快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 五集·病人品 Gilānavaggo

本經目錄(十三)三、病人品一、病人經二、念善現起經三、第一看護者經四、第二看護者經五、第一損壽經六、第二損壽經七、離眾經八、沙門樂經九、潰爛經十、衰患經病人品第三。

已對照

(十三)三、病人品

(13) 3. Gilānavaggo
已對照

一、病人經

1. Gilānasuttaṃ
121已對照

一百二十一、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,世尊於傍晚從靜坐中起身,前往病堂。世尊看見某位羸弱的患病比丘;看見之後,坐在所設的座上。坐下之後,世尊召喚諸比丘:

121. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena gilānasālā tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ dubbalaṃ gilānakaṃ; disvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
緬 2.126已對照

“諸比丘,無論哪一位羸弱的患病比丘,若五種法不離開他,對他這[事]是可期待的:‘不久,他將由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。’”

‘‘Yaṃ kiñci [yaṃ kiñci (syā. kaṃ.)], bhikkhave, bhikkhuṃ dubbalaṃ [bhikkhave dubbalaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] gilānakaṃ pañca dhammā na vijahanti, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘nacirasseva āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’’’ti.
PTS 3.143已對照

“哪五種[法]呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀不淨而住,於食有厭逆想,於一切世間有不樂想,於一切行隨觀無常,並且他的死想於內善現起。諸比丘,無論哪一位羸弱的患病比丘,若這五種法不離開他,對他這[事]是可期待的:‘不久,他將由於諸漏的滅盡……乃至……證知,成就並住。’”第一[經]。

‘‘Katame pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu asubhānupassī kāye viharati, āhāre paṭikūlasaññī, sabbaloke anabhiratasaññī [sabbatthapi evameva dissati], sabbasaṅkhāresu aniccānupassī, maraṇasaññā kho panassa ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hoti. Yaṃ kiñci, bhikkhave, bhikkhuṃ dubbalaṃ gilānakaṃ ime pañca dhammā na vijahanti, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘nacirasseva āsavānaṃ khayā…pe… sacchikatvā upasampajja viharissatī’’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、念善現起經

2. Satisūpaṭṭhitasuttaṃ
122已對照

一百二十二、“諸比丘,無論哪一位比丘或比丘尼,修習五種法、多作五種法,他可期待兩種果之一:於現法中[得]究竟智,或若有餘依,[得]阿那含性。

122. ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu vā bhikkhunī vā pañca dhamme bhāveti pañca dhamme bahulīkaroti, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā.
已對照

“哪五種[法]呢?諸比丘,在此,比丘以通達諸法生滅的慧,念唯於內善現起;於身隨觀不淨而住,於食有厭逆想,於一切世間有不樂想,於一切行隨觀無常。諸比丘,無論哪一位比丘或比丘尼,修習這五種法、多作這五種法,他可期待兩種果之一:於現法中[得]究竟智,或若有餘依,[得]阿那含性。”第二[經]。

‘‘Katame pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhuno ajjhattaññeva sati sūpaṭṭhitā hoti dhammānaṃ udayatthagāminiyā paññāya, asubhānupassī kāye viharati, āhāre paṭikūlasaññī, sabbaloke anabhiratasaññī, sabbasaṅkhāresu aniccānupassī. Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu vā bhikkhunī vā ime pañca dhamme bhāveti ime pañca dhamme bahulīkaroti, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、第一看護者經

3. Paṭhamaupaṭṭhākasuttaṃ
123PTS 3.144緬 2.127已對照

一百二十三、“諸比丘,具足五種法的病人,是難以看護的。具足哪五種[法]呢?作不適宜[之事];於適宜之物不知量;不服用藥;不向希望[他]得利益的看護病人者如實顯露病惱——[病]加重時[說]‘加重了’,減退時[說]‘減退了’,持平時[說]‘持平了’;對已生起的身體上的苦的、劇的、粗的、辛辣的、不悅的、不合意的、奪命的諸受,生性不能忍受。諸比丘,具足這五種法的病人,是難以看護的。

123. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato gilāno dūpaṭṭhāko [dupaṭṭhāko (syā. kaṃ. pī. ka.) mahāva. 366] hoti. Katamehi pañcahi? Asappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ na jānāti, bhesajjaṃ nappaṭisevitā hoti, atthakāmassa gilānupaṭṭhākassa na yathābhūtaṃ ābādhaṃ āvikattā hoti abhikkamantaṃ vā abhikkamatīti paṭikkamantaṃ vā paṭikkamatīti ṭhitaṃ vā ṭhitoti, uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ [tippānaṃ (sī.) mahāva. 366] kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ anadhivāsakajātiko hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato gilāno dūpaṭṭhāko hoti.
已對照

“諸比丘,具足五種法的病人,是容易看護的。具足哪五種[法]呢?作適宜[之事];於適宜之物知量;服用藥;向希望[他]得利益的看護病人者如實顯露病惱——[病]加重時[說]‘加重了’,減退時[說]‘減退了’,持平時[說]‘持平了’;對已生起的身體上的苦的、劇的、粗的、辛辣的、不悅的、不合意的、奪命的諸受,生性能忍受。諸比丘,具足這五種法的病人,是容易看護的。”第三[經]。

‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato gilāno sūpaṭṭhāko hoti. Katamehi pañcahi? Sappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ jānāti, bhesajjaṃ paṭisevitā hoti, atthakāmassa gilānupaṭṭhākassa yathābhūtaṃ ābādhaṃ āvikattā hoti abhikkamantaṃ vā abhikkamatīti paṭikkamantaṃ vā paṭikkamatīti ṭhitaṃ vā ṭhitoti, uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ adhivāsakajātiko hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato gilāno sūpaṭṭhāko hotī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、第二看護者經

4. Dutiyaupaṭṭhākasuttaṃ
124已對照

一百二十四、“諸比丘,具足五種法的看護病人者,不適合看護病人。具足哪五種[法]呢?沒有能力調配藥物;不知適宜與不適宜,把不適宜的拿來,把適宜的拿走;心存財利而看護病人,不是以慈心;厭惡清除大便、小便、嘔吐物或唾液;沒有能力時時以法語對病人開示、勸導、激勵、令歡喜。諸比丘,具足這五種法的看護病人者,不適合看護病人。

124. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato gilānupaṭṭhāko nālaṃ gilānaṃ upaṭṭhātuṃ. Katamehi pañcahi? Nappaṭibalo hoti bhesajjaṃ saṃvidhātuṃ; sappāyāsappāyaṃ na jānāti, asappāyaṃ upanāmeti, sappāyaṃ apanāmeti; āmisantaro gilānaṃ upaṭṭhāti, no mettacitto; jegucchī hoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā vantaṃ vā kheḷaṃ vā nīharituṃ; nappaṭibalo hoti gilānaṃ kālena kālaṃ dhammiyā kathāya sandassetuṃ samādapetuṃ [samādāpetuṃ (?) mahāva. 366] samuttejetuṃ sampahaṃsetuṃ. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato gilānupaṭṭhāko nālaṃ gilānaṃ upaṭṭhātuṃ.
PTS 3.145已對照

“諸比丘,具足五種法的看護病人者,適合看護病人。具足哪五種[法]呢?有能力調配藥物;知適宜與不適宜,把不適宜的拿走,把適宜的拿來;以慈心看護病人,不是心存財利;不厭惡清除大便、小便、嘔吐物或唾液;有能力時時以法語對病人開示、勸導、激勵、令歡喜。諸比丘,具足這五種法的看護病人者,適合看護病人。”第四[經]。

‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato gilānupaṭṭhāko alaṃ gilānaṃ upaṭṭhātuṃ. Katamehi pañcahi? Paṭibalo hoti bhesajjaṃ saṃvidhātuṃ; sappāyāsappāyaṃ jānāti, asappāyaṃ apanāmeti, sappāyaṃ upanāmeti; mettacitto gilānaṃ upaṭṭhāti, no āmisantaro; ajegucchī hoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā vantaṃ vā kheḷaṃ vā nīharituṃ; paṭibalo hoti gilānaṃ kālena kālaṃ dhammiyā kathāya sandassetuṃ samādapetuṃ samuttejetuṃ sampahaṃsetuṃ. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato gilānupaṭṭhāko alaṃ gilānaṃ upaṭṭhātu’’nti. Catutthaṃ.
已對照

五、第一損壽經

5. Paṭhamaanāyussāsuttaṃ
125緬 2.128已對照

一百二十五、“諸比丘,有這五種法是損壽的。哪五種[法]呢?作不適宜[之事],於適宜之物不知量,是未消化即食者,是非時行者,是非梵行者。諸比丘,這五種法是損壽的。

125. ‘‘Pañcime, bhikkhave, dhammā anāyussā. Katame pañca? Asappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ na jānāti, apariṇatabhojī ca hoti, akālacārī ca hoti, abrahmacārī ca. Ime kho, bhikkhave, pañca dhammā anāyussā.
已對照

“諸比丘,有這五種法是增壽的。哪五種[法]呢?作適宜[之事],於適宜之物知量,是消化後才食者,是適時行者,是梵行者。諸比丘,這五種法是增壽的。”第五[經]。

‘‘Pañcime, bhikkhave, dhammā āyussā. Katame pañca? Sappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ jānāti, pariṇatabhojī ca hoti, kālacārī ca hoti, brahmacārī ca. Ime kho, bhikkhave, pañca dhammā āyussā’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第二損壽經

6. Dutiyaanāyussāsuttaṃ
126已對照

一百二十六、“諸比丘,有這五種法是損壽的。哪五種[法]呢?作不適宜[之事],於適宜之物不知量,是未消化即食者,是破戒者,是惡友者。諸比丘,這五種法是損壽的。

126. ‘‘Pañcime, bhikkhave, dhammā anāyussā. Katame pañca? Asappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ na jānāti, apariṇatabhojī ca hoti, dussīlo ca, pāpamitto ca. Ime kho, bhikkhave, pañca dhammā anāyussā.
已對照

“諸比丘,有這五種法是增壽的。哪五種[法]呢?作適宜[之事],於適宜之物知量,是消化後才食者,是具戒者,是善友者。諸比丘,這五種法是增壽的。”第六[經]。

‘‘Pañcime, bhikkhave, dhammā āyussā. Katame pañca? Sappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ jānāti, pariṇatabhojī ca hoti, sīlavā ca, kalyāṇamitto ca. Ime kho, bhikkhave, pañca dhammā āyussā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、離眾經

7. Vapakāsasuttaṃ
127已對照

一百二十七、“諸比丘,具足五種法的比丘,不適合離開僧團[獨住]。具足哪五種[法]呢?諸比丘,在此,比丘對隨得的衣不知足,對隨得的缽食不知足,對隨得的坐臥處不知足,對隨得的病緣藥資具不知足,並且多欲思惟而住。諸比丘,具足這五種法的比丘,不適合離開僧團[獨住]。

127. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu nālaṃ saṅghamhā vapakāsituṃ [vi + apa + kāsituṃ = vapakāsituṃ]. Katamehi pañcahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu asantuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, asantuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, asantuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, asantuṭṭho hoti itarītarena gilānappaccayabhesajjaparikkhārena, kāmasaṅkappabahulo ca viharati. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu nālaṃ saṅghamhā vapakāsituṃ.
PTS 3.146緬 2.129已對照

“諸比丘,具足五種法的比丘,適合離開僧團[獨住]。具足哪五種[法]呢?諸比丘,在此,比丘對隨得的衣知足,對隨得的缽食知足,對隨得的坐臥處知足,對隨得的病緣藥資具知足,並且多出離思惟而住。諸比丘,具足這五種法的比丘,適合離開僧團[獨住]。”第七[經]。

‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ saṅghamhā vapakāsituṃ. Katamehi pañcahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, santuṭṭho hoti itarītarena gilānappaccayabhesajjaparikkhārena, nekkhammasaṅkappabahulo [na kāmasaṅkappabahulo (ka.)] ca viharati. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ saṅghamhā vapakāsitu’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、沙門樂經

8. Samaṇasukhasuttaṃ
128已對照

一百二十八、“諸比丘,有這五種沙門之苦。哪五種[沙門之苦]呢?諸比丘,在此,比丘對隨得的衣不知足,對隨得的缽食不知足,對隨得的坐臥處不知足,對隨得的病緣藥資具不知足,並且不喜樂地行梵行。諸比丘,這就是五種沙門之苦。

128. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, samaṇadukkhāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu asantuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, asantuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, asantuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, asantuṭṭho hoti itarītarena gilānappaccayabhesajjaparikkhārena, anabhirato ca brahmacariyaṃ carati. Imāni kho, bhikkhave, pañca samaṇadukkhāni.
已對照

“諸比丘,有這五種沙門之樂。哪五種[沙門之樂]呢?諸比丘,在此,比丘對隨得的衣知足,對隨得的缽食知足,對隨得的坐臥處知足,對隨得的病緣藥資具知足,並且喜樂地行梵行。諸比丘,這就是五種沙門之樂。”第八[經]。

‘‘Pañcimāni, bhikkhave, samaṇasukhāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, santuṭṭho hoti itarītarena gilānappaccayabhesajjaparikkhārena, abhirato ca brahmacariyaṃ carati. Imāni kho, bhikkhave, pañca samaṇasukhānī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、潰爛經

9. Parikuppasuttaṃ
129已對照

一百二十九、“諸比丘,有這五種墮苦界的、墮地獄的、潰爛的、不可救治的[人]。哪五種[人]呢?奪去母親生命的,奪去父親生命的,奪去阿羅漢生命的,以噁心使如來出血的,破僧團的。諸比丘,這就是五種墮苦界的、墮地獄的、潰爛的、不可救治的[人]。”第九[經]。

129. ‘‘Pañcime, bhikkhave, āpāyikā nerayikā parikuppā atekicchā. Katame pañca? Mātā [mātaraṃ (ka.)] jīvitā voropitā hoti, pitā [pitaraṃ (ka.)] jīvitā voropito [voropitā (ka.)] hoti, arahaṃ [arahantaṃ (ka.), arahā (syā.)] jīvitā voropito hoti, tathāgatassa duṭṭhena cittena lohitaṃ uppāditaṃ hoti, saṅgho bhinno hoti. Ime kho, bhikkhave, pañca āpāyikā nerayikā parikuppā atekicchā’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、衰患經

10. Byasanasuttaṃ
130PTS 3.147緬 2.130已對照

一百三十、“諸比丘,有這五種衰患。哪五種[衰患]呢?親屬衰患、財物衰患、疾病衰患、戒衰患、見衰患。諸比丘,眾生並不因親屬衰患之故、或財物衰患之故、或疾病衰患之故,身壞命終之後投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。諸比丘,眾生是因戒衰患之故、或見衰患之故,身壞命終之後投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。諸比丘,這就是五種衰患。

130. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, byasanāni. Katamāni pañca? Ñātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ. Na, bhikkhave, sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Sīlabyasanahetu vā, bhikkhave, sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Imāni kho, bhikkhave, pañca byasanāni.
已對照

“諸比丘,有這五種具足。哪五種[具足]呢?親屬具足、財物具足、無病具足、戒具足、見具足。諸比丘,眾生並不因親屬具足之故、或財物具足之故、或無病具足之故,身壞命終之後投生於善趣、天界。諸比丘,眾生是因戒具足之故、或見具足之故,身壞命終之後投生於善趣、天界。諸比丘,這就是五種具足。”第十[經]。

‘‘Pañcimā, bhikkhave, sampadā. Katamā pañca? Ñātisampadā, bhogasampadā, ārogyasampadā, sīlasampadā, diṭṭhisampadā. Na, bhikkhave, sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sīlasampadāhetu vā, bhikkhave, sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Imā kho, bhikkhave, pañca sampadā’’ti. Dasamaṃ.
已對照

病人品第三。

Gilānavaggo tatiyo.
已對照

其攝頌——

病人、念善現起,兩看護者、兩損壽;

離眾、沙門樂,潰爛以及衰患。

Tassuddānaṃ –
Gilāno satisūpaṭṭhi, dve upaṭṭhākā duvāyusā;
Vapakāsasamaṇasukhā, parikuppaṃ byasanena cāti.