對照

“諸比丘,凡是過去世未從諸善法退失的人,他們全都正是由於這六種法而未從諸善法退失。諸比丘,凡是未來世將不從諸善法退失的人,他們全都正是由於這六種法而將不從諸善法退失。諸比丘,凡是現在不從諸善法退失的人,他們全都正是由於這六種法而不從諸善法退失。”第二[經]。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ na parihāyiṃsu kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi na parihāyiṃsu kusalehi dhammehi. Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ na parihāyissanti kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi na parihāyissanti kusalehi dhammehi. Yepi hi keci, bhikkhave, etarahi na parihāyanti kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi na parihāyanti kusalehi dhammehī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、怖畏經

3. Bhayasuttaṃ
23PTS 3.311已對照

二十三、“‘怖畏’,諸比丘,這是諸欲的增語;‘苦’,諸比丘,這是諸欲的增語;‘病’,諸比丘,這是諸欲的增語;‘瘡’,諸比丘,這是諸欲的增語;‘執著’,諸比丘,這是諸欲的增語;‘泥’,諸比丘,這是諸欲的增語。

23. ‘‘‘Bhaya’nti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘dukkha’nti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘rogo’ti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘gaṇḍo’ti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘saṅgo’ti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘paṅko’ti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ.
已對照

“諸比丘,為什麼‘怖畏’是諸欲的增語呢?諸比丘,這為欲貪(kāmarāga)所染、為欲貪(chandarāga)所縛者,既不能從現法的怖畏中解脫,也不能從來世的怖畏中解脫,因此‘怖畏’是諸欲的增語。諸比丘,為什麼‘苦’……乃至……‘病’……‘瘡’……‘執著’……‘泥’是諸欲的增語呢?諸比丘,這為欲貪所染、為欲貪所縛者,既不能從現法的泥中解脫,也不能從來世的泥中解脫,因此‘泥’是諸欲的增語。”

‘‘Kasmā ca, bhikkhave, ‘bhaya’nti kāmānametaṃ adhivacanaṃ? Kāmarāgarattāyaṃ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati, samparāyikāpi bhayā na parimuccati, tasmā ‘bhaya’nti kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Kasmā ca, bhikkhave, dukkhanti…pe… rogoti… gaṇḍoti… saṅgoti… paṅkoti kāmānametaṃ adhivacanaṃ? Kāmarāgarattāyaṃ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi paṅkā na parimuccati, samparāyikāpi paṅkā na parimuccati, tasmā ‘paṅko’ti kāmānametaṃ adhivacana’’nti.
已對照

“怖畏、苦、病、瘡,執著與泥這兩者;

‘‘Bhayaṃ dukkhaṃ rogo gaṇḍo, saṅgo paṅko ca ubhayaṃ;
已對照

這些被稱為諸欲,凡夫粘著於其中。

Ete kāmā pavuccanti, yattha satto puthujjano.
緬 2.275已對照

“見到執取——生與死的根源——中的怖畏,

‘‘Upādāne bhayaṃ disvā, jātimaraṇasambhave;
已對照

不執取,於生與死的滅盡中解脫。

Anupādā vimuccanti, jātimaraṇasaṅkhaye.
已對照

“他們已達安穩、安樂,於現法中已寂滅;

‘‘Te khemappattā sukhino, diṭṭhadhammābhinibbutā;
已對照

超越了一切怨與怖畏,越過了一切苦。”第三[經]。

Sabbaverabhayātītā [sabbe verabhayātītā (syā.)], sabbadukkhaṃ upaccagu’’nti. tatiyaṃ;
已對照

四、雪山經

4. Himavantasuttaṃ
24PTS 3.312已對照

二十四、“諸比丘,具足六種法的比丘能劈開雪山王,何況卑劣的無明!具足哪六種[法]呢?諸比丘,在此,比丘是定的等至善巧者,是定的住定善巧者,是定的出定善巧者,是定的堪能善巧者,是定的行處善巧者,是定的引導善巧者。諸比丘,具足這六種法的比丘能劈開雪山王,何況卑劣的無明!”第四[經]。

24. ‘‘Chahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu himavantaṃ pabbatarājaṃ padāleyya, ko pana vādo chavāya avijjāya! Katamehi chahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu samādhissa samāpattikusalo hoti, samādhissa ṭhitikusalo hoti, samādhissa vuṭṭhānakusalo hoti, samādhissa kallitakusalo [kallatākusalo (syā. kaṃ. ka.) saṃ. ni. 3.665 passitabbaṃ] hoti, samādhissa gocarakusalo hoti, samādhissa abhinīhārakusalo hoti. Imehi kho, bhikkhave, chahi dhammehi samannāgato bhikkhu himavantaṃ pabbatarājaṃ padāleyya, ko pana vādo chavāya avijjāyā’’ti! Catutthaṃ.
已對照

五、隨念處經

5. Anussatiṭṭhānasuttaṃ
25已對照

二十五、“諸比丘,有這六種隨念處。哪六種[隨念處]呢?諸比丘,在此,聖弟子隨念如來:‘那位世尊亦即是……乃至……天人導師、佛陀、世尊。’諸比丘,當聖弟子隨念如來之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。諸比丘,‘貪求’,這是五欲功德的增語。諸比丘,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣清淨。

25. ‘‘Chayimāni, bhikkhave, anussatiṭṭhānāni. Katamāni cha? Idha, bhikkhave, ariyasāvako tathāgataṃ anussarati – ‘itipi so bhagavā…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako tathāgataṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti.
緬 2.276已對照

“再者,諸比丘,聖弟子隨念法:‘法是世尊所善說的……乃至……智者應各自證知的。’諸比丘,當聖弟子隨念法之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。諸比丘,‘貪求’,這是五欲功德的增語。諸比丘,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣清淨。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako dhammaṃ anussarati – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako dhammaṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti.
PTS 3.313已對照

“再者,諸比丘,聖弟子隨念僧:‘世尊的弟子僧是善行道者……乃至……是世間無上的福田。’諸比丘,當聖弟子隨念僧之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。諸比丘,‘貪求’,這是五欲功德的增語。諸比丘,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣清淨。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako saṅghaṃ anussarati – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako saṅghaṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti.
已對照

“再者,諸比丘,聖弟子隨念自己的諸戒——無毀……乃至……導向定。諸比丘,當聖弟子隨念戒之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。諸比丘,‘貪求’,這是五欲功德的增語。諸比丘,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣清淨。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako attano sīlāni anussarati akhaṇḍāni…pe… samādhisaṃvattanikāni. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako sīlaṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti.
已對照

“再者,諸比丘,聖弟子隨念自己的舍:‘我實有利得!我實善得……乃至……堪受人乞求、樂於布施與分享。’當……乃至……此處有些眾生便這樣清淨。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako attano cāgaṃ anussarati – ‘lābhā vata me! Suladdhaṃ vata me…pe… yācayogo dānasaṃvibhāgarato’ti. Yasmiṃ…pe… evamidhekacce sattā visujjhanti.
PTS 3.314已對照

“再者,諸比丘,聖弟子隨念諸天:‘有四大王天諸天,有三十三天諸天,有夜摩天諸天,有兜率天諸天,有化樂天諸天,有他化自在天諸天,有梵身天諸天,有比那更上的諸天。具足怎樣的信的那些天,從此死沒後投生於彼處,我也有那樣的信。具足怎樣的戒……怎樣的聞……怎樣的舍……怎樣的慧的那些天,從此死沒後投生於彼處,我也有那樣的慧。’”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako devatā anussarati – ‘santi devā cātumahārājikā, santi devā tāvatiṃsā, santi devā yāmā, santi devā tusitā, santi devā nimmānaratino, santi devā paranimmitavasavattino, santi devā brahmakāyikā, santi devā tatuttari. Yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā; mayhampi tathārūpā saddhā saṃvijjati. Yathārūpena sīlena… sutena… cāgena… paññāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā; mayhampi tathārūpā paññā saṃvijjatī’’’ ti.
緬 2.277已對照

“諸比丘,當聖弟子隨念自己與那些天的信、戒、聞、舍、慧之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。諸比丘,‘貪求’,這是五欲功德的增語。諸比丘,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣清淨。諸比丘,這就是六種隨念處。”第五[經]。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako attano ca tāsañca devatānaṃ saddhañca sīlañca sutañca cāgañca paññañca anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti. Imāni kho, bhikkhave, cha anussatiṭṭhānānī’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、大迦旃延經

6. Mahākaccānasuttaṃ
26已對照

二十六、在那裡,具壽大迦旃延召喚諸比丘:“賢友們,諸比丘。”“賢友。”那些比丘應諾具壽大迦旃延。具壽大迦旃延這樣說——“賢友們,真是稀有!賢友們,真是未曾有!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊,竟隨覺了狹窄中空間的獲得,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,即:六隨念處。

26. Tatra kho āyasmā mahākaccāno bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahākaccāno etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, āvuso; abbhutaṃ, āvuso! Yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sambādhe okāsādhigamo anubuddho sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ cha anussatiṭṭhānāni.
PTS 3.315已對照

“哪六種[隨念處]呢?賢友們,在此,聖弟子隨念如來:‘那位世尊亦即是……乃至……天人導師、佛陀、世尊。’賢友們,當聖弟子隨念如來之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。賢友們,‘貪求’,這是五欲功德的增語。賢友們,那位聖弟子全然以與虛空相等的、廣、大、無量、無怨、無惱害的心而住。賢友們,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣成為具清淨之性者。

‘‘Katamāni cha? Idhāvuso, ariyasāvako tathāgataṃ anussarati – ‘itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako tathāgataṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
緬 2.278已對照

“再者,賢友們,聖弟子隨念法:‘法是世尊所善說的……乃至……智者應各自證知的。’賢友們,當聖弟子隨念法之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。賢友們,‘貪求’,這是五欲功德的增語。賢友們,那位聖弟子全然以與虛空相等的、廣、大、無量、無怨、無惱害的心而住。賢友們,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣成為具清淨之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako dhammaṃ anussarati – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako dhammaṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
PTS 3.316已對照

“再者,賢友們,聖弟子隨念僧:‘世尊的弟子僧是善行道者……乃至……是世間無上的福田。’賢友們,當聖弟子隨念僧之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。賢友們,‘貪求’,這是五欲功德的增語。賢友們,那位聖弟子全然以與虛空相等的、廣、大、無量、無怨、無惱害的心而住。賢友們,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣成為具清淨之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako saṅghaṃ anussarati – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako saṅghaṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
已對照

“再者,賢友們,聖弟子隨念自己的諸戒——無毀……乃至……導向定。賢友們,當聖弟子隨念自己的戒之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。賢友們,‘貪求’,這是五欲功德的增語。賢友們,那位聖弟子全然以與虛空相等的、廣、大、無量、無怨、無惱害的心而住。賢友們,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣成為具清淨之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako attano sīlāni anussarati akhaṇḍāni…pe… samādhisaṃvattanikāni. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako attano sīlaṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
緬 2.279已對照

“再者,賢友們,聖弟子隨念自己的舍:‘我實有利得,我實善得……乃至……堪受人乞求、樂於布施與分享。’賢友們,當聖弟子隨念自己的舍之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。賢友們,‘貪求’,這是五欲功德的增語。賢友們,那位聖弟子全然以與虛空相等的、廣、大、無量、無怨、無惱害的心而住。賢友們,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣成為具清淨之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako attano cāgaṃ anussarati – ‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me…pe… yācayogo dānasaṃvibhāgarato’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako attano cāgaṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
PTS 3.317已對照

“再者,賢友們,聖弟子隨念諸天:‘有四大王天諸天,有……乃至……比那更上的諸天。具足怎樣的信的那些天,從此死沒後投生於彼處,我也有那樣的信。具足怎樣的戒……乃至……怎樣的聞……怎樣的舍……怎樣的慧的那些天,從此死沒後投生於彼處,我也有那樣的慧。’賢友們,當聖弟子隨念自己與那些天的信、戒、聞、舍、慧之時,他於那時心不為貪所纏縛,不為瞋所纏縛,不為痴所纏縛;他於那時心唯是正直的,已從貪求出離、解脫、起離。賢友們,‘貪求’,這是五欲功德的增語。賢友們,那位聖弟子全然以與虛空相等的、廣、大、無量、無怨、無惱害的心而住。賢友們,以這也作為所緣,此處有些眾生便這樣成為具清淨之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako devatā anussarati – ‘santi devā cātumahārājikā, santi devā…pe… tatuttari. Yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā; mayhampi tathārūpā saddhā saṃvijjati. Yathārūpena sīlena…pe… sutena… cāgena… paññāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā; mayhampi tathārūpā paññā saṃvijjatī’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako attano ca tāsañca devatānaṃ saddhañca sīlañca sutañca cāgañca paññañca anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
已對照

“賢友們,真是稀有!賢友們,真是未曾有!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊,竟隨覺了狹窄中空間的獲得,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,即:六隨念處。”第六[經]。

‘‘Acchariyaṃ, āvuso; abbhutaṃ, āvuso! Yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sambādhe okāsādhigamo anubuddho sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ cha anussatiṭṭhānānī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、第一時機經

7. Paṭhamasamayasuttaṃ
27緬 2.280已對照

二十七、那時,某位比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘對世尊這樣說——“尊者,去見令意增長的比丘的時機有幾種呢?”“比丘,有這六種去見令意增長的比丘的時機。”

27. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti? ‘‘Chayime, bhikkhu, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ’’.
PTS 3.318已對照

“哪六種[時機]呢?比丘,在此,在比丘以被欲貪所纏縛、被欲貪所壓制的心而住,也不如實了知已生起的欲貪的出離之時,那時,應前往令意增長的比丘處,這樣對他說:‘賢友,我以被欲貪所纏縛、被欲貪所壓制的心而住,也不如實了知已生起的欲貪的出離。善哉!願具壽為了舍斷欲貪而為我說法。’令意增長的比丘便為了舍斷欲貪而為他說法。比丘,這是去見令意增長的比丘的第一種時機。

‘‘Katame cha? Idha, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, paṭhamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
已對照

“再者,比丘,在比丘以被瞋恚所纏縛、被瞋恚所壓制的心而住,也不如實了知已生起的瞋恚的出離之時,那時,應前往令意增長的比丘處,這樣對他說:‘賢友,我以被瞋恚所纏縛、被瞋恚所壓制的心而住,也不如實了知已生起的瞋恚的出離。善哉!願具壽為了舍斷瞋恚而為我說法。’令意增長的比丘便為了舍斷瞋恚而為他說法。比丘,這是去見令意增長的比丘的第二種時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, byāpādassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu byāpādassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, dutiyo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
緬 2.281已對照

“再者,比丘,在比丘以被昏沉睡眠所纏縛、被昏沉睡眠所壓制的心而住,也不如實了知已生起的昏沉睡眠的出離之時,那時,應前往令意增長的比丘處,這樣對他說:‘賢友,我以被昏沉睡眠所纏縛、被昏沉睡眠所壓制的心而住,也不如實了知已生起的昏沉睡眠的出離。善哉!願具壽為了舍斷昏沉睡眠而為我說法。’令意增長的比丘便為了舍斷昏沉睡眠而為他說法。比丘,這是去見令意增長的比丘的第三種時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, thinamiddhassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu thinamiddhassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, tatiyo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
PTS 3.319已對照

“再者,比丘,在比丘以被掉舉追悔所纏縛、被掉舉追悔所壓制的心而住,也不如實了知已生起的掉舉追悔的出離之時,那時,應前往令意增長的比丘處,這樣對他說:‘賢友,我以被掉舉追悔所纏縛、被掉舉追悔所壓制的心而住,也不如實了知已生起的掉舉追悔的出離。善哉!願具壽為了舍斷掉舉追悔而為我說法。’令意增長的比丘便為了舍斷掉舉追悔而為他說法。比丘,這是去見令意增長的比丘的第四種時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, uddhaccakukkuccassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu uddhaccakukkuccassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, catuttho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
已對照

“再者,比丘,在比丘以被疑所纏縛、被疑所壓制的心而住,也不如實了知已生起的疑的出離之時,那時,應前往令意增長的比丘處,這樣對他說:‘賢友,我以被疑所纏縛、被疑所壓制的心而住,也不如實了知已生起的疑的出離。善哉!願具壽為了舍斷疑而為我說法。’令意增長的比丘便為了舍斷疑而為他說法。比丘,這是去見令意增長的比丘的第五種時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ, āvuso, vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharāmi vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, vicikicchāya pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu vicikicchāya pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, pañcamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
已對照

“再者,比丘,在比丘依某一相、作意某一相時,無障礙地便有諸漏的滅盡,[而他]不了知那相之時,那時,應前往令意增長的比丘處,這樣對他說:‘賢友,依某一相、作意某一相時,無障礙地便有諸漏的滅盡,[而]我不了知那相。善哉!願具壽為了諸漏的滅盡而為我說法。’令意增長的比丘便為了諸漏的滅盡而為他說法。比丘,這是去見令意增長的比丘的第六種時機。比丘,這就是六種去見令意增長的比丘的時機。”第七[經]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti taṃ nimittaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti, taṃ nimittaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, āsavānaṃ khayāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu āsavānaṃ khayāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, chaṭṭho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Ime kho, bhikkhu, cha samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、第二時機經

8. Dutiyasamayasuttaṃ
28PTS 3.320緬 2.282已對照

二十八、一時,眾多長老比丘住在波羅奈仙人墮處鹿野苑。那時,那些長老比丘飯後從乞食處回來,集坐會合於圓亭中,生起了這樣的談論——“賢友們,什麼是去見令意增長的比丘的時機呢?”

28. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho tesaṃ therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘ko nu kho, āvuso, samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti?
已對照

這樣說時,某位比丘對長老比丘們這樣說——“賢友們,在令意增長的比丘於食後從托缽處返回,洗了腳,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前之時,那就是去見令意增長的比丘的時機。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu there bhikkhū etadavoca – ‘‘yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
已對照

這樣說時,另一位比丘對那位比丘這樣說——“賢友,那並不是去見令意增長的比丘的時機。賢友,在令意增長的比丘於食後從托缽處返回,洗了腳,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前之時,那時他行乞的疲勞尚未止息,那時他食後的疲勞也尚未止息。因此,那是去見令意增長的比丘的非時機。賢友,在令意增長的比丘於傍晚時分從靜坐起身,在精舍蔭影處結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前之時,那就是去見令意增長的比丘的時機。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘na kho, āvuso, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, cārittakilamathopissa tasmiṃ samaye appaṭippassaddho hoti, bhattakilamathopissa tasmiṃ samaye appaṭippassaddho hoti. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito vihārapacchāyāyaṃ nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
PTS 3.321緬 2.283已對照

這樣說時,另一位比丘對那位比丘這樣說——“賢友,那並不是去見令意增長的比丘的時機。賢友,在令意增長的比丘於傍晚時分從靜坐起身,在精舍蔭影處結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前之時,他白天所作意的那個定相,那時就正在他[心中]現行。因此,那是去見令意增長的比丘的非時機。賢友,在令意增長的比丘在夜的破曉時分起身,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前之時,那就是去見令意增長的比丘的時機。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘na kho, āvuso, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito vihārapacchāyāyaṃ nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, yadevassa divā samādhinimittaṃ manasikataṃ hoti tadevassa tasmiṃ samaye samudācarati. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
已對照

這樣說時,另一位比丘對那位比丘這樣說——“賢友,那並不是去見令意增長的比丘的時機。賢友,在令意增長的比丘在夜的破曉時分起身,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前之時,那時他的身體住立於營養,作意諸佛的教法對他是安適的。因此,那是去見令意增長的比丘的非時機。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘na kho, āvuso, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, ojaṭṭhāyissa tasmiṃ samaye kāyo hoti phāsussa hoti buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
已對照

這樣說時,具壽大迦旃延對長老比丘們這樣說——“賢友們,這是我在世尊面前聽到、在[世尊]面前領受的:‘比丘,有這六種去見令意增長的比丘的時機。’”

Evaṃ vutte āyasmā mahākaccāno there bhikkhū etadavoca – ‘‘sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘chayime, bhikkhu, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ’’’.
PTS 3.322已對照

“哪六種[時機]呢?比丘,在此,在比丘以被欲貪所纏縛、被欲貪所壓制的心而住,也不如實了知已生起的欲貪的出離之時,那時,應前往令意增長的比丘處,這樣對他說:‘賢友,我以被欲貪所纏縛、被欲貪所壓制的心而住,也不如實了知已生起的欲貪的出離。善哉!願具壽為了舍斷欲貪而為我說法。’令意增長的比丘便為了舍斷欲貪而為他說法。比丘,這是去見令意增長的比丘的第一種時機。

‘‘Katame cha? Idha, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me āyasmā kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, paṭhamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
緬 2.284已對照

“再者,比丘,在比丘以被瞋恚所纏縛的心而住……乃至……以被昏沉睡眠所纏縛的心而住……以被掉舉追悔所纏縛的心而住……以被疑所纏縛的心而住……依某一相、作意某一相時,無障礙地便有諸漏的滅盡,[而他]不知、不見那相之時,那時,應前往令意增長的比丘處,這樣對他說:‘賢友,依某一相、作意某一相時,無障礙地便有諸漏的滅盡,[而]我不知、不見那相。善哉!願具壽為了諸漏的滅盡而為我說法。’令意增長的比丘便為了諸漏的滅盡而為他說法。比丘,這是去見令意增長的比丘的第六種時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe… thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati… uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati… vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati… yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti, taṃ nimittaṃ na jānāti na passati, tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti taṃ nimittaṃ na jānāmi na passāmi. Sādhu vata me āyasmā āsavānaṃ khayāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu āsavānaṃ khayāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, chaṭṭho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
已對照

“賢友們,這是我在世尊面前聽到、在[世尊]面前領受的:‘比丘,這就是六種去見令意增長的比丘的時機。’”第八[經]。

‘‘Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘ime kho, bhikkhu, cha samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、優陀夷經

9. Udāyīsuttaṃ
29已對照

二十九、那時,世尊召喚具壽優陀夷:“優陀夷,有多少隨念處?”這樣說時,具壽優陀夷默然。第二次,世尊召喚具壽優陀夷:“優陀夷,有多少隨念處?”第二次,具壽優陀夷也默然。第三次,世尊召喚具壽優陀夷:“優陀夷,有多少隨念處?”第三次,具壽優陀夷也默然。

29. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ udāyiṃ āmantesi – ‘‘kati nu kho, udāyi, anussatiṭṭhānānī’’ti? Evaṃ vutte āyasmā udāyī tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ udāyiṃ āmantesi – ‘‘kati nu kho, udāyi, anussatiṭṭhānānī’’ti? Dutiyampi kho āyasmā udāyī tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ udāyiṃ āmantesi – ‘‘kati nu kho, udāyi, anussatiṭṭhānānī’’ti? Tatiyampi kho āyasmā udāyī tuṇhī ahosi.
PTS 3.323已對照

那時,具壽阿難對具壽優陀夷這樣說:“賢友優陀夷,導師在召喚你。”“賢友阿難,我在聽世尊[說]。尊者,在此,比丘回憶起許多種宿住,即:一生、二生……乃至……。如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。尊者,這是隨念處。”

Atha kho āyasmā ānando āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘satthā taṃ, āvuso udāyi, āmantesī’’ti. ‘‘Suṇomahaṃ, āvuso ānanda, bhagavato. Idha, bhante, bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati – seyyathidaṃ ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe…. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhāna’’nti.
已對照

那時,世尊召喚具壽阿難:“阿難,我已知道:‘這愚痴人優陀夷並不是致力於增上心而住的。’阿難,有多少隨念處?”

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘aññāsiṃ kho ahaṃ, ānanda – ‘nevāyaṃ udāyī moghapuriso adhicittaṃ anuyutto viharatī’ti. Kati nu kho, ānanda, anussatiṭṭhānānī’’ti?
已對照

“尊者,有五種隨念處。哪五種[隨念處]呢?尊者,在此,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於第三禪。尊者,這隨念處如是修習、如是多作,導向現法樂住。

‘‘Pañca, bhante, anussatiṭṭhānāni. Katamāni pañca? Idha, bhante, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.
緬 2.285已對照

“再者,尊者,比丘作意光明想,決意晝想:如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。尊者,這隨念處如是修習、如是多作,導向智見的獲得。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhikkhu ālokasaññaṃ manasi karoti, divā saññaṃ adhiṭṭhāti, yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā; iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ ñāṇadassanappaṭilābhāya saṃvattati.
已對照

“再者,尊者,比丘就這個身體,從腳底以上、從發端以下、以皮為邊際,省察它充滿種種不淨:‘在這身中有:頭髮、體毛、指甲、牙齒、皮膚、肉、腱、骨、骨髓、腎、心、肝、肋膜、脾、肺、腸、腸間膜、胃中物、糞、膽汁、痰、膿、血、汗、脂肪、淚、膏、唾、涕、關節滑液、尿。’尊者,這隨念處如是修習、如是多作,導向欲貪的舍斷。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru [nahāru (sī. pī.) dī. ni. 2.377; ma. ni. 1.110] aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā mutta’nti. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ kāmarāgappahānāya saṃvattati.
PTS 3.324已對照

“再者,尊者,比丘猶如看見被棄於墓地的屍體,死了一天、或死了兩天、或死了三天,[已]膨脹、青瘀、膿爛。他就這樣把這個身體與它相比照:‘這個身體也是這樣的法,將成為這樣,不能免於這樣。’”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ [chaḍḍitaṃ (sī. syā. pī.)] ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ. So imameva kāyaṃ evaṃ [evanti idaṃ satipaṭṭhānasuttādīsu natthi] upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’’ti [etaṃ anatītoti (sī.)].
已對照

“又或者,猶如看見被棄於墓地的屍體,被烏鴉所食、或被鷹所食、或被鷲所食、或被狗所食、或被豺所食,或被種種小生類所食。他就這樣把這個身體與它相比照:‘這個身體也是這樣的法,將成為這樣,不能免於這樣。’”

‘‘Seyyathāpi vā pana [seyyathā vā pana (syā.)] passeyya sarīraṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ kākehi vā khajjamānaṃ kulalehi vā khajjamānaṃ gijjhehi vā khajjamānaṃ sunakhehi vā khajjamānaṃ siṅgālehi [sigālehi (sī.)] vā khajjamānaṃ vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṃ. So imameva kāyaṃ evaṃ upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’’ti.
PTS 3.325緬 2.286已對照

“又或者,猶如看見被棄於墓地的屍體,[成為]骸骨連鎖,有肉有血,為腱所連結……乃至……[成為]骸骨連鎖,無肉而血塗,為腱所連結……[成為]骸骨連鎖,肉與血已離,為腱所連結;[成為]諸骨已脫連結,散落於四方四隅:這裡是手骨,那裡是足骨,那裡是脛骨,那裡是股骨,那裡是髖骨,那裡是肋骨,那裡是脊骨,那裡是肩骨,那裡是頸骨,那裡是顎骨,那裡是齒骨,那裡是頭蓋骨;[成為]諸骨白如螺色;諸骨堆積,經一年以上;諸骨腐朽,化為粉末。他就這樣把這個身體與它相比照:‘這個身體也是這樣的法,將成為這樣,不能免於這樣。’尊者,這隨念處如是修習、如是多作,導向我慢的根除。

‘‘Seyyathāpi vā pana passeyya sarīraṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ samaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ…pe… aṭṭhikasaṅkhalikaṃ nimmaṃsalohitamakkhitaṃ nhārusambandhaṃ… aṭṭhikasaṅkhalikaṃ apagatamaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ. Aṭṭhikāni apagatasambandhāni disāvidisāvikkhittāni [disāvidisāsu vikkhittāni (sī.)], aññena hatthaṭṭhikaṃ aññena pādaṭṭhikaṃ aññena jaṅghaṭṭhikaṃ aññena ūruṭṭhikaṃ aññena kaṭiṭṭhikaṃ [kaṭaṭṭhikaṃ (sī.)] aññena [piṭṭhikaṇḍakaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ (sī. pī.), piṭṭhikaṇḍakaṭṭhikaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ (syā. kaṃ.)] phāsukaṭṭhikaṃ aññena piṭṭhikaṇṭakaṭṭhikaṃ aññena khandhaṭṭhikaṃ aññena gīvaṭṭhikaṃ aññena hanukaṭṭhikaṃ aññena dantakaṭṭhikaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ [piṭṭhikaṇḍakaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ (sī. pī.), piṭṭhikaṇḍakaṭṭhikaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ (syā. kaṃ.)], aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇappaṭibhāgāni [saṅkhavaṇṇūpanibhāni (sī. syā. pī.)] aṭṭhikāni puñjakitāni [puñjakatāni (pī.)] terovassikāni aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni. So imameva kāyaṃ evaṃ upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’ti. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ asmimānasamugghātāya saṃvattati.
已對照

“再者,尊者,比丘舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪。尊者,這隨念處如是修習、如是多作,導向多界的通達。尊者,這就是五種隨念處。”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ anekadhātupaṭivedhāya saṃvattati. Imāni kho, bhante, pañca anussatiṭṭhānānī’’ti.
已對照

“善哉,善哉,阿難!那麼,阿難,你也要憶持這第六隨念處:阿難,在此,比丘唯具念而前進,唯具念而後退,唯具念而站立,唯具念而坐下,唯具念而躺臥,唯具念而決意作業。阿難,這隨念處如是修習、如是多作,導向念與正知。”第九[經]。

‘‘Sādhu, sādhu, ānanda! Tena hi tvaṃ, ānanda, idampi chaṭṭhaṃ anussatiṭṭhānaṃ dhārehi. Idhānanda, bhikkhu satova abhikkamati satova paṭikkamati satova tiṭṭhati satova nisīdati satova seyyaṃ kappeti satova kammaṃ adhiṭṭhāti. Idaṃ, ānanda, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ satisampajaññāya saṃvattatī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、無上經

10. Anuttariyasuttaṃ
30已對照

三十、“諸比丘,有這六種無上。哪六種[無上]呢?見無上、聞無上、得無上、學無上、承事無上、隨念無上。

30. ‘‘Chayimāni, bhikkhave, anuttariyāni. Katamāni cha? Dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ, anussatānuttariyanti.
PTS 3.326緬 2.287已對照

“諸比丘,什麼是見無上呢?諸比丘,在此,某人去看象寶,去看馬寶,去看摩尼寶,或去看種種大小之物,或去看邪見的、邪行道的沙門或婆羅門。諸比丘,這見是有的,我不說它沒有。諸比丘,然而這見是下劣的、村野的、凡夫的、非聖的、無益的,不導向厭離,不導向離貪,不導向滅,不導向寂止,不導向證智,不導向正覺,不導向涅槃。諸比丘,而凡是信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地去看如來或如來的弟子——諸比丘,這是諸見之中的無上,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,即:信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地去看如來或如來的弟子。諸比丘,這稱為見無上。如是[為]見無上。

‘‘Katamañca, bhikkhave, dassanānuttariyaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco hatthiratanampi dassanāya gacchati, assaratanampi dassanāya gacchati, maṇiratanampi dassanāya gacchati, uccāvacaṃ vā pana dassanāya gacchati, samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā micchādiṭṭhikaṃ micchāpaṭipannaṃ dassanāya gacchati. Atthetaṃ, bhikkhave, dassanaṃ; netaṃ natthīti vadāmi. Tañca kho etaṃ, bhikkhave, dassanaṃ hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā dassanāya gacchati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, dassanānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ [sokapariddavānaṃ (sī.)] samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya [atthagamāya (sī.)] ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā dassanāya gacchati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dassanānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ.
已對照

“而聞無上是怎樣的呢?諸比丘,在此,某人去聽鼓聲,去聽琵琶聲,去聽歌聲,或去聽種種大小之[聲],或去聽聞邪見的、邪行道的沙門或婆羅門的法。諸比丘,這聞是有的,我不說它沒有。諸比丘,然而這聞是下劣的、村野的、凡夫的、非聖的、無益的,不導向厭離,不導向離貪,不導向滅,不導向寂止,不導向證智,不導向正覺,不導向涅槃。諸比丘,而凡是信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地去聽聞如來或如來的弟子的法——諸比丘,這是諸聞之中的無上,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,即:信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地去聽聞如來或如來的弟子的法。諸比丘,這稱為聞無上。如是[為]見無上、聞無上。

‘‘Savanānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco bherisaddampi [bherisaddassapi (ka.) evaṃ vīṇāsaddampiiccādīsupi] savanāya gacchati, vīṇāsaddampi savanāya gacchati, gītasaddampi savanāya gacchati, uccāvacaṃ vā pana savanāya gacchati, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā micchādiṭṭhikassa micchāpaṭipannassa dhammassavanāya gacchati. Atthetaṃ, bhikkhave, savanaṃ; netaṃ natthīti vadāmi. Tañca kho etaṃ, bhikkhave, savanaṃ hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammassavanāya gacchati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, savanānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammassavanāya gacchati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, savanānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ.
PTS 3.327緬 2.288已對照

“而得無上是怎樣的呢?諸比丘,在此,某人獲得兒子之得,獲得妻子之得,獲得財富之得,或獲得種種大小之得,或對邪見的、邪行道的沙門或婆羅門獲得信。諸比丘,這得是有的,我不說它沒有。諸比丘,然而這得是下劣的、村野的、凡夫的、非聖的、無益的,不導向厭離,不導向離貪,不導向滅,不導向寂止,不導向證智,不導向正覺,不導向涅槃。諸比丘,而凡是信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地對如來或如來的弟子獲得信——諸比丘,這是諸得之中的無上,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,即:信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地對如來或如來的弟子獲得信。諸比丘,這稱為得無上。如是[為]見無上、聞無上、得無上。

‘‘Lābhānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puttalābhampi labhati, dāralābhampi labhati, dhanalābhampi labhati, uccāvacaṃ vā pana lābhaṃ labhati, samaṇe vā brāhmaṇe vā micchādiṭṭhike micchāpaṭipanne saddhaṃ paṭilabhati. Attheso, bhikkhave, lābho; neso natthīti vadāmi. So ca kho eso, bhikkhave, lābho hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṃhito, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgate vā tathāgatasāvake vā saddhaṃ paṭilabhati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, lābhānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgate vā tathāgatasāvake vā saddhaṃ paṭilabhati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, lābhānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ.
PTS 3.328已對照

“而學無上是怎樣的呢?諸比丘,在此,某人學於象,學於馬,學於車,學於弓,學於刀,或學種種大小之[技],或向邪見的、邪行道的沙門或婆羅門學。諸比丘,這學是有的,我不說它沒有。諸比丘,然而這學是下劣的、村野的、凡夫的、非聖的、無益的,不導向厭離,不導向離貪,不導向滅,不導向寂止,不導向證智,不導向正覺,不導向涅槃。諸比丘,而凡是於如來所宣說的法與律中學增上戒,學增上心,學增上慧,信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信——諸比丘,這是諸學之中的無上,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,即:於如來所宣說的法與律中學增上戒,學增上心,學增上慧,信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信。諸比丘,這稱為學無上。如是[為]見無上、聞無上、得無上、學無上。

‘‘Sikkhānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco hatthismimpi sikkhati, assasmimpi sikkhati, rathasmimpi sikkhati, dhanusmimpi sikkhati, tharusmimpi sikkhati, uccāvacaṃ vā pana sikkhati, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā micchādiṭṭhikassa micchāpaṭipannassa [micchāpaṭipattiṃ (ka.)] sikkhati. Atthesā, bhikkhave, sikkhā; nesā natthīti vadāmi. Sā ca kho esā, bhikkhave, sikkhā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgatappavedite dhammavinaye adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, sikkhānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgatappavedite dhammavinaye adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati, niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, sikkhānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ.
緬 2.289已對照

“而承事無上是怎樣的呢?諸比丘,在此,某人承事剎帝利,承事婆羅門,承事居士,或承事種種大小之[人],或承事邪見的、邪行道的沙門或婆羅門。諸比丘,這承事是有的,我不說它沒有。諸比丘,然而這承事是下劣的、村野的、凡夫的、非聖的、無益的,不導向厭離……乃至……不導向涅槃。諸比丘,而凡是信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地承事如來或如來的弟子——諸比丘,這是諸承事之中的無上,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,即:信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地承事如來或如來的弟子。諸比丘,這稱為承事無上。如是[為]見無上、聞無上、得無上、學無上、承事無上。

‘‘Pāricariyānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco khattiyampi paricarati, brāhmaṇampi paricarati, gahapatimpi paricarati, uccāvacaṃ vā pana paricarati, samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā micchādiṭṭhikaṃ micchāpaṭipannaṃ paricarati. Atthesā, bhikkhave, pāricariyā; nesā natthīti vadāmi. Sā ca kho esā, bhikkhave, pāricariyā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā, na nibbidāya…pe… na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā paricarati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, pāricariyānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā paricarati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, pāricariyānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ.
PTS 3.329已對照

“而隨念無上是怎樣的呢?諸比丘,在此,某人隨念兒子之得,隨念妻子之得,隨念財富之得,或隨念種種大小之得,或隨念邪見的、邪行道的沙門或婆羅門。諸比丘,這隨念是有的,我不說它沒有。諸比丘,然而這隨念是下劣的、村野的、凡夫的、非聖的、無益的,不導向厭離,不導向離貪,不導向滅,不導向寂止,不導向證智,不導向正覺,不導向涅槃。諸比丘,而凡是信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地隨念如來或如來的弟子——諸比丘,這是諸隨念之中的無上,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,即:信已確立、愛已確立、一向趣入、深具淨信地隨念如來或如來的弟子。諸比丘,這稱為隨念無上。諸比丘,這就是六種無上。”

‘‘Anussatānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puttalābhampi anussarati, dāralābhampi anussarati, dhanalābhampi anussarati, uccāvacaṃ vā pana lābhaṃ anussarati, samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā micchādiṭṭhikaṃ micchāpaṭipannaṃ anussarati. Atthesā, bhikkhave, anussati; nesā natthīti vadāmi. Sā ca kho esā, bhikkhave, anussati hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā anussarati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, anussatīnaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā anussarati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, anussatānuttariyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cha anuttariyānī’’ti.
已對照

“凡獲得無上之見、無上之聞,

‘‘Ye dassanānuttaraṃ laddhā [ye dassanavaraṃ laddhā (sī. pī.), dassanānuttariyaṃ laddhā (syā. kaṃ.)], savanañca anuttaraṃ;
已對照

獲得得無上,樂於學無上;

Lābhānuttariyaṃ laddhā, sikkhānuttariye ratā [anuttariyaṃ tathā (ka.)].
已對照

“現起於承事,修習[無上]隨念——

‘‘Upaṭṭhitā pāricariyā, bhāvayanti anussatiṃ;
已對照

與遠離相應、安穩、通往不死的[隨念];

Vivekappaṭisaṃyuttaṃ, khemaṃ amatagāminiṃ.
已對照

“歡喜於不放逸,賢明、以戒防護,

‘‘Appamāde pamuditā, nipakā sīlasaṃvutā;
已對照

他們確實適時了知:苦在那裡滅盡之處。”第十[經]。

Te ve kālena paccenti [paccanti (syā. ka.)], yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti. dasamaṃ;
已對照

無上品第三。

Anuttariyavaggo [sāmakavaggo (ka.)] tatiyo.
緬 2.290已對照

其攝頌——

薩摩迦、不衰退,怖畏、雪山、隨念[處];

迦旃延、兩時機,優陀夷,連無上。

Tassuddānaṃ –
Sāmako aparihāniyo, bhayaṃ himavānussati;
Kaccāno dve ca samayā, udāyī anuttariyenāti.