快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 十集·自心品 Sacittavaggo

本經目錄二、第二五十[經](六)一、自心品一、自心經二、舍利弗經三、住立經四、止經五、退失經六、第一想經七、第二想經八、根本經九、出家經十、吉利摩難陀經自心品第一。

已對照

二、第二五十[經]

已對照

(六)一、自心品

(6) 1. Sacittavaggo
已對照

一、自心經

1. Sacittasuttaṃ
51緬 3.329已對照

五十一、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

51. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,比丘若不是善知他心之理趣者,那麼[應當這樣修學]:‘我要成為善知自心之理趣者。’諸比丘,你們應當這樣修學。

‘‘No ce, bhikkhave, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti [bhavissāmāti (syā.)] – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
PTS 5.93已對照

“諸比丘,比丘怎樣是善知自心之理趣者呢?諸比丘,猶如女人或男子,年少、青春、愛好裝飾,在清淨潔白的鏡中、或在澄清的水缽中省察自己的面影,若在那裡見到塵或穢,便為舍斷那塵或穢而精進;若在那裡不見塵或穢,便因此而滿意、意願圓滿——‘我實在有所得,我實在是清淨的!’同樣,諸比丘,比丘的省察對諸善法是多所助益的——‘我是否多是貪欲者而住?我是否多是無貪欲者而住?我是否多是瞋心者而住?我是否多是無瞋心者而住?我是否多是為昏沉睡眠所纏者而住?我是否多是昏沉睡眠已離者而住?我是否多是掉舉者而住?我是否多是不掉舉者而住?我是否多是有疑惑者而住?我是否多是已度疑惑者而住?我是否多是忿者而住?我是否多是不忿者而住?我是否多是心雜染者而住?我是否多是心無雜染者而住?我是否多是身躁動者而住?我是否多是身不躁動者而住?我是否多是懈怠者而住?我是否多是發起精進者而住?我是否多是不得定者而住?我是否多是得定者而住?’

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā [bhikkhu paccavekkhamāno bahukāro (ka.)] hoti kusalesu dhammesu – ‘abhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, anabhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho nu kho bahulaṃ viharāmi, uddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, anuddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, vicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, kodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, akkodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, kusīto nu kho bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo nu kho bahulaṃ viharāmi, asamāhito nu kho bahulaṃ viharāmi, samāhito nu kho bahulaṃ viharāmī’ti.
緬 3.330已對照

“諸比丘,若比丘省察時這樣了知——‘我多是貪欲者而住,多是瞋心者而住,多是為昏沉睡眠所纏者而住,多是掉舉者而住,多是有疑惑者而住,多是忿者而住,多是心雜染者而住,多是身躁動者而住,多是懈怠者而住,多是不得定者而住’,那麼諸比丘,那比丘為了舍斷那些惡不善法,應作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。諸比丘,猶如衣服著了火或頭著了火的人。他為了撲滅那衣服或那頭[的火],會作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。同樣,諸比丘,那比丘為了舍斷那些惡不善法,應作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。

‘‘Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘abhijjhālu bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito bahulaṃ viharāmi, uddhato bahulaṃ viharāmi, vicikiccho bahulaṃ viharāmi, kodhano bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo bahulaṃ viharāmi, kusīto bahulaṃ viharāmi, asamāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
PTS 5.94已對照

“諸比丘,若比丘省察時這樣了知——‘我多是無貪欲者而住,多是無瞋心者而住,多是昏沉睡眠已離者而住,多是不掉舉者而住,多是已度疑惑者而住,多是不忿者而住,多是心無雜染者而住,多是身不躁動者而住,多是發起精進者而住,多是得定者而住’,那麼諸比丘,那比丘應立足於那些善法,進而應當致力於諸漏的滅盡。”第一[經]。

‘‘Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘anabhijjhālu bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho bahulaṃ viharāmi, anuddhato bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho bahulaṃ viharāmi, akkodhano bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo bahulaṃ viharāmi, samāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、舍利弗經

2. Sāriputtasuttaṃ
52已對照

五十二、在那裡,具壽舍利弗召喚諸比丘:“賢友們,諸比丘。”“賢友。”那些比丘應諾具壽舍利弗。具壽舍利弗這樣說——

52. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
已對照

“賢友們,比丘若不是善知他心之理趣者,那麼[應當這樣修學]:‘我要成為善知自心之理趣者。’賢友們,你們應當這樣修學。

‘‘No ce, āvuso, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti – evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṃ.
緬 3.331已對照

“賢友們,比丘怎樣是善知自心之理趣者呢?賢友們,猶如女人或男子,年少、青春、愛好裝飾,在清淨潔白的鏡中、或在澄清的水缽中省察自己的面影,若在那裡見到塵或穢,便為舍斷那塵或穢而精進;若在那裡不見塵或穢,便因此而滿意、意願圓滿——‘我實在有所得,我實在是清淨的!’

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, āvuso, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti.
PTS 5.95已對照

同樣,賢友們,比丘的省察對諸善法是多所助益的——‘我是否多是貪欲者而住?我是否多是無貪欲者而住?我是否多是瞋心者而住?我是否多是無瞋心者而住?我是否多是為昏沉睡眠所纏者而住?我是否多是昏沉睡眠已離者而住?我是否多是掉舉者而住?我是否多是不掉舉者而住?我是否多是有疑惑者而住?我是否多是已度疑惑者而住?我是否多是忿者而住?我是否多是不忿者而住?我是否多是心雜染者而住?我是否多是心無雜染者而住?我是否多是身躁動者而住?我是否多是身不躁動者而住?我是否多是懈怠者而住?我是否多是發起精進者而住?我是否多是得定者而住?我是否多是不得定者而住?’

Evamevaṃ kho, āvuso, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu – ‘abhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, anabhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho nu kho bahulaṃ viharāmi, uddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, anuddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, vicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, kodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, akkodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, kusīto nu kho bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo nu kho bahulaṃ viharāmi, samāhito nu kho bahulaṃ viharāmi, asamāhito nu kho bahulaṃ viharāmī’ti.
已對照

“賢友們,若比丘省察時這樣了知——‘我多是貪欲者而住……乃至……多是不得定者而住’,那麼賢友們,那比丘為了舍斷那些惡不善法,應作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。賢友們,猶如衣服著了火或頭著了火的人。他為了撲滅那衣服或那頭[的火],會作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。同樣,賢友們,那比丘為了舍斷那些惡不善法,應作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。

‘‘Sace, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘abhijjhālu bahulaṃ viharāmi…pe… asamāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho, āvuso, tena bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
緬 3.332已對照

“賢友們,若比丘省察時這樣了知——‘我多是無貪欲者而住……乃至……多是得定者而住’,那麼賢友們,那比丘應立足於那些善法,進而應當致力於諸漏的滅盡。”第二[經]。

‘‘Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘anabhijjhālu bahulaṃ viharāmi…pe… samāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tenāvuso, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、住立經

3. Ṭhitisuttaṃ
53PTS 5.96已對照

五十三、“諸比丘,我連於諸善法的住立都不稱讚,何況退失。諸比丘,我稱讚的是於諸善法的增長,不是住立,不是衰損。

53. ‘‘Ṭhitimpāhaṃ, bhikkhave, na vaṇṇayāmi kusalesu dhammesu, pageva parihāniṃ. Vuḍḍhiñca kho ahaṃ, bhikkhave, vaṇṇayāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṃ no hāniṃ.
已對照

“諸比丘,怎樣是於諸善法有衰損,沒有住立,沒有增長呢?諸比丘,在此,比丘於信、戒、聞、舍、慧、辯才有多少,他的那些法既不住立,也不增長。諸比丘,我說這是於諸善法的衰損,不是住立,不是增長。諸比丘,這樣就是於諸善法有衰損,沒有住立,沒有增長。

‘‘Kathañca, bhikkhave, hāni hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no vuḍḍhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva tiṭṭhanti no vaḍḍhanti. Hānimetaṃ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṃ no vuḍḍhiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, hāni hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no vuḍḍhi.
已對照

“諸比丘,怎樣是於諸善法有住立,沒有衰損,沒有增長呢?諸比丘,在此,比丘於信、戒、聞、舍、慧、辯才有多少,他的那些法既不衰損,也不增長。諸比丘,我說這是於諸善法的住立,不是衰損,不是增長。諸比丘,這樣就是於諸善法有住立,沒有增長,沒有衰損。

‘‘Kathañca, bhikkhave ṭhiti hoti kusalesu dhammesu, no hāni no vuḍḍhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva hāyanti no vaḍḍhanti. Ṭhitimetaṃ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no hāniṃ no vuḍḍhiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, ṭhiti hoti kusalesu dhammesu, no vuḍḍhi no hāni.
已對照

“諸比丘,怎樣是於諸善法有增長,沒有住立,沒有衰損呢?諸比丘,在此,比丘於信、戒、聞、舍、慧、辯才有多少,他的那些法既不住立,也不衰損。諸比丘,我說這是於諸善法的增長,不是住立,不是衰損。諸比丘,這樣就是於諸善法有增長,沒有住立,沒有衰損。

‘‘Kathañca, bhikkhave, vuḍḍhi hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no hāni? Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva tiṭṭhanti no hāyanti. Vuḍḍhimetaṃ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṃ no hāniṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, vuḍḍhi hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no hāni.
已對照

“諸比丘,比丘若不是善知他心之理趣者,那麼[應當這樣修學]:‘我要成為善知自心之理趣者。’諸比丘,你們應當這樣修學。

‘‘No ce, bhikkhave, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
PTS 5.97緬 3.333已對照

“諸比丘,比丘怎樣是善知自心之理趣者呢?諸比丘,猶如女人或男子,年少、青春、愛好裝飾,在清淨潔白的鏡中、或在澄清的水缽中省察自己的面影,若在那裡見到塵或穢,便為舍斷那塵或穢而精進;若在那裡不見塵或穢,便因此而滿意、意願圓滿——‘我實在有所得,我實在是清淨的!’同樣,諸比丘,比丘的省察對諸善法是多所助益的——‘我是否多是貪欲者而住?我是否多是無貪欲者而住?我是否多是瞋心者而住?我是否多是無瞋心者而住?我是否多是為昏沉睡眠所纏者而住?我是否多是昏沉睡眠已離者而住?我是否多是掉舉者而住?我是否多是不掉舉者而住?我是否多是有疑惑者而住?我是否多是已度疑惑者而住?我是否多是忿者而住?我是否多是不忿者而住?我是否多是心雜染者而住?我是否多是心無雜染者而住?我是否多是身躁動者而住?我是否多是身不躁動者而住?我是否多是懈怠者而住?我是否多是發起精進者而住?我是否多是得定者而住?我是否多是不得定者而住?’

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu – ‘abhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, anabhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho nu kho bahulaṃ viharāmi, uddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, anuddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, vicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, kodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, akkodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo nu kho bahulaṃ viharāmi, kusīto nu kho bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo nu kho bahulaṃ viharāmi, samāhito nu kho bahulaṃ viharāmi, asamāhito nu kho bahulaṃ viharāmī’ti.
PTS 5.98已對照

“諸比丘,若比丘省察時這樣了知——‘我多是貪欲者而住,多是瞋心者而住,多是為昏沉睡眠所纏者而住,多是掉舉者而住,多是有疑惑者而住,多是忿者而住,多是心雜染者而住,多是身躁動者而住,多是懈怠者而住,多是不得定者而住’,那麼諸比丘,那比丘為了舍斷那些惡不善法,應作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。諸比丘,猶如衣服著了火或頭著了火的人。他為了撲滅那衣服或那頭[的火],會作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知;同樣,諸比丘,那比丘為了舍斷那些惡不善法,應作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。

‘‘Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘abhijjhālu bahulaṃ viharāmi, byāpannacitto bahulaṃ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito bahulaṃ viharāmi, uddhato bahulaṃ viharāmi, vicikiccho bahulaṃ viharāmi, kodhano bahulaṃ viharāmi, saṃkiliṭṭhacitto bahulaṃ viharāmi, sāraddhakāyo bahulaṃ viharāmi, kusīto bahulaṃ viharāmi, asamāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya; evamevaṃ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṃyeva pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
緬 3.334已對照

“諸比丘,若比丘省察時這樣了知——‘我多是無貪欲者而住,多是無瞋心者而住,多是昏沉睡眠已離者而住,多是不掉舉者而住,多是已度疑惑者而住,多是不忿者而住,多是心無雜染者而住,多是身不躁動者而住,多是發起精進者而住,多是得定者而住’,那麼諸比丘,那比丘應立足於那些善法,進而應當致力於諸漏的滅盡。”第三[經]。

‘‘Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘anabhijjhālu bahulaṃ viharāmi, abyāpannacitto bahulaṃ viharāmi, vigatathinamiddho bahulaṃ viharāmi, anuddhato bahulaṃ viharāmi, tiṇṇavicikiccho bahulaṃ viharāmi, akkodhano bahulaṃ viharāmi, asaṃkiliṭṭhacitto bahulaṃ viharāmi, asāraddhakāyo bahulaṃ viharāmi, āraddhavīriyo bahulaṃ viharāmi, samāhito bahulaṃ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、止經

4. Samathasuttaṃ
54已對照

五十四、“諸比丘,比丘若不是善知他心之理趣者,那麼[應當這樣修學]:‘我要成為善知自心之理趣者。’諸比丘,你們應當這樣修學。

54. ‘‘No ce, bhikkhave, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
PTS 5.99已對照

“諸比丘,比丘怎樣是善知自心之理趣者呢?諸比丘,猶如女人或男子,年少、青春、愛好裝飾,在清淨潔白的鏡中、或在澄清的水缽中省察自己的面影,若在那裡見到塵或穢,便為舍斷那塵或穢而精進;若在那裡不見塵或穢,便因此而滿意、意願圓滿——‘我實在有所得,我實在是清淨的!’同樣,諸比丘,比丘的省察對諸善法是多所助益的——‘我是否是內心之止的獲得者?我是否不是內心之止的獲得者?我是否是增上慧法觀的獲得者?我是否不是增上慧法觀的獲得者?’

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti. Evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu – ‘lābhī nu khomhi ajjhattaṃ cetosamathassa, na nu khomhi lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī nu khomhi adhipaññādhammavipassanāya, na nu khomhi lābhī adhipaññādhammavipassanāyā’ti.
已對照

“諸比丘,若比丘省察時這樣了知——‘我是內心之止的獲得者,不是增上慧法觀的獲得者’,那麼諸比丘,那比丘應立足於內心之止,應當致力於增上慧法觀。他後來既是內心之止的獲得者,也是增上慧法觀的獲得者。

‘‘Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘lābhīmhi ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā ajjhattaṃ cetosamathe patiṭṭhāya adhipaññādhammavipassanāya yogo karaṇīyo. So aparena samayena lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya.
緬 3.335已對照

“諸比丘,若比丘省察時這樣了知——‘我是增上慧法觀的獲得者,不是內心之止的獲得者’,那麼諸比丘,那比丘應立足於增上慧法觀,應當致力於內心之止。他後來既是增上慧法觀的獲得者,也是內心之止的獲得者。

‘‘Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘lābhīmhi adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā adhipaññādhammavipassanāya patiṭṭhāya ajjhattaṃ cetosamathe yogo karaṇīyo. So aparena samayena lābhī ceva hoti adhipaññādhammavipassanāya lābhī ca ajjhattaṃ cetosamathassa.
PTS 5.100已對照

“諸比丘,若比丘省察時這樣了知——‘我不是內心之止的獲得者,不是增上慧法觀的獲得者’,那麼諸比丘,那比丘為了獲得那些善法,應作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。諸比丘,猶如衣服著了火或頭著了火的人。他為了撲滅那衣服或那頭[的火],會作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。同樣,諸比丘,那比丘為了獲得那些善法,應作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。他後來既是內心之止的獲得者,也是增上慧法觀的獲得者。

‘‘Sace, pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃyeva kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṃyeva kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. So aparena samayena lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya.
已對照

“諸比丘,若比丘省察時這樣了知——‘我是內心之止的獲得者,是增上慧法觀的獲得者’,那麼諸比丘,那比丘應立足於那些善法,進而應當致力於諸漏的滅盡。

‘‘Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ jānāti – ‘lābhīmhi ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī adhipaññādhammavipassanāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo.
已對照

“諸比丘,我說衣有兩種:應親近的與不應親近的。諸比丘,我說缽食有兩種:應親近的與不應親近的。諸比丘,我說坐臥處有兩種:應親近的與不應親近的。諸比丘,我說村鎮有兩種:應親近的與不應親近的。諸比丘,我說地方區域有兩種:應親近的與不應親近的。諸比丘,我說人有兩種:應親近的與不應親近的。

‘‘Cīvarampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Piṇḍapātampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Senāsanampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Gāmanigamampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Janapadapadesampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi. Puggalampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampi.
緬 3.336已對照

“說‘諸比丘,我說衣有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?其中,若知道某種衣是‘我親近這種衣時,不善法增長、善法衰退’,這樣的衣就不應親近。其中,若知道某種衣是‘我親近這種衣時,不善法衰退、善法增長’,這樣的衣就應親近。‘諸比丘,我說衣有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Cīvarampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā cīvaraṃ – ‘idaṃ kho me cīvaraṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṃ cīvaraṃ na sevitabbaṃ. Tattha yaṃ jaññā cīvaraṃ – ‘idaṃ kho me cīvaraṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṃ cīvaraṃ sevitabbaṃ. ‘Cīvarampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
PTS 5.101已對照

“說‘諸比丘,我說缽食有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?其中,若知道某種缽食是‘我親近這種缽食時,不善法增長、善法衰退’,這樣的缽食就不應親近。其中,若知道某種缽食是‘我親近這種缽食時,不善法衰退、善法增長’,這樣的缽食就應親近。‘諸比丘,我說缽食有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Piṇḍapātampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā piṇḍapātaṃ – ‘imaṃ kho me piṇḍapātaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo piṇḍapāto na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā piṇḍapātaṃ – ‘imaṃ kho me piṇḍapātaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo piṇḍapāto sevitabbo. ‘Piṇḍapātampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“說‘諸比丘,我說坐臥處有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?其中,若知道某種坐臥處是‘我親近這種坐臥處時,不善法增長、善法衰退’,這樣的坐臥處就不應親近。其中,若知道某種坐臥處是‘我親近這種坐臥處時,不善法衰退、善法增長’,這樣的坐臥處就應親近。‘諸比丘,我說坐臥處有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Senāsanampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā senāsanaṃ – ‘idaṃ kho me senāsanaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṃ senāsanaṃ na sevitabbaṃ. Tattha yaṃ jaññā senāsanaṃ – ‘idaṃ kho me senāsanaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṃ senāsanaṃ sevitabbaṃ. ‘Senāsanampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“說‘諸比丘,我說村鎮有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?其中,若知道某個村鎮是‘我親近這個村鎮時,不善法增長、善法衰退’,這樣的村鎮就不應親近。其中,若知道某個村鎮是‘我親近這個村鎮時,不善法衰退、善法增長’,這樣的村鎮就應親近。‘諸比丘,我說村鎮有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Gāmanigamampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā gāmanigamaṃ – ‘imaṃ kho me gāmanigamaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo gāmanigamo na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā gāmanigamaṃ – ‘imaṃ kho me gāmanigamaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo gāmanigamo sevitabbo. ‘Gāmanigamampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
PTS 5.102緬 3.337已對照

“說‘諸比丘,我說地方區域有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?其中,若知道某個地方區域是‘我親近這個地方區域時,不善法增長、善法衰退’,這樣的地方區域就不應親近。其中,若知道某個地方區域是‘我親近這個地方區域時,不善法衰退、善法增長’,這樣的地方區域就應親近。‘諸比丘,我說地方區域有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Janapadapadesampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā janapadapadesaṃ – ‘imaṃ kho me janapadapadesaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo janapadapadeso na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā janapadapadesaṃ – ‘imaṃ kho me janapadapadesaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo janapadapadeso sevitabbo. ‘Janapadapadesampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“說‘諸比丘,我說人有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?其中,若知道某個人是‘我親近這個人時,不善法增長、善法衰退’,這樣的人就不應親近。其中,若知道某個人是‘我親近這個人時,不善法衰退、善法增長’,這樣的人就應親近。‘諸比丘,我說人有兩種:應親近的與不應親近的’——這樣所說的,就是就這個而說的。”第四[經]。

‘‘‘Puggalampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tattha yaṃ jaññā puggalaṃ – ‘imaṃ kho me puggalaṃ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo puggalo na sevitabbo. Tattha yaṃ jaññā puggalaṃ – ‘imaṃ kho me puggalaṃ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo puggalo sevitabbo. ‘Puggalampāhaṃ, bhikkhave, duvidhena vadāmi – sevitabbampi asevitabbampī’ti, iti yaṃ taṃ vuttaṃ, idametaṃ paṭicca vutta’’nti. Catutthaṃ.
已對照

五、退失經

5. Parihānasuttaṃ
55已對照

五十五、在那裡,具壽舍利弗召喚諸比丘:“賢友們,諸比丘。”“賢友。”那些比丘應諾具壽舍利弗。具壽舍利弗這樣說——

55. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti [bhikkhavoti (sī. syā.)]. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
PTS 5.103已對照

“賢友們,‘有退失之法(parihānadhamma)的人,有退失之法的人’——[人們]這樣說。賢友們,‘有不退失之法的人,有不退失之法的人’——[人們]這樣說。賢友們,世尊所說的有退失之法的人,是到什麼程度呢?世尊所說的有不退失之法的人,又是到什麼程度呢?”“賢友,我們縱從遠處而來,也正是為了到具壽舍利弗跟前領解這話的義。善哉!願這話的義正歸於具壽舍利弗[來顯明];聽了具壽舍利弗[所說],比丘們將會受持。”

‘‘‘Parihānadhammo puggalo, parihānadhammo puggalo’ti, āvuso, vuccati. ‘Aparihānadhammo puggalo, aparihānadhammo puggalo’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā, kittāvatā ca pana aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā’’ti? ‘‘Dūratopi kho mayaṃ, āvuso, āgacchāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṃ. Sādhu vatāyasmantaṃyeva sāriputtaṃ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Āyasmato sāriputtassa sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
緬 3.338已對照

“那麼,賢友們,你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,賢友。”那些比丘應諾具壽舍利弗。具壽舍利弗這樣說——

‘‘Tenahāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
已對照

“賢友們,世尊所說的有退失之法的人,是到什麼程度呢?賢友們,在此,比丘既不聽聞未曾聽聞的法,他已聽聞的諸法又歸於忘失,凡他心中先前未曾觸及的諸法,那些也不在他[心中]現起,又不了知未曾了知的。賢友們,世尊所說的有退失之法的人,就是到這個程度。

‘‘Kittāvatā nu kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā? Idhāvuso, bhikkhu assutañceva dhammaṃ na suṇāti, sutā cassa dhammā sammosaṃ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetaso asamphuṭṭhapubbā te cassa na samudācaranti, aviññātañceva na vijānāti. Ettāvatā kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā.
已對照

“賢友們,世尊所說的有不退失之法的人,又是到什麼程度呢?賢友們,在此,比丘聽聞未曾聽聞的法,他已聽聞的諸法不歸於忘失,凡他心中先前未曾觸及的諸法,那些在他[心中]現起,又了知未曾了知的。賢友們,世尊所說的有不退失之法的人,就是到這個程度。

‘‘Kittāvatā ca panāvuso, aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā? Idhāvuso, bhikkhu assutañceva dhammaṃ suṇāti, sutā cassa dhammā na sammosaṃ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetaso asamphuṭṭhapubbā te cassa samudācaranti, aviññātañceva vijānāti. Ettāvatā kho, āvuso, aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā.
已對照

“賢友們,比丘若不是善知他心之理趣者,那麼[應當這樣修學]:‘我要成為善知自心之理趣者(sacittapariyāyakusala)。’賢友們,你們應當這樣修學。

‘‘No ce, āvuso, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti – evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṃ.
PTS 5.104緬 3.339已對照

“賢友們,比丘怎樣是善知自心之理趣者呢?賢友們,猶如女人或男子,年少、青春、愛好裝飾,在清淨潔白的鏡中、或在澄清的水缽中省察自己的面影,若在那裡見到塵或穢,便為舍斷那塵或穢而精進;若在那裡不見塵或穢,便因此而心滿意足、意願圓滿——‘我實在有所得,我實在是清淨的!’正是這樣,賢友們,比丘的省察對諸善法多所助益——‘我是否多以無貪欲而住?這法在我是否存在,還是不存在?我是否多以無瞋之心而住?這法在我是否存在,還是不存在?我是否多離昏沉睡眠而住?這法在我是否存在,還是不存在?我是否多不掉舉而住?這法在我是否存在,還是不存在?我是否多度脫疑惑而住?這法在我是否存在,還是不存在?我是否多以無忿而住?這法在我是否存在,還是不存在?我是否多以無雜染之心而住?這法在我是否存在,還是不存在?我是否得到內在的法之愉悅?這法在我是否存在,還是不存在?我是否得到內心之止?這法在我是否存在,還是不存在?我是否得到增上慧法觀(adhipaññādhammavipassanā)?這法在我是否存在,還是不存在?’

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathāpi, āvuso, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati. No ce tattha passati rajaṃ vā aṅgaṇaṃ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo – ‘lābhā vata me, parisuddhaṃ vata me’ti. Evameva kho, āvuso, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu – ‘anabhijjhālu nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, abyāpannacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, vigatathinamiddho nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, anuddhato nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, akkodhano nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, asaṃkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṃ viharāmi, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi ajjhattaṃ dhammapāmojjassa, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi ajjhattaṃ cetosamathassa, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi adhipaññādhammavipassanāya, saṃvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no’ti.
已對照

“賢友們,若比丘省察時,於自身不見這一切善法,那麼賢友們,那比丘為了獲得這一切善法,應當作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。賢友們,猶如衣服著火者或頭上著火者,為了撲滅那衣服或那頭[的火],會作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知;同樣,賢友們,那比丘為了獲得這一切善法,應當作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。

‘‘Sace pana, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime kusale dhamme attani na samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā sabbesaṃyeva imesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho, āvuso, tena bhikkhunā sabbesaṃyeva kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
PTS 5.105已對照

“賢友們,若比丘省察時,於自身見到某些善法,於自身不見某些善法,那麼賢友們,那比丘應當立足於他於自身所見到的那些善法,為了獲得他於自身所不見的那些善法,而作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。賢友們,猶如衣服著火者或頭上著火者,為了撲滅那衣服或那頭[的火],會作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知;同樣,賢友們,那比丘應當立足於他於自身所見到的那些善法,為了獲得他於自身所不見的那些善法,而作強烈的欲、努力、熱忱、奮發、不退縮、念與正知。

‘‘Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno ekacce kusale dhamme attani samanupassati, ekacce kusale dhamme attani na samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā ye kusale dhamme attani samanupassati tesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya, ye kusale dhamme attani na samanupassati tesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ. Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā. Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṃ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya. Evamevaṃ kho, āvuso, tena bhikkhunā ye kusale dhamme attani samanupassati tesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya, ye kusale dhamme attani na samanupassati tesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṃ.
緬 3.340已對照

“賢友們,若比丘省察時,於自身見到這一切善法,那麼賢友們,那比丘應當立足於這一切善法,進而為諸漏的滅盡而致力。”第五[經]。

‘‘Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime kusale dhamme attani samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā sabbesveva imesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṃ khayāya yogo karaṇīyo’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第一想經

6. Paṭhamasaññāsuttaṃ
56已對照

五十六、“諸比丘,有這十種想,若修習、多作,有大果、大功德,入於不死、以不死為終點。哪十種[想]呢?不淨想、死想、於食厭逆想、於一切世間不樂想、無常想、於無常的苦想、於苦的無我想、舍斷想、離貪想、滅想——諸比丘,這十種想若修習、多作,有大果、大功德,入於不死、以不死為終點。”第六[經]。

56. ‘‘Dasayimā, bhikkhave, saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā amatogadhā amatapariyosānā. Katamā dasa? Asubhasaññā, maraṇasaññā, āhāre paṭikūlasaññā, sabbaloke anabhiratasaññā, aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā – imā kho, bhikkhave, dasa saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā amatogadhā amatapariyosānā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、第二想經

7. Dutiyasaññāsuttaṃ
57PTS 5.106已對照

五十七、“諸比丘,有這十種想,若修習、多作,有大果、大功德,入於不死、以不死為終點。哪十種[想]呢?無常想、無我想、死想、於食厭逆想、於一切世間不樂想、骨想、蟲聚想、青瘀想、斷壞想、膨脹想——諸比丘,這十種想若修習、多作,有大果、大功德,入於不死、以不死為終點。”第七[經]。

57. ‘‘Dasayimā, bhikkhave, saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā amatogadhā amatapariyosānā. Katamā dasa? Aniccasaññā, anattasaññā, maraṇasaññā, āhāre paṭikūlasaññā, sabbaloke anabhiratasaññā, aṭṭhikasaññā, puḷavakasaññā [pulavakasaññā (sī. pī.), puḷuvakasaññā (ka.), a. ni. 1.463-472], vinīlakasaññā, vicchiddakasaññā, uddhumātakasaññā – imā kho, bhikkhave, dasa saññā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā amatogadhā amatapariyosānā’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、根本經

8. Mūlakasuttaṃ
58已對照

五十八、“諸比丘,如果外道遊方者這樣問:‘賢友,一切法以什麼為根本?一切法以什麼為等起?一切法以什麼為集合?一切法以什麼為彙集?一切法以什麼為上首?一切法以什麼為增上?一切法以什麼為上?一切法以什麼為堅實?一切法入於什麼?一切法以什麼為究竟?’諸比丘,被這樣問時,你們會怎樣回答那些外道遊方者呢?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本、以世尊為引導、以世尊為依止。尊者,若世尊親自解說這所說之義,那就好了;聽了世尊[所說],比丘們將會受持。”

58. [a. ni. 8.83] ‘‘Sace, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘kiṃmūlakā, āvuso, sabbe dhammā, kiṃsambhavā sabbe dhammā, kiṃsamudayā sabbe dhammā, kiṃsamosaraṇā sabbe dhammā, kiṃpamukhā sabbe dhammā, kiṃadhipateyyā sabbe dhammā, kiṃuttarā sabbe dhammā, kiṃsārā sabbe dhammā, kiṃogadhā sabbe dhammā, kiṃpariyosānā sabbe dhammā’ti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ kinti byākareyyāthā’’ti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
緬 3.341已對照

“那麼,諸比丘,你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 5.107已對照

“諸比丘,如果外道遊方者這樣問:‘賢友,一切法以什麼為根本?一切法以什麼為等起?一切法以什麼為集合?一切法以什麼為彙集?一切法以什麼為上首?一切法以什麼為增上?一切法以什麼為上?一切法以什麼為堅實?一切法入於什麼?一切法以什麼為究竟?’諸比丘,被這樣問時,你們應當這樣回答那些外道遊方者:‘賢友,一切法以欲為根本,一切法以作意為等起,一切法以觸為集合,一切法以受為彙集,一切法以定為上首,一切法以念為增上,一切法以慧為上,一切法以解脫為堅實,一切法入於不死,一切法以涅槃為究竟。’諸比丘,被這樣問時,你們應當這樣回答那些外道遊方者。”第八[經]。

‘‘Sace, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘kiṃmūlakā, āvuso, sabbe dhammā, kiṃsambhavā sabbe dhammā, kiṃsamudayā sabbe dhammā, kiṃsamosaraṇā sabbe dhammā kiṃpamukhā sabbe dhammā, kiṃ adhipateyyā sabbe dhammā, kiṃuttarā sabbe dhammā, kiṃsārā sabbe dhammā, kiṃogadhā sabbe dhammā, kiṃpariyosānā sabbe dhammā’ti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ‘chandamūlakā, āvuso, sabbe dhammā, manasikārasambhavā sabbe dhammā, phassasamudayā sabbe dhammā, vedanāsamosaraṇā sabbe dhammā, samādhippamukhā sabbe dhammā, satādhipateyyā sabbe dhammā, paññuttarā sabbe dhammā, vimuttisārā sabbe dhammā, amatogadhā sabbe dhammā, nibbānapariyosānā sabbe dhammā’ti. Evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyāthā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、出家經

9. Pabbajjāsuttaṃ
59PTS 5.108已對照

五十九、“因此,諸比丘,你們應當這樣修學:‘我們的心將是隨順出家而積習的(yathāpabbajjāparicita),已生起的惡不善法將不會遍取[我們的]心而住;我們的心將是以無常想積習的,我們的心將是以無我想積習的,我們的心將是以不淨想積習的,我們的心將是以過患想積習的;了知世間的平正與不平正之後,我們的心將是以那想積習的;了知世間的有與無有之後,我們的心將是以那想積習的;了知世間的集起與滅沒之後,我們的心將是以那想積習的;我們的心將是以舍斷想積習的,我們的心將是以離貪想積習的,我們的心將是以滅想積習的。’諸比丘,你們應當這樣修學。

59. ‘‘Tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘yathāpabbajjāparicitañca no cittaṃ bhavissati, na cuppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya ṭhassanti; aniccasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, anattasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, asubhasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, ādīnavasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, lokassa samañca visamañca ñatvā taṃsaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, lokassa bhavañca [sambhavañca (sī. syā.)] vibhavañca ñatvā taṃsaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, lokassa samudayañca atthaṅgamañca ñatvā taṃsaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, pahānasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, virāgasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissati, nirodhasaññāparicitañca no cittaṃ bhavissatī’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
緬 3.342已對照

“諸比丘,當比丘的心是隨順出家而積習的,已生起的惡不善法不遍取[他的]心而住,心是以無常想積習的,心是以無我想積習的,心是以不淨想積習的,心是以過患想積習的,了知世間的平正與不平正之後,心是以那想積習的,了知世間的有與無有之後,心是以那想積習的,了知世間的集起與滅沒之後,心是以那想積習的,心是以舍斷想積習的,心是以離貪想積習的,心是以滅想積習的——他可期待兩種果之一:於現法中[得]究竟智,或若有餘依,[得]阿那含性。”第九[經]。

‘‘Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno yathāpabbajjāparicitañca cittaṃ hoti na cuppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, aniccasaññāparicitañca cittaṃ hoti, anattasaññāparicitañca cittaṃ hoti, asubhasaññāparicitañca cittaṃ hoti, ādīnavasaññāparicitañca cittaṃ hoti, lokassa samañca visamañca ñatvā taṃsaññāparicitañca cittaṃ hoti, lokassa bhavañca vibhavañca ñatvā taṃsaññāparicitañca cittaṃ hoti, lokassa samudayañca atthaṅgamañca ñatvā taṃsaññāparicitañca cittaṃ hoti, pahānasaññāparicitañca cittaṃ hoti, virāgasaññāparicitañca cittaṃ hoti, nirodhasaññāparicitañca cittaṃ hoti, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、吉利摩難陀經

10. Girimānandasuttaṃ
60已對照

六十、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,具壽吉利摩難陀(Girimānanda)患病、痛苦、重病纏身。於是,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——

60. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā girimānando ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,具壽吉利摩難陀患病、痛苦、重病纏身。尊者,善哉,請世尊出於悲憫,前往具壽吉利摩難陀之處。”“阿難,若你為吉利摩難陀比丘說十種想,那麼這是有可能的:吉利摩難陀比丘聽了十種想之後,那病惱會即時止息。

‘‘Āyasmā, bhante, girimānando ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Sādhu, bhante, bhagavā yenāyasmā girimānando tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti. ‘‘Sace kho tvaṃ, ānanda, girimānandassa bhikkhuno dasa saññā bhāseyyāsi, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ girimānandassa bhikkhuno dasa saññā sutvā so ābādho ṭhānaso paṭippassambheyya.
PTS 5.109已對照

“哪十種[想]呢?無常想、無我想、不淨想、過患想、舍斷想、離貪想、滅想、於一切世間不樂想、於一切行的不欲想(anicchāsaññā)、入出息念。

‘‘Katamā dasa? Aniccasaññā, anattasaññā, asubhasaññā, ādīnavasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā, sabbaloke anabhiratasaññā [anabhiratisaññā (ka.)], sabbasaṅkhāresu anicchāsaññā, ānāpānassati.
緬 3.343已對照

“阿難,什麼是無常想呢?阿難,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,這樣思察:‘色是無常的,受是無常的,想是無常的,諸行是無常的,識是無常的。’如是,他於這五取蘊住於隨觀無常。阿難,這稱為無常想。

‘‘Katamā cānanda, aniccasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘rūpaṃ aniccaṃ, vedanā aniccā, saññā aniccā, saṅkhārā aniccā, viññāṇaṃ anicca’nti. Iti imesu pañcasu upādānakkhandhesu aniccānupassī viharati. Ayaṃ vuccatānanda, aniccasaññā.
已對照

“阿難,什麼是無我想呢?阿難,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,這樣思察:‘眼是無我,色是無我,耳是無我,聲是無我,鼻是無我,香是無我,舌是無我,味是無我,身是無我,所觸是無我,意是無我,法是無我。’如是,他於這六內外處住於隨觀無我。阿難,這稱為無我想。

‘‘Katamā cānanda, anattasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘cakkhu anattā, rūpā anattā, sotaṃ anattā, saddā anattā, ghānaṃ anattā, gandhā anattā, jivhā anattā, rasā anattā, kāyā anattā, phoṭṭhabbā anattā, mano anattā, dhammā anattā’ti. Iti imesu chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu anattānupassī viharati. Ayaṃ vuccatānanda, anattasaññā.
已對照

“阿難,什麼是不淨想呢?阿難,在此,比丘就這個身體,從腳底以上、從發端以下、以皮為邊際,省察它充滿種種不淨:‘在這身中有:頭髮、體毛、指甲、牙齒、皮膚,肉、腱、骨、骨髓、腎,心、肝、肋膜、脾、肺,腸、腸間膜、胃中物、糞,膽汁、痰、膿、血、汗、脂肪,淚、膏、唾、涕、關節滑液、尿。’如是,他於這身住於隨觀不淨。阿難,這稱為不淨想。

‘‘Katamā cānanda, asubhasaññā? Idhānanda, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānāppakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā mutta’nti. Iti imasmiṃ kāye asubhānupassī viharati. Ayaṃ vuccatānanda, asubhasaññā.
PTS 5.110緬 3.344已對照

“阿難,什麼是過患想呢?阿難,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,這樣思察:‘這身確實多苦、多過患。如是,在這身中生起種種病惱,即:眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、頭病、外耳病、口病、齒病、唇病、咳嗽、氣喘、外鼻病、灼熱、熱病、腹病、昏厥、痢疾、絞痛、霍亂、癩病、瘡、白癩、癆病、癲癇、癬、癢病、疥癬、指甲傷病、疹、血[病]、膽汁[病]、糖尿病、痔、皰、瘻,由膽汁所起的病惱、由痰所起的病惱、由風所起的病惱、由聚合所生的病惱、由季候變化所生的病惱、由不當照護所生的病惱、由加害所生的病惱、由業異熟所生的病惱,寒、熱、飢、渴、大便、小便。’如是,他於這身住於隨觀過患。阿難,這稱為過患想。

‘‘Katamā cānanda, ādīnavasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘bahudukkho kho ayaṃ kāyo bahuādīnavo? Iti imasmiṃ kāye vividhā ābādhā uppajjanti, seyyathidaṃ – cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo oṭṭharogo kāso sāso pināso ḍāho [ḍaho (sī. syā.)] jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu nakhasā vitacchikā lohitaṃ pittaṃ [lohitapittaṃ (sī.)] madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo’ti. Iti imasmiṃ kāye ādīnavānupassī viharati. Ayaṃ vuccatānanda, ādīnavasaññā.
已對照

“阿難,什麼是舍斷想呢?阿難,在此,比丘不容忍已生的欲尋,舍斷它、除遣它、令它滅盡、令它歸於不存在;不容忍已生的瞋恚尋,舍斷它、除遣它、令它滅盡、令它歸於不存在;不容忍已生的害尋,舍斷它、除遣它、令它滅盡、令它歸於不存在;對一再生起的惡不善法,不容忍,舍斷它們、除遣它們、令它們滅盡、令它們歸於不存在。阿難,這稱為舍斷想。

‘‘Katamā cānanda, pahānasaññā? Idhānanda, bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Ayaṃ vuccatānanda, pahānasaññā.
已對照

“阿難,什麼是離貪想呢?阿難,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,這樣思察:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、涅槃。’阿難,這稱為離貪想。

‘‘Katamā cānanda, virāgasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhippaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nibbāna’nti. Ayaṃ vuccatānanda, virāgasaññā.
PTS 5.111已對照

“阿難,什麼是滅想呢?阿難,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,這樣思察:‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、滅、涅槃。’阿難,這稱為滅想。

‘‘Katamā cānanda, nirodhasaññā? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhippaṭinissaggo taṇhākkhayo nirodho nibbāna’nti. Ayaṃ vuccatānanda, nirodhasaññā.
已對照

“阿難,什麼是於一切世間不樂想呢?阿難,在此,比丘於世間凡是諸取、心的立足處、執著與隨眠,他舍斷它們而住,不執取。阿難,這稱為於一切世間不樂想。

‘‘Katamā cānanda, sabbaloke anabhiratasaññā? Idhānanda, bhikkhu ye loke upādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, te pajahanto viharati anupādiyanto. Ayaṃ vuccatānanda, sabbaloke anabhiratasaññā.
已對照

“阿難,什麼是於一切行的不欲想呢?阿難,在此,比丘於一切行苦惱、羞慚、厭惡。阿難,這稱為於一切行的不欲想。

‘‘Katamā cānanda, sabbasaṅkhāresu anicchāsaññā? Idhānanda, bhikkhu sabbasaṅkhāresu aṭṭīyati harāyati jigucchati. Ayaṃ vuccatānanda, sabbasaṅkhāresu anicchāsaññā.
PTS 5.112緬 3.345已對照

“阿難,什麼是入出息念呢?阿難,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’。入息短時,了知‘我入息短’;出息短時,了知‘我出息短’。他學:‘我將覺知全身而入息’;他學:‘我將覺知全身而出息’。他學:‘我將令身行止息而入息’;他學:‘我將令身行止息而出息’。他學:‘我將覺知喜而入息’;他學:‘我將覺知喜而出息’。他學:‘我將覺知樂而入息’;他學:‘我將覺知樂而出息’。他學:‘我將覺知心行而入息’;他學:‘我將覺知心行而出息’。他學:‘我將令心行止息而入息’;他學:‘我將令心行止息而出息’。他學:‘我將覺知心而入息’;他學:‘我將覺知心而出息’。令心喜悅……乃至……令心得定……乃至……令心解脫……乃至……隨觀無常……乃至……隨觀離貪……乃至……隨觀滅……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。阿難,這稱為入出息念。

‘‘Katamā cānanda, ānāpānassati? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti. Dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti. Rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti. Rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti. ‘Sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati. ‘Pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati. ‘Passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati. Abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… samādahaṃ cittaṃ…pe… vimocayaṃ cittaṃ…pe… aniccānupassī…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati. ‘Paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Ayaṃ vuccatānanda, ānāpānassati.
已對照

“阿難,若你為吉利摩難陀比丘說這十種想,那麼這是有可能的:吉利摩難陀比丘聽了這十種想之後,那病惱會即時止息。”

‘‘Sace kho tvaṃ, ānanda, girimānandassa bhikkhuno imā dasa saññā bhāseyyāsi, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ girimānandassa bhikkhuno imā dasa saññā sutvā so ābādho ṭhānaso paṭippassambheyyā’’ti.
已對照

於是,具壽阿難在世尊跟前學得這十種想之後,來到具壽吉利摩難陀之處;到了之後,為具壽吉利摩難陀說了這十種想。於是,具壽吉利摩難陀聽了十種想之後,那病惱即時止息了。具壽吉利摩難陀從那病惱中康復了。具壽吉利摩難陀的那病惱就這樣斷了。第十[經]。

Atha kho āyasmā ānando bhagavato santike imā dasa saññā uggahetvā yenāyasmā girimānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato girimānandassa imā dasa saññā abhāsi. Atha kho āyasmato girimānandassa dasa saññā sutvā so ābādho ṭhānaso paṭippassambhi. Vuṭṭhahi cāyasmā girimānando tamhā ābādhā. Tathā pahīno ca panāyasmato girimānandassa so ābādho ahosī’’ti. Dasamaṃ.
已對照

自心品第一。

Sacittavaggo paṭhamo.
已對照

其攝頌——

自心與舍利弗,住立以及止;

退失與兩想,根本、出家、吉利。

Tassuddānaṃ –
Sacittañca sāriputta, ṭhiti ca samathena ca;
Parihāno ca dve saññā, mūlā pabbajitaṃ girīti.