快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 四集·大品 Mahāvaggo

本經目錄(二十)五、大品一、隨耳聞經二、處經三、跋提耶經四、沙牟伽經五、婆頗經六、薩勒哈經七、末利王后經八、自苦者經九、渴愛經十、愛經大品第五。第四大五十[經]完畢。

已對照

(二十)五、大品

(20) 5. Mahāvaggo
已對照

一、隨耳聞經

1. Sotānugatasuttaṃ
191緬 1.505已對照

一百九十一、“諸比丘,對於已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達的諸法,可期待四種功德。哪四種[功德]呢?諸比丘,在此,比丘學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他的那些法已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。他失念而命終,投生於某一天眾。在那裡,對於安樂的他,諸法句浮現出來。諸比丘,唸的生起是遲緩的;然而那眾生很快就成為趨向殊勝者。諸比丘,對於已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達的諸法,這是可期待的第一種功德。

191. ‘‘Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati [muṭṭhassatī (sī.)] kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha sukhino dhammapadā plavanti [pilapanti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ayaṃ paṭhamo ānisaṃso pāṭikaṅkho.
PTS 2.186緬 1.506已對照

“再者,諸比丘,比丘學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他的那些法已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。他失念而命終,投生於某一天眾。在那裡,對於安樂的他,諸法句並不浮現;然而有一位有神通、得心自在的比丘在天眾會中說法。他這樣想:‘這就是那法與律,我從前曾在其中行梵行。’諸比丘,唸的生起是遲緩的;然而那眾生很快就成為趨向殊勝者。諸比丘,猶如有人善於[辨識]鼓聲。他走在大道上時,會聽到鼓聲。他不會有疑惑或猶豫:‘是鼓聲呢,還是不是鼓聲呢?’而會斷定:‘正是鼓聲。’同樣,諸比丘,比丘學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他的那些法已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。他失念而命終,投生於某一天眾。在那裡,對於安樂的他,諸法句並不浮現;然而有一位有神通、得心自在的比丘在天眾會中說法。他這樣想:‘這就是那法與律,我從前曾在其中行梵行。’諸比丘,唸的生起是遲緩的;然而那眾生很快就成為趨向殊勝者。諸比丘,對於已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達的諸法,這是可期待的第二種功德。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti; api ca kho bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti. Tassa evaṃ hoti – ‘ayaṃ vā so dhammavinayo, yatthāhaṃ pubbe brahmacariyaṃ acari’nti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippameva visesagāmī hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso kusalo bherisaddassa. So addhānamaggappaṭipanno bherisaddaṃ suṇeyya. Tassa na heva kho assa kaṅkhā vā vimati vā – ‘bherisaddo nu kho, na nu kho bherisaddo’ti! Atha kho bherisaddotveva niṭṭhaṃ gaccheyya. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti; api ca kho bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti. Tassa evaṃ hoti – ‘ayaṃ vā so dhammavinayo, yatthāhaṃ pubbe brahmacariyaṃ acari’nti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ayaṃ dutiyo ānisaṃso pāṭikaṅkho.
已對照

“再者,諸比丘,比丘學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他的那些法已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。他失念而命終,投生於某一天眾。在那裡,對於安樂的他,諸法句並不浮現,也沒有有神通、得心自在的比丘在天眾會中說法;然而有一位天子在天眾會中說法。他這樣想:‘這就是那法與律,我從前曾在其中行梵行。’諸比丘,唸的生起是遲緩的;然而那眾生很快就成為趨向殊勝者。諸比丘,猶如有人善於[辨識]螺聲。他走在大道上時,會聽到螺聲。他不會有疑惑或猶豫:‘是螺聲呢,還是不是螺聲呢?’而會斷定:‘正是螺聲。’同樣,諸比丘,比丘學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他的那些法已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。他失念而命終,投生於某一天眾。在那裡,對於安樂的他,諸法句並不浮現,也沒有有神通、得心自在的比丘在天眾會中說法;然而有一位天子在天眾會中說法。他這樣想:‘這就是那法與律,我從前曾在其中行梵行。’諸比丘,唸的生起是遲緩的;然而那眾生很快就成為趨向殊勝者。諸比丘,對於已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達的諸法,這是可期待的第三種功德。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti, napi bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti; api ca kho devaputto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti. Tassa evaṃ hoti – ‘ayaṃ vā so dhammavinayo, yatthāhaṃ pubbe brahmacariyaṃ acari’nti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso kusalo saṅkhasaddassa. So addhānamaggappaṭipanno saṅkhasaddaṃ suṇeyya. Tassa na heva kho assa kaṅkhā vā vimati vā – ‘saṅkhasaddo nu kho, na nu kho saṅkhasaddo’ti! Atha kho saṅkhasaddotveva niṭṭhaṃ gaccheyya. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti, napi bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti; api ca kho devaputto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti. Tassa evaṃ hoti – ‘ayaṃ vā so dhammavinayo, yatthāhaṃ pubbe brahmacariyaṃ acari’nti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ayaṃ tatiyo ānisaṃso pāṭikaṅkho.
PTS 2.187緬 1.507已對照

“再者,諸比丘,比丘學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他的那些法已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。他失念而命終,投生於某一天眾。在那裡,對於安樂的他,諸法句並不浮現,也沒有有神通、得心自在的比丘在天眾會中說法,也沒有天子在天眾會中說法;然而化生者提醒化生者:‘尊駕,你記得嗎?尊駕,你記得我們從前在那裡行梵行之處嗎?’他這樣說:‘尊駕,我記得;尊駕,我記得。’諸比丘,唸的生起是遲緩的;然而那眾生很快就成為趨向殊勝者。諸比丘,猶如兩位一起玩泥沙的朋友。他們有時偶爾彼此相遇。其中一位朋友對另一位朋友這樣說:‘朋友,這個你也記得嗎?朋友,這個你也記得嗎?’他會這樣說:‘朋友,我記得;朋友,我記得。’同樣,諸比丘,比丘學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他的那些法已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。他失念而命終,投生於某一天眾。在那裡,對於安樂的他,諸法句並不浮現,也沒有有神通、得心自在的比丘在天眾會中說法,也沒有天子在天眾會中說法;然而化生者提醒化生者:‘尊駕,你記得嗎?尊駕,你記得我們從前在那裡行梵行之處嗎?’他這樣說:‘尊駕,我記得;尊駕,我記得。’諸比丘,唸的生起是遲緩的;然而那眾生很快就成為趨向殊勝者。諸比丘,對於已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達的諸法,這是可期待的第四種功德。諸比丘,對於已隨耳聞、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達的諸法,可期待這四種功德。”第一[經]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti, napi bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti, napi devaputto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti; api ca kho opapātiko opapātikaṃ sāreti – ‘sarasi tvaṃ, mārisa, sarasi tvaṃ, mārisa, yattha mayaṃ pubbe brahmacariyaṃ acarimhā’ti. So evamāha – ‘sarāmi, mārisa, sarāmi, mārisā’ti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, dve sahāyakā sahapaṃsukīḷikā [sahapaṃsukīḷakā (syā. kaṃ.)]. Te kadāci karahaci aññamaññaṃ samāgaccheyyuṃ. Añño pana [samāgaccheyyuṃ, tamenaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] sahāyako sahāyakaṃ evaṃ vadeyya – ‘idampi, samma, sarasi, idampi, samma, sarasī’ti. So evaṃ vadeyya – ‘sarāmi, samma, sarāmi, sammā’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallaṃ. Tassa te dhammā sotānugatā honti, vacasā paricitā, manasānupekkhitā, diṭṭhiyā suppaṭividdhā. So muṭṭhassati kālaṃ kurumāno aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. Tassa tattha na heva kho sukhino dhammapadā plavanti, napi bhikkhu iddhimā cetovasippatto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti, napi devaputto devaparisāyaṃ dhammaṃ deseti; api ca kho opapātiko opapātikaṃ sāreti – ‘sarasi tvaṃ, mārisa, sarasi tvaṃ, mārisa, yattha mayaṃ pubbe brahmacariyaṃ acarimhā’ti. So evamāha – ‘sarāmi, mārisa, sarāmi, mārisā’ti. Dandho, bhikkhave, satuppādo; atha kho so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ, diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ayaṃ catuttho ānisaṃso pāṭikaṅkho. Sotānugatānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ, vacasā paricitānaṃ, manasānupekkhitānaṃ diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ ime cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、處經

2. Ṭhānasuttaṃ
192緬 1.508已對照

一百九十二、“諸比丘,有這四種處,應以四種處來了知。哪四種[處]呢?諸比丘,以共住而應知戒,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。諸比丘,以言說而應知清淨,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。諸比丘,於災難中而應知力量,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。諸比丘,以論議而應知慧,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。

192. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, ṭhānāni catūhi ṭhānehi veditabbāni. Katamāni cattāri? Saṃvāsena, bhikkhave, sīlaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Saṃvohārena, bhikkhave, soceyyaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Āpadāsu, bhikkhave, thāmo veditabbo, so ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Sākacchāya, bhikkhave, paññā veditabbā, sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenāti.
已對照

“‘諸比丘,以共住而應知戒,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,人與人共住時,這樣了知:‘這位具壽長久以來是作毀者、作穿者、作斑者、作雜者,不是恆常作者,不是於諸戒恆常行者;這位具壽是破戒者,這位具壽不是具戒者。’

[saṃ. ni. 1.122] ‘‘‘Saṃvāsena, bhikkhave, sīlaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ saṃvasamāno evaṃ jānāti – ‘dīgharattaṃ kho ayamāyasmā khaṇḍakārī chiddakārī sabalakārī kammāsakārī, na santatakārī na santatavutti [satatavutti (syā. kaṃ.)]; sīlesu dussīlo ayamāyasmā, nāyamāyasmā sīlavā’’’ti.
PTS 2.188已對照

“諸比丘,又在此,人與人共住時,這樣了知:‘這位具壽長久以來是不作毀者、不作穿者、不作斑者、不作雜者,是恆常作者,是於諸戒恆常行者;這位具壽是具戒者,這位具壽不是破戒者。’‘諸比丘,以共住而應知戒,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Idha pana, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ saṃvasamāno evaṃ jānāti – ‘dīgharattaṃ kho ayamāyasmā akhaṇḍakārī acchiddakārī asabalakārī akammāsakārī santatakārī santatavutti; sīlesu sīlavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā dussīlo’ti. ‘Saṃvāsena, bhikkhave, sīlaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“‘諸比丘,以言說而應知清淨,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,人與人言說時,這樣了知:‘這位具壽獨自與一人言說時是一個樣子,與兩人時是另一個樣子,與三人時是另一個樣子,與眾多人時又是另一個樣子;這位具壽由先前的言說背離到後來的言說;這位具壽是言說不清淨者,這位具壽不是言說清淨者。’

‘‘‘Saṃvohārena, bhikkhave, soceyyaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ saṃvoharamāno evaṃ jānāti – ‘aññathā kho ayamāyasmā ekena eko voharati, aññathā dvīhi, aññathā tīhi, aññathā sambahulehi; vokkamati ayamāyasmā purimavohārā pacchimavohāraṃ; aparisuddhavohāro ayamāyasmā, nāyamāyasmā parisuddhavohāro’’’ti.
緬 1.509已對照

“諸比丘,又在此,人與人言說時,這樣了知:‘這位具壽獨自與一人言說時是怎樣,與兩人時也是這樣,與三人時也是這樣,與眾多人時也是這樣。這位具壽不由先前的言說背離到後來的言說;這位具壽是言說清淨者,這位具壽不是言說不清淨者。’‘諸比丘,以言說而應知清淨,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Idha pana, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ saṃvoharamāno evaṃ jānāti – ‘yatheva kho ayamāyasmā ekena eko voharati, tathā dvīhi, tathā tīhi, tathā sambahulehi. Nāyamāyasmā vokkamati purimavohārā pacchimavohāraṃ; parisuddhavohāro ayamāyasmā, nāyamāyasmā aparisuddhavohāro’ti. ‘Saṃvohārena, bhikkhave, soceyyaṃ veditabbaṃ, tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“‘諸比丘,於災難中而應知力量,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,有一類人被親屬衰患所觸,或被財物衰患所觸,或被疾病衰患所觸時,不這樣思察:‘這世間的聚居就是這樣的,這自體的獲得就是這樣的:在這樣的世間聚居中,在這樣的自體獲得中,八種世間法隨轉於世間,世間也隨轉於八種世間法——得、不得、名聲、無名聲、毀、贊、樂、苦。’他被親屬衰患所觸,或被財物衰患所觸,或被疾病衰患所觸時,憂愁、疲憊、悲泣,捶胸哭泣,陷於迷亂。

‘‘‘Āpadāsu, bhikkhave, thāmo veditabbo, so ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno, bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno, rogabyasanena vā phuṭṭho samāno na iti paṭisañcikkhati – ‘tathābhūto kho ayaṃ lokasannivāso tathābhūto ayaṃ attabhāvapaṭilābho yathābhūte lokasannivāse yathābhūte attabhāvapaṭilābhe aṭṭha lokadhammā lokaṃ anuparivattanti loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañcā’ti. So ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno rogabyasanena vā phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati, urattāḷiṃ kandati, sammohaṃ āpajjati.
PTS 2.189已對照

“諸比丘,又在此,有一類人被親屬衰患所觸,或被財物衰患所觸,或被疾病衰患所觸時,這樣思察:‘這世間的聚居就是這樣的,這自體的獲得就是這樣的:在這樣的世間聚居中,在這樣的自體獲得中,八種世間法隨轉於世間,世間也隨轉於八種世間法——得、不得、名聲、無名聲、毀、贊、樂、苦。’他被親屬衰患所觸,或被財物衰患所觸,或被疾病衰患所觸時,不憂愁、不疲憊、不悲泣,不捶胸哭泣,不陷於迷亂。‘諸比丘,於災難中而應知力量,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Idha pana, bhikkhave, ekacco ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno rogabyasanena vā phuṭṭho samāno iti paṭisañcikkhati – ‘tathābhūto kho ayaṃ lokasannivāso tathābhūto ayaṃ attabhāvapaṭilābho yathābhūte lokasannivāse yathābhūte attabhāvapaṭilābhe aṭṭha lokadhammā lokaṃ anuparivattanti loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañcā’ti. So ñātibyasanena vā phuṭṭho samāno bhogabyasanena vā phuṭṭho samāno rogabyasanena vā phuṭṭho samāno na socati na kilamati na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na sammohaṃ āpajjati. ‘Āpadāsu, bhikkhave, thāmo veditabbo, so ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
緬 1.510已對照

“‘諸比丘,以論議而應知慧,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,人與人論議時,這樣了知:‘從這位具壽[問題的]浮現、[心的]導向與問題的提出來看,這位具壽是劣慧者,這位具壽不是有慧者。這是什麼緣故呢?因為這位具壽既不說出甚深的、寂靜的、殊勝的、超越思辨之境的、微妙的、唯智者能體驗的義句;對這位具壽所說的法,他也不能簡略地或詳細地告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭它的義。這位具壽是劣慧者,這位具壽不是有慧者。’

‘‘‘Sākacchāya, bhikkhave, paññā veditabbā, sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ sākacchāyamāno evaṃ jānāti – ‘yathā kho imassa āyasmato ummaggo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhāsamudāhāro, duppañño ayamāyasmā, nāyamāyasmā paññavā. Taṃ kissa hetu? Tathā hi ayamāyasmā na ceva gambhīraṃ atthapadaṃ udāharati santaṃ paṇītaṃ atakkāvacaraṃ nipuṇaṃ paṇḍitavedanīyaṃ. Yañca ayamāyasmā dhammaṃ bhāsati tassa ca nappaṭibalo saṃkhittena vā vitthārena vā atthaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ. Duppañño ayamāyasmā, nāyamāyasmā paññavā’’’ti.
已對照

“諸比丘,猶如一個有眼的人站在水池岸邊,看見一條小魚浮出水面。他會這樣想:‘從這條魚的浮現、激起的水波與[遊動的]速度來看,這條魚是小的,這條魚不是大的。’同樣,諸比丘,人與人論議時,這樣了知:‘從這位具壽[問題的]浮現、[心的]導向與問題的提出來看,這位具壽是劣慧者,這位具壽不是有慧者。這是什麼緣故呢?因為這位具壽既不說出甚深的、寂靜的、殊勝的、超越思辨之境的、微妙的、唯智者能體驗的義句;對這位具壽所說的法,他也不能簡略地或詳細地告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭它的義。這位具壽是劣慧者,這位具壽不是有慧者。’

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, cakkhumā puriso udakarahadassa tīre ṭhito passeyya parittaṃ macchaṃ ummujjamānaṃ. Tassa evamassa – ‘yathā kho imassa macchassa ummaggo yathā ca ūmighāto yathā ca vegāyitattaṃ, paritto ayaṃ maccho, nāyaṃ maccho mahanto’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ sākacchāyamāno evaṃ jānāti – ‘yathā kho imassa āyasmato ummaggo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhāsamudāhāro, duppañño ayamāyasmā, nāyamāyasmā paññavā. Taṃ kissa hetu? Tathā hi ayamāyasmā na ceva gambhīraṃ atthapadaṃ udāharati santaṃ paṇītaṃ atakkāvacaraṃ nipuṇaṃ paṇḍitavedanīyaṃ. Yañca ayamāyasmā dhammaṃ bhāsati, tassa ca na paṭibalo saṃkhittena vā vitthārena vā atthaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ. Duppañño ayamāyasmā, nāyamāyasmā paññavā’’’ti.
已對照

“諸比丘,又在此,人與人論議時,這樣了知:‘從這位具壽[問題的]浮現、[心的]導向與問題的提出來看,這位具壽是有慧者,這位具壽不是劣慧者。這是什麼緣故呢?因為這位具壽既說出甚深的、寂靜的、殊勝的、超越思辨之境的、微妙的、唯智者能體驗的義句;對這位具壽所說的法,他也能簡略地或詳細地告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭它的義。這位具壽是有慧者,這位具壽不是劣慧者。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ sākacchāyamāno evaṃ jānāti – ‘yathā kho imassa āyasmato ummaggo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhāsamudāhāro, paññavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā duppañño. Taṃ kissa hetu? Tathā hi ayamāyasmā gambhīrañceva atthapadaṃ udāharati santaṃ paṇītaṃ atakkāvacaraṃ nipuṇaṃ paṇḍitavedanīyaṃ. Yañca ayamāyasmā dhammaṃ bhāsati, tassa ca paṭibalo saṃkhittena vā vitthārena vā atthaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ. Paññavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā duppañño’’’ti.
PTS 2.190緬 1.511已對照

“諸比丘,猶如一個有眼的人站在水池岸邊,看見一條大魚浮出水面。他會這樣想:‘從這條魚的浮現、激起的水波與[遊動的]速度來看,這條魚是大的,這條魚不是小的。’同樣,諸比丘,人與人論議時,這樣了知:‘從這位具壽[問題的]浮現、[心的]導向與問題的提出來看,這位具壽是有慧者,這位具壽不是劣慧者。這是什麼緣故呢?因為這位具壽既說出甚深的、寂靜的、殊勝的、超越思辨之境的、微妙的、唯智者能體驗的義句;對這位具壽所說的法,他也能簡略地或詳細地告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭它的義。這位具壽是有慧者,這位具壽不是劣慧者。’

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, cakkhumā puriso udakarahadassa tīre ṭhito passeyya mahantaṃ macchaṃ ummujjamānaṃ. Tassa evamassa – ‘yathā kho imassa macchassa ummaggo yathā ca ūmighāto yathā ca vegāyitattaṃ, mahanto ayaṃ maccho, nāyaṃ maccho paritto’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, puggalo puggalena saddhiṃ sākacchāyamāno evaṃ jānāti – ‘yathā kho imassa āyasmato ummaggo yathā ca abhinīhāro yathā ca pañhāsamudāhāro, paññavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā duppañño. Taṃ kissa hetu? Tathā hi ayamāyasmā gambhīrañceva atthapadaṃ udāharati santaṃ paṇītaṃ atakkāvacaraṃ nipuṇaṃ paṇḍitavedanīyaṃ. Yañca ayamāyasmā dhammaṃ bhāsati, tassa ca paṭibalo saṃkhittena vā vitthārena vā atthaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ. Paññavā ayamāyasmā, nāyamāyasmā duppañño’ti.
已對照

“‘諸比丘,以論議而應知慧,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者’——這樣所說的,就是就這個而說的。諸比丘,這就是四種處,應以這四種處來了知。”第二[經]。

‘‘‘Sākacchāya, bhikkhave, paññā veditabbā, sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cattāri ṭhānāni imehi catūhi ṭhānehi veditabbānī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、跋提耶經

3. Bhaddiyasuttaṃ
193已對照

一百九十三、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,離車人跋提耶(Bhaddiya)來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的離車人跋提耶對世尊這樣說——

193. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhaddiyo licchavi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhaddiyo licchavi bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,我聽說過這[話]:‘沙門喬達摩是施幻術者,他懂得誘轉的幻術,以它誘轉外道的弟子。’尊者,那些這樣說的人——‘沙門喬達摩是施幻術者,他懂得誘轉的幻術,以它誘轉外道的弟子。’——他們是否是在轉述世尊所說的話?他們是否不曾以不實之事誹謗世尊?是否是隨法而解說法?是否沒有任何如法的隨論會落入應受呵責之處?尊者,因為我們並不想誹謗世尊。”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘māyāvī samaṇo gotamo āvaṭṭaniṃ māyaṃ [āvaṭṭanīmāyaṃ (sī.), āvaṭṭanimāyaṃ (syā. kaṃ. ka.) ma. ni. 2.60 passitabbaṃ] jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’ti. Ye te, bhante, evamāhaṃsu – ‘māyāvī samaṇo gotamo āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’ti, kacci te, bhante, bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa ca anudhammaṃ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchati, anabbhakkhātukāmā hi mayaṃ, bhante, bhagavanta’’nti?
PTS 2.191緬 1.512已對照

“來吧,跋提耶,你們不要[依]傳聞,不要[依]師承相傳,不要[依]道聽途說,不要[依]藏經傳授,不要[依]推論之因,不要[依]理路之因,不要[依]行相思擇,不要[依]對見思量後的接受,不要[依][說者]看似堪信,不要[依]‘這沙門是我們的老師’。跋提耶,當你們自己了知:‘這些法是不善的,這些法是有罪的,這些法是智者所呵責的,這些法受持、踐行之後導向不利與苦’,那時,跋提耶,你們就應當舍斷[它們]。

‘‘Etha tumhe, bhaddiya, mā anussavena, mā paramparāya, mā itikirāya, mā piṭakasampadānena, mā takkahetu, mā nayahetu, mā ākāraparivitakkena, mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā, mā bhabbarūpatāya, mā ‘samaṇo no garū’ti. Yadā tumhe, bhaddiya, attanāva jāneyyātha – ‘ime dhammā akusalā, ime dhammā sāvajjā, ime dhammā viññugarahitā, ime dhammā samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattantī’ti, atha tumhe, bhaddiya, pajaheyyātha.
已對照

“跋提耶,你們認為怎樣?貪在人的內心生起時,是為利益而生起,還是為不利而生起?”“為不利,尊者。”“跋提耶,而這貪婪的人被貪所征服、心被遍盡,他也殺生,也取不與,也侵犯他人之妻,也說妄語,也勸導他人趣於那樣的狀態——那長夜導致他的不利與苦。”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, lobho purisassa ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vā’’ti? ‘‘Ahitāya, bhante’’. ‘‘Luddho panāyaṃ, bhaddiya, purisapuggalo lobhena abhibhūto pariyādinnacitto pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati, parampi tathattāya [tadatthāya (ka.) a. ni. 3.66] samādapeti yaṃsa hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已對照

“跋提耶,你們認為怎樣?瞋在人的……乃至……痴在人的……乃至……激憤在人的內心生起時,是為利益而生起,還是為不利而生起?”“為不利,尊者。”“跋提耶,而這激憤的人被激憤所征服、心被遍盡,他也殺生,也取不與,也侵犯他人之妻,也說妄語,也勸導他人趣於那樣的狀態——那長夜導致他的不利與苦。”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, doso purisassa…pe… moho purisassa…pe… sārambho purisassa ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vā’’ti? ‘‘Ahitāya, bhante’’. ‘‘Sāraddho panāyaṃ, bhaddiya, purisapuggalo sārambhena abhibhūto pariyādinnacitto pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati, parampi tathattāya samādapeti yaṃsa hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已對照

“跋提耶,你們認為怎樣?這些法是善還是不善?”“不善,尊者。”“是有罪還是無罪?”“有罪,尊者。”“是智者所呵責還是智者所稱讚?”“智者所呵責,尊者。”“受持、踐行之後是導向不利與苦,還是不然?或者,你們對此怎麼看?”“受持、踐行之後是導向不利與苦,尊者;我們對此正是這樣看的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, ime dhammā kusalā vā akusalā vā’’ti? ‘‘Akusalā, bhante’’. ‘‘Sāvajjā vā anavajjā vā’’ti? ‘‘Sāvajjā, bhante’’. ‘‘Viññugarahitā vā viññuppasatthā vā’’ti? ‘‘Viññugarahitā, bhante’’. ‘‘Samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti, no vā? Kathaṃ vā ettha hotī’’ti? ‘‘Samattā, bhante, samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti. Evaṃ no ettha hotī’’ti.
PTS 2.192緬 1.513已對照

“跋提耶,如是,我們曾對你說:‘來吧,跋提耶!你們不要[依]傳聞,不要[依]師承相傳,不要[依]道聽途說,不要[依]藏經傳授,不要[依]推論之因,不要[依]理路之因,不要[依]行相思擇,不要[依]對見思量後的接受,不要[依][說者]看似堪信,不要[依]“這沙門是我們的老師”。跋提耶,當你們自己了知“這些法是不善的,這些法是有罪的,這些法是智者所呵責的,這些法受持、踐行之後導向不利與苦”,那時,跋提耶,你們就應當舍斷[它們]’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Iti kho, bhaddiya, yaṃ taṃ te avocumhā – etha tumhe, bhaddiya, mā anussavena, mā paramparāya, mā itikirāya, mā piṭakasampadānena, mā takkahetu, mā nayahetu, mā ākāraparivitakkena, mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā, mā bhabbarūpatāya, mā ‘samaṇo no garū’ti. Yadā tumhe, bhaddiya, attanāva jāneyyātha – ‘ime dhammā akusalā, ime dhammā sāvajjā, ime dhammā viññugarahitā, ime dhammā samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattantīti, atha tumhe, bhaddiya, pajaheyyāthā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“來吧,跋提耶,你們不要[依]傳聞,不要[依]師承相傳,不要[依]道聽途說,不要[依]藏經傳授,不要[依]推論之因,不要[依]理路之因,不要[依]行相思擇,不要[依]對見思量後的接受,不要[依][說者]看似堪信,不要[依]‘這沙門是我們的老師’。跋提耶,當你們自己了知:‘這些法是善的,這些法是無罪的,這些法是智者所稱讚的,這些法受持、踐行之後導向利益與安樂’,那時,跋提耶,你們就應當成就並住於[它們]。”

‘‘Etha tumhe, bhaddiya, mā anussavena, mā paramparāya, mā itikirāya, mā piṭakasampadānena, mā takkahetu, mā nayahetu, mā ākāraparivitakkena, mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā, mā bhabbarūpatāya, mā ‘samaṇo no garū’ti. Yadā tumhe, bhaddiya, attanāva jāneyyātha – ‘ime dhammā kusalā, ime dhammā anavajjā, ime dhammā viññuppasatthā, ime dhammā samattā samādinnā hitāya sukhāya saṃvattantī’ti, atha tumhe, bhaddiya, upasampajja vihareyyāthā’’ti.
已對照

“跋提耶,你們認為怎樣?無貪在人的內心生起時,是為利益而生起,還是為不利而生起?”“為利益,尊者。”“跋提耶,而這不貪婪的人不被貪所征服、心不被遍盡,他既不殺生,也不取不與,也不侵犯他人之妻,也不說妄語,也不勸導他人趣於那樣的狀態——那長夜導致他的利益與安樂。”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, alobho purisassa ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vā’’ti? ‘‘Hitāya, bhante’’. ‘‘Aluddho panāyaṃ, bhaddiya, purisapuggalo lobhena anabhibhūto apariyādinnacitto neva pāṇaṃ hanati, na adinnaṃ ādiyati, na paradāraṃ gacchati, na musā bhaṇati, parampi tathattāya na samādapeti yaṃ’sa hoti dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已對照

“跋提耶,你們認為怎樣?無瞋在人的……乃至……無痴在人的……乃至……無激憤在人的內心生起時,是為利益而生起,還是為不利而生起?”“為利益,尊者。”“跋提耶,而這不激憤的人不被激憤所征服、心不被遍盡,他既不殺生,也不取不與,也不侵犯他人之妻,也不說妄語,也不勸導他人趣於那樣的狀態——那長夜導致他的利益與安樂。”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, adoso purisassa…pe… amoho purisassa…pe… asārambho purisassa ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati hitāya vā ahitāya vā’’ti? ‘‘Hitāya, bhante’’. ‘‘Asāraddho panāyaṃ, bhaddiya, purisapuggalo sārambhena anabhibhūto apariyādinnacitto neva pāṇaṃ hanati, na adinnaṃ ādiyati, na paradāraṃ gacchati, na musā bhaṇati, parampi tathattāya na samādapeti yaṃ’sa hoti dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’.
PTS 2.193已對照

“跋提耶,你們認為怎樣?這些法是善還是不善?”“善,尊者。”“是有罪還是無罪?”“無罪,尊者。”“是智者所呵責還是智者所稱讚?”“智者所稱讚,尊者。”“受持、踐行之後是導向利益與安樂,還是不然?或者,你們對此怎麼看?”“受持、踐行之後是導向利益與安樂,尊者;我們對此正是這樣看的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhaddiya, ime dhammā kusalā vā akusalā vā’’ti? ‘‘Kusalā, bhante’’. ‘‘Sāvajjā vā anavajjā vā’’ti? ‘‘Anavajjā, bhante’’. ‘‘Viññugarahitā vā viññuppasatthā vā’’ti? ‘‘Viññuppasatthā, bhante’’. ‘‘Samattā samādinnā hitāya sukhāya saṃvattanti no vā? Kathaṃ vā ettha hotī’’ti? ‘‘Samattā, bhante, samādinnā hitāya sukhāya saṃvattanti. Evaṃ no ettha hotī’’ti.
緬 1.514已對照

“跋提耶,如是,我們曾對你說:‘來吧,跋提耶!你們不要[依]傳聞,不要[依]師承相傳,不要[依]道聽途說,不要[依]藏經傳授,不要[依]推論之因,不要[依]理路之因,不要[依]行相思擇,不要[依]對見思量後的接受,不要[依][說者]看似堪信,不要[依]“這沙門是我們的老師”。跋提耶,當你們自己了知“這些法是善的,這些法是無罪的,這些法是智者所稱讚的,這些法受持、踐行之後導向利益與安樂”,那時,跋提耶,你們就應當成就並住於[它們]’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Iti kho, bhaddiya, yaṃ taṃ te avocumhā – etha tumhe, bhaddiya, mā anussavena, mā paramparāya, mā itikirāya, mā piṭakasampadānena, mā takkahetu, mā nayahetu, mā ākāraparivitakkena, mā diṭṭhinijjhānakkhantiyā, mā bhabbarūpatāya, mā ‘samaṇo no garū’ti. Yadā tumhe, bhaddiya, attanāva jāneyyātha – ‘ime dhammā kusalā, ime dhammā anavajjā, ime dhammā viññuppasatthā, ime dhammā samattā samādinnā hitāya sukhāya saṃvattantīti, atha tumhe, bhaddiya, upasampajja vihareyyāthā’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“跋提耶,世間那些寂靜者、善士,他們這樣勸導弟子:‘來吧,喂,你這人,你要調伏貪而住。調伏貪而住,你就不會以身、語、意作由貪所生的業。你要調伏瞋而住。調伏瞋而住,你就不會以身、語、意作由瞋所生的業。你要調伏痴而住。調伏痴而住,你就不會以身、語、意作由痴所生的業。你要調伏激憤而住。調伏激憤而住,你就不會以身、語、意作由激憤所生的業。’”

‘‘Ye kho te, bhaddiya, loke santo sappurisā te sāvakaṃ evaṃ samādapenti – ‘ehi tvaṃ, ambho purisa, lobhaṃ vineyya [vineyya vineyya (sī. syā. kaṃ.)] viharāhi. Lobhaṃ vineyya viharanto na lobhajaṃ kammaṃ karissasi kāyena vācāya manasā. Dosaṃ vineyya viharāhi. Dosaṃ vineyya viharanto na dosajaṃ kammaṃ karissasi kāyena vācāya manasā. Mohaṃ vineyya viharāhi. Mohaṃ vineyya viharanto na mohajaṃ kammaṃ karissasi kāyena vācāya manasā. Sārambhaṃ vineyya viharāhi. Sārambhaṃ vineyya viharanto na sārambhajaṃ kammaṃ karissasi kāyena vācāya manasā’’’ti.
已對照

這樣說時,離車人跋提耶對世尊這樣說——“奇哉!尊者……乃至……尊者,願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte bhaddiyo licchavi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
PTS 2.194緬 1.515已對照

“跋提耶,我可曾對你這樣說過:‘來吧,跋提耶,你做我的弟子吧,我將做[你的]導師’?”“不是的,尊者。”“跋提耶,有些沙門、婆羅門以不實、虛妄、虛誑、非有誹謗這樣說、這樣宣示的我:‘沙門喬達摩是施幻術者,他懂得誘轉的幻術,以它誘轉外道的弟子。’”“尊者,誘轉的幻術是賢善的;尊者,誘轉的幻術是美好的。尊者,我所愛的親族血親若被這誘轉[之術]所誘轉,那對我所愛的親族血親也將長久帶來利益與安樂。尊者,一切剎帝利若被這誘轉[之術]所誘轉,那對一切剎帝利也將長久帶來利益與安樂。尊者,一切婆羅門……吠舍……首陀羅若被這誘轉[之術]所誘轉,那對一切首陀羅也將長久帶來利益與安樂。”

‘‘Api nu tāhaṃ, bhaddiya, evaṃ avacaṃ – ‘ehi me tvaṃ, bhaddiya, sāvako hohi; ahaṃ satthā bhavissāmī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Evaṃvādiṃ kho maṃ, bhaddiya, evamakkhāyiṃ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti – ‘māyāvī samaṇo gotamo āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’’’ti. ‘‘Bhaddikā, bhante, āvaṭṭanī māyā. Kalyāṇī, bhante, āvaṭṭanī māyā. Piyā me, bhante, ñātisālohitā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ, piyānampi me assa ñātisālohitānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, bhante, khattiyā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ, sabbesampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, bhante, brāhmaṇā… vessā … suddā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ, sabbesampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti.
已對照

“跋提耶,正是這樣;跋提耶,正是這樣!跋提耶,一切剎帝利若為了舍斷不善法、為了成就善法而被這誘轉[之術]所誘轉,那對一切剎帝利也將長久帶來利益與安樂。跋提耶,一切婆羅門……吠舍……首陀羅若為了舍斷不善法、為了成就善法而被誘轉,那對一切首陀羅也將長久帶來利益與安樂。跋提耶,有天、有魔、有梵天的世間,有沙門婆羅門、有天與人的人眾,若為了舍斷不善法、為了成就善法而被這誘轉[之術]所誘轉,那對有天、有魔、有梵天的世間,有沙門婆羅門、有天與人的人眾,也將長久帶來利益與安樂。跋提耶,這些大娑羅樹若為了舍斷不善法、為了成就善法而被這誘轉[之術]所誘轉,那對這些大娑羅樹也將長久帶來利益與安樂。何況身為人者呢!”第三[經]。

‘‘Evametaṃ, bhaddiya, evametaṃ, bhaddiya! Sabbe cepi, bhaddiya, khattiyā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ akusaladhammappahānāya kusaladhammūpasampadāya, sabbesampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, bhaddiya, brāhmaṇā… vessā… suddā āvaṭṭeyyuṃ akusaladhammappahānāya kusaladhammūpasampadāya, sabbesampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sadevako cepi, bhaddiya, loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ [āvaṭṭeyya (?)] akusaladhammappahānāya kusaladhammūpasampadāya, sadevakassapissa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Ime cepi, bhaddiya, mahāsālā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ akusaladhammappahānāya kusaladhammūpasampadāya, imesampissa mahāsālānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya ( ) [(sace ceteyyuṃ) (sī. syā. kaṃ. pī.), (āvaṭṭeyyuṃ) (ka.) a. ni. 8.44]. Ko pana vādo manussabhūtassā’’ti! Tatiyaṃ.
已對照

四、沙牟伽經

4. Sāmugiyasuttaṃ
194已對照

一百九十四、一時,具壽阿難住在拘利[國],[有]一座名叫沙牟伽(Sāmuga)的拘利人市鎮。那時,住在沙牟伽的眾多拘利子(koliyaputta)來到具壽阿難之處;到了之後,禮敬具壽阿難,坐在一旁。具壽阿難對坐在一旁的那些住在沙牟伽的拘利子這樣說——

194. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando koliyesu viharati sāmugaṃ nāma [sāpūgaṃ nāma (sī. syā. kaṃ. pī.)] koliyānaṃ nigamo. Atha kho sambahulā sāmugiyā koliyaputtā yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho te sāmugiye koliyaputte āyasmā ānando etadavoca –
PTS 2.195已對照

“虎路們(byagghapajjā),有這四種清淨勤支(pārisuddhipadhāniyaṅga),是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃。哪四種[清淨勤支]呢?戒清淨勤支、心清淨勤支、見清淨勤支、解脫清淨勤支。

‘‘Cattārimāni, byagghapajjā, pārisuddhipadhāniyaṅgāni tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātāni sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ [sokapariddavānaṃ (sī.)] samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya. Katamāni cattāri? Sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ, vimuttipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
緬 1.516已對照

“虎路們,什麼是戒清淨勤支呢?虎路們,在此,比丘具戒……乃至……受持學處而學習。虎路們,這稱為戒清淨。‘如是,這樣的戒清淨,未圓滿的,我將令它圓滿;已圓滿的,我將以慧於各處護持’——凡於此的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知,虎路們,這稱為戒清淨勤支。

‘‘Katamañca, byagghapajjā, sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ? Idha, byagghapajjā, bhikkhu sīlavā hoti…pe… samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Ayaṃ vuccati, byagghapajjā, sīlapārisuddhi. Iti evarūpiṃ sīlapārisuddhiṃ aparipūraṃ vā paripūressāmi paripūraṃ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti, yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca, idaṃ vuccati, byagghapajjā, sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
已對照

“虎路們,什麼是心清淨勤支呢?虎路們,在此,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於第四禪。虎路們,這稱為心清淨。‘如是,這樣的心清淨,未圓滿的,我將令它圓滿;已圓滿的,我將以慧於各處護持’——凡於此的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知,虎路們,這稱為心清淨勤支。

‘‘Katamañca, byagghapajjā, cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ? Idha, byagghapajjā, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, byagghapajjā, cittapārisuddhi. Iti evarūpiṃ cittapārisuddhiṃ aparipūraṃ vā paripūressāmi paripūraṃ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti, yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca, idaṃ vuccati, byagghapajjā, cittapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
已對照

“虎路們,什麼是見清淨勤支呢?虎路們,在此,比丘如實了知‘此是苦’……乃至……如實了知‘此是導至苦滅之道’。虎路們,這稱為見清淨。‘如是,這樣的見清淨,未圓滿的……乃至……我將以慧於各處護持’——凡於此的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知,虎路們,這稱為見清淨勤支。

‘‘Katamañca, byagghapajjā, diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ? Idha, byagghapajjā, bhikkhu ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Ayaṃ vuccati, byagghapajjā, diṭṭhipārisuddhi. Iti evarūpiṃ diṭṭhipārisuddhiṃ aparipūraṃ vā…pe… tattha tattha paññāya anuggahessāmīti, yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca, idaṃ vuccati, byagghapajjā, diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
PTS 2.196已對照

“虎路們,什麼是解脫清淨勤支呢?虎路們,那位聖弟子具足這戒清淨勤支,具足這心清淨勤支,具足這見清淨勤支,於能引生貪染的諸法使心離貪,於應解脫的諸法使心解脫。他於能引生貪染的諸法使心離貪、於應解脫的諸法使心解脫之後,觸證正解脫。虎路們,這稱為解脫清淨。‘如是,這樣的解脫清淨,未圓滿的,我將令它圓滿;已圓滿的,我將以慧於各處護持’——凡於此的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知,虎路們,這稱為解脫清淨勤支。

‘‘Katamañca, byagghapajjā, vimuttipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ? Sa kho so, byagghapajjā, ariyasāvako iminā ca sīlapārisuddhipadhāniyaṅgena samannāgato iminā ca cittapārisuddhipadhāniyaṅgena samannāgato iminā ca diṭṭhipārisuddhipadhāniyaṅgena samannāgato rajanīyesu dhammesu cittaṃ virājeti, vimocanīyesu dhammesu cittaṃ vimoceti. So rajanīyesu dhammesu cittaṃ virājetvā, vimocanīyesu dhammesu cittaṃ vimocetvā sammāvimuttiṃ phusati. Ayaṃ vuccati, byagghapajjā, vimuttipārisuddhi. Iti evarūpiṃ vimuttipārisuddhiṃ aparipūraṃ vā paripūressāmi paripūraṃ vā tattha tattha paññāya anuggahessāmīti, yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca, idaṃ vuccati, byagghapajjā, vimuttipārisuddhipadhāniyaṅgaṃ.
緬 1.517已對照

“虎路們,這就是四種清淨勤支,是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃。”第四[經]。

‘‘Imāni kho, byagghapajjā, cattāri pārisuddhipadhāniyaṅgāni tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sammadakkhātāni sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāyā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、婆頗經

5. Vappasuttaṃ
195已對照

一百九十五、一時,世尊住在釋迦[國]迦毘羅衛的尼拘陀園。那時,尼乾弟子釋迦人婆頗(Vappa)來到具壽大目犍連之處;到了之後,禮敬具壽大目犍連,坐在一旁。具壽大目犍連對坐在一旁的尼乾弟子釋迦人婆頗這樣說——

195. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho vappo sakko nigaṇṭhasāvako yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho vappaṃ sakkaṃ nigaṇṭhasāvakaṃ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –
已對照

“婆頗,在此,若有人身已防護、語已防護、意已防護,由於無明的離貪、明的生起;婆頗,你見到那個處嗎——以之為因緣,導致苦受的諸漏會在來世流入那人?”“尊者,我見到那個處。尊者,在此,若有人先前作了惡業,其異熟尚未成熟,由此因緣,導致苦受的諸漏會在來世流入那人。”而具壽大目犍連與尼乾弟子釋迦人婆頗的這番談論,就[在這時]中斷了。

‘‘Idhassa, vappa, kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto avijjāvirāgā vijjuppādā. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ [anvāssaveyyuṃ (ka.)] abhisamparāya’’nti? ‘‘Passāmahaṃ, bhante, taṃ ṭhānaṃ. Idhassa, bhante, pubbe pāpakammaṃ kataṃ avipakkavipākaṃ. Tatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti. Ayañceva kho pana āyasmato mahāmoggallānassa vappena sakkena nigaṇṭhasāvakena saddhiṃ antarākathā vippakatā hoti.
PTS 2.197已對照

那時,世尊於傍晚時分從靜坐起身,來到集會堂;到了之後,坐在所敷設的座位上。坐下之後,世尊對具壽大目犍連這樣說——

Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca –
緬 1.518已對照

“目犍連,你們現在共坐而作的是什麼談話?你們中斷了的是什麼談論呢?”“尊者,在此,我對尼乾弟子釋迦人婆頗這樣說:‘婆頗,在此,若有人身已防護、語已防護、意已防護,由於無明的離貪、明的生起;婆頗,你見到那個處嗎——以之為因緣,導致苦受的諸漏會在來世流入那人?’尊者,這樣說時,尼乾弟子釋迦人婆頗對我這樣說:‘尊者,我見到那個處。尊者,在此,若有人先前作了惡業,其異熟尚未成熟,由此因緣,導致苦受的諸漏會在來世流入那人。’尊者,這就是我們與尼乾弟子釋迦人婆頗中斷了的談論,這時世尊便到了。”

‘‘Kāya nuttha, moggallāna, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, bhante, vappaṃ sakkaṃ nigaṇṭhasāvakaṃ etadavocaṃ – ‘idhassa, vappa, kāyena saṃvuto vācāya saṃvuto manasā saṃvuto avijjāvirāgā vijjuppādā. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’nti? Evaṃ vutte, bhante, vappo sakko nigaṇṭhasāvako maṃ etadavoca – ‘passāmahaṃ, bhante, taṃ ṭhānaṃ. Idhassa, bhante, pubbe pāpakammaṃ kataṃ avipakkavipākaṃ. Tatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’nti. Ayaṃ kho no, bhante, vappena sakkena nigaṇṭhasāvakena saddhiṃ antarākathā vippakatā; atha bhagavā anuppatto’’ti.
已對照

那時,世尊對尼乾弟子釋迦人婆頗這樣說——“婆頗,如果你對我應認可的就認可,應拒斥的就拒斥,對我所說而你不懂其義的,就在此進一步反問我:‘尊者,這是怎樣的?這有什麼義?’那麼我們在此便可以有一番交談。”“尊者,對世尊應認可的我就認可,應拒斥的我就拒斥,對世尊所說而我不懂其義的,我就在此進一步反問世尊:‘尊者,這是怎樣的?這有什麼義?’願我們在此有一番交談。”

Atha kho bhagavā vappaṃ sakkaṃ nigaṇṭhasāvakaṃ etadavoca – ‘‘sace me tvaṃ, vappa, anuññeyyañceva anujāneyyāsi, paṭikkositabbañca paṭikkoseyyāsi, yassa ca me bhāsitassa atthaṃ na jāneyyāsi mamevettha uttari paṭipuccheyyāsi – ‘idaṃ, bhante, kathaṃ, imassa ko attho’ti, siyā no ettha kathāsallāpo’’ti. ‘‘Anuññeyyañcevāhaṃ, bhante, bhagavato anujānissāmi, paṭikkositabbañca paṭikkosissāmi, yassa cāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ na jānissāmi bhagavantaṃyevettha uttari paṭipucchissāmi – ‘idaṃ bhante, kathaṃ, imassa ko attho’ti? Hotu no ettha kathāsallāpo’’ti.
PTS 2.198已對照

“婆頗,你認為怎樣?凡緣身的作為而生起的諸漏、苦惱與熱惱,對於離身的作為者,如是他便沒有那些諸漏、苦惱與熱惱。他不作新業,而對舊業一次次地觸受而使之終盡。[這是]遣除,是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。婆頗,你見到那個處嗎——以之為因緣,導致苦受的諸漏會在來世流入那人?”“不是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vappa, ye kāyasamārambhapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, kāyasamārambhā paṭiviratassa evaṃsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti, sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi [viññūhīti (sī. pī. ka.) saṃ. ni. 4.364 passitabbaṃ]. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“婆頗,你認為怎樣?凡緣語的作為而生起的諸漏、苦惱與熱惱,對於離語的作為者,如是他便沒有那些諸漏、苦惱與熱惱。他不作新業,而對舊業一次次地觸受而使之終盡。[這是]遣除,是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。婆頗,你見到那個處嗎——以之為因緣,導致苦受的諸漏會在來世流入那人?”“不是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vappa, ye vacīsamārambhapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, vacīsamārambhā paṭiviratassa evaṃsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
緬 1.519已對照

“婆頗,你認為怎樣?凡緣意的作為而生起的諸漏、苦惱與熱惱,對於離意的作為者,如是他便沒有那些諸漏、苦惱與熱惱。他不作新業,而對舊業一次次地觸受而使之終盡。[這是]遣除,是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。婆頗,你見到那個處嗎——以之為因緣,導致苦受的諸漏會在來世流入那人?”“不是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vappa, ye manosamārambhapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, manosamārambhā paṭiviratassa evaṃsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“婆頗,你認為怎樣?凡緣無明而生起的諸漏、苦惱與熱惱,由於無明的離貪、明的生起,如是他便沒有那些諸漏、苦惱與熱惱。他不作新業,而對舊業一次次地觸受而使之終盡。[這是]遣除,是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。婆頗,你見到那個處嗎——以之為因緣,導致苦受的諸漏會在來世流入那人?”“不是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vappa, ye avijjāpaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, avijjāvirāgā vijjuppādā evaṃsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. So navañca kammaṃ na karoti, purāṇañca kammaṃ phussa phussa byantīkaroti. Sandiṭṭhikā nijjarā akālikā ehipassikā opaneyyikā paccattaṃ veditabbā viññūhi. Passasi no tvaṃ, vappa, taṃ ṭhānaṃ yatonidānaṃ purisaṃ dukkhavedaniyā āsavā assaveyyuṃ abhisamparāya’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“婆頗,對心已如是正解脫的比丘而言,六恆住已被證得。他以眼見色後,既不喜悅也不憂,住於舍,具念、正知;以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,既不喜悅也不憂,住於舍,具念、正知。他感受以身為邊際的受時,了知‘我感受以身為邊際的受’;感受以命為邊際的受時,了知‘我感受以命為邊際的受’;了知‘身壞之後,命盡之後,一切所感受的,未被歡喜,將就在此處變得清涼’。”

‘‘Evaṃ sammā vimuttacittassa kho, vappa, bhikkhuno cha satatavihārā adhigatā honti. So cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano; upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe... jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññā neva sumano hoti na dummano; upekkhako viharati sato sampajāno. So kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vediyāmī’ti pajānāti; jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyāmī’ti pajānāti; ‘kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītī bhavissantī’ti pajānāti’’.
PTS 2.199緬 1.520已對照

“婆頗,猶如依於一根[樹]樁,影子顯現。於是,有人取了鋤與筐而來。他在根部砍斷那[樹]樁;在根部砍斷之後,[四周]挖掘;挖掘之後,拔出諸根,甚至連[細]如香根草莖的[根]也[拔出]。他把那[樹]樁砍成一塊一塊;砍成一塊一塊之後,劈開;劈開之後,弄成一片一片的碎片;弄成一片一片的碎片之後,在風與日光中曬乾;在風與日光中曬乾之後,用火燒;用火燒了之後,弄成灰;弄成灰之後,或在大風中揚掉,或放入水流迅急的河中沖走。婆頗,這樣,那依於[樹]樁的影子便是根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。

‘‘Seyyathāpi, vappa, thūṇaṃ paṭicca chāyā paññāyati. Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya. So taṃ thūṇaṃ mūle chindeyya; mūle chinditvā palikhaṇeyya; palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya, antamaso usīranāḷimattānipi [usīranāḷamattānipi (sī.)]. So taṃ thūṇaṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyya. Khaṇḍākhaṇḍikaṃ chetvā phāleyya. Phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya. Sakalikaṃ sakalikaṃ katvā vātātape visoseyya. Vātātape visosetvā agginā ḍaheyya. Agginā ḍahetvā masiṃ kareyya. Masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya. Evaṃ hissa, vappa, yā thūṇaṃ paṭicca chāyā sā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā.
已對照

“同樣,婆頗,對心已如是正解脫的比丘而言,六恆住已被證得。他以眼見色後,既不喜悅也不憂,住於舍,具念、正知;以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,既不喜悅也不憂,住於舍,具念、正知。他感受以身為邊際的受時,了知‘我感受以身為邊際的受’;感受以命為邊際的受時,了知‘我感受以命為邊際的受’;了知‘身壞之後,命盡之後,一切所感受的,未被歡喜,將就在此處變得清涼’。”

‘‘Evamevaṃ kho, vappa, evaṃ sammā vimuttacittassa bhikkhuno cha satatavihārā adhigatā honti. So cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano; upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano; upekkhako viharati sato sampajāno. So kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vediyāmī’ti pajānāti; jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyāmī’ti pajānāti; ‘kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītī bhavissantī’ti pajānāti’’.
PTS 2.200已對照

這樣說時,尼乾弟子釋迦人婆頗對世尊這樣說——“尊者,猶如一個求增益的人飼養待售的馬。他既得不到增益,還更分得疲勞與惱害。同樣,尊者,我求增益而侍奉那些愚人尼乾。我既未得到增益,還更分得了疲勞與惱害。尊者,從今日起,我把對那些愚人尼乾所有的那份淨信,在大風中揚掉,或放入水流迅急的河中沖走。奇哉!尊者……乃至……尊者,願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第五[經]。

Evaṃ vutte vappo sakko nigaṇṭhasāvako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘seyyathāpi, bhante, puriso udayatthiko assapaṇiyaṃ poseyya. So udayañceva nādhigaccheyya, uttariñca kilamathassa vighātassa bhāgī assa. Evamevaṃ kho ahaṃ, bhante, udayatthiko bāle nigaṇṭhe payirupāsiṃ. Svāhaṃ udayañceva nādhigacchiṃ, uttariñca kilamathassa vighātassa bhāgī ahosiṃ. Esāhaṃ, bhante, ajjatagge yo me bālesu nigaṇṭhesu pasādo taṃ mahāvāte vā ophuṇāmi nadiyā vā sīghasotāya pavāhemi. Abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Pañcamaṃ.
已對照

六、薩勒哈經

6. Sāḷhasuttaṃ
196PTS 2.201緬 1.521已對照

一百九十六、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,離車人薩勒哈(Sāḷha)與離車人無畏(Abhaya)來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的離車人薩勒哈對世尊這樣說——

“尊者,有一些沙門婆羅門以兩種[方式]施設暴流的渡越:以戒清淨為因,以苦行厭離為因。尊者,於此,世尊怎麼說呢?”

“薩勒哈,我說戒清淨是沙門性的某一支。薩勒哈,那些說苦行厭離、以苦行厭離為核心、依著苦行厭離而住的沙門婆羅門,他們不堪能渡越暴流。薩勒哈,那些身行不清淨、語行不清淨、意行不清淨、活命不清淨的沙門婆羅門,他們也不堪能得到智見、得到無上正覺。

“薩勒哈,猶如一個想渡河的人,拿著鋒利的斧頭進入林中。他在那裡看見一棵大娑羅樹(sālalaṭṭhi),筆直、幼嫩、生得不令人生疑。他在根部砍斷它;在根部砍斷之後,在梢部砍斷;在梢部砍斷之後,把枝葉善加清除;把枝葉善加清除之後,用斧頭削;用斧頭削之後,用扁斧削;用扁斧削之後,用刮刀刮;用刮刀刮之後,用石球磨;用石球磨之後,推它入河[而渡]。

“薩勒哈,你認為怎樣?那人堪能渡河嗎?”“不能,尊者。”“這是什麼緣故呢?”“尊者,因為那棵娑羅樹外面善加整治,裡面卻未清淨。這是可預期的:娑羅樹會沉沒,那人會陷入不幸與災禍。”

“同樣,薩勒哈,那些說苦行厭離、以苦行厭離為核心、依著苦行厭離而住的沙門婆羅門,他們不堪能渡越暴流。薩勒哈,那些身行不清淨、語行不清淨、意行不清淨、活命不清淨的沙門婆羅門,他們也不堪能得到智見、得到無上正覺。

“薩勒哈,而那些不說苦行厭離、不以苦行厭離為核心、不依著苦行厭離而住的沙門婆羅門,他們堪能渡越暴流。薩勒哈,那些身行清淨、語行清淨、意行清淨、活命清淨的沙門婆羅門,他們也堪能得到智見、得到無上正覺。

“薩勒哈,猶如一個想渡河的人,拿著鋒利的斧頭進入林中。他在那裡看見一棵大娑羅樹(sālalaṭṭhi),筆直、幼嫩、生得不令人生疑。他在根部砍斷它;在根部砍斷之後,在梢部砍斷;在梢部砍斷之後,把枝葉善加清除;把枝葉善加清除之後,用斧頭削;用斧頭削之後,用扁斧削;用扁斧削之後,拿起鑿把內部善加清除;把內部善加清除之後,用刮刀刮;用刮刀刮之後,用石球磨;用石球磨之後,造成船;造成船之後,裝上槳與篙;裝上槳與篙之後,推它入河[而渡]。

“薩勒哈,你認為怎樣?那人堪能渡河嗎?”“是的,尊者。”“這是什麼緣故呢?”“尊者,因為那棵娑羅樹外面善加整治,裡面善加清淨,已造成船,已裝上槳與篙。這是可預期的:‘船不會沉沒,那人會平安到達彼岸。’”

“同樣,薩勒哈,那些不說苦行厭離、不以苦行厭離為核心、不依著苦行厭離而住的沙門婆羅門,他們堪能渡越暴流。薩勒哈,那些身行清淨、語行清淨、意行清淨、活命清淨的沙門婆羅門,他們也堪能得到智見、得到無上正覺。薩勒哈,猶如戰士縱然懂得許多箭的花樣,然而他是以三種處而是堪為國王所有的、供國王受用的,正被算作國王的肢分。以哪三種[處]呢?[他是]遠射者、射中瞬息者、大物體的擊破者。

“薩勒哈,猶如戰士是遠射者;同樣,薩勒哈,聖弟子是具正定者。薩勒哈,具正定的聖弟子,對凡任何色,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切色都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——他以正慧如實這樣見它。凡任何受……乃至……凡任何想……凡任何諸行……凡任何識,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切識都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——他以正慧如實這樣見它。

“薩勒哈,猶如戰士是射中瞬息者;同樣,薩勒哈,聖弟子是具正見者。薩勒哈,具正見的聖弟子如實了知‘此是苦’……乃至……如實了知‘此是導至苦滅之道’。

“薩勒哈,猶如戰士是大物體的擊破者;同樣,薩勒哈,聖弟子是具正解脫者。薩勒哈,具正解脫的聖弟子擊破大無明聚。”第六[經]。

196. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho sāḷho ca licchavi abhayo ca licchavi yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho sāḷho licchavi bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Santi, bhante, eke samaṇabrāhmaṇā dvayena oghassa nittharaṇaṃ paññapenti – sīlavisuddhihetu ca tapojigucchāhetu ca. Idha, bhante, bhagavā kimāhā’’ti?
‘‘Sīlavisuddhiṃ kho ahaṃ, sāḷha, aññataraṃ sāmaññaṅganti vadāmi. Ye te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharanti, abhabbā te oghassa nittharaṇāya. Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā, abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, puriso nadiṃ taritukāmo tiṇhaṃ kuṭhāriṃ [kudhāriṃ (ka.)] ādāya vanaṃ paviseyya. So tattha passeyya mahatiṃ sālalaṭṭhiṃ ujuṃ navaṃ akukkuccakajātaṃ. Tamenaṃ mūle chindeyya; mūle chetvā agge chindeyya; agge chetvā sākhāpalāsaṃ suvisodhitaṃ visodheyya; sākhāpalāsaṃ suvisodhitaṃ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya; kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya; vāsīhi tacchetvā lekhaṇiyā likheyya; lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena dhoveyya [dhopeyya (sī. syā. kaṃ. pī.)]; pāsāṇaguḷena dhovetvā nadiṃ patāreyya.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, sāḷha, bhabbo nu kho so puriso nadiṃ taritu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Asu hi, bhante, sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā anto avisuddhā. Tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – sālalaṭṭhi saṃsīdissati, puriso anayabyasanaṃ āpajjissatī’’ti.
‘‘Evamevaṃ kho, sāḷha, ye te samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharanti, abhabbā te oghassa nittharaṇāya. Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā, abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
‘‘Ye ca kho te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchāvādā na tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā viharanti, bhabbā te oghassa nittharaṇāya. Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā, bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, puriso nadiṃ taritukāmo tiṇhaṃ kuṭhāriṃ ādāya vanaṃ paviseyya. So tattha passeyya mahatiṃ sālalaṭṭhiṃ ujuṃ navaṃ akukkuccakajātaṃ. Tamenaṃ mūle chindeyya; mūle chinditvā agge chindeyya; agge chinditvā sākhāpalāsaṃ suvisodhitaṃ visodheyya; sākhāpalāsaṃ suvisodhitaṃ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya; kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya; vāsīhi tacchetvā nikhādanaṃ ādāya anto suvisodhitaṃ visodheyya; anto suvisodhitaṃ visodhetvā lekhaṇiyā likheyya; lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena dhoveyya; pāsāṇaguḷena dhovetvā nāvaṃ kareyya; nāvaṃ katvā phiyārittaṃ [piyārittaṃ (sī. pī.)] bandheyya; phiyārittaṃ bandhitvā nadiṃ patāreyya.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, sāḷha, bhabbo nu kho so puriso nadiṃ taritu’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Asu hi, bhante, sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā, anto suvisuddhā nāvākatā [suvisuddhakatā (ka.)] phiyārittabaddhā. Tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘nāvā na saṃsīdissati, puriso sotthinā pāraṃ gamissatī’’’ti.
‘‘Evamevaṃ kho, sāḷha, ye te samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchāvādā na tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā viharanti, bhabbā te oghassa nittharaṇāya. Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā, bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya. Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo bahūni cepi kaṇḍacitrakāni jānāti; atha kho so tīhi ṭhānehi rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati. Katamehi tīhi? Dūrepātī ca, akkhaṇavedhī ca, mahato ca kāyassa padāletā.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo dūrepātī; evamevaṃ kho, sāḷha, ariyasāvako sammāsamādhi hoti. Sammāsamādhi, sāḷha, ariyasāvako yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passati.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo akkhaṇavedhī; evamevaṃ kho, sāḷha, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti. Sammādiṭṭhi, sāḷha, ariyasāvako ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti.
‘‘Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo mahato kāyassa padāletā; evamevaṃ kho, sāḷha, ariyasāvako sammāvimutti hoti. Sammāvimutti, sāḷha, ariyasāvako mahantaṃ avijjākkhandhaṃ padāletī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、末利王后經

7. Mallikādevīsuttaṃ
197已對照

一百九十七、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,末利王后(Mallikā devī)來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的末利王后對世尊這樣說——

197. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho mallikā devī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho mallikā devī bhagavantaṃ etadavoca –
PTS 2.203已對照

“尊者,是什麼因、什麼緣,使此處有些女人既容色醜陋、形貌醜陋、看來極為鄙惡,又貧窮、少財、少資財、威勢微小呢?

‘‘Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā [syā. pī. potthakesu ‘‘dubbaṇo ca hoti durūpo supāpako’’ti evamādinā pulliṅgikavasena dissati] dassanāya; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca?
已對照

“尊者,又是什麼因、什麼緣,使此處有些女人既容色醜陋、形貌醜陋、看來極為鄙惡,又富裕、有大財富、有大受用、有大威勢呢?

‘‘Ko pana, bhante, hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā ca?
已對照

“尊者,是什麼因、什麼緣,使此處有些女人既相貌俊美、令人喜見、令人淨信,具足最上的容色之美,又貧窮、少財、少資財、威勢微小呢?

‘‘Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca?
緬 1.524已對照

“尊者,又是什麼因、什麼緣,使此處有些女人既相貌俊美、令人喜見、令人淨信,具足最上的容色之美,又富裕、有大財富、有大受用、有大威勢呢?”

‘‘Ko pana, bhante, hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā, aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā cā’’ti?
已對照

“末利,在此,有一類女人是忿怒者、多惱者,即使被說了少許,也會黏著、動怒、起瞋恚、僵執,顯露出怒、瞋與不悅。她不向沙門或婆羅門布施食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。她又是有嫉心者,對他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養生嫉、懷恨、結嫉。她若從那裡死後來到此世,無論在哪裡再生,都既容色醜陋、形貌醜陋、看來極為鄙惡,又貧窮、少財、少資財、威勢微小。

‘‘Idha, mallike, ekacco mātugāmo kodhanā hoti upāyāsabahulā. Appampi vuttā samānā abhisajjati kuppati byāpajjati patitthīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Sā [so (syā.)] na dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Issāmanikā [issāmanako (syā.)] kho pana hoti; paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issati upadussati issaṃ bandhati. Sā ce tato cutā itthattaṃ āgacchati, sā [so (syā.)] yattha yattha paccājāyati dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca.
PTS 2.204已對照

“末利,又在此,有一類女人是忿怒者、多惱者,即使被說了少許,也會黏著、動怒、起瞋恚、僵執,顯露出怒、瞋與不悅。她向沙門或婆羅門布施食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。她又是無嫉心者,對他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養不生嫉、不懷恨、不結嫉。她若從那裡死後來到此世,無論在哪裡再生,都既容色醜陋、形貌醜陋、看來極為鄙惡,又富裕、有大財富、有大受用、有大威勢。

‘‘Idha pana, mallike, ekacco mātugāmo kodhanā hoti upāyāsabahulā. Appampi vuttā samānā abhisajjati kuppati byāpajjati patitthīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Sā dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Anissāmanikā kho pana hoti; paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na issati na upadussati na issaṃ bandhati. Sā ce tato cutā itthattaṃ āgacchati, sā yattha yattha paccājāyati dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā ca.
緬 1.525已對照

“末利,又在此,有一類女人是不忿怒者、不多惱者,即使被說了很多,也不黏著、不動怒、不起瞋恚、不僵執,不顯露出怒、瞋與不悅。她不向沙門或婆羅門布施食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。她又是有嫉心者,對他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養生嫉、懷恨、結嫉。她若從那裡死後來到此世,無論在哪裡再生,都既相貌俊美、令人喜見、令人淨信,具足最上的容色之美,又貧窮、少財、少資財、威勢微小。

‘‘Idha pana, mallike, ekacco mātugāmo akkodhanā hoti anupāyāsabahulā. Bahumpi vuttā samānā nābhisajjati na kuppati na byāpajjati na patitthīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Sā na dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Issāmanikā kho pana hoti; paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issati upadussati issaṃ bandhati. Sā ce tato cutā itthattaṃ āgacchati, sā yattha yattha paccājāyati abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca.
已對照

“末利,又在此,有一類女人是不忿怒者、不多惱者,即使被說了很多,也不黏著、不動怒、不起瞋恚、不僵執,不顯露出怒、瞋與不悅。她向沙門或婆羅門布施食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。她又是無嫉心者,對他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養不生嫉、不懷恨、不結嫉。她若從那裡死後來到此世,無論在哪裡再生,都既相貌俊美、令人喜見、令人淨信,具足最上的容色之美,又富裕、有大財富、有大受用、有大威勢。

‘‘Idha pana, mallike, ekacco mātugāmo akkodhanā hoti anupāyāsabahulā. Bahumpi vuttā samānā nābhisajjati na kuppati na byāpajjati na patitthīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Sā dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Anissāmanikā kho pana hoti; paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na issati na upadussati na issaṃ bandhati. Sā ce tato cutā itthattaṃ āgacchati, sā yattha yattha paccājāyati abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā ca.
已對照

“末利,這就是因,這就是緣,使此處有些女人既容色醜陋、形貌醜陋、看來極為鄙惡,又貧窮、少財、少資財、威勢微小。末利,而這就是因,這就是緣,使此處有些女人既容色醜陋、形貌醜陋、看來極為鄙惡,又富裕、有大財富、有大受用、有大威勢。末利,這就是因,這就是緣,使此處有些女人既相貌俊美、令人喜見、令人淨信,具足最上的容色之美,又貧窮、少財、少資財、威勢微小。末利,而這就是因,這就是緣,使此處有些女人既相貌俊美、令人喜見、令人淨信,具足最上的容色之美,又富裕、有大財富、有大受用、有大威勢。”

‘‘Ayaṃ kho, mallike, hetu ayaṃ paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca. Ayaṃ pana, mallike, hetu ayaṃ paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā ca. Ayaṃ kho, mallike, hetu ayaṃ paccayo, yena midhekacco mātugāmo abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca. Ayaṃ pana, mallike, hetu ayaṃ paccayo, yena midhekacco mātugāmo abhirūpā ca hoti dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā; aḍḍhā ca hoti mahaddhanā mahābhogā mahesakkhā cā’’ti.
PTS 2.205緬 1.526已對照

這樣說時,末利王后對世尊這樣說——“尊者,想必我在另一生曾是忿怒者、多惱者,即使被說了少許,也曾黏著、動怒、起瞋恚、僵執,顯露出怒、瞋與不悅,尊者,所以我如今容色醜陋、形貌醜陋、看來極為鄙惡。

Evaṃ vutte mallikā devī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yā nūnāhaṃ [sā nūnāhaṃ (syā.), yaṃ nūnāhaṃ (ka.)] bhante, aññaṃ jātiṃ [aññāya jātiyā (syā.)] kodhanā ahosiṃ upāyāsabahulā, appampi vuttā samānā abhisajjiṃ kuppiṃ byāpajjiṃ patitthīyiṃ kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsiṃ, sāhaṃ, bhante, etarahi dubbaṇṇā durūpā supāpikā dassanāya.
已對照

“尊者,想必我在另一生曾向沙門或婆羅門布施食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明,尊者,所以我如今富裕、有大財富、有大受用。

‘‘Yā nūnāhaṃ, bhante, aññaṃ jātiṃ dātā ahosiṃ samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ, sāhaṃ, bhante, etarahi aḍḍhā [aḍḍhā ca (sī. pī. ka.)] mahaddhanā mahābhogā.
已對照

“尊者,想必我在另一生曾是無嫉心者,對他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養不曾生嫉、不曾懷恨、不曾結嫉,尊者,所以我如今有大威勢。尊者,在這王家裡有剎帝利童女、婆羅門童女、居士童女,我對她們行使統治權與主權。尊者,我從今日起將是不忿怒者、不多惱者,即使被說了很多,也將不黏著、不動怒、不起瞋恚、不僵執,不顯露出怒、瞋與不悅;我將向沙門或婆羅門布施食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。我將是無嫉心者,對他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養將不生嫉、不懷恨、不結嫉。奇哉!尊者……乃至……尊者,願世尊憶持我為優婆夷,從今日起,終生皈依。”第七[經]。

‘‘Yā nūnāhaṃ, bhante, aññaṃ jātiṃ anissāmanikā ahosiṃ, paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na issiṃ na upadussiṃ na issaṃ bandhiṃ, sāhaṃ, bhante, etarahi mahesakkhā. Santi kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule khattiyakaññāpi brāhmaṇakaññāpi gahapatikaññāpi, tāsāhaṃ issarādhipaccaṃ kāremi. Esāhaṃ, bhante, ajjatagge akkodhanā bhavissāmi anupāyāsabahulā, bahumpi vuttā samānā nābhisajjissāmi na kuppissāmi na byāpajjissāmi na patitthīyissāmi, kopañca dosañca appaccayañca na pātukarissāmi; dassāmi samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Anissāmanikā bhavissāmi, paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu na ississāmi na upadussissāmi na issaṃ bandhissāmi. Abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsikaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、自苦者經

8. Attantapasuttaṃ
198PTS 2.206緬 1.527已對照

一百九十八、“諸比丘,世間有這四種人存在、可得。哪四種[人]呢?諸比丘,在此,有一類人是自苦者(attantapa),從事自我折磨之行。諸比丘,又在此,有一類人是苦他者(parantapa),從事折磨他人之行。諸比丘,又在此,有一類人既是自苦者、從事自我折磨之行,又是苦他者、從事折磨他人之行。諸比丘,又在此,有一類人既不是自苦者、不從事自我折磨之行,也不是苦他者、不從事折磨他人之行。他既不自苦也不苦他,就在現法中無飢渴、已寂滅、已清涼,領受樂,以已成梵的自身而住。

198. ‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, ekacco [pu. pa. 174; ma. ni. 2.7; dī. ni. 3.314; a. ni. 3.157-163] puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo nevattantapo hoti nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So neva attantapo na parantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.
已對照

“諸比丘,人怎樣是自苦者、從事自我折磨之行呢?諸比丘,在此,有人是裸行者(acelaka),行為無拘,舔手[而食],[被喚]‘來吧,尊者’而不來,[被喚]‘請住,尊者’而不住,不領受特地持來的[食物],不領受特為[他]而作的[食物],不領受邀請。他不從鍋口領受,不從盆口領受,不[領受]隔著門檻的、不[領受]隔著棍杖的、不[領受]隔著杵的[食物],不[領受]二人共食時[其中一人所施]的,不[領受]孕婦的,不[領受]哺乳婦的,不[領受]正與男子相處的婦人的,不[領受]募集共煮的,不[領受]有狗守候之處的,不[領受]蒼蠅成群飛集之處的;不[食]魚,不[食]肉,不飲谷酒,不[飲]花果酒,不飲糠水。他或是一家[乞食]者、一團[食]者,或是二家[乞食]者、二團[食]者……乃至……或是七家[乞食]者、七團[食]者;他以一施缽[之食]維生,以二施缽[之食]維生……乃至……以七施缽[之食]維生;他隔一日進一次食,隔二日進一次食……乃至……隔七日進一次食。他就這樣住於修習甚至半月一次的定期進食(pariyāyabhattabhojana)之行。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto? Idha, bhikkhave, ekacco acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyati. So na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṃ na daṇḍamantaraṃ na musalamantaraṃ na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivati. So ekāgāriko vā hoti ekālopiko dvāgāriko vā hoti dvālopiko…pe… sattāgāriko vā hoti sattālopiko; ekissāpi dattiyā yāpeti dvīhipi dattīhi yāpeti…pe… sattahipi dattīhi yāpeti; ekāhikampi āhāraṃ āhāreti dvāhikampi āhāraṃ āhāreti…pe… sattāhikampi āhāraṃ āhāreti. Iti evarūpaṃ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
已對照

“他也以菜蔬為食,也以稷米為食,也以野生稻為食,也以皮屑為食,也以水藻為食,也以米糠為食,也以鍋巴為食,也以胡麻渣為食,也以草為食,也以牛糞為食;也以林中的根果為食而維生,食自落之果。

‘‘So sākabhakkhopi hoti sāmākabhakkhopi hoti nīvārabhakkhopi hoti daddulabhakkhopi hoti haṭabhakkhopi hoti kaṇabhakkhopi hoti ācāmabhakkhopi hoti piññākabhakkhopi hoti tiṇabhakkhopi hoti gomayabhakkhopi hoti; vanamūlaphalāhāropi yāpeti pavattaphalabhojī.
PTS 2.207緬 1.528已對照

“他也穿麻衣,也穿麻混織衣,也穿裹屍布衣,也穿糞掃衣,也穿樹皮衣,也穿羚羊皮,也穿羚羊皮條衣,也穿吉祥草衣,也穿樹皮纖維衣,也穿木片衣,也穿人發毯,也穿馬尾毛毯,也穿梟羽衣;他是拔除鬚髮者,住於拔除鬚髮之行;他是常立者,拒絕座位;他是蹲踞者,住於蹲踞精勤之行;他是臥刺者,在刺床上安置臥處;他住於以傍晚為第三次的入水之行。他就這樣住於修習種種炙烤、逼迫身體之行。諸比丘,人就是這樣是自苦者、從事自我折磨之行。

‘‘So sāṇānipi dhāreti masāṇānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti paṃsukūlānipi dhāreti tirīṭānipi dhāreti ajinampi dhāreti ajinakkhipampi dhāreti kusacīrampi dhāreti vākacīrampi dhāreti phalakacīrampi dhāreti kesakambalampi dhāreti vāḷakambalampi dhāreti ulūkapakkhampi dhāreti; kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto; ubbhaṭṭhakopi hoti āsanappaṭikkhitto; ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto; kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti; sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Iti evarūpaṃ anekavihitaṃ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto.
已對照

“諸比丘,人怎樣是苦他者、從事折磨他人之行呢?諸比丘,在此,有一類人是屠羊者、屠豬者、捕鳥者、獵獸者、殘暴者、漁夫、盜賊、劊子手、屠牛者、獄吏,以及其他凡作殘酷行業者。諸比丘,人就是這樣是苦他者、從事折磨他人之行。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo orabbhiko hoti sūkariko sākuṇiko māgaviko luddo macchaghātako coro coraghātako goghātako bandhanāgāriko, ye vā panaññepi keci kurūrakammantā. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto.
PTS 2.208已對照

“諸比丘,人怎樣既是自苦者、從事自我折磨之行,又是苦他者、從事折磨他人之行呢?諸比丘,在此,有一類人是已灌頂的剎帝利王,或是大富婆羅門。他在城的東方造了一座新的祭堂(santhāgāra)之後,剃除鬚髮,穿上帶蹄的羚羊皮,以熟酥與油塗身,以鹿角搔背,與王后及國師婆羅門一同進入新的祭堂。他在那裡於未鋪[墊]、以青[草]塗覆的地上安置臥處。一頭有同色小牛的母牛,其第一個乳房中所有的乳,國王以之維生;第二個乳房中所有的乳,王后以之維生;第三個乳房中所有的乳,國師婆羅門以之維生;第四個乳房中所有的乳,以之供火;其餘的[乳],小牛以之維生。他這樣說——‘要殺這麼多公牛以供祭祀,要殺這麼多小公牛以供祭祀,要殺這麼多小母牛以供祭祀,要殺這麼多山羊以供祭祀,要殺這麼多公綿羊以供祭祀,(要殺這麼多馬以供祭祀,)要為祭柱而砍伐這麼多樹木,要為鋪祭草而割刈這麼多吉祥草。’凡他那些稱為奴僕、僕役或傭工的人們,他們也受刑杖脅迫、受怖畏脅迫,淚流滿面地哭泣著做準備工作。諸比丘,人就是這樣既是自苦者、從事自我折磨之行,又是苦他者、從事折磨他人之行。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhāvasitto, brāhmaṇo vā hoti mahāsālo. So puratthimena nagarassa navaṃ santhāgāraṃ kārāpetvā kesamassuṃ ohāretvā kharājinaṃ nivāsetvā sappitelena kāyaṃ abbhañjitvā magavisāṇena piṭṭhiṃ kaṇḍuvamāno navaṃ santhāgāraṃ pavisati, saddhiṃ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena. So tattha anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya seyyaṃ kappeti. Ekissāya gāviyā sarūpavacchāya yaṃ ekasmiṃ thane khīraṃ hoti tena rājā yāpeti; yaṃ dutiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena mahesī yāpeti; yaṃ tatiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena brāhmaṇo purohito yāpeti; yaṃ catutthasmiṃ thane khīraṃ hoti tena aggiṃ juhati [juhanti (sī. pī.)]; avasesena vacchako yāpeti. So evamāha – ‘ettakā usabhā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatariyo haññantu yaññatthāya, ettakā ajā haññantu yaññatthāya, ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya, (ettakā assā haññantu yaññatthāya,) [( ) natthi sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu] ettakā rukkhā chijjantu yūpatthāya, ettakā dabbhā lūyantu barihisatthāyā’ti [parikammatthāyāti (ka.)]. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.
緬 1.529已對照

“諸比丘,人怎樣既不是自苦者、不從事自我折磨之行,也不是苦他者、不從事折磨他人之行呢?他不自苦、不苦他,就在現法中無飢渴、已寂滅、已清涼,領受樂,以已成梵的自身而住。諸比丘,在此,如來出現於世間,是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。他自己以證智證知這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。居士、居士之子,或出生於其他某個家族者聽聞那法。他聽聞那法之後,獲得對如來的信心。他具足如此獲得的信心,這樣思察——‘在家生活是狹窄的塵垢之道,出家則是空曠開闊的。住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者呢?’後來某個時候,他捨棄少量財產或捨棄大量財產,捨棄少數親眷或捨棄眾多親眷,剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo nevattantapo hoti nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto? So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati. Idha, bhikkhave, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā; nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ; yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya, mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya, appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya, mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya, kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati.
PTS 2.209緬 1.530已對照

“他如此出家之後,具足比丘們的學處與共住,舍斷殺生,遠離殺生,放下棍棒,放下刀劍,有慚愧,具同情心,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心而住。舍斷不與取,遠離不與取,只取所與,只期待所與;他以非盜賊、清淨的自身而住。舍斷非梵行,是梵行者,遠行[於非梵行之外],遠離在俗之法——非正法。舍斷虛妄語,遠離虛妄語,是說真實語者、以真實連結真實者、堅定者、可信賴者、不欺世間者。舍斷離間語,遠離離間語;從這裡聽到的不去那裡說以離間這些人,或從那裡聽到的不來這裡說以離間那些人。他就這樣使分裂者和合、使和合者[更]相應,樂於和合,喜於和合,欣於和合,是說能成就和合之語者。舍斷粗惡語,遠離粗惡語;凡是無瑕、悅耳、可愛、沁入人心、文雅、為眾人所喜、為眾人所意的語言,他便是說這樣語言者。舍斷雜穢語,遠離雜穢語,是應時而說者、說真實者、說義利者、說法者、說律者;他是說值得藏於心中之語者,[所說]應時、有依據、有分限、具足義利。

‘‘So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati. Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharati. Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato asaddhammā gāmadhammā. Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa. Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, na ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, na amutra vā sutvā imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya; iti bhinnānaṃ vā sandhātā, sahitānaṃ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti; yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī attavādī dhammavādī vinayavādī; nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ.
已對照

“他遠離損害種子類與草木類,是一食者、止於[非]夜食者、遠離非時食者。遠離觀看歌舞奏樂等違逆之事,遠離佩戴、裝飾、塗飾花鬘香料脂粉之處,遠離高床大床,遠離接受金銀,遠離接受生谷,遠離接受生肉,遠離接受婦女童女,遠離接受婢奴,遠離接受山羊與綿羊,遠離接受雞與豬,遠離接受象、牛、馬與母馬,遠離接受田地與地產,遠離受使傳信與跑腿,遠離買賣,遠離假秤、假稱、假量,遠離賄賂、欺詐、詐偽、行騙,遠離砍殺、殺害、綁縛、攔路搶劫、掠奪、暴力行為。

‘‘So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti. Ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā. Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti. Mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti. Uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti. Jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti. Kayavikkayā paṭivirato hoti. Tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti. Ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato hoti. Chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti.
PTS 2.210已對照

“他滿足於護身之衣、護腹之施食。無論他去往何處,都只隨身攜帶[這些]而行。猶如有翼之鳥,無論飛往何處,都只以自己的雙翼為負擔而飛;正是如此,比丘滿足於護身之衣、護腹之施食,無論他去往何處,都只隨身攜帶[這些]而行。他具足這聖潔的戒蘊,內心感受無過失之樂。

‘‘So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti, sapattabhārova ḍeti; evamevaṃ bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati. So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
緬 1.531已對照

“他以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。他具足這聖潔的根律儀,內心感受無染汙之樂。

‘‘So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati cakkhundriyaṃ; cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati manindriyaṃ; manindriye saṃvaraṃ āpajjati. So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
已對照

“他在前進、返回時保持正知,向前看、向旁看時保持正知,屈、伸[肢體]時保持正知,持僧伽梨、缽與衣時保持正知,食、飲、嚼、嘗時保持正知,大便、小便時保持正知,行走、站立、坐著、睡眠、覺醒、說話、沉默時保持正知。

‘‘So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
PTS 2.211已對照

“他具足這聖潔的戒蘊,(具足這聖潔的知足,)具足這聖潔的根律儀,具足這聖潔的念與正知之後,前往僻靜的坐臥處——林野、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林邊地、露地、草堆。他於食後從托缽處返回,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他舍斷對世間的貪欲,以離貪欲之心而住,使心從貪欲中淨化。舍斷瞋恚與惱恨,以無瞋之心而住,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心,使心從瞋恚與惱恨中淨化。舍斷昏沉睡眠,離昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心從昏沉睡眠中淨化。舍斷掉舉追悔,不掉舉而住,內心寂靜,使心從掉舉追悔中淨化。舍斷疑,度脫疑惑而住,對諸善法不再猶豫,使心從疑中淨化。他舍斷這五蓋——心的隨煩惱、令慧羸弱者——之後,已離諸欲……乃至……成就並住於第四禪。

‘‘So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato, (imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato,) [( ) natthi sī. syā. potthakesu. ma. ni. 1.296; ma. ni. 2.13 passitabbaṃ] iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato, iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato [samannāgato. so (ka.)] vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanappatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.
緬 1.532已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,[他使心轉向]於宿住隨念智……乃至……於眾生死生智……乃至……(當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,)他引導心、使心轉向於漏盡智。他如實了知‘此是苦’,如實了知‘此是苦之集’,如實了知‘此是苦之滅’,如實了知‘此是導至苦滅之道’;如實了知‘此是諸漏’,如實了知‘此是漏之集’,如實了知‘此是漏之滅’,如實了知‘此是導至漏滅之道’。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya…pe… sattānaṃ cutūpapātañāṇāya…pe… (so evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte) āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. ‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti.
已對照

“當他如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’諸比丘,人就是這樣既不是自苦者、不從事自我折磨之行,也不是苦他者、不從事折磨他人之行。他不自苦也不苦他,就在現法中無飢渴、已寂滅、已清涼,領受樂,以已成梵的自身而住。諸比丘,這就是世間存在、可得的四種人。”第八[經]。

‘‘Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo nevattantapo hoti nāttaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So na attantapo na parantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati. Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、渴愛經

9. Taṇhāsuttaṃ
199PTS 2.212已對照

一百九十九、世尊這樣說——“諸比丘,我要為你們說那羅網般的、流動的、散佈的、貪著的渴愛——這世間被它從上覆壓、四周纏裹,如線團般糾結、如織線團般纏結、如文闍草與波羅婆草一般,不能超越苦界、惡趣、墮處、輪迴。你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

199. Bhagavā etadavoca – ‘‘taṇhaṃ vo, bhikkhave, desessāmi jāliniṃ saritaṃ visaṭaṃ visattikaṃ, yāya ayaṃ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto [kulāguṇṭhikajāto (sī. syā. kaṃ. pī.) a. ni. aṭṭha. 2.4.199] muñjapabbajabhūto apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
緬 1.533已對照

“諸比丘,那羅網般的、流動的、散佈的、貪著的渴愛——這世間被它從上覆壓、四周纏裹,如線團般糾結、如織線團般纏結、如文闍草與波羅婆草一般,不能超越苦界、惡趣、墮處、輪迴——是什麼呢?諸比丘,有這十八種取內[者]的渴愛行(taṇhāvicarita),十八種取外[者]的渴愛行。

‘‘Katamā ca sā, bhikkhave, taṇhā jālinī saritā visaṭā visattikā, yāya ayaṃ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati? Aṭṭhārasa kho panimāni, bhikkhave, taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.
已對照

“哪十八種是取內[者]的渴愛行呢?諸比丘,當有‘我是’時,便有‘我如此是’,有‘我如是是’,有‘我異樣是’,有‘我是常’,有‘我是無常’,有‘我或是’,有‘我或如此是’,有‘我或如是是’,有‘我或異樣是’,有‘但願我是’,有‘但願我如此是’,有‘但願我如是是’,有‘但願我異樣是’,有‘我將有’,有‘我將如此有’,有‘我將如是有’,有‘我將異樣有’。這就是取內[者]的十八種渴愛行。

‘‘Katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya? Asmīti, bhikkhave, sati itthasmīti hoti, evaṃsmīti [evamasmi (sī.), evasmi (syā. kaṃ. pī.) vibha. 973 passitabbaṃ] hoti, aññathāsmīti hoti, asasmīti hoti, satasmīti hoti, santi hoti, itthaṃ santi hoti, evaṃ santi hoti, aññathā santi hoti, apihaṃ [apiha (sī. pī.), api (syā. kaṃ.)] santi hoti, apihaṃ [api (sī. syā. kaṃ. pī.)] itthaṃ santi hoti, apihaṃ [api (sī. syā. kaṃ. pī.)] evaṃ santi hoti, apihaṃ [api (sī. syā. kaṃ. pī.)] aññathā santi hoti, bhavissanti hoti, itthaṃ bhavissanti hoti, evaṃ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti. Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya.
已對照

“哪十八種是取外[者]的渴愛行呢?諸比丘,當有‘以此我是’時,便有‘以此我如此是’,有‘以此我如是是’,有‘以此我異樣是’,有‘以此我是常’,有‘以此我是無常’,有‘以此我或是’,有‘以此我或如此是’,有‘以此我或如是是’,有‘以此我或異樣是’,有‘以此但願我是’,有‘以此但願我如此是’,有‘以此但願我如是是’,有‘以此但願我異樣是’,有‘以此我將有’,有‘以此我將如此有’,有‘以此我將如是有’,有‘以此我將異樣有’。這就是取外[者]的十八種渴愛行。

‘‘Katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya? Imināsmīti, bhikkhave, sati iminā itthasmīti hoti, iminā evaṃsmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā satasmīti hoti, iminā santi hoti, iminā itthaṃ santi hoti, iminā evaṃ santi hoti, iminā aññathā santi hoti, iminā apihaṃ santi hoti, iminā apihaṃ itthaṃ santi hoti, iminā apihaṃ evaṃ santi hoti, iminā apihaṃ aññathā santi hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṃ bhavissanti hoti, iminā evaṃ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti. Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.
PTS 2.213已對照

“如是,取內[者]的十八種渴愛行,取外[者]的十八種渴愛行,諸比丘,這些稱為三十六種渴愛行。如是,這樣的過去的三十六種渴愛行,未來的三十六種渴愛行,現在的三十六種渴愛行,這樣便有一百零八種渴愛行。

‘‘Iti aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya. Imāni vuccanti, bhikkhave, chattiṃsa taṇhāvicaritāni. Iti evarūpāni atītāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni. Evaṃ aṭṭhasataṃ taṇhāvicaritaṃ honti.
緬 1.534已對照

“諸比丘,這就是那羅網般的、流動的、散佈的、貪著的渴愛——這世間被它從上覆壓、四周纏裹,如線團般糾結、如織線團般纏結、如文闍草與波羅婆草一般,不能超越苦界、惡趣、墮處、輪迴。”第九[經]。

‘‘Ayaṃ kho sā, bhikkhave, taṇhā jālinī saritā visaṭā visattikā, yāya ayaṃ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattatī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、愛經

10. Pemasuttaṃ
200已對照

二百、“諸比丘,有這四種(愛)生起。哪四種[愛]呢?從愛生愛,從愛生瞋,從瞋生愛,從瞋生瞋。

200. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, (pemāni) [( ) natthi sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu] jāyanti. Katamāni cattāri? Pemā pemaṃ jāyati, pemā doso jāyati, dosā pemaṃ jāyati, dosā doso jāyati.
已對照

“諸比丘,怎樣從愛生愛呢?諸比丘,在此,某人對某人是可喜的、可樂的、可意的。他人以可喜、可樂、可意[的態度]對待他。他這樣想:‘凡是對我可喜、可樂、可意的這個人,他人以可喜、可樂、可意[的態度]對待他。’他便對他們生起愛。諸比丘,就是這樣從愛生愛。

‘‘Kathañca, bhikkhave, pemā pemaṃ jāyati? Idha, bhikkhave, puggalo puggalassa iṭṭho hoti kanto manāpo. Taṃ pare iṭṭhena kantena manāpena samudācaranti. Tassa evaṃ hoti – ‘yo kho myāyaṃ puggalo iṭṭho kanto manāpo, taṃ pare iṭṭhena kantena manāpena samudācarantī’ti. So tesu pemaṃ janeti. Evaṃ kho, bhikkhave, pemā pemaṃ jāyati.
已對照

“諸比丘,怎樣從愛生瞋呢?諸比丘,在此,某人對某人是可喜的、可樂的、可意的。他人以不可喜、不可樂、不可意[的態度]對待他。他這樣想:‘凡是對我可喜、可樂、可意的這個人,他人以不可喜、不可樂、不可意[的態度]對待他。’他便對他們生起瞋。諸比丘,就是這樣從愛生瞋。

‘‘Kathañca, bhikkhave, pemā doso jāyati? Idha, bhikkhave, puggalo puggalassa iṭṭho hoti kanto manāpo. Taṃ pare aniṭṭhena akantena amanāpena samudācaranti. Tassa evaṃ hoti – ‘yo kho myāyaṃ puggalo iṭṭho kanto manāpo, taṃ pare aniṭṭhena akantena amanāpena samudācarantī’ti. So tesu dosaṃ janeti. Evaṃ kho, bhikkhave, pemā doso jāyati.
已對照

“諸比丘,怎樣從瞋生愛呢?諸比丘,在此,某人對某人是不可喜的、不可樂的、不可意的。他人以不可喜、不可樂、不可意[的態度]對待他。他這樣想:‘凡是對我不可喜、不可樂、不可意的這個人,他人以不可喜、不可樂、不可意[的態度]對待他。’他便對他們生起愛。諸比丘,就是這樣從瞋生愛。

‘‘Kathañca, bhikkhave, dosā pemaṃ jāyati? Idha, bhikkhave, puggalo puggalassa aniṭṭho hoti akanto amanāpo. Taṃ pare aniṭṭhena akantena amanāpena samudācaranti. Tassa evaṃ hoti – ‘yo kho myāyaṃ puggalo aniṭṭho akanto amanāpo, taṃ pare aniṭṭhena akantena amanāpena samudācarantī’ti. So tesu pemaṃ janeti. Evaṃ kho, bhikkhave, dosā pemaṃ jāyati.
PTS 2.214緬 1.535已對照

“諸比丘,怎樣從瞋生瞋呢?諸比丘,在此,某人對某人是不可喜的、不可樂的、不可意的。他人以可喜、可樂、可意[的態度]對待他。他這樣想:‘凡是對我不可喜、不可樂、不可意的這個人,他人以可喜、可樂、可意[的態度]對待他。’他便對他們生起瞋。諸比丘,就是這樣從瞋生瞋。諸比丘,這就是生起的四種愛。

‘‘Kathañca, bhikkhave, dosā doso jāyati? Idha, bhikkhave, puggalo puggalassa aniṭṭho hoti akanto amanāpo. Taṃ pare iṭṭhena kantena manāpena samudācaranti. Tassa evaṃ hoti – ‘yo kho myāyaṃ puggalo aniṭṭho akanto amanāpo, taṃ pare iṭṭhena kantena manāpena samudācarantī’ti. So tesu dosaṃ janeti. Evaṃ kho, bhikkhave, dosā doso jāyati. Imāni kho, bhikkhave, cattāri pemāni jāyanti.
已對照

“諸比丘,當比丘已離諸欲……乃至……成就並住於初禪的時候,凡是他從愛所生的愛,那在那時也不存在;凡是他從愛所生的瞋,那在那時也不存在;凡是他從瞋所生的愛,那在那時也不存在;凡是他從瞋所生的瞋,那在那時也不存在。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, yampissa pemā pemaṃ jāyati tampissa tasmiṃ samaye na hoti, yopissa pemā doso jāyati sopissa tasmiṃ samaye na hoti, yampissa dosā pemaṃ jāyati tampissa tasmiṃ samaye na hoti, yopissa dosā doso jāyati sopissa tasmiṃ samaye na hoti.
已對照

“諸比丘,當比丘尋、伺寂止……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪的時候,凡是他從愛所生的愛,那在那時也不存在;凡是他從愛所生的瞋,那在那時也不存在;凡是他從瞋所生的愛,那在那時也不存在;凡是他從瞋所生的瞋,那在那時也不存在。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, yampissa pemā pemaṃ jāyati tampissa tasmiṃ samaye na hoti, yopissa pemā doso jāyati sopissa tasmiṃ samaye na hoti, yampissa dosā pemaṃ jāyati tampissa tasmiṃ samaye na hoti, yopissa dosā doso jāyati sopissa tasmiṃ samaye na hoti.
已對照

“諸比丘,當比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住的時候,凡是他從愛所生的愛,那也已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法;凡是他從愛所生的瞋,那也已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法;凡是他從瞋所生的愛,那也已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法;凡是他從瞋所生的瞋,那也已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。諸比丘,這稱為比丘既不高舉(usseneti),也不抗舉(paṭiseneti),不冒煙(dhūpāyati),不燃燒(pajjalati),不燒盡(sampajjhāyati)。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, yampissa pemā pemaṃ jāyati tampissa pahīnaṃ hoti ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ, yopissa pemā doso jāyati sopissa pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo, yampissa dosā pemaṃ jāyati tampissa pahīnaṃ hoti ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ, yopissa dosā doso jāyati sopissa pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu neva usseneti na paṭiseneti [na paṭisseneti (sī. pī.)] na dhūpāyati na pajjalati na sampajjhāyati [na apajjhāyati (sī.), na pajjhāyati (syā. kaṃ. pī.)].
PTS 2.215緬 1.536已對照

“諸比丘,比丘怎樣高舉呢?諸比丘,在此,比丘隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中;隨觀受為自我,或[隨觀]自我為有受,或[隨觀]受在自我中,或[隨觀]自我在受中;隨觀想為自我,或[隨觀]自我為有想,或[隨觀]想在自我中,或[隨觀]自我在想中;隨觀諸行為自我,或[隨觀]自我為有諸行,或[隨觀]諸行在自我中,或[隨觀]自我在諸行中;隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。諸比丘,比丘就是這樣高舉。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu usseneti? Idha, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ; saññaṃ attato samanupassati, saññāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā saññaṃ, saññāya vā attānaṃ; saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ, attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṃ; viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu usseneti.
已對照

“諸比丘,比丘怎樣不高舉呢?諸比丘,在此,比丘不隨觀色為自我,不[隨觀]自我為有色,不[隨觀]色在自我中,不[隨觀]自我在色中;不隨觀受為自我,不[隨觀]自我為有受,不[隨觀]受在自我中,不[隨觀]自我在受中;不隨觀想為自我,不[隨觀]自我為有想,不[隨觀]想在自我中,不[隨觀]自我在想中;不隨觀諸行為自我,不[隨觀]自我為有諸行,不[隨觀]諸行在自我中,不[隨觀]自我在諸行中;不隨觀識為自我,不[隨觀]自我為有識,不[隨觀]識在自我中,不[隨觀]自我在識中。諸比丘,比丘就是這樣不高舉。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na usseneti? Idha, bhikkhave, bhikkhu na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ attato samanupassati, na vedanāvantaṃ vā attānaṃ, na attani vā vedanaṃ, na vedanāya vā attānaṃ; na saññaṃ attato samanupassati, na saññāvantaṃ vā attānaṃ, na attani vā saññaṃ, na saññāya vā attānaṃ; na saṅkhāre attato samanupassati, na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ, na attani vā saṅkhāre, na saṅkhāresu vā attānaṃ; na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na usseneti.
已對照

“諸比丘,比丘怎樣抗舉呢?諸比丘,在此,比丘對辱罵者回罵,對觸惱者反過來觸惱,對爭罵者回爭。諸比丘,比丘就是這樣抗舉。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu paṭiseneti? Idha, bhikkhave, bhikkhu akkosantaṃ paccakkosati, rosantaṃ paṭirosati, bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu paṭiseneti.
已對照

“諸比丘,比丘怎樣不抗舉呢?諸比丘,在此,比丘對辱罵者不回罵,對觸惱者不反過來觸惱,對爭罵者不回爭。諸比丘,比丘就是這樣不抗舉。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na paṭiseneti? Idha, bhikkhave, bhikkhu akkosantaṃ na paccakkosati, rosantaṃ na paṭirosati, bhaṇḍantaṃ na paṭibhaṇḍati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na paṭiseneti.
已對照

“諸比丘,比丘怎樣冒煙呢?諸比丘,當有‘我是’時,便有‘我如此是’,有‘我如是是’,有‘我異樣是’,有‘我是常’,有‘我是無常’,有‘我或是’,有‘我或如此是’,有‘我或如是是’,有‘我或異樣是’,有‘但願我是’,有‘但願我如此是’,有‘但願我如是是’,有‘但願我異樣是’,有‘我將有’,有‘我將如此有’,有‘我將如是有’,有‘我將異樣有’。諸比丘,比丘就是這樣冒煙。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu dhūpāyati? Asmīti, bhikkhave, sati itthasmīti hoti, evaṃsmīti hoti, aññathāsmīti hoti, asasmīti hoti, satasmīti hoti, santi hoti, itthaṃ santi hoti, evaṃ santi hoti, aññathā santi hoti, apihaṃ santi hoti, apihaṃ itthaṃ santi hoti, apihaṃ evaṃ santi hoti, apihaṃ aññathā santi hoti, bhavissanti hoti, itthaṃ bhavissanti hoti, evaṃ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu dhūpāyati.
PTS 2.216緬 1.537已對照

“諸比丘,比丘怎樣不冒煙呢?諸比丘,當沒有‘我是’時,便沒有‘我如此是’,沒有‘我如是是’,沒有‘我異樣是’,沒有‘我是常’,沒有‘我是無常’,沒有‘我或是’,沒有‘我或如此是’,沒有‘我或如是是’,沒有‘我或異樣是’,沒有‘但願我是’,沒有‘但願我如此是’,沒有‘但願我如是是’,沒有‘但願我異樣是’,沒有‘我將有’,沒有‘我將如此有’,沒有‘我將如是有’,沒有‘我將異樣有’。諸比丘,比丘就是這樣不冒煙。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na dhūpāyati? Asmīti, bhikkhave, asati itthasmīti na hoti, evaṃsmīti na hoti, aññathāsmīti na hoti, asasmīti na hoti, satasmīti na hoti, santi na hoti, itthaṃ santi na hoti, evaṃ santi na hoti, aññathā santi na hoti, apihaṃ santi na hoti, apihaṃ itthaṃ santi na hoti, apihaṃ evaṃ santi na hoti, apihaṃ aññathā santi na hoti, bhavissanti na hoti, itthaṃ bhavissanti na hoti, evaṃ bhavissanti na hoti, aññathā bhavissanti na hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na dhūpāyati.
已對照

“諸比丘,比丘怎樣燃燒呢?諸比丘,當有‘以此我是’時,便有‘以此我如此是’,有‘以此我如是是’,有‘以此我異樣是’,有‘以此我是常’,有‘以此我是無常’,有‘以此我或是’,有‘以此我或如此是’,有‘以此我或如是是’,有‘以此我或異樣是’,有‘以此但願我是’,有‘以此但願我如此是’,有‘以此但願我如是是’,有‘以此但願我異樣是’,有‘以此我將有’,有‘以此我將如此有’,有‘以此我將如是有’,有‘以此我將異樣有’。諸比丘,比丘就是這樣燃燒。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pajjalati? Iminā asmīti, bhikkhave, sati iminā itthasmīti hoti, iminā evaṃsmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā satasmīti hoti, iminā santi hoti, iminā itthaṃ santi hoti, iminā evaṃ santi hoti, iminā aññathā santi hoti, iminā apihaṃ santi hoti, iminā apihaṃ itthaṃ santi hoti, iminā apihaṃ evaṃ santi hoti, iminā apihaṃ aññathā santi hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṃ bhavissanti hoti, iminā evaṃ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu pajjalati.
已對照

“諸比丘,比丘怎樣不燃燒呢?諸比丘,當沒有‘以此我是’時,便沒有‘以此我如此是’,沒有‘以此我如是是’,沒有‘以此我異樣是’,沒有‘以此我是常’,沒有‘以此我是無常’,沒有‘以此我或是’,沒有‘以此我或如此是’,沒有‘以此我或如是是’,沒有‘以此我或異樣是’,沒有‘以此但願我是’,沒有‘以此但願我如此是’,沒有‘以此但願我如是是’,沒有‘以此但願我異樣是’,沒有‘以此我將有’,沒有‘以此我將如此有’,沒有‘以此我將如是有’,沒有‘以此我將異樣有’。諸比丘,比丘就是這樣不燃燒。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na pajjalati? Iminā asmīti, bhikkhave, asati iminā itthasmīti na hoti, iminā evaṃsmīti na hoti, iminā aññathāsmīti na hoti, iminā asasmīti na hoti, iminā satasmīti na hoti, iminā santi na hoti, iminā itthaṃ santi na hoti, iminā evaṃ santi na hoti, iminā aññathā santi na hoti, iminā apihaṃ santi na hoti, iminā apihaṃ itthaṃ santi na hoti, iminā apihaṃ evaṃ santi na hoti, iminā apihaṃ aññathā santi na hoti, iminā bhavissanti na hoti, iminā itthaṃ bhavissanti na hoti, iminā evaṃ bhavissanti na hoti, iminā aññathā bhavissanti na hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na pajjalati.
緬 1.538已對照

“諸比丘,比丘怎樣燒盡呢?諸比丘,在此,比丘的我慢(asmimāna)不是已斷、根已斷、已作成如斷[頂]的多羅樹[樁]、已令歸於不存在、未來不再生起之法。諸比丘,比丘就是這樣燒盡。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajjhāyati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno asmimāno pahīno na hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajjhāyati.
已對照

“諸比丘,比丘怎樣不燒盡呢?諸比丘,在此,比丘的我慢已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。諸比丘,比丘就是這樣不燒盡。”第十[經]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu na sampajjhāyati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno asmimāno pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu na sampajjhāyatī’’ti. Dasamaṃ.
已對照

大品第五。

Mahāvaggo pañcamo.
已對照

其攝頌——

隨耳聞、處,跋提耶、沙牟伽、婆頗與薩勒哈;

末利、自苦者,渴愛以及愛,此為十。

Tassuddānaṃ –
Sotānugataṃ ṭhānaṃ, bhaddiya sāmugiya vappa sāḷhā ca;
Mallika attantāpo, taṇhā pemena ca dasā teti.
已對照

第四大五十[經]完畢。

Catutthamahāpaṇṇāsakaṃ samattaṃ.
5. Pañcamapaṇṇāsakaṃ