快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 五集·婆羅門品 Brāhmaṇavaggo

本經目錄(二十)五、婆羅門品一、狗經二、多那婆羅門經三、僧迦羅婆經四、迦羅那波利經五、賓祇耶尼經六、大夢經七、雨經八、言語經九、家族經十、出離經婆羅門品第五。第四五十[經]完畢。

已對照

(二十)五、婆羅門品

(20) 5. Brāhmaṇavaggo
已對照

一、狗經

1. Soṇasuttaṃ
191已對照

一百九十一、“諸比丘,有這五種古時的婆羅門法(brāhmaṇadhamma),如今見於狗中,不見於婆羅門中。哪五種[古時的婆羅門法]呢?諸比丘,從前婆羅門只與婆羅門女交合,不與非婆羅門女[交合]。諸比丘,如今婆羅門既與婆羅門女交合,也與非婆羅門女交合。諸比丘,如今狗只與母狗交合,不與非母狗[交合]。諸比丘,這是第一種古時的婆羅門法,如今見於狗中,不見於婆羅門中。

191. ‘‘Pañcime, bhikkhave, porāṇā brāhmaṇadhammā etarahi sunakhesu sandissanti, no brāhmaṇesu. Katame pañca? Pubbe sudaṃ [pubbassudaṃ (ka.)], bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃyeva gacchanti, no abrāhmaṇiṃ. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇimpi gacchanti, abrāhmaṇimpi gacchanti. Etarahi, bhikkhave, sunakhā sunakhiṃyeva gacchanti, no asunakhiṃ. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu.
PTS 3.222緬 2.196已對照

“諸比丘,從前婆羅門只與在經期的婆羅門女交合,不與不在經期的[交合]。諸比丘,如今婆羅門既與在經期的婆羅門女交合,也與不在經期的交合。諸比丘,如今狗只與在經期的母狗交合,不與不在經期的[交合]。諸比丘,這是第二種古時的婆羅門法,如今見於狗中,不見於婆羅門中。

‘‘Pubbe sudaṃ, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃ utuniṃyeva gacchanti, no anutuniṃ. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃ utunimpi gacchanti, anutunimpi gacchanti. Etarahi, bhikkhave, sunakhā sunakhiṃ utuniṃyeva gacchanti, no anutuniṃ. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu.
已對照

“諸比丘,從前婆羅門對婆羅門女既不買,也不賣,唯以相互喜愛,為了[家系的]聯結而起共住。諸比丘,如今婆羅門對婆羅門女既買也賣,也以相互喜愛,為了[家系的]聯結而起共住。諸比丘,如今狗對母狗既不買,也不賣,唯以相互喜愛,為了[家系的]聯結而起共住。諸比丘,這是第三種古時的婆羅門法,如今見於狗中,不見於婆羅門中。

‘‘Pubbe sudaṃ, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃ neva kiṇanti no vikkiṇanti, sampiyeneva saṃvāsaṃ saṃbandhāya [saṃsaggatthāya (sī. pī.)] saṃpavattenti. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃ kiṇantipi vikkiṇantipi, sampiyenapi saṃvāsaṃ saṃbandhāya saṃpavattenti. Etarahi, bhikkhave, sunakhā sunakhiṃ neva kiṇanti no vikkiṇanti, sampiyeneva saṃvāsaṃ saṃbandhāya saṃpavattenti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu.
已對照

“諸比丘,從前婆羅門不作財物、穀物、銀、金的儲積。諸比丘,如今婆羅門作財物、穀物、銀、金的儲積。諸比丘,如今狗不作財物、穀物、銀、金的儲積。諸比丘,這是第四種古時的婆羅門法,如今見於狗中,不見於婆羅門中。

‘‘Pubbe sudaṃ, bhikkhave, brāhmaṇā na sannidhiṃ karonti dhanassapi dhaññassapi rajatassapi jātarūpassapi. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā sannidhiṃ karonti dhanassapi dhaññassapi rajatassapi jātarūpassapi. Etarahi, bhikkhave, sunakhā na sannidhiṃ karonti dhanassapi dhaññassapi rajatassapi jātarūpassapi. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu.
已對照

“諸比丘,從前婆羅門傍晚為晚飯、清晨為早飯而尋求乞食。諸比丘,如今婆羅門隨其所欲地吃到腹滿之後,帶著剩餘的離去。諸比丘,如今狗傍晚為晚飯、清晨為早飯而尋求乞食。諸比丘,這是第五種古時的婆羅門法,如今見於狗中,不見於婆羅門中。諸比丘,這五種古時的婆羅門法,如今見於狗中,不見於婆羅門中。”第一[經]。

‘‘Pubbe sudaṃ, bhikkhave, brāhmaṇā sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya bhikkhaṃ pariyesanti. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā avasesaṃ ādāya pakkamanti. Etarahi, bhikkhave, sunakhā sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya bhikkhaṃ pariyesanti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu. Ime kho, bhikkhave, pañca porāṇā brāhmaṇadhammā etarahi sunakhesu sandissanti, no brāhmaṇesū’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、多那婆羅門經

2. Doṇabrāhmaṇasuttaṃ
192PTS 3.223緬 2.197已對照

一百九十二、那時,多那(Doṇa)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的多那婆羅門對世尊這樣說——

“喬達摩尊師,我聽說過這[話]:‘沙門喬達摩對年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年的婆羅門,既不禮敬,也不起身相迎,也不以座相請。’喬達摩尊師,這確實就是如此。因為喬達摩尊師對年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年的婆羅門,確實既不禮敬,也不起身相迎,也不以座相請。喬達摩尊師,這實在是不得當的。”“多那,你也自稱是婆羅門嗎?”“喬達摩尊師,凡若有人正確地說‘婆羅門於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀;[他是]讀誦者、持聖典者(mantadhara),通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺’——喬達摩尊師,正確地說時,那正是指我而說。喬達摩尊師,因為我就是婆羅門,於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀;是讀誦者、持聖典者,通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺。”

“多那,那些古時婆羅門的仙人們,是聖典的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨誦其所誦,隨教其所教——即:阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、毗舍蜜多(Vessāmitta)、耶摩得祗(Yamadaggi)、鴦耆羅娑(Aṅgīrasa)、婆羅墮婆闍(Bhāradvāja)、婆私吒(Vāseṭṭha)、迦葉(Kassapa)、婆求(Bhagu);他們施設這五種婆羅門:梵等者(brahmasama)、天等者(devasama)、守界者(mariyāda)、破界者(sambhinnamariyāda),以及作為第五的婆羅門旃陀羅(brāhmaṇacaṇḍāla)。多那,你是他們之中的哪一種?”

“喬達摩尊師,我們不知道五種婆羅門,我們只知道‘婆羅門’。願喬達摩尊師這樣為我說法,使我能了知這五種婆羅門。”“那麼,婆羅門,你要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊師。”多那婆羅門應諾了世尊。世尊這樣說——

“多那,婆羅門怎樣是梵等者呢?多那,在此,婆羅門於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。他四十八年行童子梵行,誦學聖典。行了四十八年童子梵行、誦學聖典之後,為老師尋求師禮(ācariyadhana),唯以法,不以非法。

“多那,而此中什麼是法呢?不以農耕,不以經商,不以牧牛,不以射術,不以王家職事,不以某種其他技藝,唯以乞食之行,不輕視陶缽。他把師禮交付給老師之後,剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。他如是出家之後,以與慈俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然;如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與慈俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。悲……乃至……喜……以與舍俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然;如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。他修習了這四梵住之後,身壞命終之後,投生於善趣、梵天界。多那,婆羅門就是這樣是梵等者。

“多那,婆羅門怎樣是天等者呢?多那,在此,婆羅門於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。他四十八年行童子梵行,誦學聖典。行了四十八年童子梵行、誦學聖典之後,為老師尋求師禮,唯以法,不以非法。多那,而此中什麼是法呢?不以農耕,不以經商,不以牧牛,不以射術,不以王家職事,不以某種其他技藝,唯以乞食之行,不輕視陶缽。他把師禮交付給老師之後,尋求妻子,唯以法,不以非法。

“多那,而此中什麼是法呢?不以買,不以賣,唯[取]以注水[之禮]授與(udakūpassaṭṭha)的婆羅門女。他只與婆羅門女交合,不與剎帝利女、不與吠舍女、不與首陀羅女、不與旃陀羅女、不與獵師女、不與竹匠女、不與車匠女、不與補羯娑女交合,不與孕婦交合,不與哺乳者交合,不與不在經期者交合。多那,而婆羅門為什麼不與孕婦交合呢?多那,若婆羅門與孕婦交合,那男孩或女孩便名為‘大糞所生者(atimīḷhaja)’。多那,因此婆羅門不與孕婦交合。多那,而婆羅門為什麼不與哺乳者交合呢?多那,若婆羅門與哺乳者交合,那男孩或女孩便名為‘受不淨所壓迫者(asucipaṭipīḷita)’。多那,因此婆羅門不與哺乳者交合。他的那位婆羅門女,既不是為了欲,也不是為了嬉戲,也不是為了欲樂;婆羅門的婆羅門女唯是為了子嗣。他由交合生育[子女]之後,剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。他如是出家之後,已離諸欲……乃至……成就並住於第四禪。他修習了這四禪之後,身壞命終之後,投生於善趣、天界。多那,婆羅門就是這樣是天等者。

“多那,婆羅門怎樣是守界者呢?多那,在此,婆羅門於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。他四十八年行童子梵行,誦學聖典。行了四十八年童子梵行、誦學聖典之後,為老師尋求師禮,唯以法,不以非法。多那,而此中什麼是法呢?不以農耕,不以經商,不以牧牛,不以射術,不以王家職事,不以某種其他技藝,唯以乞食之行,不輕視陶缽。他把師禮交付給老師之後,尋求妻子,唯以法,不以非法。

“多那,而此中什麼是法呢?不以買,不以賣,唯[取]以注水[之禮]授與的婆羅門女。他只與婆羅門女交合,不與剎帝利女、不與吠舍女、不與首陀羅女、不與旃陀羅女、不與獵師女、不與竹匠女、不與車匠女、不與補羯娑女交合,不與孕婦交合,不與哺乳者交合,不與不在經期者交合。多那,而婆羅門為什麼不與孕婦交合呢?多那,若婆羅門與孕婦交合,那男孩或女孩便名為‘大糞所生者’。多那,因此婆羅門不與孕婦交合。多那,而婆羅門為什麼不與哺乳者交合呢?多那,若婆羅門與哺乳者交合,那男孩或女孩便名為‘受不淨所壓迫者’。多那,因此婆羅門不與哺乳者交合。他的那位婆羅門女,既不是為了欲,也不是為了嬉戲,也不是為了欲樂;婆羅門的婆羅門女唯是為了子嗣。他由交合生育[子女]之後,貪求那對子女的愛味,居於家業,不從家出家而成為無家者。古時婆羅門的界限到哪裡,他就住立於那裡,不逾越它。‘古時婆羅門的界限到哪裡,婆羅門就住立於那裡,不逾越它’——多那,因此婆羅門被稱為‘守界者’。多那,婆羅門就是這樣是守界者。

“多那,婆羅門怎樣是破界者呢?多那,在此,婆羅門於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。他四十八年行童子梵行,誦學聖典。行了四十八年童子梵行、誦學聖典之後,為老師尋求師禮,唯以法,不以非法。

“多那,而此中什麼是法呢?不以農耕,不以經商,不以牧牛,不以射術,不以王家職事,不以某種其他技藝,唯以乞食之行,不輕視陶缽。他把師禮交付給老師之後,尋求妻子,既以法,也以非法,也以買,也以賣,也[取]以注水[之禮]授與的婆羅門女。他與婆羅門女也交合,與剎帝利女也交合,與吠舍女也交合,與首陀羅女也交合,與旃陀羅女也交合,與獵師女也交合,與竹匠女也交合,與車匠女也交合,與補羯娑女也交合,與孕婦也交合,與哺乳者也交合,與在經期者也交合,與不在經期者也交合。他的那位婆羅門女,是為了欲,也是為了嬉戲,也是為了欲樂,也是為了子嗣,[才成為]婆羅門的婆羅門女。古時婆羅門的界限到哪裡,他不住立於那裡,逾越它。‘古時婆羅門的界限到哪裡,婆羅門不住立於那裡,逾越它’——多那,因此婆羅門被稱為‘破界者’。多那,婆羅門就是這樣是破界者。

“多那,婆羅門怎樣是婆羅門旃陀羅呢?多那,在此,婆羅門於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。他四十八年行童子梵行,誦學聖典。行了四十八年童子梵行、誦學聖典之後,為老師尋求師禮,既以法,也以非法,也以農耕,也以經商,也以牧牛,也以射術,也以王家職事,也以某種其他技藝,也唯以乞食之行,不輕視陶缽。

“他把師禮交付給老師之後,尋求妻子,既以法,也以非法,也以買,也以賣,也[取]以注水[之禮]授與的婆羅門女。他與婆羅門女也交合,與剎帝利女也交合,與吠舍女也交合,與首陀羅女也交合,與旃陀羅女也交合,與獵師女也交合,與竹匠女也交合,與車匠女也交合,與補羯娑女也交合,與孕婦也交合,與哺乳者也交合,與在經期者也交合,與不在經期者也交合。他的那位婆羅門女,是為了欲,也是為了嬉戲,也是為了欲樂,也是為了子嗣,[才成為]婆羅門的婆羅門女。他以一切職業謀生。婆羅門們便對他這樣說:‘尊師自稱是婆羅門,為什麼以一切職業謀生?’他這樣說:‘諸位,猶如火既燒淨物,也燒不淨物,而火併不因此被染汙;同樣,諸位,婆羅門即使以一切職業謀生,婆羅門也並不因此被染汙。’‘以一切職業謀生’——多那,因此婆羅門被稱為‘婆羅門旃陀羅’。多那,婆羅門就是這樣是婆羅門旃陀羅。

“多那,那些古時婆羅門的仙人們,是聖典的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨誦其所誦,隨教其所教——即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鴦耆羅娑、婆羅墮婆闍、婆私吒、迦葉、婆求;他們施設這五種婆羅門:梵等者、天等者、守界者、破界者,以及作為第五的婆羅門旃陀羅。多那,你是他們之中的哪一種?”

“喬達摩尊師,既然如此,我們連婆羅門旃陀羅也夠不上。奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第二[經]。

192. Atha kho doṇo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho doṇo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Sutaṃ metaṃ, bho gotama – ‘na samaṇo gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī’ti. Tayidaṃ, bho gotama, tatheva. Na hi bhavaṃ gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Tayidaṃ, bho gotama, na sampannamevā’’ti. ‘‘Tvampi no, doṇa, brāhmaṇo paṭijānāsī’’ti? ‘‘Yañhi taṃ, bho gotama, sammā vadamāno vadeyya – ‘brāhmaṇo ubhato sujāto – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhito anupakkuṭṭho jātivādena, ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo’ti, mameva taṃ, bho gotama, sammā vadamāno vadeyya. Ahañhi, bho gotama, brāhmaṇo ubhato sujāto – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo’’ti.
‘‘Ye kho, te doṇa, brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti sajjhāyitamanusajjhāyanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako, vāmako, vāmadevo, vessāmitto, yamadaggi [yamataggi (sī.) dī. ni. 1.284, 526, 536; ma. ni. 2.427; mahāva. 300; a. ni. 5.192 passitabbaṃ], aṅgīraso, bhāradvājo, vāseṭṭho, kassapo, bhagu; tyāssu’me pañca brāhmaṇe paññāpenti – brahmasamaṃ, devasamaṃ, mariyādaṃ, sambhinnamariyādaṃ, brāhmaṇacaṇḍālaṃyeva pañcamaṃ. Tesaṃ tvaṃ doṇa, katamo’’ti?
‘‘Na kho mayaṃ, bho gotama, pañca brāhmaṇe jānāma, atha kho mayaṃ brāhmaṇātveva jānāma. Sādhu me bhavaṃ gotamo tathā dhammaṃ desetu yathā ahaṃ ime pañca brāhmaṇe jāneyya’’nti. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, suṇohi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ bho’’ti kho doṇo brāhmaṇo bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo brahmasamo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ [kodhāraṃ brahmacariyaṃ (syā. ka.)] carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena.
‘‘Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena na issatthena [na issattena (ka.)] na rājaporisena na sippaññatarena, kevalaṃ bhikkhācariyāya kapālaṃ anatimaññamāno. So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā [nīyyādetvā (sī.), nīyādetvā (pī.), niyyātetvā (katthaci)] kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. So evaṃ pabbajito samāno mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ [catutthiṃ (sī.)], iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [abyāpajjhena (ka.) abyābajjhena (?)] pharitvā viharati. Karuṇā…pe… muditā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So ime cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ brahmalokaṃ upapajjati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo brahmasamo hoti.
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo devasamo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena. Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena na issatthena na rājaporisena na sippaññatarena, kevalaṃ bhikkhācariyāya kapālaṃ anatimaññamāno. So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā dāraṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena.
‘‘Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kayena na vikkayena, brāhmaṇiṃyeva udakūpassaṭṭhaṃ. So brāhmaṇiṃyeva gacchati, na khattiyiṃ na vessiṃ na suddiṃ na caṇḍāliṃ na nesādiṃ na veniṃ [na veṇiṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] na rathakāriṃ na pukkusiṃ gacchati, na gabbhiniṃ gacchati, na pāyamānaṃ gacchati, na anutuniṃ gacchati. Kasmā ca, doṇa, brāhmaṇo na gabbhiniṃ gacchati? Sace, doṇa, brāhmaṇo gabbhiniṃ gacchati, atimīḷhajo nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā [māṇavakī (ka.)] vā. Tasmā, doṇa, brāhmaṇo na gabbhiniṃ gacchati. Kasmā ca, doṇa, brāhmaṇo na pāyamānaṃ gacchati? Sace, doṇa, brāhmaṇo pāyamānaṃ gacchati, asucipaṭipīḷito nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā vā. Tasmā, doṇa, brāhmaṇo na pāyamānaṃ gacchati. Tassa sā hoti brāhmaṇī neva kāmatthā na davatthā na ratatthā, pajatthāva brāhmaṇassa brāhmaṇī hoti. So methunaṃ uppādetvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. So evaṃ pabbajito samāno vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So ime cattāro jhāne bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo devasamo hoti.
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo mariyādo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena. Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena na issatthena na rājaporisena na sippaññatarena, kevalaṃ bhikkhācariyāya kapālaṃ anatimaññamāno. So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā dāraṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena.
‘‘Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kayena na vikkayena, brāhmaṇiṃyeva udakūpassaṭṭhaṃ. So brāhmaṇiṃyeva gacchati, na khattiyiṃ na vessiṃ na suddiṃ na caṇḍāliṃ na nesādiṃ na veniṃ na rathakāriṃ na pukkusiṃ gacchati, na gabbhiniṃ gacchati, na pāyamānaṃ gacchati, na anutuniṃ gacchati. Kasmā ca, doṇa, brāhmaṇo na gabbhiniṃ gacchati? Sace, doṇa, brāhmaṇo gabbhiniṃ gacchati, atimīḷhajo nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā vā. Tasmā, doṇa, brāhmaṇo na gabbhiniṃ gacchati. Kasmā ca, doṇa, brāhmaṇo na pāyamānaṃ gacchati? Sace, doṇa, brāhmaṇo pāyamānaṃ gacchati, asucipaṭipīḷito nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā vā. Tasmā, doṇa, brāhmaṇo na pāyamānaṃ gacchati. Tassa sā hoti brāhmaṇī neva kāmatthā na davatthā na ratatthā, pajatthāva brāhmaṇassa brāhmaṇī hoti. So methunaṃ uppādetvā tameva puttassādaṃ nikāmayamāno kuṭumbaṃ ajjhāvasati, na agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Yāva porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ mariyādo tattha tiṭṭhati, taṃ na vītikkamati. ‘Yāva porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ mariyādo tattha brāhmaṇo ṭhito taṃ na vītikkamatī’ti, kho, doṇa, tasmā brāhmaṇo mariyādoti vuccati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo mariyādo hoti.
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo sambhinnamariyādo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena.
‘‘Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena na issatthena na rājaporisena na sippaññatarena, kevalaṃ bhikkhācariyāya kapālaṃ anatimaññamāno. So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā dāraṃ pariyesati dhammenapi adhammenapi kayenapi vikkayenapi brāhmaṇimpi udakūpassaṭṭhaṃ. So brāhmaṇimpi gacchati khattiyimpi gacchati vessimpi gacchati suddimpi gacchati caṇḍālimpi gacchati nesādimpi gacchati venimpi gacchati rathakārimpi gacchati pukkusimpi gacchati gabbhinimpi gacchati pāyamānampi gacchati utunimpi gacchati anutunimpi gacchati. Tassa sā hoti brāhmaṇī kāmatthāpi davatthāpi ratatthāpi pajatthāpi brāhmaṇassa brāhmaṇī hoti. Yāva porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ mariyādo tattha na tiṭṭhati, taṃ vītikkamati. ‘Yāva porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ mariyādo tattha brāhmaṇo na ṭhito taṃ vītikkamatī’ti kho, doṇa, tasmā brāhmaṇo sambhinnamariyādoti vuccati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo sambhinnamariyādo hoti.
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo brāhmaṇacaṇḍālo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammenapi adhammenapi kasiyāpi vaṇijjāyapi gorakkhenapi issatthenapi rājaporisenapi sippaññatarenapi, kevalampi bhikkhācariyāya, kapālaṃ anatimaññamāno.
‘‘So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā dāraṃ pariyesati dhammenapi adhammenapi kayenapi vikkayenapi brāhmaṇimpi udakūpassaṭṭhaṃ. So brāhmaṇimpi gacchati khattiyimpi gacchati vessimpi gacchati suddimpi gacchati caṇḍālimpi gacchati nesādimpi gacchati venimpi gacchati rathakārimpi gacchati pukkusimpi gacchati gabbhinimpi gacchati pāyamānampi gacchati utunimpi gacchati anutunimpi gacchati. Tassa sā hoti brāhmaṇī kāmatthāpi davatthāpi ratatthāpi pajatthāpi brāhmaṇassa brāhmaṇī hoti. So sabbakammehi jīvikaṃ [jīvitaṃ (ka.)] kappeti. Tamenaṃ brāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘kasmā bhavaṃ brāhmaṇo paṭijānamāno sabbakammehi jīvikaṃ kappetī’ti? So evamāha – ‘seyyathāpi, bho, aggi sucimpi ḍahati asucimpi ḍahati, na ca tena aggi upalippati [upalimpati (ka.)]; evamevaṃ kho, bho, sabbakammehi cepi brāhmaṇo jīvikaṃ kappeti, na ca tena brāhmaṇo upalippati’. ‘Sabbakammehi jīvikaṃ kappetī’ti kho, doṇa, tasmā brāhmaṇo brāhmaṇacaṇḍāloti vuccati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo brāhmaṇacaṇḍālo hoti.
‘‘Ye kho te, doṇa, brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samīhitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti sajjhāyitamanusajjhāyanti vācimanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako, vāmako, vāmadevo, vessāmitto, yamadaggi, aṅgīraso, bhāradvājo, vāseṭṭho, kassapo, bhagu; tyāssume pañca brāhmaṇe paññāpenti – brahmasamaṃ, devasamaṃ, mariyādaṃ, sambhinnamariyādaṃ, brāhmaṇacaṇḍālaṃyeva pañcamaṃ. Tesaṃ tvaṃ, doṇa, katamo’’ti?
‘‘Evaṃ sante mayaṃ, bho gotama, brāhmaṇacaṇḍālampi na pūrema. Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Dutiyaṃ.
已對照

三、僧迦羅婆經

3. Saṅgāravasuttaṃ
193已對照

一百九十三、那時,僧迦羅婆(Saṅgārava)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的僧迦羅婆婆羅門對世尊這樣說——“喬達摩尊師,是什麼因、什麼緣,使得有時連長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的?而喬達摩尊師,又是什麼因、什麼緣,使得有時連長久未誦習過的聖典也現起,何況誦習過的?”

193. Atha kho saṅgāravo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho saṅgāravo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo, yena kadāci dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā? Ko pana, bho gotama, hetu ko paccayo, yena kadāci dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā’’ti?
PTS 3.231緬 2.203已對照

“婆羅門,在[人]以被欲貪(kāmarāga)所纏縛、被欲貪所壓制的心而住,也不如實了知已生起的欲貪的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,那時對他人利益也不如實了知、不如實見,那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。婆羅門,猶如水缽混入了紫膠、或薑黃、或靛青、或茜草。有眼的人在其中省察自己的面影(mukhanimitta)時,會不如實了知、不如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以被欲貪所纏縛、被欲貪所壓制的心而住,也不如實了知已生起的欲貪的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。

‘‘Yasmiṃ, brāhmaṇa, samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto saṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
已對照

“婆羅門,再者,在[人]以被瞋恚(byāpāda)所纏縛、被瞋恚所壓制的心而住,也不如實了知已生起的瞋恚的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。婆羅門,猶如水缽被火燒熱、沸騰、蒸騰冒氣。有眼的人在其中省察自己的面影時,會不如實了知、不如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以被瞋恚所纏縛、被瞋恚所壓制的心而住,也不如實了知已生起的瞋恚的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto agginā santatto ukkudhito [ukkaṭṭhito (sī. pī.), ukkuṭṭhito (syā. kaṃ.)] ussadakajāto [usumakajāto (katthaci), ussurakajāto (ka.), usmudakajāto (ma. ni. 3 majjhimanikāye)]. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
PTS 3.232緬 2.204已對照

“婆羅門,再者,在[人]以被昏沉睡眠(thinamiddha)所纏縛、被昏沉睡眠所壓制的心而住,也不如實了知已生起的昏沉睡眠的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。婆羅門,猶如水缽被水苔與浮萍覆蓋。有眼的人在其中省察自己的面影時,會不如實了知、不如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以被昏沉睡眠所纏縛、被昏沉睡眠所壓制的心而住,也不如實了知已生起的昏沉睡眠的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto sevālapaṇakapariyonaddho. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
PTS 3.233已對照

“婆羅門,再者,在[人]以被掉舉追悔(uddhaccakukkucca)所纏縛、被掉舉追悔所壓制的心而住,也不如實了知已生起的掉舉追悔的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。婆羅門,猶如水缽被風吹動、搖動、晃盪、起了波紋。有眼的人在其中省察自己的面影時,會不如實了知、不如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以被掉舉追悔所纏縛、被掉舉追悔所壓制的心而住,也不如實了知已生起的掉舉追悔的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto vāterito calito bhanto ūmijāto [ummijāto (pī.)]. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
已對照

“婆羅門,再者,在[人]以被疑(vicikicchā)所纏縛、被疑所壓制的心而住,也不如實了知已生起的疑的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。婆羅門,猶如水缽渾濁、被攪動、成為泥漿,被放置於黑暗中。有眼的人在其中省察自己的面影時,會不如實了知、不如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以被疑所纏縛、被疑所壓制的心而住,也不如實了知已生起的疑的出離之時,那時他對自己利益也不如實了知、不如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也不如實了知、不如實見;長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto āvilo luḷito kalalībhūto andhakāre nikkhitto. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
PTS 3.234緬 2.205已對照

“婆羅門,而在[人]以不被欲貪所纏縛、不被欲貪所壓制的心而住,且如實了知已生起的欲貪的出離之時,那時他對自己利益也如實了知、如實見,那時對他人利益也如實了知、如實見,那時對兩者利益也如實了知、如實見;長久未誦習過的聖典也現起,何況誦習過的。婆羅門,猶如水缽未混入紫膠、或薑黃、或靛青、或茜草。有眼的人在其中省察自己的面影時,會如實了知、如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以不被欲貪所纏縛的心而住……乃至……。

‘‘Yasmiñca kho, brāhmaṇa, samaye na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati na kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto asaṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe….
已對照

“婆羅門,再者,在[人]以不被瞋恚所纏縛的心而住……乃至……婆羅門,猶如水缽未被火燒熱、未沸騰、未蒸騰冒氣。有眼的人在其中省察自己的面影時,會如實了知、如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以不被瞋恚所纏縛的心而住……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe… seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto agginā asantatto anukkudhito anussadakajāto. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe….
PTS 3.235已對照

“婆羅門,再者,在[人]以不被昏沉睡眠所纏縛的心而住……乃至……婆羅門,猶如水缽未被水苔與浮萍覆蓋。有眼的人在其中省察自己的面影時,會如實了知、如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以不被昏沉睡眠所纏縛的心而住……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe… seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto na sevālapaṇakapariyonaddho. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe….
已對照

“婆羅門,再者,在[人]以不被掉舉追悔所纏縛的心而住……乃至……婆羅門,猶如水缽未被風吹動、未搖動、未晃盪、未起波紋。有眼的人在其中省察自己的面影時,會如實了知、如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以不被掉舉追悔所纏縛的心而住……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe… seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto na vāterito na calito na bhanto na ūmijāto. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati …pe….
PTS 3.236緬 2.206已對照

“婆羅門,再者,在[人]以不被疑所纏縛、不被疑所壓制的心而住,且如實了知已生起的疑的出離之時,那時他對自己利益也如實了知、如實見,那時對他人利益也如實了知、如實見,那時對兩者利益也如實了知、如實見;長久未誦習過的聖典也現起,何況誦習過的。婆羅門,猶如水缽清澈、明淨、不渾濁,被放置於光明中。有眼的人在其中省察自己的面影時,會如實了知、如實見。正是這樣,婆羅門,在[人]以不被疑所纏縛、不被疑所壓制的心而住,且如實了知已生起的疑的出離之時,那時他對自己利益也如實了知、如實見,對他人利益也……乃至……那時對兩者利益也如實了知、如實見;長久未誦習過的聖典也現起,何況誦習過的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto accho vippasanno anāvilo āloke nikkhitto. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā.
已對照

“婆羅門,這就是因,這就是緣,使得有時連長久誦習過的聖典也不現起,何況未誦習過的。而婆羅門,這就是因,這就是緣,使得有時連長久未誦習過的聖典也現起,何況誦習過的。”

‘‘Ayaṃ kho, brāhmaṇa, hetu ayaṃ paccayo, yena kadāci dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Ayaṃ pana, brāhmaṇa, hetu ayaṃ paccayo, yena kadāci dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā’’ti.
已對照

“奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第三[經]。

‘‘Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Tatiyaṃ.
已對照

四、迦羅那波利經

4. Kāraṇapālīsuttaṃ
194PTS 3.237緬 2.207已對照

一百九十四、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,迦羅那波利(Kāraṇapālī)婆羅門正在為離車人督辦工事。迦羅那波利婆羅門遠遠看見賓祇耶尼(Piṅgiyānī)婆羅門走來;看見之後,對賓祇耶尼婆羅門這樣說——

“喂,賓祇耶尼尊師這是從哪裡來,在這日中時分?”“尊師,我是從沙門喬達摩那裡來的。”“那麼,賓祇耶尼尊師認為沙門喬達摩的慧之明辨如何呢?[您]認為[他]是智者嗎?”“尊師,我算什麼,我又憑什麼能了知沙門喬達摩的慧之明辨呢!能了知沙門喬達摩的慧之明辨的人,想必也得是像他那樣的[人]才行。”“賓祇耶尼尊師對沙門喬達摩的稱讚,實在是隆盛的稱讚啊。”“尊師,我算什麼,我又憑什麼能稱讚沙門喬達摩呢!那位喬達摩尊師是受稱讚者中最受稱讚的,是天與人中最上的。”“那麼,賓祇耶尼尊師是見到了什麼義利,才對沙門喬達摩有這樣的深信呢?”

“尊師,猶如有人飽足了最上之味,便不希求其他低劣的味;同樣,尊師,無論[人]從哪一部分聽聞那位喬達摩尊師的法——或經,或應頌,或記說,或未曾有法——便從那一部分起,不希求其他種種沙門、婆羅門的論說。

“尊師,猶如有人為飢餓與羸弱所困,得到了一塊蜜丸。他無論從哪[一處]嘗,都只得到甘美、無須調味的滋味;同樣,尊師,無論[人]從哪一部分聽聞那位喬達摩尊師的法——或經,或應頌,或記說,或未曾有法——便從那一部分起,只得到滿意,得到心的淨信。

“尊師,猶如有人得到一段旃檀木——黃旃檀或赤旃檀。他無論從哪[一處]嗅——或從根部,或從中部,或從頂部——都只得到芬芳、無須調[香]的香氣;同樣,尊師,無論[人]從哪一部分聽聞那位喬達摩尊師的法——或經,或應頌,或記說,或未曾有法——便從那一部分起,得到愉悅,得到喜悅。

“尊師,猶如有人患病、苦痛、病重。善巧的醫師立即為他除去病惱;同樣,尊師,無論[人]從哪一部分聽聞那位喬達摩尊師的法——或經,或應頌,或記說,或未曾有法——便從那一部分起,愁、悲、苦、憂、惱都歸於滅沒。

“尊師,猶如有一蓮池,水清、水甘、水涼、[水]潔淨,岸邊好,可愛樂。這時有人走來,為暑熱所炙、為暑熱所迫,疲乏、焦渴、乾渴。他下到那蓮池中,洗浴、飲水之後,便會平息一切焦慮、疲勞、熱惱。同樣,尊師,無論[人]從哪一部分聽聞那位喬達摩尊師的法——或經,或應頌,或記說,或未曾有法——便從那一部分起,一切焦慮、疲勞、熱惱都平息了。”

這樣說時,迦羅那波利婆羅門從座而起,把上衣偏袒一肩,右膝著地,向世尊所在合掌,三次發出感嘆——

“禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者;

禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者;

禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者。”

“奇哉!賓祇耶尼尊師,奇哉!賓祇耶尼尊師。賓祇耶尼尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,賓祇耶尼尊師以種種方式開顯了法。賓祇耶尼尊師,我皈依那位喬達摩尊師、法與比丘僧團。願賓祇耶尼尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第四[經]。

194. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena kāraṇapālī [karaṇapālī (ka.)] brāhmaṇo licchavīnaṃ kammantaṃ kāreti. Addasā kho kāraṇapālī brāhmaṇo piṅgiyāniṃ brāhmaṇaṃ dūratova āgacchantaṃ; disvā piṅgiyāniṃ brāhmaṇaṃ etadavoca –
‘‘Handa, kuto nu bhavaṃ piṅgiyānī āgacchati divā divassā’’ti? ‘‘Itohaṃ [idhāhaṃ (syā. kaṃ.), ito hi kho ahaṃ (ma. ni. 1.288)], bho, āgacchāmi samaṇassa gotamassa santikā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññati bhavaṃ, piṅgiyānī, samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ? Paṇḍito maññe’’ti? ‘‘Ko cāhaṃ, bho, ko ca samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jānissāmi! Sopi nūnassa tādisova yo samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jāneyyā’’ti! ‘‘Uḷārāya khalu bhavaṃ, piṅgiyānī, samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsāya pasaṃsatī’’ti. ‘‘Ko cāhaṃ, bho, ko ca samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsissāmi! Pasatthappasatthova [pasaṭṭhapasaṭṭho ca (syā. kaṃ. ka.)] so bhavaṃ gotamo seṭṭho devamanussāna’’nti. ‘‘Kiṃ pana bhavaṃ, piṅgiyānī, atthavasaṃ sampassamāno samaṇe gotame evaṃ abhippasanno’’ti?
‘‘Seyyathāpi, bho, puriso aggarasaparititto na aññesaṃ hīnānaṃ rasānaṃ piheti; evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato na aññesaṃ puthusamaṇabrāhmaṇappavādānaṃ piheti.
‘‘Seyyathāpi, bho, puriso jighacchādubbalyapareto madhupiṇḍikaṃ adhigaccheyya. So yato yato sāyetha, labhateva [sāyeyya, labhetheva (ma. ni. 1.205)] sādurasaṃ asecanakaṃ; evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato labhateva attamanataṃ, labhati cetaso pasādaṃ.
‘‘Seyyathāpi, bho, puriso candanaghaṭikaṃ adhigaccheyya – haricandanassa vā lohitacandanassa vā. So yato yato ghāyetha – yadi mūlato, yadi majjhato, yadi aggato – adhigacchateva [adhigacchetheva (?)] surabhigandhaṃ asecanakaṃ; evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato adhigacchati pāmojjaṃ adhigacchati somanassaṃ.
‘‘Seyyathāpi, bho, puriso ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Tassa kusalo bhisakko ṭhānaso ābādhaṃ nīhareyya; evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā abbhatthaṃ gacchanti.
‘‘Seyyathāpi, bho, pokkharaṇī acchodakā sātodakā sītodakā setakā supatitthā ramaṇīyā. Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito. So taṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā nhātvā ca pivitvā ca sabbadarathakilamathapariḷāhaṃ paṭippassambheyya. Evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato sabbadarathakilamathapariḷāhā paṭippassambhantī’’ti.
Evaṃ vutte kāraṇapālī brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi –
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.
‘‘Abhikkantaṃ, bho piṅgiyāni, abhikkantaṃ, bho piṅgiyāni! Seyyathāpi, bho piṅgiyāni, nikkujjitaṃ [nikujjitaṃ (ka.)] vā ukkujjeyya paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā piṅgiyāninā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho piṅgiyāni, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ piṅgiyānī dhāretu, ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Catutthaṃ.
已對照

五、賓祇耶尼經

5. Piṅgiyānīsuttaṃ
195PTS 3.240緬 2.209已對照

一百九十五、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,約五百位離車人正在親近世尊。有些離車人是青色的——青的容色、青的衣服、青的裝飾;有些離車人是黃色的——黃的容色、黃的衣服、黃的裝飾;有些離車人是赤色的——赤的容色、赤的衣服、赤的裝飾;有些離車人是白色的——白的容色、白的衣服、白的裝飾。世尊以容色、以榮光勝過他們而照耀。

於是,賓祇耶尼婆羅門從座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,對世尊這樣說——“世尊,我心中現起[偈];善逝,我心中現起[偈]。”“賓祇耶尼,願它[在你心中]現起吧。”世尊[這樣]說。於是,賓祇耶尼婆羅門當面以合宜的偈讚歎世尊——

“猶如芬芳的蓮花——紅蓮(kokanada),

清晨時會開放,香氣未散;

請看光輝照耀的鴦耆羅娑(aṅgīrasa),

猶如空中熾熱的太陽。”

於是,那些離車人以五百件上衣披覆賓祇耶尼婆羅門。於是,賓祇耶尼婆羅門以那五百件上衣披覆世尊。

於是,世尊對那些離車人這樣說——“離車人們,五種寶的出現於世間是難得的。哪五種[寶]的呢?如來、阿羅漢、正等正覺者的出現於世間是難得的;宣說如來所宣說的法與律的人於世間是難得的;了知如來所宣說、[已被]宣說的法與律的人於世間是難得的;了知如來所宣說、[已被]宣說的法與律而法隨法行的人於世間是難得的;知恩者、感恩者於世間是難得的。離車人們,這五種寶的出現於世間是難得的。”第五[經]。

195. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena pañcamattāni licchavisatāni bhagavantaṃ payirupāsanti. Appekacce licchavī nīlā honti nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā, appekacce licchavī pītā honti pītavaṇṇā pītavatthā pītālaṅkārā, appekacce licchavī lohitakā honti lohitakavaṇṇā lohitakavatthā lohitakālaṅkārā, appekacce licchavī odātā honti odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā. Tyassudaṃ bhagavā atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca.
Atha kho piṅgiyānī brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, bhagavā, paṭibhāti maṃ, sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ piṅgiyānī’’ti bhagavā avoca. Atha kho piṅgiyānī brāhmaṇo bhagavato sammukhā sāruppāya gāthāya abhitthavi –
‘‘Padmaṃ [padumaṃ (ka.) saṃ. ni. 1.132] yathā kokanadaṃ [kokanudaṃ (syā. kaṃ.)] sugandhaṃ,
Pāto siyā phullamavītagandhaṃ;
Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ,
Tapantamādiccamivantalikkhe’’ti.
Atha kho te licchavī pañcahi uttarāsaṅgasatehi piṅgiyāniṃ brāhmaṇaṃ acchādesuṃ. Atha kho piṅgiyānī brāhmaṇo tehi pañcahi uttarāsaṅgasatehi bhagavantaṃ acchādesi.
Atha kho bhagavā te licchavī etadavoca – ‘‘pañcannaṃ, licchavī, ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmiṃ. Katamesaṃ pañcannaṃ? Tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ. Tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desetā puggalo dullabho lokasmiṃ. Tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitassa viññātā puggalo dullabho lokasmiṃ. Tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitassa viññātā dhammānudhammappaṭipanno puggalo dullabho lokasmiṃ. Kataññū katavedī puggalo dullabho lokasmiṃ. Imesaṃ kho, licchavī, pañcannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmi’’nti [a. ni. 5.143]. Pañcamaṃ.
已對照

六、大夢經

6. Mahāsupinasuttaṃ
196緬 2.210已對照

一百九十六、“諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,有五種大夢顯現。哪五種[大夢]呢?諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這大地是[他的]大床,雪山王是枕頭,左手放在東海,右手放在西海,兩足放在南海。諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這第一種大夢顯現了。

196. ‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato pañca mahāsupinā pāturahesuṃ. Katame pañca? Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ mahāpathavī mahāsayanaṃ ahosi, himavā pabbatarājā bibbohanaṃ [bibbohanaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.), bimba + ohanaṃ = iti padavibhāgo] ahosi, puratthime samudde vāmo hattho ohito ahosi, pacchime samudde dakkhiṇo hattho ohito ahosi, dakkhiṇe samudde ubho pādā ohitā ahesuṃ. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ paṭhamo mahāsupino pāturahosi.
PTS 3.241已對照

“再者,諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,名叫提利耶(tiriyā)的一種草從肚臍長出,觸及天空而立。諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這第二種大夢顯現了。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato tiriyā nāma tiṇajāti nābhiyā uggantvā nabhaṃ āhacca ṭhitā ahosi. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ dutiyo mahāsupino pāturahosi.
已對照

“再者,諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,黑頭的白蟲從雙足爬上來,直到膝蓋都覆蓋了。諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這第三種大夢顯現了。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā ( ) [(agganakhato) katthaci dissati] yāva jāṇumaṇḍalā paṭicchādesuṃ. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ tatiyo mahāsupino pāturahosi.
已對照

“再者,諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,四隻不同顏色的鳥從四方飛來,落在足下,全都變成了白色。諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這第四種大夢顯現了。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṃsu. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ catuttho mahāsupino pāturahosi.
已對照

“再者,諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,在大糞山上面經行,不被糞所沾染。諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這第五種大夢顯現了。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno mahato mīḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno mīḷhena. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ pañcamo mahāsupino pāturahosi.
緬 2.211已對照

“諸比丘,至於如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這大地是[他的]大床,雪山王是枕頭,左手放在東海,右手放在西海,兩足放在南海——諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者現正覺了無上正等正覺;這第一種大夢是作為那現正覺[的前兆]而顯現的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ mahāpathavī mahāsayanaṃ ahosi, himavā pabbatarājā bibbohanaṃ ahosi, puratthime samudde vāmo hattho ohito ahosi, pacchime samudde dakkhiṇo hattho ohito ahosi, dakkhiṇe samudde ubho pādā ohitā ahesuṃ; tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena anuttarā sammāsambodhi abhisambuddhā. Tassā abhisambodhāya ayaṃ paṭhamo mahāsupino pāturahosi.
PTS 3.242已對照

“諸比丘,至於如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,名叫提利耶(tiriyā)的一種草從肚臍長出,觸及天空而立——諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者現正覺了八支聖道,[又使它]直到為天與人所善宣說;這第二種大夢是作為那現正覺[的前兆]而顯現的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato tiriyā nāma tiṇajāti nābhiyā uggantvā nabhaṃ āhacca ṭhitā ahosi; tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena ariyo aṭṭhaṅgiko maggo abhisambujjhitvā yāva devamanussehi suppakāsito. Tassa abhisambodhāya ayaṃ dutiyo mahāsupino pāturahosi.
已對照

“諸比丘,至於如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,黑頭的白蟲從雙足爬上來,直到膝蓋都覆蓋了——諸比丘,許多穿白衣的在家人終生皈依瞭如來;這第三種大夢是作為那現正覺[的前兆]而顯現的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalā paṭicchādesuṃ; bahū, bhikkhave, gihī odātavasanā tathāgataṃ pāṇupetā [pāṇupetaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] saraṇaṃ gatā. Tassa abhisambodhāya ayaṃ tatiyo mahāsupino pāturahosi.
已對照

“諸比丘,至於如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,四隻不同顏色的鳥從四方飛來,落在足下,全都變成了白色——諸比丘,這四種姓——剎帝利、婆羅門、吠舍、首陀羅——他們在如來所宣說的法與律中從在家出家、成為無家者,作證無上的解脫;這第四種大夢是作為那現正覺[的前兆]而顯現的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṃsu; cattārome, bhikkhave, vaṇṇā khattiyā brāhmaṇā vessā suddā te tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā anuttaraṃ vimuttiṃ sacchikaronti. Tassa abhisambodhāya ayaṃ catuttho mahāsupino pāturahosi.
緬 2.212已對照

“諸比丘,至於如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,在大糞山上面經行,不被糞所沾染——諸比丘,如來是衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具的獲得者,如來不貪著、不迷醉、不沉溺,見其過患,以出離之慧而受用那[些資具];這第五種大夢是作為那現正覺[的前兆]而顯現的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno mahato mīḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno mīḷhena; lābhī, bhikkhave, tathāgato cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ, taṃ [tattha ca (sī. syā. kaṃ. pī.)] tathāgato agathito [agadhito (syā. pī. ka.)] amucchito anajjhosanno [anajjhāpanno (ka.) anajjhopanno (sī. syā.)] ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Tassa abhisambodhāya ayaṃ pañcamo mahāsupino pāturahosi.
已對照

“諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這五種大夢顯現了。”第六[經]。

‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ime pañca mahāsupinā pāturahesu’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、雨經

7. Vassasuttaṃ
197PTS 3.243已對照

一百九十七、“諸比丘,有這五種雨的障礙,是佔相者所不知的,是佔相者的眼所不能及的。哪五種[障礙]呢?諸比丘,在上方的虛空中火界激動,因此已生起的雲便消散。諸比丘,這是第一種雨的障礙,是佔相者所不知的,是佔相者的眼所不能及的。

197. ‘‘Pañcime, bhikkhave, vassassa antarāyā, yaṃ nemittā [nemittakā (katthaci)] na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati. Katame pañca? Upari, bhikkhave, ākāse tejodhātu pakuppati. Tena uppannā meghā paṭivigacchanti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati.
已對照

“再者,諸比丘,在上方的虛空中風界激動,因此已生起的雲便消散。諸比丘,這是第二種雨的障礙,是佔相者所不知的,是佔相者的眼所不能及的。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, upari ākāse vāyodhātu pakuppati. Tena uppannā meghā paṭivigacchanti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati.
已對照

“再者,諸比丘,阿修羅王羅睺以手接住水,倒入大海。諸比丘,這是第三種雨的障礙,是佔相者所不知的,是佔相者的眼所不能及的。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rāhu asurindo pāṇinā udakaṃ sampaṭicchitvā mahāsamudde chaḍḍeti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati.
已對照

“再者,諸比丘,諸雨雲天放逸。諸比丘,這是第四種雨的障礙,是佔相者所不知的,是佔相者的眼所不能及的。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, vassavalāhakā devā pamattā honti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati.
已對照

“再者,諸比丘,人們不如法。諸比丘,這是第五種雨的障礙,是佔相者所不知的,是佔相者的眼所不能及的。諸比丘,這就是五種雨的障礙,是佔相者所不知的,是佔相者的眼所不能及的。”第七[經]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, manussā adhammikā honti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati. Ime kho, bhikkhave, pañca vassassa antarāyā, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamatī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、言語經

8. Vācāsuttaṃ
198PTS 3.244緬 2.213已對照

一百九十八、“諸比丘,具足五種支的語是善說的,不是惡說的;是無過失的,且不為諸有智者所呵責。具足哪五種[支]呢?是應時而說的,是真實而說的,是柔和而說的,是與義相應而說的,是以慈心而說的。諸比丘,具足這五種支的語是善說的,不是惡說的;是無過失的,且不為諸有智者所呵責。”第八[經]。

198. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṃ [ananuvajjā viññūnaṃ (syā. kaṃ.)]. Katamehi pañcahi? Kālena ca bhāsitā hoti, saccā ca bhāsitā hoti, saṇhā ca bhāsitā hoti, atthasaṃhitā ca bhāsitā hoti, mettacittena ca bhāsitā hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、家族經

9. Kulasuttaṃ
199已對照

一百九十九、“諸比丘,具戒的出家人前往某家時,那裡的人們便以五種處生出許多福。以哪五種[處]呢?諸比丘,在具戒的出家人前往某家之時,人們見了而使心淨信——諸比丘,那一家在那時便是行於導向天界的行道。

199. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, sīlavanto pabbajitā kulaṃ upasaṅkamanti, tattha manussā pañcahi ṭhānehi bahuṃ puññaṃ pasavanti. Katamehi pañcahi? Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā disvā cittāni pasādenti [pasīdanti (syā. kaṃ. ka.)], saggasaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti.
已對照

“諸比丘,在具戒的出家人前往某家之時,人們起身迎接、禮敬、給予座位——諸比丘,那一家在那時便是行於導向高貴家族的行道。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā paccuṭṭhenti abhivādenti āsanaṃ denti, uccākulīnasaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti.
已對照

“諸比丘,在具戒的出家人前往某家之時,人們除去慳垢——諸比丘,那一家在那時便是行於導向大威勢的行道。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā maccheramalaṃ paṭivinenti [paṭivinodenti (sī. pī.)], mahesakkhasaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti.
已對照

“諸比丘,在具戒的出家人前往某家之時,人們隨其能力、隨其力量分享——諸比丘,那一家在那時便是行於導向大財富的行道。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajanti, mahābhogasaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti.
PTS 3.245已對照

“諸比丘,在具戒的出家人前往某家之時,人們請問、發問、聽法——諸比丘,那一家在那時便是行於導向大慧的行道。諸比丘,具戒的出家人前往某家時,那裡的人們便以這五種處生出許多福。”第九[經]。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā paripucchanti paripañhanti dhammaṃ suṇanti, mahāpaññāsaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti. Yaṃ, bhikkhave, sīlavanto pabbajitā kulaṃ upasaṅkamanti, tattha manussā imehi pañcahi ṭhānehi bahuṃ puññaṃ pasavantī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、出離經

10. Nissāraṇīyasuttaṃ
200緬 2.214已對照

二百、“諸比丘,有這五種出離界。哪五種[出離界]呢?諸比丘,在此,比丘作意欲時,心不趣入諸欲,不淨信,不安住,不解脫;而作意出離時,心趣入出離,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、善離繫於諸欲的。凡是以諸欲為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為諸欲的出離。

200. ‘‘Pañcimā, bhikkhave, nissāraṇīyā [nissaraṇīyā (pī.), nissaraṇiyā (dī. ni. 3.321)] dhātuyo. Katamā pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhuno kāmaṃ [kāme (syā. kaṃ.) dī. ni. 3.321] manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ [sukataṃ (pī. ka.)] subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ [visaṃyuttaṃ (katthaci, dī. ni. 3.321)] kāmehi; ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ.
已對照

“再者,諸比丘,比丘作意瞋恚時,心不趣入瞋恚,不淨信,不安住,不解脫;而作意無瞋恚時,心趣入無瞋恚,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、善離繫於瞋恚的。凡是以瞋恚為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為瞋恚的出離。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ byāpādena; ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ.
已對照

“再者,諸比丘,比丘作意惱害時,心不趣入惱害,不淨信,不安住,不解脫;而作意無惱害時,心趣入無惱害,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、善離繫於惱害的。凡是以惱害為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為惱害的出離。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ vihesāya; ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ.
PTS 3.246已對照

“再者,諸比丘,比丘作意色時,心不趣入色,不淨信,不安住,不解脫;而作意無色時,心趣入無色,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、善離繫於諸色的。凡是以諸色為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為諸色的出離。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno rūpaṃ manasikaroto rūpe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ rūpehi; ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ.
緬 2.215已對照

“再者,諸比丘,比丘作意有身時,心不趣入有身,不淨信,不安住,不解脫;而作意有身之滅時,心趣入有身之滅,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、善離繫於有身的。凡是以有身為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為有身的出離。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ sakkāyena; ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ.
已對照

“於他,欲之喜不隨眠,瞋恚之喜不隨眠,惱害之喜不隨眠,色之喜不隨眠,有身之喜不隨眠;他由於欲之喜不隨眠,由於瞋恚之喜不隨眠,由於惱害之喜不隨眠,由於色之喜不隨眠,由於有身之喜不隨眠,諸比丘,這稱為無隨眠的比丘,[他]已斬斷渴愛,已解開結,由正現觀慢而作了苦的邊際。諸比丘,這就是五種出離界。”第十[經]。

‘‘Tassa kāmanandīpi nānuseti, byāpādanandīpi nānuseti, vihesānandīpi nānuseti, rūpanandīpi nānuseti, sakkāyanandīpi nānuseti (so) [( ) katthaci natthi] kāmanandiyāpi ananusayā, byāpādanandiyāpi ananusayā, vihesānandiyāpi ananusayā, rūpanandiyāpi ananusayā, sakkāyanandiyāpi ananusayā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu niranusayo, acchecchi [acchejji (syā. kaṃ. ka.)] taṇhaṃ, vivattayi [vāvattayi (sī.)] saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassa. Imā kho, bhikkhave, pañca nissāraṇīyā dhātuyo’’ti. Dasamaṃ.
已對照

婆羅門品第五。

Brāhmaṇavaggo pañcamo.
PTS 3.247已對照

其攝頌——

狗、多那、僧迦羅婆,迦羅那波利與賓祇耶尼;

夢與雨、言語,家族與出離。

Tassuddānaṃ –
Soṇo doṇo saṅgāravo, kāraṇapālī ca piṅgiyānī;
Supinā ca vassā vācā, kulaṃ nissāraṇīyena cāti.
已對照

第四五十[經]完畢。

Catutthaṃpaṇṇāsakaṃ samatto.
5. Pañcamapaṇṇāsakaṃ