快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 四集·行道品 Paṭipadāvaggo

本經目錄(十七)二、行道品一、略說經二、詳說經三、不淨經四、第一堪忍經五、第二堪忍經六、兩者經七、大目犍連經八、舍利弗經九、有行經十、雙運經行道品第二。

已對照

(十七)二、行道品

(17) 2. Paṭipadāvaggo
已對照

一、略說經

1. Saṃkhittasuttaṃ
161緬 1.467已對照

一百六十一、“諸比丘,有這四種行道。哪四種[行道]呢?苦的行道而遲證智、苦的行道而速證智、樂的行道而遲證智、樂的行道而速證智——諸比丘,這就是四種行道。”第一[經]。

161. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, paṭipadā. Katamā catasso? Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā – imā kho, bhikkhave, catasso paṭipadā’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、詳說經

2. Vitthārasuttaṃ
162已對照

一百六十二、“諸比丘,有這四種行道。哪四種[行道]呢?苦的行道而遲證智、苦的行道而速證智、樂的行道而遲證智、樂的行道而速證智。

162. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, paṭipadā. Katamā catasso? Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā.
已對照

“諸比丘,什麼是苦的行道而遲證智呢?諸比丘,在此,有一類人本性就是貪熾盛者,屢屢感受由貪所生的苦與憂。本性就是瞋熾盛者,屢屢感受由瞋所生的苦與憂。本性就是痴熾盛者,屢屢感受由痴所生的苦與憂。他的這五根顯現為柔弱的——信根、精進根、念根、定根、慧根。由於這五根的柔弱,他為了諸漏的滅盡而遲緩地達到無間[定]。諸比丘,這稱為苦的行道而遲證智。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, dukkhā paṭipadā dandhābhiññā? Idha, bhikkhave, ekacco pakatiyāpi tibbarāgajātiko hoti, abhikkhaṇaṃ rāgajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Pakatiyāpi tibbadosajātiko hoti, abhikkhaṇaṃ dosajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Pakatiyāpi tibbamohajātiko hoti, abhikkhaṇaṃ mohajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Tassimāni pañcindriyāni mudūni pātubhavanti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ muduttā dandhaṃ ānantariyaṃ pāpuṇāti āsavānaṃ khayāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhā paṭipadā dandhābhiññā.
PTS 2.150已對照

“諸比丘,什麼是苦的行道而速證智呢?諸比丘,在此,有一類人本性就是貪熾盛者,屢屢感受由貪所生的苦與憂。本性就是瞋熾盛者,屢屢感受由瞋所生的苦與憂。本性就是痴熾盛者,屢屢感受由痴所生的苦與憂。他的這五根顯現為強盛的——信根、精進根、念根、定根、慧根。由於這五根的強盛,他為了諸漏的滅盡而迅速地達到無間[定]。諸比丘,這稱為苦的行道而速證智。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, dukkhā paṭipadā khippābhiññā? Idha, bhikkhave, ekacco pakatiyāpi tibbarāgajātiko hoti, abhikkhaṇaṃ rāgajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Pakatiyāpi tibbadosajātiko hoti, abhikkhaṇaṃ dosajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Pakatiyāpi tibbamohajātiko hoti, abhikkhaṇaṃ mohajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Tassimāni pañcindriyāni adhimattāni pātubhavanti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ adhimattattā khippaṃ ānantariyaṃ pāpuṇāti āsavānaṃ khayāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhā paṭipadā khippābhiññā.
緬 1.468已對照

“諸比丘,什麼是樂的行道而遲證智呢?諸比丘,在此,有一類人本性就不是貪熾盛者,不屢屢感受由貪所生的苦與憂。本性就不是瞋熾盛者,不屢屢感受由瞋所生的苦與憂。本性就不是痴熾盛者,不屢屢感受由痴所生的苦與憂。他的這五根顯現為柔弱的——信根……乃至……慧根。由於這五根的柔弱,他為了諸漏的滅盡而遲緩地達到無間[定]。諸比丘,這稱為樂的行道而遲證智。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, sukhā paṭipadā dandhābhiññā? Idha, bhikkhave, ekacco pakatiyāpi na tibbarāgajātiko hoti, nābhikkhaṇaṃ rāgajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Pakatiyāpi na tibbadosajātiko hoti, nābhikkhaṇaṃ dosajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Pakatiyāpi na tibbamohajātiko hoti, nābhikkhaṇaṃ mohajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Tassimāni pañcindriyāni mudūni pātubhavanti – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ muduttā dandhaṃ ānantariyaṃ pāpuṇāti āsavānaṃ khayāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sukhā paṭipadā dandhābhiññā.
已對照

“諸比丘,什麼是樂的行道而速證智呢?諸比丘,在此,有一類人本性就不是貪熾盛者,不屢屢感受由貪所生的苦與憂。本性就不是瞋熾盛者,不屢屢感受由瞋所生的苦與憂。本性就不是痴熾盛者,不屢屢感受由痴所生的苦與憂。他的這五根顯現為強盛的——信根、精進根、念根、定根、慧根。由於這五根的強盛,他為了諸漏的滅盡而迅速地達到無間[定]。諸比丘,這稱為樂的行道而速證智。諸比丘,這就是四種行道。”第二[經]。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, sukhā paṭipadā khippābhiññā? Idha, bhikkhave, ekacco pakatiyāpi na tibbarāgajātiko hoti, nābhikkhaṇaṃ rāgajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Pakatiyāpi na tibbadosajātiko hoti, nābhikkhaṇaṃ dosajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Pakatiyāpi na tibbamohajātiko hoti, nābhikkhaṇaṃ mohajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Tassimāni pañcindriyāni adhimattāni pātubhavanti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ adhimattattā khippaṃ ānantariyaṃ pāpuṇāti āsavānaṃ khayāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sukhā paṭipadā khippābhiññā. Imā kho, bhikkhave, catasso paṭipadā’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、不淨經

3. Asubhasuttaṃ
163已對照

一百六十三、“諸比丘,有這四種行道。哪四種[行道]呢?苦的行道而遲證智、苦的行道而速證智、樂的行道而遲證智、樂的行道而速證智。

163. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, paṭipadā. Katamā catasso? Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā.
PTS 2.151已對照

“諸比丘,什麼是苦的行道而遲證智呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀不淨而住,於食有厭逆想,於一切世間有不樂想,於一切行隨觀無常;且死想於內善現起。他依止這五種有學力而住——信力、慚力、愧力、精進力、慧力。他的這五根顯現為柔弱的——信根、精進根、念根、定根、慧根。由於這五根的柔弱,他為了諸漏的滅盡而遲緩地達到無間[定]。諸比丘,這稱為苦的行道而遲證智。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, dukkhā paṭipadā dandhābhiññā? Idha, bhikkhave, bhikkhu asubhānupassī kāye viharati, āhāre paṭikūlasaññī [paṭikkūlasaññī (sī. syā. kaṃ. pī.)], sabbaloke anabhiratisaññī [anabhiratasaññī (sī. syā. kaṃ. pī.)], sabbasaṅkhāresu aniccānupassī; maraṇasaññā kho panassa ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hoti. So imāni pañca sekhabalāni [sekkhabalāni (syā. kaṃ.)] upanissāya viharati – saddhābalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, vīriyabalaṃ, paññābalaṃ. Tassimāni pañcindriyāni mudūni pātubhavanti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ muduttā dandhaṃ ānantariyaṃ pāpuṇāti āsavānaṃ khayāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhā paṭipadā dandhābhiññā.
緬 1.469已對照

“諸比丘,什麼是苦的行道而速證智呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀不淨而住,於食有厭逆想,於一切世間有不樂想,於一切行隨觀無常;且死想於內善現起。他依止這五種有學力而住——信力……乃至……慧力。他的這五根顯現為強盛的——信根……乃至……慧根。由於這五根的強盛,他為了諸漏的滅盡而迅速地達到無間[定]。諸比丘,這稱為苦的行道而速證智。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, dukkhā paṭipadā khippābhiññā? Idha, bhikkhave, bhikkhu asubhānupassī kāye viharati, āhāre paṭikūlasaññī, sabbaloke anabhiratisaññī, sabbasaṅkhāresu aniccānupassī; maraṇasaññā kho panassa ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hoti. So imāni pañca sekhabalāni upanissāya viharati – saddhābalaṃ…pe… paññābalaṃ. Tassimāni pañcindriyāni adhimattāni pātubhavanti – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ adhimattattā khippaṃ ānantariyaṃ pāpuṇāti āsavānaṃ khayāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhā paṭipadā khippābhiññā.
已對照

“諸比丘,什麼是樂的行道而遲證智呢?諸比丘,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪;尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪;離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪;舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。他依止這五種有學力而住——信力……乃至……慧力。他的這五根顯現為柔弱的——信根……乃至……慧根。由於這五根的柔弱,他為了諸漏的滅盡而遲緩地達到無間[定]。諸比丘,這稱為樂的行道而遲證智。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, sukhā paṭipadā dandhābhiññā? Idha bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imāni pañca sekhabalāni upanissāya viharati – saddhābalaṃ…pe… paññābalaṃ. Tassimāni pañcindriyāni mudūni pātubhavanti – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ muduttā dandhaṃ ānantariyaṃ pāpuṇāti āsavānaṃ khayāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sukhā paṭipadā dandhābhiññā.
PTS 2.152已對照

“諸比丘,什麼是樂的行道而速證智呢?諸比丘,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪。他依止這五種有學力而住——信力、慚力、愧力、精進力、慧力。他的這五根顯現為強盛的——信根、精進根、念根、定根、慧根。由於這五根的強盛,他為了諸漏的滅盡而迅速地達到無間[定]。諸比丘,這稱為樂的行道而速證智。諸比丘,這就是四種行道。”第三[經]。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, sukhā paṭipadā khippābhiññā? [kathā. 815 ādayo] Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imāni pañca sekhabalāni upanissāya viharati – saddhābalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, vīriyabalaṃ, paññābalaṃ. Tassimāni pañcindriyāni adhimattāni pātubhavanti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ adhimattattā khippaṃ ānantariyaṃ pāpuṇāti āsavānaṃ khayāya. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sukhā paṭipadā khippābhiññā. Imā kho, bhikkhave, catasso paṭipadā’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、第一堪忍經

4. Paṭhamakhamasuttaṃ
164緬 1.470已對照

一百六十四、“諸比丘,有這四種行道。哪四種[行道]呢?不堪忍行道、堪忍行道、調伏行道、止息行道。諸比丘,什麼是不堪忍行道呢?諸比丘,在此,有一類人對辱罵者回罵,對觸惱者反過來觸惱,對打擊者回擊。諸比丘,這稱為不堪忍行道。

164. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, paṭipadā. Katamā catasso? Akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā. Katamā ca, bhikkhave, akkhamā paṭipadā? Idha, bhikkhave, ekacco [ekacco puggalo (sī. syā. kaṃ.)] akkosantaṃ paccakkosati, rosantaṃ paṭirosati, bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, akkhamā paṭipadā.
已對照

“諸比丘,什麼是堪忍行道呢?諸比丘,在此,有一類人對辱罵者不回罵,對觸惱者不反過來觸惱,對打擊者不回擊。諸比丘,這稱為堪忍行道。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, khamā paṭipadā? Idha, bhikkhave, ekacco akkosantaṃ na paccakkosati, rosantaṃ na paṭirosati, bhaṇḍantaṃ na paṭibhaṇḍati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, khamā paṭipadā.
PTS 2.153已對照

“諸比丘,什麼是調伏行道呢?諸比丘,在此,比丘以眼見色後,不取於相,不取隨相;若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,不取於相,不取隨相;若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。諸比丘,這稱為調伏行道。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, damā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati cakkhundriyaṃ; cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati manindriyaṃ; manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, damā paṭipadā.
已對照

“諸比丘,什麼是止息行道呢?諸比丘,在此,比丘不容忍已生的欲尋,舍斷它、除遣它、止息它、令它滅盡、令它歸於不存在;已生的瞋恚尋……乃至……已生的害尋……對一再生起的惡不善法,[他]不容忍,舍斷它們、除遣它們、止息它們、令它們滅盡、令它們歸於不存在。諸比丘,這稱為止息行道。諸比丘,這就是四種行道。”第四[經]。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, samā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti sameti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti; uppannaṃ byāpādavitakkaṃ…pe… uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti sameti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, samā paṭipadā. Imā kho, bhikkhave, catasso paṭipadā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、第二堪忍經

5. Dutiyakhamasuttaṃ
165已對照

一百六十五、“諸比丘,有這四種行道。哪四種[行道]呢?不堪忍行道、堪忍行道、調伏行道、止息行道。

165. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, paṭipadā. Katamā catasso? Akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā.
緬 1.471已對照

“諸比丘,什麼是不堪忍行道呢?諸比丘,在此,有一類人不能忍受寒、熱、飢、渴、虻、蚊、風吹、日曬、爬蟲類的接觸;對惡說、惡來的言語之道,對已生起的身體上的苦的、劇的、粗的、辛辣的、不悅的、不合意的、奪命的諸受,是不能忍受者。諸比丘,這稱為不堪忍行道。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, akkhamā paṭipadā? Idha, bhikkhave, ekacco akkhamo hoti sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya, ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṃ duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ anadhivāsakajātiko hoti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, akkhamā paṭipadā.
已對照

“諸比丘,什麼是堪忍行道呢?諸比丘,在此,有一類人能忍受寒、熱、飢、渴、虻、蚊、風吹、日曬、爬蟲類的接觸;對惡說、惡來的言語之道,對已生起的身體上的苦的、劇的、粗的、辛辣的、不悅的、不合意的、奪命的諸受,是能忍受者。諸比丘,這稱為堪忍行道。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, khamā paṭipadā? Idha, bhikkhave, ekacco khamo hoti sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya, ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṃ duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ adhivāsakajātiko hoti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, khamā paṭipadā.
已對照

“諸比丘,什麼是調伏行道呢?諸比丘,在此,比丘以眼見色後,不取於相……乃至……以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,不取於相,不取隨相;若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。諸比丘,這稱為調伏行道。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, damā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti…pe… sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati manindriyaṃ; manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, damā paṭipadā.
已對照

“諸比丘,什麼是止息行道呢?諸比丘,在此,比丘不容忍已生的欲尋,舍斷它、除遣它、止息它、令它滅盡、令它歸於不存在;已生的瞋恚尋……乃至……已生的害尋……對一再生起的惡不善法,[他]不容忍,舍斷它們、除遣它們、止息它們、令它們滅盡、令它們歸於不存在。諸比丘,這稱為止息行道。諸比丘,這就是四種行道。”第五[經]。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, samā paṭipadā? Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti sameti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti, uppannaṃ byāpādavitakkaṃ…pe… uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti sameti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, samā paṭipadā. Imā kho, bhikkhave, catasso paṭipadā’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、兩者經

6. Ubhayasuttaṃ
166PTS 2.154已對照

一百六十六、“諸比丘,有這四種行道。哪四種[行道]呢?苦的行道而遲證智、苦的行道而速證智、樂的行道而遲證智、樂的行道而速證智。

166. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, paṭipadā. Katamā catasso? Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā.
緬 1.472已對照

“諸比丘,其中,凡這苦而遲證智的行道,諸比丘,這行道被稱為由兩方面都是低劣的。既因這行道是苦的,由此它被稱為低劣的;又因這行道是遲的,由此它也被稱為低劣的。諸比丘,這行道被稱為由兩方面都是低劣的。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāyaṃ paṭipadā dukkhā dandhābhiññā, ayaṃ, bhikkhave, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati. Yampāyaṃ paṭipadā dukkhā, imināpāyaṃ hīnā akkhāyati; yampāyaṃ paṭipadā dandhā, imināpāyaṃ hīnā akkhāyati. Ayaṃ, bhikkhave, paṭipadā ubhayeneva hīnā akkhāyati.
已對照

“諸比丘,其中,凡這苦而速證智的行道,諸比丘,這行道由於是苦的而被稱為低劣的。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, ayaṃ, bhikkhave, paṭipadā dukkhattā hīnā akkhāyati.
已對照

“諸比丘,其中,凡這樂而遲證智的行道,諸比丘,這行道由於是遲的而被稱為低劣的。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāyaṃ paṭipadā sukhā dandhābhiññā, ayaṃ, bhikkhave, paṭipadā dandhattā hīnā akkhāyati.
已對照

“諸比丘,其中,凡這樂而速證智的行道,諸比丘,這行道被稱為由兩方面都是殊勝的。既因這行道是樂的,由此它被稱為殊勝的;又因這行道是速的,由此它也被稱為殊勝的。諸比丘,這行道被稱為由兩方面都是殊勝的。諸比丘,這就是四種行道。”第六[經]。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā, ayaṃ, bhikkhave, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati. Yampāyaṃ paṭipadā sukhā, imināpāyaṃ paṇītā akkhāyati; yampāyaṃ paṭipadā khippā, imināpāyaṃ paṇītā akkhāyati. Ayaṃ, bhikkhave, paṭipadā ubhayeneva paṇītā akkhāyati. Imā kho, bhikkhave, catasso paṭipadā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、大目犍連經

7. Mahāmoggallānasuttaṃ
167已對照

一百六十七、於是,具壽舍利弗來到具壽大目犍連之處;到了之後,與具壽大目犍連互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽舍利弗對具壽大目犍連這樣說——

167. Atha kho āyasmā sāriputto yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahāmoggallānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca –
緬 1.473已對照

“賢友目犍連,有這四種行道。哪四種[行道]呢?苦的行道而遲證智、苦的行道而速證智、樂的行道而遲證智、樂的行道而速證智。賢友,這就是四種行道。賢友,這四種行道之中,你依於哪一種行道,心由不執取而從諸漏解脫了?”

‘‘Catasso imā, āvuso moggallāna, paṭipadā. Katamā catasso? Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā. Imā kho, āvuso, catasso paṭipadā. Imāsaṃ, āvuso, catunnaṃ paṭipadānaṃ [catassannaṃ paṭipadānaṃ (sī. syā. kaṃ.)] katamaṃ te paṭipadaṃ āgamma anupādāya āsavehi cittaṃ vimutta’’nti?
PTS 2.155緬 1.473已對照

“賢友舍利弗,有這四種行道。哪四種[行道]呢?苦的行道而遲證智、苦的行道而速證智、樂的行道而遲證智、樂的行道而速證智。賢友,這就是四種行道。賢友,這四種行道之中,凡這苦而速證智的行道,依於這行道,我的心由不執取而從諸漏解脫了。”第七[經]。

‘‘Catasso imā, āvuso sāriputta, paṭipadā. Katamā catasso? Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā. Imā kho, āvuso, catasso paṭipadā. Imāsaṃ, āvuso, catunnaṃ paṭipadānaṃ yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiññā, imaṃ me paṭipadaṃ āgamma anupādāya āsavehi cittaṃ vimutta’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、舍利弗經

8. Sāriputtasuttaṃ
168已對照

一百六十八、於是,具壽大目犍連來到具壽舍利弗之處;到了之後,與具壽舍利弗互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽大目犍連對具壽舍利弗這樣說——

168. Atha kho āyasmā mahāmoggallāno yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahāmoggallāno āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
已對照

“賢友舍利弗,有這四種行道。哪四種[行道]呢?苦的行道而遲證智、苦的行道而速證智、樂的行道而遲證智、樂的行道而速證智。賢友,這就是四種行道。賢友,這四種行道之中,你依於哪一種行道,心由不執取而從諸漏解脫了?”

‘‘Catasso imā, āvuso sāriputta, paṭipadā. Katamā catasso? Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā. Imā kho, āvuso, catasso paṭipadā. Imāsaṃ, āvuso, catunnaṃ paṭipadānaṃ katamaṃ te paṭipadaṃ āgamma anupādāya āsavehi cittaṃ vimutta’’nti?
已對照

“賢友目犍連,有這四種行道。哪四種[行道]呢?苦的行道而遲證智、苦的行道而速證智、樂的行道而遲證智、樂的行道而速證智。賢友,這就是四種行道。賢友,這四種行道之中,凡這樂而速證智的行道,依於這行道,我的心由不執取而從諸漏解脫了。”第八[經]。

‘‘Catasso imā, āvuso moggallāna, paṭipadā. Katamā catasso? Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā. Imā kho, āvuso, catasso paṭipadā. Imāsaṃ, āvuso, catunnaṃ paṭipadānaṃ yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā, imaṃ me paṭipadaṃ āgamma anupādāya āsavehi cittaṃ vimutta’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、有行經

9. Sasaṅkhārasuttaṃ
169已對照

一百六十九、“諸比丘,世間有這四種人存在、可得。哪四種[人]呢?諸比丘,在此,有一類人就在現法中是有行般涅槃者。諸比丘,又在此,有一類人身壞後是有行般涅槃者。諸比丘,又在此,有一類人就在現法中是無行般涅槃者。諸比丘,又在此,有一類人身壞後是無行般涅槃者。

169. ‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo diṭṭheva dhamme sasaṅkhāraparinibbāyī hoti. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo kāyassa bhedā sasaṅkhāraparinibbāyī hoti. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo diṭṭheva dhamme asaṅkhāraparinibbāyī hoti. Idha pana, bhikkhave, ekacco puggalo kāyassa bhedā asaṅkhāraparinibbāyī hoti.
PTS 2.156緬 1.474已對照

“諸比丘,人怎樣就在現法中是有行般涅槃者呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀不淨而住,於食有厭逆想,於一切世間有不樂想,於一切行隨觀無常,且死想於內善現起。他依止這五種有學力而住——信力、慚力、愧力、精進力、慧力。他的這五根強盛地顯現——信根、精進根、念根、定根、慧根。他由於這五根的強盛,就在現法中是有行般涅槃者。諸比丘,人就是這樣就在現法中是有行般涅槃者。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo diṭṭheva dhamme sasaṅkhāraparinibbāyī hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu asubhānupassī kāye viharati, āhāre paṭikūlasaññī, sabbaloke anabhiratisaññī, sabbasaṅkhāresu aniccānupassī. Maraṇasaññā kho panassa ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hoti. So imāni pañca sekhabalāni upanissāya viharati – saddhābalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, vīriyabalaṃ, paññābalaṃ. Tassimāni pañcindriyāni adhimattāni pātubhavanti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ adhimattattā diṭṭheva dhamme sasaṅkhāraparinibbāyī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo diṭṭheva dhamme sasaṅkhāraparinibbāyī hoti.
已對照

“諸比丘,人怎樣身壞後是有行般涅槃者呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀不淨而住,於食有厭逆想,於一切世間有不樂想,於一切行隨觀無常,且死想於內善現起。他依止這五種有學力而住——信力、慚力、愧力、精進力、慧力。他的這五根軟弱地顯現——信根、精進根、念根、定根、慧根。他由於這五根的軟弱,身壞後是有行般涅槃者。諸比丘,人就是這樣身壞後是有行般涅槃者。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo kāyassa bhedā sasaṅkhāraparinibbāyī hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu asubhānupassī kāye viharati, āhāre paṭikūlasaññī, sabbaloke anabhiratisaññī, sabbasaṅkhāresu aniccānupassī. Maraṇasaññā kho panassa ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hoti. So imāni pañca sekhabalāni upanissāya viharati – saddhābalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, vīriyabalaṃ, paññābalaṃ. Tassimāni pañcindriyāni mudūni pātubhavanti – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ muduttā kāyassa bhedā sasaṅkhāraparinibbāyī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo kāyassa bhedā sasaṅkhāraparinibbāyī hoti.
已對照

“諸比丘,人怎樣就在現法中是無行般涅槃者呢?諸比丘,在此,比丘已離諸欲……乃至……初禪……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪。他依止這五種有學力而住——信力……乃至……慧力。他的這五根強盛地顯現——信根……乃至……慧根。他由於這五根的強盛,就在現法中是無行般涅槃者。諸比丘,人就是這樣就在現法中是無行般涅槃者。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo diṭṭheva dhamme asaṅkhāraparinibbāyī hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imāni pañca sekhabalāni upanissāya viharati – saddhābalaṃ…pe… paññābalaṃ. Tassimāni pañcindriyāni adhimattāni pātubhavanti – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ adhimattattā diṭṭheva dhamme asaṅkhāraparinibbāyī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo diṭṭheva dhamme asaṅkhāraparinibbāyī hoti.
已對照

“諸比丘,人怎樣身壞後是無行般涅槃者呢?諸比丘,在此,比丘已離諸欲……乃至……初禪……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪。他依止這五種有學力而住——信力、慚力、愧力、精進力、慧力。他的這五根……乃至……慧根。他由於這五根的軟弱,身壞後是無行般涅槃者。諸比丘,人就是這樣身壞後是無行般涅槃者。諸比丘,這就是世間存在、可得的四種人。”第九[經]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, puggalo kāyassa bhedā asaṅkhāraparinibbāyī hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imāni pañca sekhabalāni upanissāya viharati – saddhābalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, vīriyabalaṃ, paññābalaṃ. Tassimāni pañcindriyāni…pe… paññindriyaṃ. So imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ muduttā kāyassa bhedā asaṅkhāraparinibbāyī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo kāyassa bhedā asaṅkhāraparinibbāyī hoti. Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Navamaṃ.
已對照

十、雙運經

10. Yuganaddhasuttaṃ
170緬 1.475已對照

一百七十、如是我聞——一時,具壽阿難住在憍賞彌的瞿師羅園。在那裡,具壽阿難召喚諸比丘:“賢友們,諸比丘。”“賢友。”那些比丘應諾具壽阿難。具壽阿難這樣說——

170. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tatra kho āyasmā ānando bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ. Āyasmā ānando etadavoca –
PTS 2.157已對照

“賢友們,凡是任何比丘或比丘尼在我面前記說已證得阿羅漢[果]的,那一切[人]都是以四種道,或以這些[道]中的某一[道]。

‘‘Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattappattiṃ [arahattappattaṃ (ka.) paṭi. ma. 2.1 paṭisambhidāmaggepi] byākaroti, sabbo so catūhi maggehi, etesaṃ vā aññatarena.
已對照

“以哪四種[道]呢?賢友們,在此,比丘以止為先導而修習觀。當他以止為先導而修習觀時,道生起。他習近、修習、多作那道。當他習近、修習、多作那道時,諸結被舍斷,諸隨眠歸於止息。

‘‘Katamehi catūhi? Idha, āvuso, bhikkhu samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāveti. Tassa samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvayato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
已對照

“再者,賢友們,比丘以觀為先導而修習止。當他以觀為先導而修習止時,道生起。他習近、修習、多作那道。當他習近、修習、多作那道時,諸結被舍斷,諸隨眠歸於止息。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāveti. Tassa vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvayato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
已對照

“再者,賢友們,比丘雙運地修習止與觀。當他雙運地修習止與觀時,道生起。他習近、修習、多作那道。當他習近、修習、多作那道時,諸結被舍斷,諸隨眠歸於止息。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti. Tassa samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvayato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
緬 1.476已對照

“再者,賢友們,比丘的心被法之掉舉所糾纏。賢友們,會有那樣的時候:那心正在內住立、安定、成為專一、得定。道便為他生起。他習近、修習、多作那道。當他習近、修習、多作那道時,諸結被舍斷,諸隨眠歸於止息。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hoti. Hoti so, āvuso, samayo yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
已對照

“賢友們,凡是任何比丘或比丘尼在我面前記說已證得阿羅漢[果]的,那一切[人]都是以這四種道,或以這些[道]中的某一[道]。”第十[經]。

‘‘Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattappattiṃ byākaroti, sabbo so imehi catūhi maggehi, etesaṃ vā aññatarenā’’ti. Dasamaṃ.
已對照

行道品第二。

Paṭipadāvaggo dutiyo.
已對照

其攝頌——

略說、詳說、不淨,兩堪忍,以及兩者;

目犍連、舍利弗,有行,以及雙運。

Tassuddānaṃ –
Saṃkhittaṃ vitthārāsubhaṃ, dve khamā ubhayena ca;
Moggallāno sāriputto, sasaṅkhāraṃ yuganaddhena cāti.