快樂巴利palinanda.cc

分別論·神足分別 Iddhipādavibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ

本經目錄問分。神足分別終。

431已對照

九、神足分別

一、經分別

四百三十一、四神足:在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,修習具足精進定勤行的神足,修習具足心定勤行的神足,修習具足審察定勤行的神足。

431Cattāro iddhipādā – idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
432已對照

一、欲神足

四百三十二、比丘如何修習具足欲定勤行的神足?若比丘以欲為增上而得定,得心一境性——這稱為“欲定”。他為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為舍斷已生的惡不善法,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為令未生的善法生起,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這些稱為“勤行”。如是,這是欲定,這些是勤行。把那一切合為一聚、總攝起來,就算作“欲定勤行”。

432Kathañca bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti? Chandaṃ ce bhikkhu adhipatiṃ karitvā labhati samādhiṃ, labhati cittassekaggataṃ [cittassa ekaggataṃ (sī. syā.)] – ayaṃ vuccati ‘‘chandasamādhi’’. So anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ime vuccanti ‘‘padhānasaṅkhārā’’. Iti ayañca chandasamādhi, ime ca padhānasaṅkhārā. Tadekajjhaṃ abhisaññahitvā abhisaṅkhipitvā chandasamādhipadhānasaṅkhārotveva saṅkhyaṃ [saṅkhaṃ (sī.)] gacchati.
433已對照

四百三十三、此中什麼是欲?凡欲、欲性、欲作性、善的法欲——這稱為“欲”。

此中什麼是定?凡心的住立、安住、堅住、不散逸、不散亂、意不散逸之性、止、定根、定力、正定——這稱為“定”。

此中什麼是勤行?凡心的精進發勤、出離、勇猛、努力、精勤、熱心、奮發、力、堅毅、不鬆懈的勇猛性、不放下欲性、不放下軛性、擔荷軛、精進、精進根、精進力、正精進——這稱為“勤行”。如是,以這欲、以這定、以這勤行而具備、完全具備、已到、完全已到、已成、具足、俱備。因此稱為“具足欲定勤行的”。

433Tattha katamo chando? Yo chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando – ayaṃ vuccati ‘‘chando’’. Tattha katamo samādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi – ayaṃ vuccati ‘‘samādhi’’. Tattha katamo padhānasaṅkhāro? Yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṃ vīriyindriyaṃ vīriyabalaṃ sammāvāyāmo – ayaṃ vuccati ‘‘padhānasaṅkhāro’’. Iti iminā ca chandena, iminā ca samādhinā, iminā ca padhānasaṅkhārena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato. Tena vuccati ‘‘chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato’’ti.
434已對照

四百三十四、“神”——凡那些法的神、正神、成就著、正成就著、得、獲得、到達、成就、觸證、作證、具足。

“神足”——是如此[成就]者的受蘊、想蘊、行蘊、識蘊。

“修習神足”——[他]習行、修習、多作那些法。因此稱為“修習神足”。

434Iddhīti. Yā tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā. ‘‘Iddhipādo’’ti. Tathābhūtassa vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho. ‘‘Iddhipādaṃ bhāvetī’’ti. Te dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘iddhipādaṃ bhāvetī’’ti.
435已對照

二、精進神足

四百三十五、比丘如何修習具足精進定勤行的神足?若比丘以精進為增上而得定,得心一境性——這稱為“精進定”。他為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為舍斷已生的惡不善法……乃至……為令未生的善法生起……乃至……為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這些稱為“勤行”。如是,這是精進定,這些是勤行;把那一切合為一聚、總攝起來,就算作“精進定勤行”。

435Kathañca bhikkhu vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti? Vīriyaṃ ce bhikkhu adhipatiṃ karitvā labhati samādhiṃ labhati cittassekaggataṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vīriyasamādhi’’. So anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya…pe… anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ime vuccanti ‘‘padhānasaṅkhārā’’. Iti ayañca vīriyasamādhi, ime ca padhānasaṅkhārā; tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā vīriyasamādhipadhānasaṅkhārotveva saṅkhyaṃ gacchati.
436已對照

四百三十六、此中什麼是精進?凡心的精進發勤……乃至……正精進——這稱為“精進”。

此中什麼是定?凡心的住立、安住、堅住、不散逸、不散亂、意不散逸之性、止、定根、定力、正定——這稱為“定”。

此中什麼是勤行?凡心的精進發勤……乃至……正精進——這稱為“勤行”。如是,以這精進、以這定、以這勤行而具備……乃至……俱備。因此稱為“具足精進定勤行的”。

436Tattha katamaṃ vīriyaṃ? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo – idaṃ vuccati ‘‘vīriyaṃ’’. Tattha katamo samādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi – ayaṃ vuccati ‘‘samādhi’’. Tattha katamo padhānasaṅkhāro? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo – ayaṃ vuccati ‘‘padhānasaṅkhāro’’. Iti iminā ca vīriyena, iminā ca samādhinā, iminā ca padhānasaṅkhārena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato’’ti.
437已對照

四百三十七、“神”——凡那些法的神、正神、成就著、正成就著、得、獲得、到達、成就、觸證、作證、具足。

“神足”——是如此[成就]者的受蘊……乃至……識蘊。

“修習神足”——[他]習行、修習、多作那些法。因此稱為“修習神足”。

437Iddhīti. Yā tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā. Iddhipādoti. Tathābhūtassa vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho. Iddhipādaṃ bhāvetīti. Te dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘iddhipādaṃ bhāvetī’’ti.
438已對照

三、心神足

四百三十八、比丘如何修習具足心定勤行的神足?若比丘以心為增上而得定,得心一境性——這稱為“心定”。他為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為舍斷已生的惡不善法……乃至……為令未生的善法生起……乃至……為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這些稱為“勤行”。如是,這是心定,這些是勤行;把那一切合為一聚、總攝起來,就算作“心定勤行”。

438Kathañca bhikkhu cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti? Cittaṃ ce bhikkhu adhipatiṃ karitvā labhati samādhiṃ labhati cittassekaggataṃ – ayaṃ vuccati ‘‘cittasamādhi’’. So anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya…pe… anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ime vuccanti ‘‘padhānasaṅkhārā’’. Iti ayañca cittasamādhi, ime ca padhānasaṅkhārā; tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā cittasamādhipadhānasaṅkhārotveva saṅkhyaṃ gacchati.
439已對照

四百三十九、此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。

此中什麼是定?凡心的住立、安住……乃至……正定——這稱為“定”。

此中什麼是勤行?凡心的精進發勤……乃至……正精進——這稱為“勤行”。如是,以這心、以這定、以這勤行而具備……乃至……俱備。因此稱為“具足心定勤行的”。

439Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Tattha katamo samādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti…pe… sammāsamādhi – ayaṃ vuccati ‘‘samādhi’’. Tattha katamo padhānasaṅkhāro? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo – ayaṃ vuccati ‘‘padhānasaṅkhāro’’. Iti iminā ca cittena, iminā ca samādhinā, iminā ca padhānasaṅkhārena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato’’ti.
440已對照

四百四十、“神”——凡那些法的神、正神、成就著、正成就著、得、獲得、到達、成就、觸證、作證、具足。

“神足”——是如此[成就]者的受蘊……乃至……識蘊。

“修習神足”——[他]習行、修習、多作那些法。因此稱為“修習神足”。

440Iddhīti. Yā tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā. Iddhipādoti. Tathābhūtassa vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho. Iddhipādaṃ bhāvetīti. Te dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘iddhipādaṃ bhāvetī’’ti.
441已對照

四、審察神足

四百四十一、比丘如何修習具足審察定勤行的神足?若比丘以審察為增上而得定,得心一境性——這稱為“審察定”。他為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為舍斷已生的惡不善法……乃至……為令未生的善法生起……乃至……為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這些稱為“勤行”。如是,這是審察定,這些是勤行;把那一切合為一聚、總攝起來,就算作“審察定勤行”。

441Kathañca bhikkhu vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti? Vīmaṃsaṃ ce bhikkhu adhipatiṃ karitvā labhati samādhiṃ labhati cittassekaggataṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vīmaṃsāsamādhi’’. So anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya…pe… anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ime vuccanti ‘‘padhānasaṅkhārā’’. Iti ayañca vīmaṃsāsamādhi, ime ca padhānasaṅkhārā; tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārotveva saṅkhyaṃ gacchati.
442已對照

四百四十二、此中什麼是審察?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為“審察”。

此中什麼是定?凡心的住立、安住……乃至……正定——這稱為“定”。

此中什麼是勤行?凡心的精進發勤……乃至……正精進——這稱為“勤行”。如是,以這審察、以這定、以這勤行而具備……乃至……俱備。因此稱為“具足審察定勤行的”。

442Tattha katamā vīmaṃsā? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘vīmaṃsā’’. Tattha katamo samādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti…pe… sammāsamādhi – ayaṃ vuccati ‘‘samādhi’’. Tattha katamo padhānasaṅkhāro? Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo – ayaṃ vuccati ‘‘padhānasaṅkhāro’’. Iti imāya ca vīmaṃsāya, iminā ca samādhinā, iminā ca padhānasaṅkhārena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato’’ti.
443已對照

四百四十三、“神”——凡那些法的神、正神、成就著、正成就著、得、獲得、到達、成就、觸證、作證、具足。

“神足”——是如此[成就]者的受蘊、想蘊、行蘊、識蘊。

“修習神足”——[他]習行、修習、多作那些法。因此稱為“修習神足”。

443Iddhīti. Yā tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā. Iddhipādoti. Tathābhūtassa vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakhandho. Iddhipādaṃ bhāvetīti. Te dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘iddhipādaṃ bhāvetī’’ti.
444已對照

經分別。

二、阿毗達摩分別

四百四十四、四神足:在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,修習具足精進定勤行的神足,修習具足心定勤行的神足,修習具足審察定勤行的神足。

444Cattāro iddhipādā – idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
445已對照

一、欲神足

四百四十五、比丘如何修習具足欲定勤行的神足?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時修習具足欲定勤行的神足。

445Kathañca bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
446已對照

四百四十六、此中什麼是欲?凡欲、欲性、欲作性、善的法欲——這稱為“欲”。

此中什麼是定?凡心的住立、安住……乃至……正定、定覺支、道支、道所攝——這稱為“定”。

此中什麼是勤行?凡心的精進發勤……乃至……正精進、精進覺支、道支、道所攝——這稱為“勤行”。如是,以這欲、以這定、以這勤行而具備……乃至……俱備。因此稱為“具足欲定勤行的”。

446Tattha katamo chando? Yo chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando – ayaṃ vuccati ‘‘chando’’. Tattha katamo samādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti…pe… sammāsamādhi samādhisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘samādhi’’. Tattha katamo padhānasaṅkhāro? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘padhānasaṅkhāro’’. Iti iminā ca chandena, iminā ca samādhinā, iminā ca padhānasaṅkhārena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato’’ti.
447已對照

四百四十七、“神”——凡那些法的神、正神、成就著、正成就著、得、獲得、到達、成就、觸證、作證、具足。

“神足”——是如此[成就]者的觸……乃至……策勵、不散亂。

“修習神足”——[他]習行、修習、多作那些法。因此稱為“修習神足”。

447Iddhīti. Yā tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā. Iddhipādoti. Tathābhūtassa phasso…pe… paggāho avikkhepo. Iddhipādaṃ bhāvetīti. Te dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘iddhipādaṃ bhāvetī’’ti.
448已對照

二、精進神足

四百四十八、比丘如何修習具足精進定勤行的神足?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時修習具足精進定勤行的神足。

448Kathañca bhikkhu vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
449已對照

四百四十九、此中什麼是精進?凡心的精進發勤……乃至……正精進、精進覺支、道支、道所攝——這稱為“精進”。

此中什麼是定?凡心的住立、安住……乃至……正定、定覺支、道支、道所攝——這稱為“定”。

此中什麼是勤行?凡心的精進發勤……乃至……正精進、精進覺支、道支、道所攝——這稱為“勤行”。如是,以這精進、以這定、以這勤行而具備……乃至……俱備。因此稱為“具足精進定勤行的”。

449Tattha katamaṃ vīriyaṃ? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – idaṃ vuccati ‘‘vīriyaṃ’’. Tattha katamo samādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti…pe… sammāsamādhi samādhisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘samādhi’’. Tattha katamo padhānasaṅkhāro? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘padhānasaṅkhāro’’. Iti iminā ca vīriyena, iminā ca samādhinā, iminā ca padhānasaṅkhārena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato’’ti.
450已對照

四百五十、“神”——凡那些法的神、正神、成就著、正成就著、得、獲得、到達、成就、觸證、作證、具足。

“神足”——是如此[成就]者的觸……乃至……策勵、不散亂。

“修習神足”——[他]習行、修習、多作那些法。因此稱為“修習神足”。

450Iddhīti. Yā tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā. Iddhipādoti. Tathābhūtasa phasso…pe… paggāho avikkhepo. Iddhipādaṃ bhāvetīti. Te dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘iddhipādaṃ bhāvetī’’ti.
451已對照

三、心神足

四百五十一、比丘如何修習具足心定勤行的神足?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時修習具足心定勤行的神足。

451Kathañca bhikkhu cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
452已對照

四百五十二、此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。

此中什麼是定?凡心的住立、安住……乃至……正定、定覺支、道支、道所攝——這稱為“定”。

此中什麼是勤行?凡心的精進發勤……乃至……正精進、精進覺支、道支、道所攝——這稱為“勤行”。如是,以這心、以這定、以這勤行而具備……乃至……俱備。因此稱為“具足心定勤行的”。

452Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Tattha katamo samādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti…pe… sammāsamādhi samādhisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘samādhi’’. Tattha katamo padhānasaṅkhāro? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘padhānasaṅkhāro’’. Iti iminā ca cittena, iminā ca samādhinā, iminā ca padhānasaṅkhārena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato’’ti.
453已對照

四百五十三、“神”——凡那些法的神、正神、成就著、正成就著、得、獲得、到達、成就、觸證、作證、具足。

“神足”——是如此[成就]者的觸……乃至……策勵、不散亂。

“修習神足”——[他]習行、修習、多作那些法。因此稱為“修習神足”。

453Iddhīti. Yā tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā. Iddhipādoti. Tathābhūtassa phasso…pe… paggāho avikkhepo. Iddhipādaṃ bhāvetīti. Te dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘iddhipādaṃ bhāvetī’’ti.
454已對照

四、審察神足

四百五十四、比丘如何修習具足審察定勤行的神足?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時修習具足審察定勤行的神足。

454Kathañca bhikkhu vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
455已對照

四百五十五、此中什麼是審察?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見、擇法覺支、道支、道所攝——這稱為“審察”。

此中什麼是定?凡心的住立、安住……乃至……正定、定覺支、道支、道所攝——這稱為“定”。

此中什麼是勤行?凡心的精進發勤……乃至……正精進、精進覺支、道支、道所攝——這稱為“勤行”。如是,以這審察、以這定、以這勤行而具備、完全具備、已到、完全已到、已成、具足、俱備。因此稱為“具足審察定勤行的”。

455Tattha katamā vīmaṃsā? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vīmaṃsā’’. Tattha katamo samādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti…pe… sammāsamādhi samādhisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘samādhi’’. Tattha katamo padhānasaṅkhāro? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘padhānasaṅkhāro’’. Iti imāya ca vīmaṃsāya, iminā ca samādhinā, iminā ca padhānasaṅkhārena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato. Tena vuccati ‘‘vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato’’ti
456已對照

四百五十六、“神”——凡那些法的神、正神、成就著、正成就著、得、獲得、到達、成就、觸證、作證、具足。

“神足”——是如此[成就]者的觸……乃至……策勵、不散亂。

“修習神足”——[他]習行、修習、多作那些法。因此稱為“修習神足”。

456Iddhīti. Yā tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā. Iddhipādoti. Tathābhūtassa phasso…pe… paggāho avikkhepo. Iddhipādaṃ bhāvetīti. Te dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘iddhipādaṃ bhāvetī’’ti.
457已對照

四百五十七、四神足:欲神足、精進神足、心神足、審察神足。

457Cattāro iddhipādā – chandiddhipādo, vīriyiddhipādo, cittiddhipādo, vīmaṃsiddhipādo.
458已對照

四百五十八、此中什麼是欲神足?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,凡於那時的欲、欲性、欲作性、善的法欲——這稱為“欲神足”。其餘諸法與欲神足相應。

458Tattha katamo chandiddhipādo? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, yo tasmiṃ samaye chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando – ayaṃ vuccati ‘‘chandiddhipādo’’. Avasesā dhammā chandiddhipādasampayuttā.
459已對照

四百五十九、此中什麼是精進神足?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,凡於那時心的精進發勤……乃至……正精進、精進覺支、道支、道所攝——這稱為“精進神足”。其餘諸法與精進神足相應。

459Tattha katamo vīriyiddhipādo? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, yo tasmiṃ samaye cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vīriyiddhipādo’’. Avasesā dhammā vīriyiddhipādasampayuttā.
460已對照

四百六十、此中什麼是心神足?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,凡於那時的心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心神足”。其餘諸法與心神足相應。

460Tattha katamo cittiddhipādo? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, yaṃ tasmiṃ samaye cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – ayaṃ vuccati ‘‘cittiddhipādo’’. Avasesā dhammā cittiddhipādasampayuttā.
461已對照

四百六十一、此中什麼是審察神足?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,凡於那時的慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見、擇法覺支、道支、道所攝——這稱為“審察神足”。其餘諸法與審察神足相應。

461Tattha katamo vīmaṃsiddhipādo? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, yā tasmiṃ samaye paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vīmaṃsiddhipādo’’. Avasesā dhammā vīmaṃsiddhipādasampayuttā.
462已對照

阿毗達摩分別。

三、問分

四百六十二、四神足:在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。

462Cattāro iddhipādā – idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
463已對照

四百六十三、四神足中,有幾種是善、幾種是不善、幾種是無記……乃至……幾種是有諍、幾種是無諍?

463Catunnaṃ iddhipādānaṃ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā…pe… kati saraṇā, kati araṇā?
464已對照

一、三法

四百六十四、正是善。或與樂受相應、或與不苦不樂受相應。是異熟法法的。是非執受非順取的。是非雜染非順雜染的。或有尋有伺、或無尋唯伺、或無尋無伺。或與喜俱行、或與樂俱行、或與舍俱行。既非應以見、亦非應以修舍斷。是無應以見、亦無應以修舍斷之因的。趣向損減。是有學的。是無量的。是無量所緣的。是殊勝的。是正性決定的。不以道為所緣,以道為因,不以道為增上。或已生、或未生,不應說是“將生的”。或過去、或未來、或現在。不應說是“過去所緣的”,也不應說是“未來所緣的”,也不應說是“現在所緣的”。或內、或外、或內外。是外所緣的。是無見無對的。

464Kusalāyeva. Siyā sukhāya vedanāya sampayuttā, siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā. Vipākadhammadhammā. Anupādinnaanupādāniyā. Asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā. Siyā savitakkasavicārā, siyā avitakkavicāramattā, siyā avitakkaavicārā. Siyā pītisahagatā, siyā sukhasahagatā, siyā upekkhāsahagatā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā. Apacayagāmino. Sekkhā. Appamāṇā. Appamāṇārammaṇā. Paṇītā. Sammattaniyatā. Na maggārammaṇā, maggahetukā, na maggādhipatino. Siyā uppannā, siyā anuppannā, na vattabbā uppādinoti. Siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā. Na vattabbā atītārammaṇātipi, anāgatārammaṇātipi, paccuppannārammaṇātipi. Siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā. Bahiddhārammaṇā. Anidassanaappaṭighā.
465已對照

二、二法

四百六十五、審察神足是因,三神足非因。是有因的。與因相應。審察神足既是因、又是有因,三神足不應說是“既是因、又是有因的”,[而]是有因而非因。審察神足既是因、又與因相應,三神足不應說是“既是因、又與因相應的”,[而]與因相應而非因。三神足是非因而有因的,審察神足不應說是“非因而有因的”,也不應說是“非因而無因的”。是有緣的。是有為的。是無見的。是無對的。是非色的。是出世間的。為某[識]所識知,不為某[識]所識知。非漏。是無漏的。與漏不相應。不應說是“既是漏、又是有漏的”,也不應說是“是有漏而非漏的”。不應說是“既是漏、又與漏相應的”,也不應說是“與漏相應而非漏的”。是與漏不相應而無漏的。

非結……乃至……非系……乃至……非暴流……乃至……非軛……乃至……非蓋……乃至……非執取……乃至……是有所緣的。三神足非心,心神足是心。三神足是心所的,心神足是非心所的。三神足與心相應,心神足不應說是“與心相應的”,也不應說是“與心不相應的”。三神足與心相雜,心神足不應說是“與心相雜的”,也不應說是“與心不相雜的”。三神足以心為等起,心神足非以心為等起。三神足與心俱有,心神足非與心俱有。三神足隨心轉,心神足非隨心轉。三神足與心相雜而以心為等起,心神足非與心相雜而以心為等起。三神足與心相雜、以心為等起、與心俱有,心神足非與心相雜、以心為等起、與心俱有。三神足與心相雜、以心為等起、隨心轉,心神足非與心相雜、以心為等起、隨心轉。

三神足是外的,心神足是內的。是非所造的。是非執受的。非取……乃至……非煩惱……乃至……不應以見舍斷。不應以修舍斷。是無應以見舍斷之因的。是無應以修舍斷之因的。或有尋、或無尋。或有伺、或無伺。或有喜、或無喜。或與喜俱行、或不與喜俱行。或與樂俱行、或不與樂俱行。或與舍俱行、或不與舍俱行。是非欲界的。是非色界的。是非無色界的。是不繫屬的。是導向出離的。是決定的。是無上的。是無諍的。

465Vīmaṃsiddhipādo hetu, tayo iddhipādā na hetū. Sahetukā. Hetusampayuttā. Vīmaṃsiddhipādo hetu ceva sahetuko ca, tayo iddhipādā na vattabbā hetū ceva sahetukā cāti, sahetukā ceva na ca hetū. Vīmaṃsiddhipādo hetu ceva hetusampayutto ca, tayo iddhipādā na vattabbā hetū ceva hetusampayuttā cāti, hetusampayuttā ceva na ca hetū. Tayo iddhipādā na hetū sahetukā, vīmaṃsiddhipādo na vattabbo na hetu sahetukotipi, na hetu ahetukotipi. Sappaccayā. Saṅkhatā. Anidassanā. Appaṭighā. Arūpā. Lokuttarā. Kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā. No āsavā. Anāsavā. Āsavavippayuttā. Na vattabbā āsavā ceva sāsavā cātipi, sāsavā ceva no ca āsavātipi. Na vattabbā āsavā ceva āsavasampayuttā cātipi, āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi. Āsavavippayuttā. Anāsavā. No saṃyojanā…pe… no ganthā…pe… no oghā…pe… no yogā…pe… no nīvaraṇā…pe… no parāmāsā…pe… sārammaṇā. Tayo iddhipādā no cittā, cittiddhipādo cittaṃ. Tayo iddhipādā cetasikā, cittiddhipādo acetasiko. Tayo iddhipādā cittasampayuttā, cittiddhipādo na vattabbo cittena sampayuttotipi, cittena vippayuttotipi. Tayo iddhipādā cittasaṃsaṭṭhā, cittiddhipādo na vattabbo cittena saṃsaṭṭhotipi, cittena visaṃsaṭṭhotipi. Tayo iddhipādā cittasamuṭṭhānā, cittiddhipādo no cittasamuṭṭhāno. Tayo iddhipādā cittasahabhuno, cittiddhipādo no cittasahabhū. Tayo iddhipādā cittānuparivattino, cittiddhipādo no cittānuparivatti. Tayo iddhipādā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā, cittiddhipādo no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhāno. Tayo iddhipādā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno, cittiddhipādo no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhū. Tayo iddhipādā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino, cittiddhipādo no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivatti. Tayo iddhipādā bāhirā, cittiddhipādo ajjhattiko. No upādā. Anupādinnā. No upādānā…pe… no kilesā…pe… na dassanena pahātabbā. Na bhāvanāya pahātabbā. Na dassanena pahātabbahetukā. Na bhāvanāya pahātabbahetukā. Siyā savitakkā, siyā avitakkā. Siyā savicārā, siyā avicārā. Siyā sappītikā, siyā appītikā. Siyā pītisahagatā, siyā na pītisahagatā. Siyā sukhasahagatā, siyā na sukhasahagatā. Siyā upekkhāsahagatā, siyā na upekkhāsahagatā. Na kāmāvacarā. Na rūpāvacarā. Na arūpāvacarā. Apariyāpannā. Niyyānikā. Niyatā. Anuttarā. Araṇāti.
已對照

問分。

已對照

神足分別終。