快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 三集·天使品 Devadūtavaggo

本經目錄四、天使品一、有梵天經二、阿難經三、舍利弗經四、因緣經五、手長者經六、天使經七、四大王經八、第二四大王經九、柔軟經十、增上經天使品第四。

已對照

四、天使品

4. Devadūtavaggo
已對照

一、有梵天經

1.Sabrahmakasuttaṃ
31PTS 1.132緬 1.131已對照

三十一、“諸比丘,凡在家中父母受諸子供養的家,那些家是有梵天的。諸比丘,凡在家中父母受諸子供養的家,那些家是有先師的。諸比丘,凡在家中父母受諸子供養的家,那些家是有應供養者的。諸比丘,‘梵天’,這是父母的增語。諸比丘,‘先師’,這是父母的增語。諸比丘,‘應供養者’,這是父母的增語。這是什麼緣故呢?諸比丘,父母於諸子是多所助益的,是養育者、撫養者、示此世間者。

31. ‘‘Sabrahmakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sapubbācariyakāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. Sāhuneyyāni, bhikkhave, tāni kulāni yesaṃ puttānaṃ mātāpitaro ajjhāgāre pūjitā honti. ‘Brahmā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Pubbācariyā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ‘Āhuneyyā’ti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Taṃ kissa hetu? Bahukārā, bhikkhave, mātāpitaro puttānaṃ, āpādakā posakā, imassa lokassa dassetāroti.
已對照

“父母被稱為梵天,被稱為先師,

‘‘Brahmāti mātāpitaro, pubbācariyāti vuccare;
已對照

是諸子的應供養者,是悲憫子嗣者。

Āhuneyyā ca puttānaṃ, pajāya anukampakā.
已對照

“因此智者應禮敬他們、恭敬他們,

‘‘Tasmā hi ne namasseyya, sakkareyya ca paṇḍito;
已對照

以食物與飲料,以衣服與臥具,

Annena atha pānena, vatthena sayanena ca;
已對照

以塗身、以沐浴、以洗足。

Ucchādanena nhāpanena [nahāpanena (sī.)], pādānaṃ dhovanena ca.
已對照

“由於對父母的那種侍奉,諸智者

‘‘Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā;
已對照

就在此世稱讚他,死後[他]在天界歡喜。”第一[經]。

Idheva [idha ceva (sī.)] naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti [sagge ca modatīti (sī.) itivu. 106 itivuttake]. paṭhamaṃ;
已對照

二、阿難經

2. Ānandasuttaṃ
32PTS 1.133緬 1.132已對照

三十二、那時,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——

“尊者,比丘能否有這樣的定之獲得:於這有識之身中沒有我作、我所作與慢隨眠,於外在一切相中也沒有我作、我所作與慢隨眠;並且凡成就並住於其中便沒有我作、我所作與慢隨眠的心解脫、慧解脫,他能成就並住於那心解脫、慧解脫?”“阿難,比丘能有這樣的定之獲得:於這有識之身中沒有我作、我所作與慢隨眠,於外在一切相中也沒有我作、我所作與慢隨眠;並且凡成就並住於其中便沒有我作、我所作與慢隨眠的心解脫、慧解脫,他能成就並住於那心解脫、慧解脫。”

“尊者,那麼,比丘如何能有這樣的定之獲得:於這有識之身中沒有我作、我所作與慢隨眠,於外在一切相中也沒有我作、我所作與慢隨眠;並且凡成就並住於其中便沒有我作、我所作與慢隨眠的心解脫、慧解脫,他能成就並住於那心解脫、慧解脫?”

“阿難,在此,比丘這樣想:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。’阿難,比丘便如是能有這樣的定之獲得:於這有識之身中沒有我作、我所作與慢隨眠,於外在一切相中也沒有我作、我所作與慢隨眠;並且凡成就並住於其中便沒有我作、我所作與慢隨眠的心解脫、慧解脫,他能成就並住於那心解脫、慧解脫。”

“阿難,而我在〈彼岸道〉(Pārāyana)〈富那迦所問〉(Puṇṇakapañha)中所說的,正是針對這一點而說的——

‘審慮世間的彼與此,

於世間任何處都沒有動搖者,

寂靜、無煙、無惱、無渴望者——

我說他已度脫生與老。’”第二[經]。

32. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Siyā nu kho, bhante, bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā imasmiñca saviññāṇake kāye ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā nāssu, bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā nāssu; yañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja viharato ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na honti tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja vihareyyā’’ti? ‘‘Siyā, ānanda, bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā imasmiñca saviññāṇake kāye ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā nāssu, bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā nāssu; yañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja viharato ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na honti tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja vihareyyā’’ti.
‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā imasmiñca saviññāṇake kāye ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā nāssu, bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā nāssu; yañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja viharato ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na honti tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja vihareyyā’’ti?
‘‘Idhānanda, bhikkhuno evaṃ hoti – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. Evaṃ kho, ānanda, siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā imasmiñca saviññāṇake kāye ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā nāssu, bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā nāssu; yañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja viharato ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na honti tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja vihareyyā’’ti.
‘‘Idañca pana metaṃ, ānanda, sandhāya bhāsitaṃ pārāyane puṇṇakapañhe –
‘‘Saṅkhāya lokasmiṃ paroparāni [parovarāni (sī. pī.) su. ni. 1054; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchā 73],
Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke;
Santo vidhūmo anīgho [anigho (sī. syā. kaṃ. pī.), anagho (?)] nirāso,
Atāri so jātijaranti brūmī’’ti. dutiyaṃ;
已對照

三、舍利弗經

3. Sāriputtasuttaṃ
33已對照

三十三、那時,具壽舍利弗來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的具壽舍利弗這樣說——“舍利弗,我可以簡略地說法;舍利弗,我也可以詳細地說法;舍利弗,我也可以簡略兼詳細地說法;而了知者難得。”“世尊,這正是時候;善逝,這正是時候——願世尊簡略地說法,詳細地說法,簡略兼詳細地說法。將會有法的了知者。”

33. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sāriputtaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘saṃkhittenapi kho ahaṃ, sāriputta, dhammaṃ deseyyaṃ; vitthārenapi kho ahaṃ, sāriputta, dhammaṃ deseyyaṃ; saṃkhittavitthārenapi kho ahaṃ, sāriputta, dhammaṃ deseyyaṃ; aññātāro ca dullabhā’’ti. ‘‘Etassa, bhagavā, kālo, etassa, sugata, kālo yaṃ bhagavā saṃkhittenapi dhammaṃ deseyya, vitthārenapi dhammaṃ deseyya, saṃkhittavitthārenapi dhammaṃ deseyya. Bhavissanti dhammassa aññātāro’’ti.
緬 1.133已對照

“因此,舍利弗,應當這樣修學:‘於這有識之身中,我作、我所作與慢隨眠將不會有;於外在一切相中,我作、我所作與慢隨眠將不會有;並且凡成就並住於其中便沒有我作、我所作與慢隨眠的心解脫、慧解脫,我們將成就並住於那心解脫、慧解脫。’舍利弗,應當這樣修學。

‘‘Tasmātiha, sāriputta, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘imasmiñca saviññāṇake kāye ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na bhavissanti, bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na bhavissanti, yañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja viharato ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na honti tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja viharissāmā’ti. Evañhi kho, sāriputta, sikkhitabbaṃ.
PTS 1.134已對照

“舍利弗,當比丘於這有識之身中沒有我作、我所作與慢隨眠,於外在一切相中沒有我作、我所作與慢隨眠,並且凡成就並住於其中便沒有我作、我所作與慢隨眠的心解脫、慧解脫,他成就並住於那心解脫、慧解脫時,舍利弗,這稱為:‘比丘已斬斷渴愛,已解開結,由正現觀慢而作了苦的邊際。’舍利弗,而我在〈彼岸道〉〈優陀耶所問〉(Udayapañha)中所說的,正是針對這一點而說的——

‘‘Yato ca kho, sāriputta, bhikkhuno imasmiñca saviññāṇake kāye ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na honti, bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na honti, yañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja viharato ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na honti tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ upasampajja viharati; ayaṃ vuccati, sāriputta – ‘bhikkhu acchecchi [acchejji (syā. kaṃ. ka.)] taṇhaṃ, vivattayi [vāvattayi (sī. pī.)] saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassa’. Idañca pana metaṃ, sāriputta, sandhāya bhāsitaṃ pārāyane [pārāyaṇe (sī.)] udayapañhe –
已對照

‘欲想與諸憂二者的舍斷,

‘‘Pahānaṃ kāmasaññānaṃ, domanassāna cūbhayaṃ;
已對照

昏沉的驅除,諸追悔的遮止,

Thinassa ca panūdanaṃ, kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ.
已對照

由舍與念而清淨、以法思惟為先導的——

‘‘Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ, dhammatakkapurejavaṃ;
已對照

我說那是究竟智解脫、無明的破除。’”第三[經]。

Aññāvimokkhaṃ pabrūmi, avijjāya pabhedana’’nti [su. ni. 1112; cūḷani. udayamāṇavapucchā 131]. tatiyaṃ;
已對照

四、因緣經

4. Nidānasuttaṃ
34已對照

三十四、“諸比丘,有這三種業的集起之因緣。哪三種[因緣]呢?貪是業的集起之因緣,瞋是業的集起之因緣,痴是業的集起之因緣。

34. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, nidānāni kammānaṃ samudayāya. Katamāni tīṇi? Lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāya, doso nidānaṃ kammānaṃ samudayāya, moho nidānaṃ kammānaṃ samudayāya.
已對照

“諸比丘,凡由貪所造、由貪所生、以貪為因緣、以貪為集起的業,他的自體在哪裡生起,那業就在哪裡成熟;那業在哪裡成熟,他就在哪裡領受那業的異熟——或在現法中,或在[次]生中,或在後後的輪次中。

‘‘Yaṃ, bhikkhave, lobhapakataṃ kammaṃ lobhajaṃ lobhanidānaṃ lobhasamudayaṃ, yatthassa attabhāvo nibbattati tattha taṃ kammaṃ vipaccati. Yattha taṃ kammaṃ vipaccati tattha tassa kammassa vipākaṃ paṭisaṃvedeti, diṭṭhe vā dhamme upapajja vā [upapajje vā (sī. syā. kaṃ.) upapajjitvāti ma. ni. 3.303 pāḷiyā saṃvaṇṇanā] apare vā [aparāpare vā (ka.)] pariyāye.
緬 1.134已對照

“諸比丘,凡由瞋所造、由瞋所生、以瞋為因緣、以瞋為集起的業,他的自體在哪裡生起,那業就在哪裡成熟;那業在哪裡成熟,他就在哪裡領受那業的異熟——或在現法中,或在[次]生中,或在後後的輪次中。

‘‘Yaṃ, bhikkhave, dosapakataṃ kammaṃ dosajaṃ dosanidānaṃ dosasamudayaṃ, yatthassa attabhāvo nibbattati tattha taṃ kammaṃ vipaccati. Yattha taṃ kammaṃ vipaccati tattha tassa kammassa vipākaṃ paṭisaṃvedeti, diṭṭhe vā dhamme upapajja vā apare vā pariyāye.
PTS 1.135已對照

“諸比丘,凡由痴所造、由痴所生、以痴為因緣、以痴為集起的業,他的自體在哪裡生起,那業就在哪裡成熟;那業在哪裡成熟,他就在哪裡領受那業的異熟——或在現法中,或在[次]生中,或在後後的輪次中。

‘‘Yaṃ, bhikkhave, mohapakataṃ kammaṃ mohajaṃ mohanidānaṃ mohasamudayaṃ, yatthassa attabhāvo nibbattati tattha taṃ kammaṃ vipaccati. Yattha taṃ kammaṃ vipaccati tattha tassa kammassa vipākaṃ paṭisaṃvedeti, diṭṭhe vā dhamme upapajja vā apare vā pariyāye.
已對照

“諸比丘,猶如種子是未破碎的、未腐爛的、未被風日所損的、已取得實的、安適存放的,被播在良田中、在善加整治的土地上,天又適時降下好雨;諸比丘,這樣,那些種子便會達到增長、增廣、廣大。同樣,諸比丘,凡由貪所造、由貪所生、以貪為因緣、以貪為集起的業,他的自體在哪裡生起,那業就在哪裡成熟;那業在哪裡成熟,他就在哪裡領受那業的異熟——或在現法中,或在[次]生中,或在後後的輪次中。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, bījāni akhaṇḍāni apūtīni avātātapahatāni sārādāni sukhasayitāni sukhette suparikammakatāya bhūmiyā nikkhittāni. Devo ca sammādhāraṃ anuppaveccheyya. Evassu tāni, bhikkhave, bījāni vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyyuṃ. Evamevaṃ kho, bhikkhave, yaṃ lobhapakataṃ kammaṃ lobhajaṃ lobhanidānaṃ lobhasamudayaṃ, yatthassa attabhāvo nibbattati tattha taṃ kammaṃ vipaccati. Yattha taṃ kammaṃ vipaccati tattha tassa kammassa vipākaṃ paṭisaṃvedeti, diṭṭhe vā dhamme upapajja vā apare vā pariyāye.
已對照

“凡由瞋所造的業……乃至……凡由痴所造、由痴所生、以痴為因緣、以痴為集起的業,他的自體在哪裡生起,那業就在哪裡成熟;那業在哪裡成熟,他就在哪裡領受那業的異熟——或在現法中,或在[次]生中,或在後後的輪次中。諸比丘,這就是三種業的集起之因緣。

‘‘Yaṃ dosapakataṃ kammaṃ…pe… yaṃ mohapakataṃ kammaṃ mohajaṃ mohanidānaṃ mohasamudayaṃ, yatthassa attabhāvo nibbattati tattha taṃ kammaṃ vipaccati. Yattha taṃ kammaṃ vipaccati tattha tassa kammassa vipākaṃ paṭisaṃvedeti, diṭṭhe vā dhamme upapajja vā apare vā pariyāye. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi nidānāni kammānaṃ samudayāya.
已對照

“諸比丘,有這三種業的集起之因緣。哪三種[因緣]呢?無貪是業的集起之因緣,無瞋是業的集起之因緣,無痴是業的集起之因緣。

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, nidānāni kammānaṃ samudayāya. Katamāni tīṇi? Alobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāya, adoso nidānaṃ kammānaṃ samudayāya, amoho nidānaṃ kammānaṃ samudayāya.
已對照

“諸比丘,凡由無貪所造、由無貪所生、以無貪為因緣、以無貪為集起的業,當貪已離去時,那業便這樣已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。

‘‘Yaṃ, bhikkhave, alobhapakataṃ kammaṃ alobhajaṃ alobhanidānaṃ alobhasamudayaṃ, lobhe vigate evaṃ taṃ kammaṃ pahīnaṃ hoti ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.
已對照

“諸比丘,凡由無瞋所造、由無瞋所生、以無瞋為因緣、以無瞋為集起的業,當瞋已離去時,那業便這樣已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。

‘‘Yaṃ, bhikkhave, adosapakataṃ kammaṃ adosajaṃ adosanidānaṃ adosasamudayaṃ, dose vigate evaṃ taṃ kammaṃ pahīnaṃ hoti ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.
緬 1.135已對照

“諸比丘,凡由無痴所造、由無痴所生、以無痴為因緣、以無痴為集起的業,當痴已離去時,那業便這樣已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。

‘‘Yaṃ, bhikkhave, amohapakataṃ kammaṃ amohajaṃ amohanidānaṃ amohasamudayaṃ, mohe vigate evaṃ taṃ kammaṃ pahīnaṃ hoti ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.
PTS 1.136已對照

“諸比丘,猶如種子是未破碎的、未腐爛的、未被風日所損的、已取得實的、安適存放的。有人用火燒那些[種子];用火燒了之後,弄成灰;弄成灰之後,或在大風中揚掉,或放入水流迅急的河中沖走。諸比丘,這樣,那些種子便根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。同樣,諸比丘,凡由無貪所造、由無貪所生、以無貪為因緣、以無貪為集起的業,當貪已離去時,那業便這樣已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, bījāni akhaṇḍāni apūtīni avātātapahatāni sārādāni sukhasayitāni. Tāni puriso agginā ḍaheyya. Agginā ḍahitvā masiṃ kareyya. Masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya [opuneyya (sī. pī.)] nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya. Evassu tāni, bhikkhave, bījāni ucchinnamūlāni tālāvatthukatāni anabhāvaṅkatāni [anabhāvakatāni (sī. pī.)] āyatiṃ anuppādadhammāni. Evamevaṃ kho, bhikkhave, yaṃ alobhapakataṃ kammaṃ alobhajaṃ alobhanidānaṃ alobhasamudayaṃ, lobhe vigate evaṃ taṃ kammaṃ pahīnaṃ hoti ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.
已對照

“凡由無瞋所造的業……乃至……凡由無痴所造、由無痴所生、以無痴為因緣、以無痴為集起的業,當痴已離去時,那業便這樣已斷……乃至……未來不再生起之法。諸比丘,這就是三種業的集起之因緣。”

‘‘Yaṃ adosapakataṃ kammaṃ…pe… yaṃ amohapakataṃ kammaṃ amohajaṃ amohanidānaṃ amohasamudayaṃ, mohe vigate evaṃ taṃ kammaṃ pahīnaṃ hoti…pe… āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi nidānāni kammānaṃ samudayāyā’’ti.
已對照

“由貪所生、由瞋所生,以及無知者由痴所生的[業];

‘‘Lobhajaṃ dosajañceva [dosajaṃ kammaṃ (ka.)], mohajañcāpaviddasu;
已對照

凡他所造的業,或少或多;

Yaṃ tena pakataṃ kammaṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ;
已對照

那[業]正在此[自身]中應受,沒有另外的所依處。

Idheva taṃ vedaniyaṃ, vatthu aññaṃ na vijjati.
已對照

“因此,明智者[不造]貪與瞋,以及由痴所生的[業];

‘‘Tasmā lobhañca dosañca, mohajañcāpi viddasu;
已對照

比丘生起明,當舍離一切惡趣。”第四[經]。

Vijjaṃ uppādayaṃ bhikkhu, sabbā duggatiyo jahe’’ti. catutthaṃ;
已對照

五、手長者經

5. Hatthakasuttaṃ
35緬 1.136已對照

三十五、如是我聞——一時,世尊住在阿羅毗(Āḷavī),在牛道(gomagga)旁申恕林(siṃsapāvana)中的落葉敷[座](paṇṇasanthara)上。那時,阿羅婆迦的手長者(Hatthaka Āḷavaka)正在散步、遊行,看見世尊坐在牛道旁申恕林中的落葉敷[座]上。看見之後,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的阿羅婆迦的手長者對世尊這樣說——“尊者,世尊是否臥安?”“是的,王子,我臥安。而凡在世間臥安的人,我是他們之一。”

35. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā āḷaviyaṃ viharati gomagge siṃsapāvane paṇṇasanthare. Atha kho hatthako āḷavako jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno addasa bhagavantaṃ gomagge siṃsapāvane paṇṇasanthare nisinnaṃ. Disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho hatthako āḷavako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kacci, bhante, bhagavā sukhamasayitthā’’ti? ‘‘Evaṃ, kumāra, sukhamasayitthaṃ. Ye ca pana loke sukhaṃ senti, ahaṃ tesaṃ aññataro’’ti.
PTS 1.137已對照

“尊者,冬季的夜晚是寒冷的,[正值]寒八日(antaraṭṭhaka)之間的降雪時節;地面粗硬,被牛蹄踏得坎坷,落葉敷[座]單薄,樹上的葉子稀疏,袈裟衣是冷的,寒冷的毗嵐風(verambha)又吹著。然而世尊卻這樣說:‘是的,王子,我臥安。而凡在世間臥安的人,我是他們之一。’”

‘‘Sītā, bhante, hemantikā ratti, antaraṭṭhako himapātasamayo, kharā gokaṇṭakahatā bhūmi, tanuko paṇṇasantharo, viraḷāni rukkhassa pattāni, sītāni kāsāyāni vatthāni, sīto ca verambho vāto vāyati. Atha ca pana bhagavā evamāha – ‘evaṃ, kumāra, sukhamasayitthaṃ. Ye ca pana loke sukhaṃ senti, ahaṃ tesaṃ aññataro’’’ti.
已對照

“那麼,王子,關於此事我就反問你;你認為怎樣合適,就怎樣回答。王子,你認為怎樣:此處有一位居士或居士之子,[他有]一間尖頂室,內外塗飾,無風[可入],門閂緊閉,窗戶關嚴;其中有一張床,鋪以長毛毯,鋪以白色毛毯,鋪以繡花毛毯,[敷]迦陀利鹿皮的殊勝敷具,上有華蓋,兩端有紅枕;那裡又點著油燈;又有四位妻子以極可意的[侍奉]服侍他。王子,你認為怎樣:他會臥安還是不會?或者你認為怎樣?”“尊者,他會臥安。而凡在世間臥安的人,他是他們之一。”

‘‘Tena hi, kumāra, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, kumāra, idhassa gahapatissa vā gahapatiputtassa vā kūṭāgāraṃ ullittāvalittaṃ nivātaṃ phusitaggaḷaṃ pihitavātapānaṃ. Tatrassa pallaṅko gonakatthato paṭikatthato paṭalikatthato kadalimigapavarapaccattharaṇo [kādalimigapavarapaccattharaṇo (sī.)] sauttaracchado ubhato lohitakūpadhāno; telappadīpo cettha jhāyeyya [jāleyya (ka.)]; catasso ca [tasseva (ka.)] pajāpatiyo manāpāmanāpena paccupaṭṭhitā assu. Taṃ kiṃ maññasi, kumāra, sukhaṃ vā so sayeyya no vā? Kathaṃ vā te ettha hotī’’ti? ‘‘Sukhaṃ so, bhante, sayeyya. Ye ca pana loke sukhaṃ senti, so tesaṃ aññataro’’ti.
已對照

“王子,你認為怎樣:那位居士或居士之子,會不會生起由貪所生的身的或心的熱惱,被那些由貪所生的熱惱燒灼著,他便臥得苦?”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, kumāra, api nu tassa gahapatissa vā gahapatiputtassa vā uppajjeyyuṃ rāgajā pariḷāhā kāyikā vā cetasikā vā yehi so rāgajehi pariḷāhehi pariḍayhamāno dukkhaṃ sayeyyā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’ti.
已對照

“王子,那位居士或居士之子被那些由貪所生的熱惱燒灼著而臥得苦,那樣的貪,如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。因此我臥安。

‘‘Yehi kho so, kumāra, gahapati vā gahapatiputto vā rāgajehi pariḷāhehi pariḍayhamāno dukkhaṃ sayeyya, so rāgo tathāgatassa pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo. Tasmāhaṃ sukhamasayitthaṃ.
已對照

“王子,你認為怎樣:那位居士或居士之子,會不會生起由瞋所生的熱惱……乃至……由痴所生的身的或心的熱惱,被那些由痴所生的熱惱燒灼著,他便臥得苦?”“是的,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, kumāra, api nu tassa gahapatissa vā gahapatiputtassa vā uppajjeyyuṃ dosajā pariḷāhā…pe… mohajā pariḷāhā kāyikā vā cetasikā vā yehi so mohajehi pariḷāhehi pariḍayhamāno dukkhaṃ sayeyyā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’ti.
PTS 1.138緬 1.137已對照

“王子,那位居士或居士之子被那些由痴所生的熱惱燒灼著而臥得苦,那樣的痴,如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。因此我臥安。”

‘‘Ye hi kho so, kumāra, gahapati vā gahapatiputto vā mohajehi pariḷāhehi pariḍayhamāno dukkhaṃ sayeyya, so moho tathāgatassa pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo. Tasmāhaṃ sukhamasayittha’’nti.
已對照

“已般涅槃的婆羅門,確實時時臥安;

[cūḷava. 305; saṃ. ni. 1.242] ‘‘Sabbadā ve sukhaṃ seti, brāhmaṇo parinibbuto;
已對照

他不染著於諸欲,已清涼、無所依。

Yo na limpati [lippati (sī. syā. kaṃ. ka.)] kāmesu, sītibhūto nirūpadhi.
已對照

“斷了一切黏著(āsatti),調伏了心中的焦慮;

‘‘Sabbā āsattiyo chetvā, vineyya hadaye daraṃ;
已對照

寂靜者臥安,達到了心的寂靜。”第五[經]。

Upasanto sukhaṃ seti, santiṃ pappuyya cetaso’’ti. pañcamaṃ;
已對照

六、天使經

6. Devadūtasuttaṃ
36已對照

三十六、“諸比丘,有這三種天使。哪三種[天使]呢?諸比丘,在此,有人以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。他以身行了惡行、以語行了惡行、以意行了惡行,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。諸比丘,獄卒們抓住他的雙臂,帶去見閻摩王:‘陛下,這個人不敬母、不敬父、不敬沙門、不敬婆羅門、於家中不尊敬長者。請陛下給他處罰吧。’”

36. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, devadūtāni. Katamāni tīṇi? Idha, bhikkhave, ekacco kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā, vācāya duccaritaṃ caritvā, manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā nānābāhāsu gahetvā yamassa rañño dassenti – ‘ayaṃ, deva, puriso amatteyyo apetteyyo asāmañño abrahmañño, na kule jeṭṭhāpacāyī. Imassa devo daṇḍaṃ paṇetū’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王就第一位天使盤問他、追問他、詰問他:‘喂,你這人,你沒有看見人間出現的第一位天使嗎?’他這樣說:‘尊者,我沒有看見。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā paṭhamaṃ devadūtaṃ samanuyuñjati samanugāhati samanubhāsati – ‘ambho, purisa, na tvaṃ addasa manussesu paṭhamaṃ devadūtaṃ pātubhūta’nti? So evamāha – ‘nāddasaṃ, bhante’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,你沒有看見人間的女人或男人,已八十歲、或九十歲、或一百歲,[已]衰老,如屋椽般佝僂,身軀彎曲,以杖為依,顫抖而行,病弱,青春已逝,牙齒殘缺,頭髮斑白,[頭髮]脫落,頭頂光禿,皮膚起皺,全身長滿斑點嗎?’他這樣說:‘尊者,我看見了。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho purisa, na tvaṃ addasa manussesu itthiṃ vā purisaṃ vā āsītikaṃ vā nāvutikaṃ vā vassasatikaṃ vā [passa ma. ni. 3.263] jātiyā jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ daṇḍaparāyaṇaṃ [daṇḍaparāyanaṃ (syā. kaṃ. pī.)] pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ khaṇḍadantaṃ palitakesaṃ vilūnaṃ khallitasiraṃ [khalitaṃ siro (sī. pī.), khalitasiraṃ (syā. kaṃ.) ma. ni. 3.263] valitaṃ tilakāhatagatta’nti? So evamāha – ‘addasaṃ, bhante’’’ti.
PTS 1.139緬 1.138已對照

“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,你是有識的、高齡的人,難道你沒有這樣想:“我也是老法、未超越老;來吧,我要以身、以語、以意作善”?’他這樣說:‘尊者,我未能[作]。尊者,我放逸了。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho, purisa, tassa te viññussa sato mahallakassa na etadahosi – ahampi khomhi jarādhammo jaraṃ anatīto, handāhaṃ kalyāṇaṃ karomi, kāyena vācāya manasā’ti? So evamāha – ‘nāsakkhissaṃ, bhante. Pamādassaṃ, bhante’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,由於放逸,你沒有以身、以語、以意作善。喂,你這人,他們必定會如對待放逸者那樣對待你。而你的這惡業,不是母親所作,不是父親所作,不是兄弟所作,不是姊妹所作,不是朋友同僚所作,不是親族血親所作,不是諸天所作,不是沙門婆羅門所作;而正是你作了這惡業,你自己將領受它的異熟。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho, purisa, pamādatāya [pamādavatāya (sī. syā. kaṃ. pī.) ma. ni. 3.262] na kalyāṇamakāsi kāyena vācāya manasā. Taggha tvaṃ [taṃ (ka.)], ambho purisa, tathā karissanti yathā taṃ [te (ka.)] pamattaṃ. Taṃ kho pana te etaṃ [taṃ kho panetaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] pāpakammaṃ [pāpaṃ kammaṃ (sī.)] neva mātarā kataṃ, na pitarā kataṃ, na bhātarā kataṃ, na bhaginiyā kataṃ, na mittāmaccehi kataṃ, na ñātisālohitehi kataṃ, na devatāhi kataṃ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ; atha kho tayāvetaṃ pāpakammaṃ kataṃ, tvaññevetassa vipākaṃ paṭisaṃvedissasī’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王就第一位天使盤問他、追問他、詰問他之後,又就第二位天使盤問他、追問他、詰問他:‘喂,你這人,你沒有看見人間出現的第二位天使嗎?’他這樣說:‘尊者,我沒有看見。’“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,你沒有看見人間的女人或男人患病、受苦、病重,臥於自己的屎尿中,被他人扶起,被他人放下嗎?’他這樣說:‘尊者,我看見了。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā paṭhamaṃ devadūtaṃ samanuyuñjitvā samanugāhitvā samanubhāsitvā, dutiyaṃ devadūtaṃ samanuyuñjati samanugāhati samanubhāsati – ‘ambho purisa, na tvaṃ addasa manussesu dutiyaṃ devadūtaṃ pātubhūta’nti? So evamāha – ‘nāddasaṃ, bhante’ti. ‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho purisa, na tvaṃ addasa manussesu itthiṃ vā purisaṃ vā ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ, sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ, aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ, aññehi saṃvesiyamāna’nti? So evamāha – ‘addasaṃ, bhante’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,你是有識的、高齡的人,難道你沒有這樣想:“我也是病法、未超越病;來吧,我要以身、以語、以意作善”?’他這樣說:‘尊者,我未能[作]。尊者,我放逸了。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho purisa, tassa te viññussa sato mahallakassa na etadahosi – ahampi khomhi byādhidhammo byādhiṃ anatīto, handāhaṃ kalyāṇaṃ karomi kāyena vācāya manasā’ti? So evamāha – ‘nāsakkhissaṃ, bhante. Pamādassaṃ, bhante’’’ti.
PTS 1.140緬 1.139已對照

“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,由於放逸,你沒有以身、以語、以意作善。喂,你這人,他們必定會如對待放逸者那樣對待你。而你的這惡業,不是母親所作,不是父親所作,不是兄弟所作,不是姊妹所作,不是朋友同僚所作,不是親族血親所作,不是諸天所作,不是沙門婆羅門所作;而正是你作了這惡業。你自己將領受它的異熟。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho purisa, pamādatāya na kalyāṇamakāsi kāyena vācāya manasā. Taggha tvaṃ, ambho purisa, tathā karissanti yathā taṃ pamattaṃ. Taṃ kho pana te etaṃ pāpakammaṃ neva mātarā kataṃ, na pitarā kataṃ, na bhātarā kataṃ, na bhaginiyā kataṃ, na mittāmaccehi kataṃ, na ñātisālohitehi kataṃ, na devatāhi kataṃ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ; atha kho tayāvetaṃ pāpakammaṃ kataṃ. Tvaññevetassa vipākaṃ paṭisaṃvedissasī’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王就第二位天使盤問他、追問他、詰問他之後,又就第三位天使盤問他、追問他、詰問他:‘喂,你這人,你沒有看見人間出現的第三位天使嗎?’他這樣說:‘尊者,我沒有看見。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā dutiyaṃ devadūtaṃ samanuyuñjitvā samanugāhitvā samanubhāsitvā, tatiyaṃ devadūtaṃ samanuyuñjati samanugāhati samanubhāsati – ‘ambho purisa, na tvaṃ addasa manussesu tatiyaṃ devadūtaṃ pātubhūta’nti? So evamāha – ‘nāddasaṃ, bhante’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,你沒有看見人間的女人或男人,死了一天、或死了兩天、或死了三天,[已]膨脹、青瘀、膿爛嗎?’他這樣說:‘尊者,我看見了。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho purisa, na tvaṃ addasa manussesu itthiṃ vā purisaṃ vā ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajāta’nti? So evamāha – ‘addasaṃ, bhante’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,你是有識的、高齡的人,難道你沒有這樣想:“我也是死法、未超越死;來吧,我要以身、以語、以意作善”?’他這樣說:‘尊者,我未能[作]。尊者,我放逸了。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho purisa, tassa te viññussa sato mahallakassa na etadahosi – ahampi khomhi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto, handāhaṃ kalyāṇaṃ karomi kāyena vācāya manasā’ti? So evamāha – ‘nāsakkhissaṃ, bhante. Pamādassaṃ, bhante’’’ti.
已對照

“諸比丘,閻摩王對他這樣說:‘喂,你這人,由於放逸,你沒有以身、以語、以意作善。喂,你這人,他們必定會如對待放逸者那樣對待你。而你的這惡業,不是母親所作,不是父親所作,不是兄弟所作,不是姊妹所作,不是朋友同僚所作,不是親族血親所作,不是諸天所作,不是沙門婆羅門所作;而正是你作了這惡業。你自己將領受它的異熟。’”

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā evamāha – ‘ambho purisa, pamādatāya na kalyāṇamakāsi kāyena vācāya manasā. Taggha tvaṃ, ambho purisa, tathā karissanti yathā taṃ pamattaṃ. Taṃ kho pana te etaṃ pāpakammaṃ neva mātarā kataṃ, na pitarā kataṃ, na bhātarā kataṃ, na bhaginiyā kataṃ, na mittāmaccehi kataṃ, na ñātisālohitehi kataṃ, na devatāhi kataṃ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ; atha kho tayāvetaṃ pāpakammaṃ kataṃ. Tvaññevetassa vipākaṃ paṭisaṃvedissasī’’’ti.
PTS 1.141已對照

“諸比丘,閻摩王就第三位天使盤問他、追問他、詰問他之後,便沉默了。諸比丘,獄卒們對他施以名為五種繫縛的刑罰:把燒紅的鐵釘[釘]入手中,把燒紅的鐵釘[釘]入另一隻手中,把燒紅的鐵釘[釘]入腳中,把燒紅的鐵釘[釘]入另一隻腳中,把燒紅的鐵釘[釘]入胸膛中央。他在那裡感受苦的、劇的、粗的、辛辣的諸受;他也不會命終,直到那惡業終盡為止。

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, yamo rājā tatiyaṃ devadūtaṃ samanuyuñjitvā samanugāhitvā samanubhāsitvā tuṇhī hoti. Tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā pañcavidhabandhanaṃ nāma kāraṇaṃ karonti. Tattaṃ ayokhilaṃ hatthe gamenti. Tattaṃ ayokhilaṃ dutiyasmiṃ hatthe gamenti. Tattaṃ ayokhilaṃ pāde gamenti. Tattaṃ ayokhilaṃ dutiyasmiṃ pāde gamenti. Tattaṃ ayokhilaṃ majjhe urasmiṃ gamenti. So tattha dukkhā tibbā [tippā (sī.)] kharā kaṭukā vedanā vediyati, na ca tāva kālaṅkaroti yāva na taṃ pāpakammaṃ byantīhoti.
緬 1.140已對照

“諸比丘,獄卒們把他放倒,用斧頭削他。他在那裡感受苦的、劇的、粗的、辛辣的諸受;他也不會命終,直到那惡業終盡為止。

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā saṃvesetvā [saṃkaḍḍhitvā (ka.)] kudhārīhi tacchanti. So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vediyati, na ca tāva kālaṅkaroti yāva na taṃ pāpakammaṃ byantīhoti.
已對照

“諸比丘,獄卒們把他頭下腳上地抓住,用扁斧削他……乃至……諸比丘,獄卒們把他套在車上,在熾燃、燃燒、赫然發光的地上來回拖拉……乃至……諸比丘,獄卒們使他登上又走下熾燃、燃燒、赫然發光的大炭火山……乃至……諸比丘,獄卒們把他頭下腳上地抓住,投入燒紅的、熾燃、燃燒、赫然發光的銅鑊中。他在那裡如泡沫翻湧般被煮著,時而向上,時而向下,時而橫去。他在那裡感受苦的、劇的、粗的、辛辣的諸受;他也不會命終,直到那惡業終盡為止。諸比丘,獄卒們把他投入大地獄。諸比丘,而那大地獄——

‘‘Tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ gahetvā vāsīhi tacchanti…pe… tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā rathe yojetvā ādittāya bhūmiyā sampajjalitāya sajotibhūtāya [sañjotibhūtāya (syā. kaṃ.)] sārentipi paccāsārentipi…pe… tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā mahantaṃ aṅgārapabbataṃ ādittaṃ sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ āropentipi oropentipi…pe… tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti, ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya. So tattha pheṇuddehakaṃ paccamāno sakimpi uddhaṃ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṃ gacchati. So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vediyati, na ca tāva kālaṃ karoti yāva na taṃ pāpakammaṃ byantīhoti. Tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā mahāniraye pakkhipanti. So kho pana, bhikkhave, mahānirayo –
已對照

“有四角、四門,按部分劃分、度量;

‘‘Catukkaṇṇo catudvāro, vibhatto bhāgaso mito;
已對照

以鐵牆為界,以鐵覆蓋於上。

Ayopākārapariyanto, ayasā paṭikujjito.
PTS 1.142已對照

“它的地是鐵所成,燃燒著,與火焰相合;

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;
已對照

周遍一百由旬,恆常遍滿而住。”

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā’’ti [pe. va. 70-71, 240-241].
已對照

“諸比丘,從前,閻摩王這樣想:‘諸位,據說凡在世間作諸惡業的人,都要受這樣種種的刑罰。啊,但願我能得到人身,如來、阿羅漢、正等正覺者出現於世間,我能親近那位世尊;那位世尊為我說法,我能了知那位世尊的法。’諸比丘,我說這[話],並不是從別的沙門或婆羅門那裡聽來而這樣說的;諸比丘,而是凡我自己所知、自己所見、自己所了達的,我才說那個。”

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, yamassa rañño etadahosi – ‘ye kira, bho, loke pāpakāni kammāni karonti te evarūpā vividhā kammakāraṇā karīyanti. Aho vatāhaṃ manussattaṃ labheyyaṃ, tathāgato ca loke uppajjeyya arahaṃ sammāsambuddho, tañcāhaṃ bhagavantaṃ payirupāseyyaṃ. So ca me bhagavā dhammaṃ deseyya, tassa cāhaṃ bhagavato dhammaṃ ājāneyya’nti. Taṃ kho panāhaṃ, bhikkhave, na aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā sutvā evaṃ vadāmi, api ca kho, bhikkhave, yadeva me sāmaṃ ñātaṃ sāmaṃ diṭṭhaṃ sāmaṃ viditaṃ tadevāhaṃ vadāmī’’ti.
緬 1.141已對照

“凡被諸天使警策,仍放逸的人們,

‘‘Coditā devadūtehi, ye pamajjanti māṇavā;
已對照

他們長久憂愁,成為趨向低劣之身的人。

Te dīgharattaṃ socanti, hīnakāyūpagā narā.
已對照

“而凡在此世的寂靜者、善士,被諸天使

‘‘Ye ca kho devadūtehi, santo sappurisā idha;
已對照

警策時,於聖法中任何時候都不放逸。

Coditā nappamajjanti, ariyadhamme kudācanaṃ.
已對照

“見到執取——生與死的根源——中的怖畏,

‘‘Upādāne bhayaṃ disvā, jātimaraṇasambhave;
已對照

不執取,於生與死的滅盡中解脫。

Anupādā vimuccanti, jātimaraṇasaṅkhaye.
已對照

“他們不放逸、安樂,於現法中已寂滅;

‘‘Te appamattā [te khoppamattā (sī.), te khemappattā (syā. kaṃ. pī.) ma. ni. 3.271] sukhino [sukhitā (sī. syā.)], diṭṭhadhammābhinibbutā;
已對照

超越了一切怨與怖畏,越過了一切苦。”第六[經]。

Sabbaverabhayātītā, sabbadukkhaṃ upaccagu’’nti. chaṭṭhaṃ;
已對照

七、四大王經

7. Catumahārājasuttaṃ
37PTS 1.143已對照

三十七、“諸比丘,在半月的第八日,四大王的大臣、廷臣們巡行這世間:‘人們之中,是否有許多人敬母、敬父、敬沙門、敬婆羅門、於家中尊敬長者,守持布薩、作警醒[布薩]、作諸福?’諸比丘,在半月的第十四日,四大王的兒子們巡行這世間:‘人們之中,是否有許多人敬母、敬父、敬沙門、敬婆羅門、於家中尊敬長者,守持布薩、作警醒[布薩]、作諸福?’諸比丘,在那第十五日的布薩日,四大王親自巡行這世間:‘人們之中,是否有許多人敬母、敬父、敬沙門、敬婆羅門、於家中尊敬長者,守持布薩、作警醒[布薩]、作諸福?’”

37. ‘‘Aṭṭhamiyaṃ, bhikkhave, pakkhassa catunnaṃ mahārājānaṃ amaccā pārisajjā imaṃ lokaṃ anuvicaranti – ‘kacci bahū manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṃ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti. Cātuddasiṃ, bhikkhave, pakkhassa catunnaṃ mahārājānaṃ puttā imaṃ lokaṃ anuvicaranti – ‘kacci bahū manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṃ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti. Tadahu, bhikkhave, uposathe pannarase cattāro mahārājāno sāmaññeva imaṃ lokaṃ anuvicaranti – ‘kacci bahū manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṃ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’’’ti.
緬 1.142已對照

“諸比丘,如果人們之中敬母、敬父、敬沙門、敬婆羅門、於家中尊敬長者,守持布薩、作警醒[布薩]、作諸福的人很少,諸比丘,四大王便向在善法堂中共坐、集會的三十三天諸天報告:‘諸位尊駕,人們之中敬母、敬父、敬沙門、敬婆羅門、於家中尊敬長者,守持布薩、作警醒[布薩]、作諸福的人很少。’諸比丘,三十三天諸天因此不悅:‘諸位,天眾果然將會減少,阿修羅眾將會增滿!’”

‘‘Sace, bhikkhave, appakā honti manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṃ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karonti. Tamenaṃ, bhikkhave, cattāro mahārājāno devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sudhammāya sabhāya sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ārocenti – ‘appakā kho, mārisā, manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṃ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti. Tena kho, bhikkhave, devā tāvatiṃsā anattamanā honti – ‘dibbā vata, bho, kāyā parihāyissanti, paripūrissanti asurakāyā’’’ti.
已對照

“諸比丘,然而如果人們之中敬母、敬父、敬沙門、敬婆羅門、於家中尊敬長者,守持布薩、作警醒[布薩]、作諸福的人很多,諸比丘,四大王便向在善法堂中共坐、集會的三十三天諸天報告:‘諸位尊駕,人們之中敬母、敬父、敬沙門、敬婆羅門、於家中尊敬長者,守持布薩、作警醒[布薩]、作諸福的人很多。’諸比丘,三十三天諸天因此滿意:‘諸位,天眾果然將會增滿,阿修羅眾將會減少!’”

‘‘Sace pana, bhikkhave, bahū honti manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṃ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karonti. Tamenaṃ, bhikkhave, cattāro mahārājāno devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sudhammāya sabhāya sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ārocenti – ‘bahū kho, mārisā, manussā manussesu matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino uposathaṃ upavasanti paṭijāgaronti puññāni karontī’ti. Tena, bhikkhave, devā tāvatiṃsā attamanā honti – ‘dibbā vata, bho, kāyā paripūrissanti, parihāyissanti asurakāyā’’’ti.
已對照

“諸比丘,從前,諸天之主帝釋撫慰三十三天諸天,在那時說了這首偈——

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
PTS 1.144已對照

“第十四日、第十五日,以及半月的第八日;

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
已對照

以及神變半月,善具八支;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ;
已對照

凡願如我的人,應當守持布薩。”

Uposathaṃ upavaseyya, yopissa [yopassa (sī. syā. kaṃ. pī.)] mādiso naro’’ti.
已對照

“諸比丘,然而諸天之主帝釋所說的這首偈,是唱得不好的,不是唱得好的;是說得不好的,不是說得好的。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為諸天之主帝釋是未離貪、未離瞋、未離痴者。

‘‘Sā kho panesā, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthā duggītā na sugītā dubbhāsitā na subhāsitā. Taṃ kissa hetu? Sakko hi, bhikkhave, devānamindo avītarāgo avītadoso avītamoho.
已對照

“諸比丘,而凡是那阿羅漢、諸漏已盡、梵行已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,諸比丘,對那位比丘而言,說這[偈]才是適當的——

‘‘Yo ca kho so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā brahmacariyo katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, tassa kho etaṃ, bhikkhave, bhikkhuno [tassa kho etaṃ bhikkhuno (sī. syā.), tassa kho evaṃ bhikkhave bhikkhuno (ka.)] kallaṃ vacanāya –
已對照

“第十四日、第十五日,以及半月的第八日;

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
已對照

以及神變半月,善具八支;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ;
已對照

凡願如我的人,應當守持布薩。”

Uposathaṃ upavaseyya, yopissa mādiso naro’’ti.
緬 1.143已對照

“這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那位比丘是已離貪、已離瞋、已離痴者。”第七[經]。

‘‘Taṃ kissa hetu? So hi, bhikkhave, bhikkhu vītarāgo vītadoso vītamoho’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、第二四大王經

8. Dutiyacatumahārājasuttaṃ
38已對照

三十八、“諸比丘,從前,諸天之主帝釋撫慰三十三天諸天,在那時說了這首偈——

38. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakko devānamindo deve tāvatiṃse anunayamāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
已對照

“第十四日、第十五日,以及半月的第八日;

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
已對照

以及神變半月,善具八支;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ;
已對照

凡願如我的人,應當守持布薩。”

Uposathaṃ upavaseyya, yopissa mādiso naro’’ti.
已對照

“諸比丘,然而諸天之主帝釋所說的這首偈,是唱得不好的,不是唱得好的;是說得不好的,不是說得好的。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為諸天之主帝釋未從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中脫出,我說[他]未從苦中脫出。

‘‘Sā kho panesā, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthā duggītā na sugītā dubbhāsitā na subhāsitā. Taṃ kissa hetu? Sakko hi, bhikkhave, devānamindo aparimutto jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, aparimutto dukkhasmāti vadāmi.
已對照

“諸比丘,而凡是那阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,諸比丘,對那位比丘而言,說這[偈]才是適當的——

‘‘Yo ca kho so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, tassa kho etaṃ, bhikkhave, bhikkhuno kallaṃ vacanāya –
已對照

“第十四日、第十五日,以及半月的第八日;

‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
已對照

以及神變半月,善具八支;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ;
已對照

凡願如我的人,應當守持布薩。”

Uposathaṃ upavaseyya, yopissa mādiso naro’’ti.
PTS 1.145已對照

“這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那位比丘已從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中脫出,我說[他]已從苦中脫出。”第八[經]。

‘‘Taṃ kissa hetu? So hi, bhikkhave, bhikkhu parimutto jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimutto dukkhasmāti vadāmī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、柔軟經

9. Sukhumālasuttaṃ
39緬 1.144已對照

三十九、“諸比丘,我是柔軟的,極柔軟的,究竟柔軟的。諸比丘,在我父親的住處,造了[幾座]蓮池:諸比丘,一處種青蓮,一處[種]白蓮(paduma),一處[種]紅蓮(puṇḍarīka),[這]只是為了我。諸比丘,我不用非迦屍的旃檀。諸比丘,我的頭巾是迦屍[布]的,衫是迦屍[布]的,下衣是迦屍[布]的,上衣是迦屍[布]的。諸比丘,又日夜有白傘為我撐著:‘莫讓寒、熱、草、塵或露觸到他。’”

39. ‘‘Sukhumālo ahaṃ, bhikkhave, paramasukhumālo accantasukhumālo. Mama sudaṃ, bhikkhave, pitu nivesane pokkharaṇiyo kāritā honti. Ekattha sudaṃ, bhikkhave, uppalaṃ vappati [pupphati (sī. pī.)], ekattha padumaṃ, ekattha puṇḍarīkaṃ, yāvadeva mamatthāya. Na kho panassāhaṃ, bhikkhave, akāsikaṃ candanaṃ dhāremi [kāsikaṃ candanaṃ dhāremi (syā. kaṃ. ka.), akāsikaṃ dhāremi (?)]. Kāsikaṃ, bhikkhave, su me taṃ veṭhanaṃ hoti, kāsikā kañcukā, kāsikaṃ nivāsanaṃ, kāsiko uttarāsaṅgo. Rattindivaṃ [rattidivaṃ (ka.)] kho pana me su taṃ, bhikkhave, setacchattaṃ dhārīyati – ‘mā naṃ phusi sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā ussāvo vā’’’ti.
已對照

“諸比丘,我有三座宮殿:一座是冬季的,一座是夏季的,一座是雨季的。諸比丘,我在雨季的宮殿中,雨季四個月裡,以無男子的伎樂嬉遊,不下到宮殿下層。諸比丘,正如在別人的住處,給奴僕、傭工、僕從的是碎米飯,以酸粥為配;同樣,諸比丘,在我父親的住處,給奴僕、傭工、僕從的是粳米肉飯。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, tayo pāsādā ahesuṃ – eko hemantiko, eko gimhiko, eko vassiko. So kho ahaṃ, bhikkhave, vassike pāsāde vassike cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno [paricāriyamāno (syā. kaṃ. pī. ka.)] na heṭṭhāpāsādaṃ orohāmi. Yathā kho pana, bhikkhave, aññesaṃ nivesane dāsakammakaraporisassa kaṇājakaṃ bhojanaṃ dīyati bilaṅgadutiyaṃ, evamevassu me, bhikkhave, pitu nivesane dāsakammakaraporisassa sālimaṃsodano dīyati.
PTS 1.146已對照

“諸比丘,當我具足這樣的富盛(iddhi)、這樣的柔軟時,我這樣想:‘無聞凡夫自己是老法、未超越老,見到他人衰老,便苦惱、羞慚、厭惡,卻忽略了自己;我也是老法、未超越老。若我是老法、未超越老,見到他人衰老,便苦惱、羞慚、厭惡,這對我是不相稱的。’諸比丘,當我這樣省察時,那在少壯中的少壯憍便全然舍斷了。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, evarūpāya iddhiyā samannāgatassa evarūpena ca sukhumālena etadahosi – ‘assutavā kho puthujjano attanā jarādhammo samāno jaraṃ anatīto paraṃ jiṇṇaṃ disvā aṭṭīyati harāyati jigucchati attānaṃyeva atisitvā, ahampi khomhi jarādhammo jaraṃ anatīto. Ahañceva [ahañce (?)] kho pana jarādhammo samāno jaraṃ anatīto paraṃ jiṇṇaṃ disvā aṭṭīyeyyaṃ harāyeyyaṃ jiguccheyyaṃ na metaṃ assa patirūpa’nti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, iti paṭisañcikkhato yo yobbane yobbanamado so sabbaso pahīyi.
已對照

“無聞凡夫自己是病法、未超越病,見到他人生病,便苦惱、羞慚、厭惡,卻忽略了自己。‘我也是病法、未超越病。若我是病法、未超越病,見到他人生病,便苦惱、羞慚、厭惡,這對我是不相稱的。’諸比丘,當我這樣省察時,那在無病中的無病憍便全然舍斷了。

‘‘Assutavā kho puthujjano attanā byādhidhammo samāno byādhiṃ anatīto paraṃ byādhitaṃ disvā aṭṭīyati harāyati jigucchati attānaṃyeva atisitvā – ‘ahampi khomhi byādhidhammo byādhiṃ anatīto, ahañceva kho pana byādhidhammo samāno byādhiṃ anatīto paraṃ byādhikaṃ disvā aṭṭīyeyyaṃ harāyeyyaṃ jiguccheyyaṃ, na metaṃ assa patirūpa’nti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, iti paṭisañcikkhato yo ārogye ārogyamado so sabbaso pahīyi.
緬 1.145已對照

“無聞凡夫自己是死法、未超越死,見到他人死去,便苦惱、羞慚、厭惡,卻忽略了自己。‘我也是死法、未超越死。若我是死法、未超越死,見到他人死去,便苦惱、羞慚、厭惡,這對我是不相稱的。’諸比丘,當我這樣省察時,那在活命中的活命憍便全然舍斷了。”

‘‘Assutavā kho puthujjano attanā maraṇadhammo samāno maraṇaṃ anatīto paraṃ mataṃ disvā aṭṭīyati harāyati jigucchati attānaṃyeva atisitvā – ‘ahampi khomhi maraṇadhammo, maraṇaṃ anatīto, ahaṃ ceva kho pana maraṇadhammo samāno maraṇaṃ anatīto paraṃ mataṃ disvā aṭṭīyeyyaṃ harāyeyyaṃ jiguccheyyaṃ, na metaṃ assa patirūpa’nti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, iti paṭisañcikkhato yo jīvite jīvitamado so sabbaso pahīyī’’ti.
PTS 1.147已對照

“諸比丘,有這三種憍。哪三種[憍]呢?少壯憍、無病憍、活命憍。諸比丘,或無聞凡夫沉醉於少壯憍,便以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。他以身行了惡行、以語行了惡行、以意行了惡行,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。諸比丘,或無聞凡夫沉醉於無病憍……乃至……諸比丘,或無聞凡夫沉醉於活命憍,便以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。他以身行了惡行、以語行了惡行、以意行了惡行,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。

‘‘Tayome, bhikkhave, madā. Katame tayo? Yobbanamado, ārogyamado, jīvitamado. Yobbanamadamatto vā, bhikkhave, assutavā puthujjano kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā, vācāya duccaritaṃ caritvā, manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Ārogyamadamatto vā, bhikkhave, assutavā puthujjano…pe… jīvitamadamatto vā, bhikkhave, assutavā puthujjano kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā, vācāya duccaritaṃ caritvā, manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.
已對照

“諸比丘,或比丘沉醉於少壯憍,便捨棄學處而還俗。諸比丘,或比丘沉醉於無病憍……乃至……諸比丘,或比丘沉醉於活命憍,便捨棄學處而還俗。”

‘‘Yobbanamadamatto vā, bhikkhave, bhikkhu sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati. Ārogyamadamatto vā, bhikkhave, bhikkhu…pe… jīvitamadamatto vā, bhikkhave, bhikkhu sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattatī’’ti.
已對照

“凡夫們是病法、老法,又是死法;

‘‘Byādhidhammā jarādhammā, atho maraṇadhammino;
已對照

他們本是怎樣的法,就是那樣的,[卻]厭惡[他人]。

Yathādhammā [byādhidhammo jarādhammo, atho maraṇadhammiko; yathā dhammo (ka.)] tathāsantā, jigucchanti puthujjanā.
已對照

“若我對有這樣法的眾生厭惡,

‘‘Ahañce taṃ jiguccheyyaṃ, evaṃdhammesu pāṇisu;
已對照

對這樣而住的我來說,這是不相稱的。

Na metaṃ patirūpassa, mama evaṃ vihārino.
已對照

“我這樣而住,了知了無依之法;

‘‘Sohaṃ evaṃ viharanto, ñatvā dhammaṃ nirūpadhiṃ;
已對照

凡在無病、在少壯、在活命中的諸憍,

Ārogye yobbanasmiñca, jīvitasmiñca ye madā.
已對照

“我已勝伏一切憍,見到出離中的安穩;

‘‘Sabbe made abhibhosmi [atītosmi (ka.)], nekkhamme daṭṭhu khemataṃ;
已對照

當我觀見涅槃時,我生起了奮發。

Tassa me ahu ussāho, nibbānaṃ abhipassato.
已對照

“如今我已不能再受用諸欲;

‘‘Nāhaṃ bhabbo etarahi, kāmāni paṭisevituṃ;
已對照

我將不退轉,以梵行為歸趣。”第九[經]。

Anivatti bhavissāmi, brahmacariyaparāyaṇo’’ti. navamaṃ;
已對照

十、增上經

10. Ādhipateyyasuttaṃ
40PTS 1.148緬 1.146已對照

四十、“諸比丘,有這三種增上。哪三種[增上]呢?自增上、世間增上、法增上。諸比丘,什麼是自增上呢?諸比丘,在此,比丘去到林野、或去到樹下、或去到空屋,這樣省察:‘我不是為衣之故從家出家、成為無家者,不是為缽食之故,不是為坐臥處之故,不是為這樣那樣的有之故從家出家、成為無家者。而我已沉陷於生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱,沉陷於苦、為苦所迫;但願能了知這整個苦蘊的終結。若我捨棄了怎樣的諸欲而從家出家、成為無家者,卻又去尋求那樣的諸欲,或比那更惡劣的[諸欲],這對我是不相稱的。’他這樣省察:‘我所發起的精進將是不退縮的,念將現起而不忘失,身將輕安而不躁動,心將得定而專一。’他正以自己為主,舍斷不善,修習善,舍斷有罪的,修習無罪的,守護自身清淨。諸比丘,這稱為自增上。

“諸比丘,什麼是世間增上呢?諸比丘,在此,比丘去到林野、或去到樹下、或去到空屋,這樣省察:‘我不是為衣之故從家出家、成為無家者,不是為缽食之故,不是為坐臥處之故,不是為這樣那樣的有之故從家出家、成為無家者。而我已沉陷於生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱,沉陷於苦、為苦所迫;但願能了知這整個苦蘊的終結。若我這樣出家,卻尋思欲尋,或尋思瞋尋,或尋思害尋——而這世間的聚居是廣大的,在廣大的世間聚居中,有具神通、具天眼、知他心的沙門婆羅門。他們從遠處也看得見,近在身邊卻不被看見,以心也了知[他人的]心。他們也會這樣知道我:“諸位,請看這位良家子,他因信而從家出家、成為無家者,[卻]與諸惡不善法相雜而住。”也有具神通、具天眼、知他心的天神。他們從遠處也看得見,近在身邊卻不被看見,以心也知道[他人的]心。他們也會這樣知道我:“諸位,請看這位良家子,他因信而從家出家、成為無家者,[卻]與諸惡不善法相雜而住。”’他這樣省察:‘我所發起的精進將是不退縮的,念將現起而不忘失,身將輕安而不躁動,心將得定而專一。’他正以世間為主,舍斷不善,修習善,舍斷有罪的,修習無罪的,守護自身清淨。諸比丘,這稱為世間增上。

“諸比丘,什麼是法增上呢?諸比丘,在此,比丘去到林野、或去到樹下、或去到空屋,這樣省察:‘我不是為衣之故從家出家、成為無家者,不是為缽食之故,不是為坐臥處之故,不是為這樣那樣的有之故從家出家、成為無家者。而我已沉陷於生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱,沉陷於苦、為苦所迫;但願能了知這整個苦蘊的終結。法是世尊所善說的,是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。而我有知而見而住的同梵行者。若我在這樣善說的法與律中出家,卻懈怠、放逸而住,這對我是不相稱的。’他這樣省察:‘我所發起的精進將是不退縮的,念將現起而不忘失,身將輕安而不躁動,心將得定而專一。’他正以法為主,舍斷不善,修習善,舍斷有罪的,修習無罪的,守護自身清淨。諸比丘,這稱為法增上。諸比丘,這就是三種增上。”

“對作惡業者,世間沒有所謂隱秘之處;

人啊,你的自己知道[那]是真還是假。

“喂,[自己]是好的見證者,你卻輕視了自己;

你自身中存有惡,卻向自己隱藏。

“諸天與諸如來都看見,

世間裡行於不平[之行]的愚人。

因此,[應當成為]以自為增上者、

以世間為主者、審慎者、修禪者。

“以法為主者、隨法而行者,

真實勇猛的牟尼不會衰退;

強壓了魔,降伏了終結者,

那精勤者觸證了生之滅盡;

他是如是者、世間解、善慧者,

於一切法非彼所成的牟尼。”第十[經]。

40. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, ādhipateyyāni. Katamāni tīṇi? Attādhipateyyaṃ, lokādhipateyyaṃ, dhammādhipateyyaṃ. Katamañca, bhikkhave, attādhipateyyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘na kho panāhaṃ cīvarahetu agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Na piṇḍapātahetu, na senāsanahetu, na itibhavābhavahetu agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Api ca khomhi otiṇṇo jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, dukkhotiṇṇo dukkhapareto. Appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti. Ahañceva kho pana yādisake [yādisake vā (sī. pī. ka.)] kāme ohāya agārasmā anagāriyaṃ pabbajito tādisake vā [ca (ka.)] kāme pariyeseyyaṃ tato vā [ca (ka.)] pāpiṭṭhatare, na metaṃ patirūpa’nti. So iti paṭisañcikkhati – ‘āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ bhavissati asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekagga’nti. So attānaṃyeva adhipatiṃ karitvā akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti, sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti, suddhaṃ attānaṃ pariharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, attādhipateyyaṃ.
‘‘Katamañca, bhikkhave, lokādhipateyyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘na kho panāhaṃ cīvarahetu agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Na piṇḍapātahetu, na senāsanahetu, na itibhavābhavahetu agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Api ca khomhi otiṇṇo jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, dukkhotiṇṇo dukkhapareto. Appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā’ti. Ahañceva kho pana evaṃ pabbajito samāno kāmavitakkaṃ vā vitakkeyyaṃ, byāpādavitakkaṃ vā vitakkeyyaṃ, vihiṃsāvitakkaṃ vā vitakkeyyaṃ, mahā kho panāyaṃ lokasannivāso. Mahantasmiṃ kho pana lokasannivāse santi samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno. Te dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti, cetasāpi cittaṃ pajānanti [jānanti (ka.)]. Tepi maṃ evaṃ jāneyyuṃ – ‘passatha, bho, imaṃ kulaputtaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno vokiṇṇo viharati pāpakehi akusalehi dhammehī’ti. Devatāpi kho santi iddhimantiniyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo. Tā dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti, cetasāpi cittaṃ jānanti. Tāpi maṃ evaṃ jāneyyuṃ – ‘passatha, bho, imaṃ kulaputtaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno vokiṇṇo viharati pāpakehi akusalehi dhammehī’ti. So iti paṭisañcikkhati – ‘āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ bhavissati asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekagga’nti. So lokaṃyeva adhipatiṃ karitvā akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti, sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti, suddhaṃ attānaṃ pariharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, lokādhipateyyaṃ.
‘‘Katamañca, bhikkhave, dhammādhipateyyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘na kho panāhaṃ cīvarahetu agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Na piṇḍapātahetu, na senāsanahetu, na itibhavābhavahetu agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Api ca khomhi otiṇṇo jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, dukkhotiṇṇo dukkhapareto. Appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti. Svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhīti. Santi kho pana me sabrahmacārī jānaṃ passaṃ viharanti. Ahañceva kho pana evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajito samāno kusīto vihareyyaṃ pamatto, na metaṃ assa patirūpa’nti. So iti paṭisañcikkhati – ‘āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ bhavissati asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekagga’nti. So dhammaṃyeva adhipatiṃ karitvā akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti, sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti, suddhaṃ attānaṃ pariharati. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dhammādhipateyyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi ādhipateyyānī’’ti.
‘‘Natthi loke raho nāma, pāpakammaṃ pakubbato;
Attā te purisa jānāti, saccaṃ vā yadi vā musā.
‘‘Kalyāṇaṃ vata bho sakkhi, attānaṃ atimaññasi;
Yo santaṃ attani pāpaṃ, attānaṃ parigūhasi.
‘‘Passanti devā ca tathāgatā ca,
Lokasmiṃ bālaṃ visamaṃ carantaṃ;
Tasmā hi attādhipateyyako ca [attādhipako sako care (sī. syā. kaṃ. pī.)],
Lokādhipo ca nipako ca jhāyī.
‘‘Dhammādhipo ca anudhammacārī,
Na hīyati saccaparakkamo muni;
Pasayha māraṃ abhibhuyya antakaṃ,
Yo ca phusī jātikkhayaṃ padhānavā;
So tādiso lokavidū sumedho,
Sabbesu dhammesu atammayo munī’’ti. dasamaṃ;
已對照

天使品第四。

Devadūtavaggo catuttho.
已對照

其攝頌——

梵天、阿難、舍利弗,因緣與手長者;

天使、兩[經]四大王,柔軟與增上。

Tassuddānaṃ –
Brahma ānanda sāriputto, nidānaṃ hatthakena ca;
Dūtā duve ca rājāno, sukhumālādhipateyyena cāti.