快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 三集·拘屍那羅品 Kusināravaggo

本經目錄(十三)三、拘屍那羅品一、拘屍那羅經二、諍論經三、瞿曇塔廟經四、跋蘭度·迦羅摩經五、手天子經六、腐穢經七、第一阿那律經八、第二阿那律經九、覆藏經十、刻文經拘屍那羅品第十三。

已對照

(十三)三、拘屍那羅品

(13) 3. Kusināravaggo
已對照

一、拘屍那羅經

1. Kusinārasuttaṃ
124PTS 1.274已對照

一百二十四、一時,世尊住在拘屍那羅(Kusinārā)供物叢林(Baliharaṇa vanasaṇḍa)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

124. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kusinārāyaṃ viharati baliharaṇe vanasaṇḍe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
緬 1.278已對照

“諸比丘,在此,比丘依止某一村落或市鎮而住。居士或居士子來到他那裡,以明日的飯食邀請[他]。諸比丘,比丘若願意,便接受。他在那一夜過後,在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到那居士或居士子的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。那居士或居士子以上妙的嚼食、噉食親手奉侍他,使之飽足滿意。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu aññataraṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati. Tamenaṃ gahapati vā gahapatiputto vā upasaṅkamitvā svātanāya bhattena nimanteti. Ākaṅkhamāno, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti. So tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena tassa gahapatissa vā gahapatiputtassa vā nivesanaṃ tenupasaṅkamati; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdati. Tamenaṃ so gahapati vā gahapatiputto vā paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappeti sampavāreti.
已對照

“他這樣想:‘這居士或居士子以上妙的嚼食、噉食親手奉侍我,使我飽足滿意,真好啊!’他又這樣想:‘啊,願這居士或居士子將來也以這樣上妙的嚼食、噉食親手奉侍我,使我飽足滿意!’他貪著、迷醉、沉溺,不見過患,無出離之慧而受用那缽食。他在那裡既尋思欲尋,也尋思瞋尋,也尋思害尋。諸比丘,我說施與這樣的比丘,[其]所施沒有大果。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為[那]比丘放逸而住。

‘‘Tassa evaṃ hoti – ‘sādhu vata myāyaṃ gahapati vā gahapatiputto vā paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappeti sampavāretī’ti. Evampissa hoti – ‘aho vata māyaṃ gahapati vā gahapatiputto vā āyatimpi evarūpena paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappeyya sampavāreyyā’ti! So taṃ piṇḍapātaṃ gathito [gadhito (syā. kaṃ. ka.)] mucchito ajjhosanno [ajjhāpanno (sī. ka.) ajjhopanno (ṭīkā)] anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati. So tattha kāmavitakkampi vitakketi, byāpādavitakkampi vitakketi, vihiṃsāvitakkampi vitakketi. Evarūpassāhaṃ, bhikkhave, bhikkhuno dinnaṃ na mahapphalanti vadāmi. Taṃ kissa hetu? Pamatto hi, bhikkhave, bhikkhu viharati.
已對照

“諸比丘,又在此,比丘依止某一村落或市鎮而住。居士或居士子來到他那裡,以明日的飯食邀請[他]。諸比丘,比丘若願意,便接受。他在那一夜過後,在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到那居士或居士子的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。那居士或居士子以上妙的嚼食、噉食親手奉侍他,使之飽足滿意。

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhu aññataraṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati. Tamenaṃ gahapati vā gahapatiputto vā upasaṅkamitvā svātanāya bhattena nimanteti. Ākaṅkhamāno, bhikkhave, bhikkhu adhivāseti. So tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena tassa gahapatissa vā gahapatiputtassa vā nivesanaṃ tenupasaṅkamati; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdati. Tamenaṃ so gahapati vā gahapatiputto vā paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappeti sampavāreti.
PTS 1.275緬 1.279已對照

“他不這樣想:‘這居士或居士子以上妙的嚼食、噉食親手奉侍我,使我飽足滿意,真好啊!’他也不這樣想:‘啊,願這居士或居士子將來也以這樣上妙的嚼食、噉食親手奉侍我,使我飽足滿意!’他不貪著、不迷醉、不沉溺,見其過患,以出離之慧而受用那缽食。他在那裡既尋思出離尋,也尋思無瞋尋,也尋思無害尋。諸比丘,我說施與這樣的比丘,[其]所施有大果。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為[那]比丘不放逸而住。”第一[經]。

‘‘Tassa na evaṃ hoti – ‘sādhu vata myāyaṃ gahapati vā gahapatiputto vā paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappeti sampavāretī’ti. Evampissa na hoti – ‘aho vata māyaṃ gahapati vā gahapatiputto vā āyatimpi evarūpena paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappeyya sampavāreyyā’ti! So taṃ piṇḍapātaṃ agathito amucchito anajjhosanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. So tattha nekkhammavitakkampi vitakketi, abyāpādavitakkampi vitakketi, avihiṃsāvitakkampi vitakketi. Evarūpassāhaṃ, bhikkhave, bhikkhuno dinnaṃ mahapphalanti vadāmi. Taṃ kissa hetu? Appamatto hi, bhikkhave, bhikkhu viharatī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、諍論經

2. Bhaṇḍanasuttaṃ
125已對照

一百二十五、“諸比丘,在哪一方,比丘們起了糾紛、起了爭吵、陷入爭論,以口舌之矛互相刺戳而住,諸比丘,那一方我連作意都不安適,何況前往!對此我得出結論:‘那些具壽確實舍斷了三種法,多作了三種法。舍斷了哪三種法呢?出離尋、無瞋尋、無害尋——他們舍斷了這三種法。多作了哪三種法呢?欲尋、瞋尋、害尋——他們多作了這三種法。’諸比丘,在哪一方,比丘們起了糾紛、起了爭吵、陷入爭論,以口舌之矛互相刺戳而住,諸比丘,那一方我連作意都不安適,何況前往!對此我得出結論:‘那些具壽確實舍斷了這三種法,多作了這三種法。’

125. ‘‘Yassaṃ, bhikkhave, disāyaṃ bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti, manasi kātumpi me esā, bhikkhave, disā na phāsu hoti, pageva gantuṃ! Niṭṭhamettha gacchāmi – ‘addhā te āyasmanto tayo dhamme pajahiṃsu, tayo dhamme bahulamakaṃsu [bahulīmakaṃsu (syā. kaṃ. pī.)]. Katame tayo dhamme pajahiṃsu? Nekkhammavitakkaṃ, abyāpādavitakkaṃ, avihiṃsāvitakkaṃ – ime tayo dhamme pajahiṃsu. Katame tayo dhamme bahulamakaṃsu? Kāmavitakkaṃ, byāpādavitakkaṃ, vihiṃsāvitakkaṃ – ime tayo dhamme bahulamakaṃsu’. Yassaṃ, bhikkhave, disāyaṃ bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti, manasi kātumpi me esā, bhikkhave, disā na phāsu hoti, pageva gantuṃ! Niṭṭhamettha gacchāmi – ‘addhā te āyasmanto ime tayo dhamme pajahiṃsu, ime tayo dhamme bahulamakaṃsu’’’.
PTS 1.276已對照

“諸比丘,而在哪一方,比丘們和合、和睦、無爭,成乳水[交融]之狀,以親愛之眼互相看視而住,諸比丘,那一方我連前往都安適,何況作意!對此我得出結論:‘那些具壽確實舍斷了三種法,多作了三種法。舍斷了哪三種法呢?欲尋、瞋尋、害尋——他們舍斷了這三種法。多作了哪三種法呢?出離尋、無瞋尋、無害尋——他們多作了這三種法。’諸比丘,在哪一方,比丘們和合、和睦、無爭,成乳水[交融]之狀,以親愛之眼互相看視而住,諸比丘,那一方我連前往都安適,何況作意!對此我得出結論:‘那些具壽確實舍斷了這三種法,多作了這三種法。’”第二[經]。

‘‘Yassaṃ pana, bhikkhave, disāyaṃ bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti, gantumpi me esā, bhikkhave, disā phāsu hoti, pageva manasi kātuṃ! Niṭṭhamettha gacchāmi – ‘addhā te āyasmanto tayo dhamme pajahiṃsu, tayo dhamme bahulamakaṃsu. Katame tayo dhamme pajahiṃsu? Kāmavitakkaṃ, byāpādavitakkaṃ, vihiṃsāvitakkaṃ – ime tayo dhamme pajahiṃsu. Katame tayo dhamme bahulamakaṃsu? Nekkhammavitakkaṃ, abyāpādavitakkaṃ, avihiṃsāvitakkaṃ – ime tayo dhamme bahulamakaṃsu’. Yassaṃ, bhikkhave, disāyaṃ bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti, gantumpi me esā, bhikkhave, disā phāsu hoti, pageva manasi kātuṃ! Niṭṭhamettha gacchāmi – ‘addhā te āyasmanto ime tayo dhamme pajahiṃsu, ime tayo dhamme bahulamakaṃsū’’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、瞿曇塔廟經

3. Gotamakacetiyasuttaṃ
126緬 1.280已對照

一百二十六、一時,世尊住在毘舍離(Vesālī)瞿曇塔廟(Gotamaka cetiya)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

126. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati gotamake cetiye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,我以證知而說法,不以不證知。諸比丘,我以有因緣而說法,不以無因緣。諸比丘,我以有示導(sappāṭihāriya)而說法,不以無示導。諸比丘,我既以證知而說法,不以不證知;以有因緣而說法,不以無因緣;以有示導而說法,不以無示導,[則]教誡應當作,教敕應當作。而諸比丘,這足以令你們喜足、足以令你們悅意、足以令你們喜悅:‘世尊是正等正覺者,法是善說的,僧團是善行道的。’”

‘‘Abhiññāyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no anabhiññāya. Sanidānāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no anidānaṃ. Sappāṭihāriyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no appāṭihāriyaṃ. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, abhiññāya dhammaṃ desayato no anabhiññāya, sanidānaṃ dhammaṃ desayato no anidānaṃ, sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desayato no appāṭihāriyaṃ, karaṇīyo ovādo, karaṇīyā anusāsanī. Alañca pana vo, bhikkhave, tuṭṭhiyā, alaṃ attamanatāya, alaṃ somanassāya – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’’ti.
已對照

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。而在說這記說(veyyākaraṇa)時,千世界震動了。第三[經]。

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne sahassī lokadhātu akampitthāti. Tatiyaṃ.
已對照

四、跋蘭度·迦羅摩經

4. Bharaṇḍukālāmasuttaṃ
127已對照

一百二十七、一時,世尊在憍薩羅國遊行,來到迦毘羅衛(Kapilavatthu)。釋迦人摩訶男(Mahānāma Sakka)聽說:“據說世尊已經到達迦毘羅衛。”那時,釋迦人摩訶男來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。世尊對站在一旁的釋迦人摩訶男這樣說——

127. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu cārikaṃ caramāno yena kapilavatthu tadavasari. Assosi kho mahānāmo sakko – ‘‘bhagavā kira kapilavatthuṃ anuppatto’’ti. Atha kho mahānāmo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho mahānāmaṃ sakkaṃ bhagavā etadavoca –
PTS 1.277已對照

“去吧,摩訶男,在迦毘羅衛找一處這樣的住處,讓我們今天能在那裡住一夜。”“是的,尊者。”釋迦人摩訶男應諾世尊之後,進入迦毘羅衛,走遍整個迦毘羅衛,在迦毘羅衛卻沒有見到可讓世尊今天在那裡住一夜的這樣的住處。

‘‘Gaccha, mahānāma, kapilavatthusmiṃ, tathārūpaṃ āvasathaṃ jāna yatthajja mayaṃ ekarattiṃ vihareyyāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho mahānāmo sakko bhagavato paṭissutvā kapilavatthuṃ pavisitvā kevalakappaṃ kapilavatthuṃ anvāhiṇḍanto [āhiṇḍanto (syā. kaṃ.)] nāddasa kapilavatthusmiṃ tathārūpaṃ āvasathaṃ yatthajja bhagavā ekarattiṃ vihareyya.
緬 1.281已對照

那時,釋迦人摩訶男來到世尊之處;到了之後,對世尊這樣說——“尊者,迦毘羅衛沒有可讓世尊今天在那裡住一夜的這樣的住處。尊者,這位跋蘭度·迦羅摩(Bharaṇḍu Kālāma)是世尊往昔的同梵行者。願世尊今天在他的靜修處(assama)住一夜。”“去吧,摩訶男,鋪設敷具吧。”“是的,尊者。”釋迦人摩訶男應諾世尊之後,來到跋蘭度·迦羅摩的靜修處;到了之後,鋪設了敷具,放好了洗足的水,來到世尊之處;到了之後,對世尊這樣說——“尊者,敷具已經鋪好,洗足的水已經放好。尊者,現在正是世尊認為適時的時候。”

Atha kho mahānāmo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘natthi, bhante, kapilavatthusmiṃ tathārūpo āvasatho yatthajja bhagavā ekarattiṃ vihareyya. Ayaṃ, bhante, bharaṇḍu kālāmo bhagavato purāṇasabrahmacārī. Tassajja bhagavā assame ekarattiṃ viharatū’’ti. ‘‘Gaccha, mahānāma, santharaṃ paññapehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho mahānāmo sakko bhagavato paṭissutvā yena bharaṇḍussa kālāmassa assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā santharaṃ paññāpetvā udakaṃ ṭhapetvā pādānaṃ dhovanāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘santhato, bhante, santhāro, udakaṃ ṭhapitaṃ pādānaṃ dhovanāya. Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.
已對照

那時,世尊來到跋蘭度·迦羅摩的靜修處;到了之後,坐在所敷設的座位上。坐下之後,世尊洗了足。那時,釋迦人摩訶男這樣想:“今天不是親近世尊的時候。世尊疲倦了。我明天再來親近世尊吧。”他禮敬世尊,右繞之後離去。

Atha kho bhagavā yena bharaṇḍussa kālāmassa assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā pāde pakkhālesi. Atha kho mahānāmassa sakkassa etadahosi – ‘‘akālo kho ajja bhagavantaṃ payirupāsituṃ. Kilanto bhagavā. Sve dānāhaṃ bhagavantaṃ payirupāsissāmī’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
PTS 1.278已對照

那時,釋迦人摩訶男在那一夜過後,來到世尊之處;到了之後,坐在一旁。世尊對坐在一旁的釋迦人摩訶男這樣說——“摩訶男,世間有這三種導師存在、可得。哪三種[導師]呢?摩訶男,在此,有某位導師施設對諸欲的遍知,不施設對諸色的遍知,不施設對諸受的遍知。摩訶男,又在此,有某位導師施設對諸欲的遍知,施設對諸色的遍知,不施設對諸受的遍知。摩訶男,又在此,有某位導師施設對諸欲的遍知,施設對諸色的遍知,施設對諸受的遍知。摩訶男,這就是世間存在、可得的三種導師。摩訶男,這三種導師的究竟(niṭṭhā)是一究竟,還是多究竟?”

Atha kho mahānāmo sakko tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho mahānāmaṃ sakkaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘tayo khome, mahānāma, satthāro santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Idha, mahānāma, ekacco satthā kāmānaṃ pariññaṃ paññāpeti; na rūpānaṃ pariññaṃ paññāpeti, na vedanānaṃ pariññaṃ paññāpeti. Idha pana, mahānāma, ekacco satthā kāmānaṃ pariññaṃ paññāpeti, rūpānaṃ pariññaṃ paññāpeti; na vedanānaṃ pariññaṃ paññāpeti. Idha pana, mahānāma, ekacco satthā kāmānaṃ pariññaṃ paññāpeti, rūpānaṃ pariññaṃ paññāpeti, vedanānaṃ pariññaṃ paññāpeti. Ime kho, mahānāma, tayo satthāro santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. ‘Imesaṃ, mahānāma, tiṇṇaṃ satthārānaṃ ekā niṭṭhā udāhu puthu niṭṭhā’’’ti?
緬 1.282已對照

這樣說了之後,跋蘭度·迦羅摩對釋迦人摩訶男這樣說——“摩訶男,你說‘是一’。”這樣說了之後,世尊對釋迦人摩訶男這樣說——“摩訶男,你說‘是各異的’。”第二次,跋蘭度·迦羅摩也對釋迦人摩訶男這樣說:“摩訶男,你說‘是一’。”第二次,世尊也對釋迦人摩訶男這樣說:“摩訶男,你說‘是各異的’。”第三次,跋蘭度·迦羅摩也對釋迦人摩訶男這樣說:“摩訶男,你說‘是一’。”第三次,世尊也對釋迦人摩訶男這樣說:“摩訶男,你說‘是各異的’。”

Evaṃ vutte bharaṇḍu kālāmo mahānāmaṃ sakkaṃ etadavoca – ‘‘ekāti, mahānāma, vadehī’’ti. Evaṃ vutte bhagavā mahānāmaṃ sakkaṃ etadavoca – ‘‘nānāti, mahānāma, vadehī’’ti. Dutiyampi kho bharaṇḍu kālāmo mahānāmaṃ sakkaṃ etadavoca – ‘‘ekāti, mahānāma, vadehī’’ti. Dutiyampi kho bhagavā mahānāmaṃ sakkaṃ etadavoca – ‘‘nānāti, mahānāma, vadehī’’ti. Tatiyampi kho bharaṇḍu kālāmo mahānāmaṃ sakkaṃ etadavoca – ‘‘ekāti, mahānāma, vadehī’’ti. Tatiyampi kho bhagavā mahānāmaṃ sakkaṃ etadavoca – ‘‘nānāti, mahānāma, vadehī’’ti.
已對照

那時,跋蘭度·迦羅摩這樣想:“我竟在有大威勢的釋迦人摩訶男面前,被沙門喬達摩直到第三次地貶斥了。我何不離開迦毘羅衛呢?”於是,跋蘭度·迦羅摩離開了迦毘羅衛。他離開了迦毘羅衛,就這樣一去,不再回來。第四[經]。

Atha kho bharaṇḍu kālāmassa etadahosi – ‘‘mahesakkhassa vatamhi mahānāmassa sakkassa sammukhā samaṇena gotamena yāvatatiyaṃ apasādito. Yaṃnūnāhaṃ kapilavatthumhā pakkameyya’’nti. Atha kho bharaṇḍu kālāmo kapilavatthumhā pakkāmi. Yaṃ kapilavatthumhā pakkāmi tathā pakkantova ahosi na puna paccāgacchīti. Catutthaṃ.
已對照

五、手天子經

5. Hatthakasuttaṃ
128已對照

一百二十八、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,手天子(Hatthaka devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到世尊之處;到了之後,[想著]“我要站在世尊面前”,卻一直下沉、一直陷沒,不能停住。猶如酥或油倒在沙上,一直下沉、一直陷沒,不能停住;同樣,手天子[想著]“我要站在世尊面前”,卻一直下沉、一直陷沒,不能停住。

128. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho hatthako devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā – ‘‘bhagavato purato ṭhassāmī’’ti osīdatimeva saṃsīdatimeva [osīdati ceva saṃsīdati ca (sī. pī.), osīdati saṃsīdati (syā. kaṃ.)], na sakkoti saṇṭhātuṃ. Seyyathāpi nāma sappi vā telaṃ vā vālukāya āsittaṃ osīdatimeva saṃsīdatimeva, na saṇṭhāti; evamevaṃ hatthako devaputto – ‘‘bhagavato purato ṭhassāmī’’ti osīdatimeva saṃsīdatimeva, na sakkoti saṇṭhātuṃ.
PTS 1.279已對照

那時,世尊對手天子這樣說——“手[天子],你化作粗大的自體吧。”“是的,尊者。”手天子應諾世尊之後,化作粗大的自體,禮敬世尊,站在一旁。世尊對站在一旁的手天子這樣說——

Atha kho bhagavā hatthakaṃ devaputtaṃ etadavoca – ‘‘oḷārikaṃ, hatthaka, attabhāvaṃ abhinimmināhī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti, kho hatthako devaputto bhagavato paṭissutvā oḷārikaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho hatthakaṃ devaputtaṃ bhagavā etadavoca –
緬 1.283已對照

“手[天子],你從前身為人時那些通利(pavattin)的法,現在那些法還通利嗎?”“尊者,我從前身為人時那些通利的法,現在那些法仍然通利;尊者,我從前身為人時那些不通利的法,現在那些法也通利了。尊者,猶如世尊現在為比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、諸王、王的大臣、外道、外道弟子所簇擁而住;同樣,尊者,我為諸天子所簇擁而住。尊者,諸天子甚至從遠處來到手天子身邊,[說]:‘我們要聽法。’尊者,我對三種法未滿足、不退縮而命終了。對哪三種[法]呢?尊者,我對見世尊未滿足、不退縮而命終了;尊者,我對聽聞正法未滿足、不退縮而命終了;尊者,我對侍奉僧團未滿足、不退縮而命終了。尊者,我對這三種法未滿足、不退縮而命終了。”

‘‘Ye te, hatthaka, dhammā pubbe manussabhūtassa pavattino ahesuṃ, api nu te te dhammā etarahi pavattino’’ti? ‘‘Ye ca me, bhante, dhammā pubbe manussabhūtassa pavattino ahesuṃ, te ca me dhammā etarahi pavattino; ye ca me, bhante, dhammā pubbe manussabhūtassa nappavattino ahesuṃ, te ca me dhammā etarahi pavattino. Seyyathāpi, bhante, bhagavā etarahi ākiṇṇo viharati bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi; evamevaṃ kho ahaṃ, bhante, ākiṇṇo viharāmi devaputtehi. Dūratopi, bhante, devaputtā āgacchanti hatthakassa devaputtassa santike ‘dhammaṃ sossāmā’ti. Tiṇṇāhaṃ, bhante, dhammānaṃ atitto appaṭivāno kālaṅkato. Katamesaṃ tiṇṇaṃ? Bhagavato ahaṃ, bhante, dassanassa atitto appaṭivāno kālaṅkato; saddhammasavanassāhaṃ, bhante, atitto appaṭivāno kālaṅkato; saṅghassāhaṃ, bhante, upaṭṭhānassa atitto appaṭivāno kālaṅkato. Imesaṃ kho ahaṃ, bhante, tiṇṇaṃ dhammānaṃ atitto appaṭivāno kālaṅkato’’ti.
已對照

“我對見世尊,任何時候都未得滿足,

‘‘Nāhaṃ bhagavato dassanassa, tittimajjhagā [titti tittisambhavaṃ (ka.)] kudācanaṃ;
已對照

對侍奉僧團,以及聽聞正法[亦然]。

Saṅghassa upaṭṭhānassa, saddhammasavanassa ca.
已對照

“修學增上戒,樂於聽聞正法,

‘‘Adhisīlaṃ sikkhamāno, saddhammasavane rato;
已對照

對三種法未滿足,手[天子]已往無煩天(Avihā)。”第五[經]。

Tiṇṇaṃ dhammānaṃ atitto, hatthako avihaṃ gato’’ti. pañcamaṃ;
已對照

六、腐穢經

6. Kaṭuviyasuttaṃ
129PTS 1.280已對照

一百二十九、一時,世尊住在波羅奈仙人墮處鹿野苑。那時,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入波羅奈乞食。世尊在牛市的波利叉樹(goyogapilakkha)[旁]乞食時,見到某位比丘其味空虛、以外為味、失念、無正知、心不得定、心散亂、諸根如俗。見了之後,對那位比丘這樣說——

129. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya bārāṇasiṃ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho bhagavā goyogapilakkhasmiṃ [goyogamilakkhasmiṃ (syā. kaṃ. ka.)] piṇḍāya caramāno [caramānaṃ (ka.)] aññataraṃ bhikkhuṃ rittassādaṃ bāhirassādaṃ muṭṭhassatiṃ asampajānaṃ asamāhitaṃ vibbhantacittaṃ pākatindriyaṃ. Disvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca –
已對照

“比丘,你不要使自己成為腐穢(kaṭuviya)的。比丘,那已成腐穢、被腥臭(āmagandha)浸透的自己,蒼蠅竟不會追隨、不會叮食——此事不可能有。”那時,那位比丘受世尊以這教誡教誡之後,生起了悚懼。那時,世尊在波羅奈乞食之後,飯後從乞食回來,召喚諸比丘——

‘‘Mā kho tvaṃ, bhikkhu, attānaṃ kaṭuviyamakāsi. Taṃ vata bhikkhu kaṭuviyakataṃ attānaṃ āmagandhena [āmagandhe (sī. syā. kaṃ. pī.)] avassutaṃ makkhikā nānupatissanti nānvāssavissantīti [nānubandhissanti (ka.)], netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. Atha kho so bhikkhu bhagavatā iminā ovādena ovadito saṃvegamāpādi. Atha kho bhagavā bārāṇasiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto bhikkhū āmantesi –
緬 1.284已對照

“諸比丘,在此,我在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入波羅奈乞食。諸比丘,我在牛市的波利叉樹[旁]乞食時,見到某位比丘其味空虛、以外為味、失念、無正知、心不得定、心散亂、諸根如俗。見了之後,我對那位比丘這樣說——

‘‘Idhāhaṃ, bhikkhave, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya bārāṇasiṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Addasaṃ kho ahaṃ, bhikkhave, goyogapilakkhasmiṃ piṇḍāya caramāno aññataraṃ bhikkhuṃ rittassādaṃ bāhirassādaṃ muṭṭhassatiṃ asampajānaṃ asamāhitaṃ vibbhantacittaṃ pākatindriyaṃ. Disvā taṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ –
已對照

“‘比丘,你不要使自己成為腐穢的。比丘,那已成腐穢、被腥臭浸透的自己,蒼蠅竟不會追隨、不會叮食——此事不可能有。’諸比丘,那時,那位比丘受我以這教誡教誡之後,生起了悚懼。”這樣說了之後,某位比丘對世尊這樣說——“尊者,什麼是腐穢?什麼是腥臭?什麼是蒼蠅?”

‘‘‘Mā kho tvaṃ, bhikkhu, attānaṃ kaṭuviyamakāsi. Taṃ vata bhikkhu kaṭuviyakataṃ attānaṃ āmagandhena avassutaṃ makkhikā nānupatissanti nānvāssavissantīti, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’ti. Atha kho, bhikkhave, so bhikkhu mayā iminā ovādena ovadito saṃvegamāpādī’’ti. Evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, kaṭuviyaṃ? Ko āmagandho? Kā makkhikā’’ti?
已對照

“比丘,貪欲就是腐穢;瞋恚是腥臭;惡不善尋是蒼蠅。比丘,那已成腐穢、被腥臭浸透的自己,蒼蠅竟不會追隨、不會叮食——此事不可能有。

‘‘Abhijjhā kho, bhikkhu, kaṭuviyaṃ; byāpādo āmagandho; pāpakā akusalā vitakkā makkhikā. Taṃ vata, bhikkhu, kaṭuviyakataṃ attānaṃ āmagandhena avassutaṃ makkhikā nānupatissanti nānvāssavissantīti, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti.
PTS 1.281已對照

“於眼與耳不守護,於諸根不防護者,

‘‘Aguttaṃ cakkhusotasmiṃ, indriyesu asaṃvutaṃ;
已對照

蒼蠅——依貪的諸思惟——便追隨[他]。

Makkhikānupatissanti, saṅkappā rāganissitā.
已對照

“已成腐穢的比丘,被腥臭所浸透,

‘‘Kaṭuviyakato bhikkhu, āmagandhe avassuto;
已對照

遠離涅槃,唯是惱害的分受者。

Ārakā hoti nibbānā, vighātasseva bhāgavā.
已對照

“無論在村落或在林野,未得自己的寂止,

‘‘Gāme vā yadi vāraññe, aladdhā samathamattano [samamattano (sī. syā. kaṃ.), sammamattano (pī.)];
已對照

愚人、無慧者行走,為蒼蠅所簇擁。

Pareti [careti (syā. ka.)] bālo dummedho, makkhikāhi purakkhato.
已對照

“而凡具足戒、以慧樂於寂靜者,

‘‘Ye ca sīlena sampannā, paññāyūpasameratā;
已對照

寂靜而安樂地臥,已驅滅了蒼蠅。”第六[經]。

Upasantā sukhaṃ senti, nāsayitvāna makkhikā’’ti. chaṭṭhaṃ;
已對照

七、第一阿那律經

7. Paṭhamaanuruddhasuttaṃ
130緬 1.285已對照

一百三十、那時,具壽阿那律(Anuruddha)來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿那律對世尊這樣說——“尊者,在此,我以清淨、超人的天眼,看見女人大多身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。尊者,具足多少法的女人,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄呢?”

130. Atha kho āyasmā anuruddho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā anuruddho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena yebhuyyena passāmi mātugāmaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjamānaṃ. Katihi nu kho, bhante, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti?
已對照

“阿那律,具足三種法的女人,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。具足哪三種[法]呢?阿那律,在此,女人在上午以被慳垢所纏的心住於家中,在中午以被嫉所纏的心住於家中,在傍晚以被欲貪所纏的心住於家中。阿那律,具足這三種法的女人,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。”第七[經]。

‘‘Tīhi kho, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Katamehi tīhi? Idha, anuruddha, mātugāmo pubbaṇhasamayaṃ maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā agāraṃ ajjhāvasati, majjhanhikasamayaṃ issāpariyuṭṭhitena cetasā agāraṃ ajjhāvasati, sāyanhasamayaṃ kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā agāraṃ ajjhāvasati. Imehi kho, anuruddha, tīhi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、第二阿那律經

8. Dutiyaanuruddhasuttaṃ
131PTS 1.282已對照

一百三十一、那時,具壽阿那律來到具壽舍利弗之處;到了之後,與具壽舍利弗互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿那律對具壽舍利弗這樣說——“舍利弗賢友,在此,我以清淨、超人的天眼觀看千世界。我所發起的精進不退縮,念現起而不忘失,身輕安而不躁動,心得定而專一。然而我的心並不由不執取而從諸漏解脫。”

131. Atha kho āyasmā anuruddho yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā anuruddho āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, āvuso sāriputta, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sahassaṃ lokaṃ olokemi. Āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā [apammuṭṭhā (sī.), apamuṭṭhā (syā. kaṃ.)], passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Atha ca pana me nānupādāya [na anupādāya (sī. syā. kaṃ. pī.)] āsavehi cittaṃ vimuccatī’’ti.
緬 1.286已對照

“阿那律賢友,你這樣[想]:‘我以清淨、超人的天眼觀看千世界’——這是你的慢。阿那律賢友,你又這樣[想]:‘我所發起的精進不退縮,念現起而不忘失,身輕安而不躁動,心得定而專一’——這是你的掉舉。阿那律賢友,你又這樣[想]:‘然而我的心並不由不執取而從諸漏解脫’——這是你的追悔。善哉!願具壽阿那律舍斷這三種法,不作意這三種法,把心導向不死界。”

‘‘Yaṃ kho te, āvuso anuruddha, evaṃ hoti – ‘ahaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sahassaṃ lokaṃ volokemī’ti, idaṃ te mānasmiṃ. Yampi te, āvuso anuruddha, evaṃ hoti – ‘āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekagga’nti, idaṃ te uddhaccasmiṃ. Yampi te, āvuso anuruddha, evaṃ hoti – ‘atha ca pana me nānupādāya āsavehi cittaṃ vimuccatī’ti, idaṃ te kukkuccasmiṃ. Sādhu vatāyasmā anuruddho ime tayo dhamme pahāya, ime tayo dhamme amanasikaritvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharatū’’ti.
已對照

後來,具壽阿那律舍斷了這三種法,不作意這三種法,把心導向了不死界。那時,具壽阿那律獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽阿那律也成為阿羅漢之一。第八[經]。

Atha kho āyasmā anuruddho aparena samayena ime tayo dhamme pahāya, ime tayo dhamme amanasikaritvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃhari [upasaṃhāsi (syā. kaṃ. pī.), upasaṃharati (ka.)]. Atha kho āyasmā anuruddho eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā anuruddho arahataṃ ahosīti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、覆藏經

9. Paṭicchannasuttaṃ
132PTS 1.283已對照

一百三十二、“諸比丘,有這三種[事],覆藏時才運行,揭開時則不。哪三種呢?諸比丘,女人覆藏時才運行,揭開時則不;諸比丘,婆羅門的咒語覆藏時才運行,揭開時則不;諸比丘,邪見覆藏時才運行,揭開時則不。諸比丘,這三種[事]覆藏時才運行,揭開時則不。

132. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, paṭicchannāni āvahanti [vahanti (sī. syā. kaṃ. pī.)], no vivaṭāni. Katamāni tīṇi? Mātugāmo, bhikkhave, paṭicchanno āvahati, no vivaṭo; brāhmaṇānaṃ, bhikkhave, mantā paṭicchannā āvahanti, no vivaṭā; micchādiṭṭhi, bhikkhave, paṭicchannā āvahati, no vivaṭā. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṭicchannāni āvahanti, no vivaṭāni.
已對照

“諸比丘,有這三種[事],揭開時才放光,覆藏時則不。哪三種呢?諸比丘,月輪揭開時才放光,覆藏時則不;諸比丘,日輪揭開時才放光,覆藏時則不;諸比丘,如來所宣說的法與律揭開時才放光,覆藏時則不。諸比丘,這三種[事]揭開時才放光,覆藏時則不。”第九[經]。

‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, vivaṭāni virocanti, no paṭicchannāni. Katamāni tīṇi? Candamaṇḍalaṃ, bhikkhave, vivaṭaṃ virocati, no paṭicchannaṃ; sūriyamaṇḍalaṃ, bhikkhave, vivaṭaṃ virocati, no paṭicchannaṃ; tathāgatappavedito dhammavinayo, bhikkhave, vivaṭo virocati, no paṭicchanno. Imāni kho, bhikkhave, tīṇi vivaṭāni virocanti, no paṭicchannānī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、刻文經

10. Lekhasuttaṃ
133緬 1.287已對照

一百三十三、“諸比丘,世間有這三種人存在、可得。哪三種[人]呢?如石上刻文(pāsāṇalekhā)的人、如地上刻文的人、如水上刻文的人。諸比丘,什麼是如石上刻文的人呢?諸比丘,在此,有一類人經常發怒,而他的那忿長久潛伏。諸比丘,猶如石上的刻文,不會很快被風或水所毀壞,是久住的;同樣,諸比丘,在此,有一類人經常發怒,而他的那忿長久潛伏。諸比丘,這稱為如石上刻文的人。

133. ‘‘Tayome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame tayo? Pāsāṇalekhūpamo puggalo, pathavilekhūpamo puggalo, udakalekhūpamo puggalo. Katamo ca, bhikkhave, pāsāṇalekhūpamo puggalo? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho dīgharattaṃ anuseti. Seyyathāpi, bhikkhave, pāsāṇe lekhā na khippaṃ lujjati vātena vā udakena vā, ciraṭṭhitikā hoti; evamevaṃ kho, bhikkhave, idhekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho dīgharattaṃ anuseti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, pāsāṇalekhūpamo puggalo.
已對照

“諸比丘,什麼是如地上刻文的人呢?諸比丘,在此,有一類人經常發怒,而他的那忿不長久潛伏。諸比丘,猶如地上的刻文,很快就被風或水所毀壞,不是久住的;同樣,諸比丘,在此,有一類人經常發怒,而他的那忿不長久潛伏。諸比丘,這稱為如地上刻文的人。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, pathavilekhūpamo puggalo? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho na dīgharattaṃ anuseti. Seyyathāpi, bhikkhave, pathaviyā lekhā khippaṃ lujjati vātena vā udakena vā, na ciraṭṭhitikā hoti; evamevaṃ kho, bhikkhave, idhekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho na dīgharattaṃ anuseti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, pathavilekhūpamo puggalo.
PTS 1.284已對照

“諸比丘,什麼是如水上刻文的人呢?諸比丘,在此,有一類人即使被以激烈[之語]相說、被以粗惡[之語]相說、被以不合意[之語]相說,也仍然相合、仍然相融、仍然和睦。諸比丘,猶如水上的刻文,很快就消失,不是久住的;同樣,諸比丘,在此,有一類人即使被以激烈[之語]相說、被以粗惡[之語]相說、被以不合意[之語]相說,也仍然相合、仍然相融、仍然和睦。諸比丘,這稱為如水上刻文的人。諸比丘,這就是世間存在、可得的三種人。”第十[經]。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, udakalekhūpamo puggalo? Idha, bhikkhave, ekacco puggalo āgāḷhenapi vuccamāno pharusenapi vuccamāno amanāpenapi vuccamāno sandhiyatimeva [… yeva (syā. kaṃ.) … ceva (pī.)] saṃsandatimeva [… yeva (syā. kaṃ.) … ceva (pī.)] sammodatimeva [… yeva (syā. kaṃ.) … ceva (pī.)]. Seyyathāpi, bhikkhave, udake lekhā khippaṃyeva paṭivigacchati, na ciraṭṭhitikā hoti; evamevaṃ kho, bhikkhave, idhekacco puggalo āgāḷhenapi vuccamāno pharusenapi vuccamāno amanāpenapi vuccamāno sandhiyatimeva saṃsandatimeva sammodatimeva. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, udakalekhūpamo puggalo. Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti [pu. pa. 115]. Dasamaṃ.
已對照

拘屍那羅品第十三。

Kusināravaggo terasamo.
已對照

其攝頌——

拘屍那羅、諍論,瞿曇、跋蘭度、手[天子];

腐穢、二阿那律,覆藏、刻文,這些為十。

Tassuddānaṃ –
Kusinārabhaṇḍanā ceva, gotamabharaṇḍuhatthako;
Kaṭuviyaṃ dve anuruddhā, paṭicchannaṃ lekhena te dasāti.