快樂巴利palinanda.cc

分別論·緣起分別 Paṭiccasamuppādavibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ

本經目錄以不善根為根本的異熟的解說。阿毗達摩分別。緣起分別終。

225已對照

六、緣起分別

一、經分別

二百二十五、以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名色;以名色為緣而有六處;以六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有愛;以愛為緣而有取;以取為緣而有有;以有為緣而有生,以生為緣而有老死、愁、悲、苦、憂、惱生起。這樣,這整個苦蘊就集起了。

225Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
226已對照

二百二十六、此中什麼是無明?於苦的無智、於苦集的無智、於苦滅的無智、於導至苦滅之道的無智——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?福行、非福行、不動行、身行、語行、心行。

此中什麼是福行?欲界的、色界的,施所成的、戒所成的、修所成的善思——這稱為“福行”。

此中什麼是非福行?欲界的不善思——這稱為“非福行”。

此中什麼是不動行?無色界的善思——這稱為“不動行”。

此中什麼是身行?身思是身行,語思是語行,意思是心行。這些稱為“以無明為緣而有行”。

226Tattha katamā avijjā? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katame avijjāpaccayā saṅkhārā? Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro, kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro. Tattha katamo puññābhisaṅkhāro? Kusalā cetanā kāmāvacarā rūpāvacarā dānamayā sīlamayā bhāvanāmayā – ayaṃ vuccati ‘‘puññābhisaṅkhāro’’. Tattha katamo apuññābhisaṅkhāro? Akusalā cetanā kāmāvacarā – ayaṃ vuccati ‘‘apuññābhisaṅkhāro’’. Tattha katamo āneñjābhisaṅkhāro? Kusalā cetanā arūpāvacarā – ayaṃ vuccati ‘‘āneñjābhisaṅkhāro’’. Tattha katamo kāyasaṅkhāro? Kāyasañcetanā kāyasaṅkhāro, vacīsañcetanā vacīsaṅkhāro, manosañcetanā cittasaṅkhāro. Ime vuccanti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’.
227已對照

二百二十七、此中什麼是“以行為緣而有識”?眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識——這稱為“以行為緣而有識”。

227Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’.
228已對照

二百二十八、此中什麼是“以識為緣而有名色”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?四大種,以及四大種所造之色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色”。

228Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cattāro mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ’’.
229已對照

二百二十九、此中什麼是“以名色為緣而有六處”?眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處——這稱為“以名色為緣而有六處”。

229Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ? Cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ’’.
230已對照

二百三十、此中什麼是“以六處為緣而有觸”?眼觸、耳觸、鼻觸、舌觸、身觸、意觸——這稱為“以六處為緣而有觸”。

230Tattha katamo saḷāyatanapaccayā phasso? Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso – ayaṃ vuccati ‘‘saḷāyatanapaccayā phasso’’.
231已對照

二百三十一、此中什麼是“以觸為緣而有受”?眼觸所生受、耳觸所生受、鼻觸所生受、舌觸所生受、身觸所生受、意觸所生受——這稱為“以觸為緣而有受”。

231Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’.
232已對照

二百三十二、此中什麼是“以受為緣而有愛”?色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛——這稱為“以受為緣而有愛”。

232Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā? Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā taṇhā’’.
233已對照

二百三十三、此中什麼是“以愛為緣而有取”?欲取、見取、戒禁取、我論取——這稱為“以愛為緣而有取”。

233Tattha katamaṃ taṇhāpaccayā upādānaṃ? Kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayā upādānaṃ’’.
234已對照

二百三十四、此中什麼是“以取為緣而有有”?依兩種[分]的有:有業有,有生有。此中什麼是業有?福行、非福行、不動行——這稱為“業有”。一切趣有之業都是業有。

此中什麼是生有?欲有、色有、無色有、想有、無想有、非想非非想有、一蘊有、四蘊有、五蘊有——這稱為“生有”。如是,這是業有,這是生有。這稱為“以取為緣而有有”。

234Tattha katamo upādānapaccayā bhavo? Bhavo duvidhena – atthi kammabhavo, atthi upapattibhavo. Tattha katamo kammabhavo? Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro – ayaṃ vuccati ‘‘kammabhavo’’. Sabbampi bhavagāmikammaṃ kammabhavo. Tattha katamo upapattibhavo? Kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo, saññābhavo, asaññābhavo, nevasaññānāsaññābhavo, ekavokārabhavo, catuvokārabhavo, pañcavokārabhavo – ayaṃ vuccati ‘‘upapattibhavo’’. Iti ayañca kammabhavo, ayañca upapattibhavo. Ayaṃ vuccati ‘‘upādānapaccayā bhavo’’.
235已對照

二百三十五、此中什麼是“以有為緣而有生”?凡是那些眾生,於彼彼眾生類中的生、出生、入胎、出現,諸蘊之顯現,諸處之獲得——這稱為“以有為緣而有生”。

235Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti, khandhānaṃ pātubhāvo, āyatanānaṃ paṭilābho – ayaṃ vuccati ‘‘bhavapaccayā jāti’’.
236已對照

二百三十六、此中什麼是“以生為緣而有老死”?有老,有死。此中什麼是老?凡是那些眾生,於彼彼眾生類中的老、衰老之狀、齒落、發白、皮皺、壽命之衰減、諸根之老熟——這稱為“老”。

此中什麼是死?凡是那些眾生,從彼彼眾生類中的殞歿、歿亡之狀、破壞、消失、死、死亡、命終,諸蘊之破壞,身軀之捨棄,命根之斷絕——這稱為“死”。如是,這是老,這是死。這稱為“以生為緣而有老死”。

236Tattha katamaṃ jātipaccayā jarāmaraṇaṃ? Atthi jarā, atthi maraṇaṃ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko – ayaṃ vuccati ‘‘jarā’’. Tattha katamaṃ maraṇaṃ? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālakiriyā [kālaṃkiriyā (ka.)] khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo – idaṃ vuccati ‘‘maraṇaṃ’’. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇaṃ’’.
237已對照

二百三十七、此中什麼是愁?為親屬的不幸所觸,或為財物的不幸所觸,或為疾病的不幸所觸,或為戒的不幸所觸,或為見的不幸所觸,遭遇某種不幸、為某種苦法所觸者的愁、憂愁、憂愁之狀、內愁、內遍愁、心的遍燃、憂、愁箭——這稱為“愁”。

237Tattha katamo soko? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko cetaso parijjhāyanā domanassaṃ sokasallaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘soko’’.
238已對照

二百三十八、此中什麼是悲?為親屬的不幸所觸,或為財物的不幸所觸,或為疾病的不幸所觸,或為戒的不幸所觸,或為見的不幸所觸,遭遇某種不幸、為某種苦法所觸者的哀號、悲號、哀嘆、悲嘆、哀號之狀、悲號之狀、言語、空語、亂語、絮訴、絮訴著、絮訴之狀——這稱為“悲”。

238Tattha katamo paridevo? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṃ – ayaṃ vuccati paridevo’’.
239已對照

二百三十九、此中什麼是苦?凡身的不適、身的苦,由身觸所生的不適、苦的感受,由身觸所生的不適、苦的受——這稱為“苦”。

239Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’.
240已對照

二百四十、此中什麼是憂?凡心的不適、心的苦,由心觸所生的不適、苦的感受,由心觸所生的不適、苦的受——這稱為“憂”。

240Tattha katamaṃ domanassaṃ? Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ, cetasikaṃ dukkhaṃ, cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ, cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘domanassaṃ’’.
241已對照

二百四十一、此中什麼是惱?為親屬的不幸所觸,或為財物的不幸所觸,或為疾病的不幸所觸,或為戒的不幸所觸,或為見的不幸所觸,遭遇某種不幸、為某種苦法所觸者的苦惱、遍苦惱、苦惱之狀、遍苦惱之狀——這稱為“惱”。

241Tattha katamo upāyāso? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṃ upāyāsitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘upāyāso’’.
242已對照

二百四十二、“這樣,這整個苦蘊就集起了”:這樣,這整個苦蘊就有相會,有共會,有集合,有顯現。因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

242Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṃ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
243已對照

經分別。

二、阿毗達摩分別

一、緣四法

二百四十三、以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名色,以名色為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名色,以名色為緣而有六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

243Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
244已對照

緣四法。

二、因四法

二百四十四、以無明為緣而有行,以無明為因;以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名,以識為因;以名為緣而有第六處,以名為因;以第六處為緣而有觸,以第六處為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有愛,以受為因;以愛為緣而有取,以愛為因;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以無明為因;以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名,以識為因;以名為緣而有觸,以名為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有愛,以受為因;以愛為緣而有取,以愛為因;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以無明為因;以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名色,以識為因;以名色為緣而有第六處,以名色為因;以第六處為緣而有觸,以第六處為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有愛,以受為因;以愛為緣而有取,以愛為因;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以無明為因;以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名色,以識為因;以名色為緣而有六處,以名色為因;以第六處為緣而有觸,以第六處為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有愛,以受為因;以愛為緣而有取,以愛為因;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

244Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmahetukaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmapaccayā phasso nāmahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmarūpahetukaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmarūpahetukaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
245已對照

因四法。

三、相應四法

二百四十五、以無明為緣而有行,與無明相應;以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名,與識相應;以名為緣而有第六處,與名相應;以第六處為緣而有觸,與第六處相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有愛,與受相應;以愛為緣而有取,與愛相應;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,與無明相應;以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名,與識相應;以名為緣而有觸,與名相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有愛,與受相應;以愛為緣而有取,與愛相應;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,與無明相應;以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名色,與識相應的名;以名色為緣而有第六處,與名色相應;以第六處為緣而有觸,與第六處相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有愛,與受相應;以愛為緣而有取,與愛相應;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,與無明相應;以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名色,與識相應的名;以名色為緣而有六處,與名相應的第六處;以第六處為緣而有觸,與第六處相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有愛,與受相應;以愛為緣而有取,與愛相應;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

245Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ, nāmapaccayā phasso nāmasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmarūpasampayuttaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṃ upādānasampayuttaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
246已對照

相應四法。

四、相互四法

二百四十六、以無明為緣而有行,以行為緣也有無明;以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名,以名為緣也有識;以名為緣而有第六處,以第六處為緣也有名;以第六處為緣而有觸,以觸為緣也有第六處;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有愛,以愛為緣也有受;以愛為緣而有取,以取為緣也有愛;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以行為緣也有無明;以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名,以名為緣也有識;以名為緣而有觸,以觸為緣也有名;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有愛,以愛為緣也有受;以愛為緣而有取,以取為緣也有愛;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以行為緣也有無明;以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名色,以名色為緣也有識;以名色為緣而有第六處,以第六處為緣也有名色;以第六處為緣而有觸,以觸為緣也有第六處;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有愛,以愛為緣也有受;以愛為緣而有取,以取為緣也有愛;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

以無明為緣而有行,以行為緣也有無明;以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名色,以名色為緣也有識;以名色為緣而有六處,以第六處為緣也有名色;以第六處為緣而有觸,以觸為緣也有第六處;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有愛,以愛為緣也有受;以愛為緣而有取,以取為緣也有愛;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

246Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṃ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmapaccayā phasso, phassapaccayāpi nāmaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṃ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṃ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
247已對照

相互四法。

論母

二百四十七、以行為緣而有無明……乃至……以識為緣而有無明……乃至……以名為緣而有無明……乃至……以第六處為緣而有無明……乃至……以觸為緣而有無明……乃至……以受為緣而有無明……乃至……以愛為緣而有無明……乃至……以取為緣而有無明……乃至……以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

247Saṅkhārapaccayā avijjā…pe… viññāṇapaccayā avijjā…pe… nāmapaccayā avijjā…pe… chaṭṭhāyatanapaccayā avijjā…pe… phassapaccayā avijjā…pe… vedanāpaccayā avijjā…pe… taṇhāpaccayā avijjā…pe… upādānapaccayā avijjā…pe… avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
248已對照

論母。

五、緣四法

二百四十八、哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與喜悅俱行、與見執相應,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

248Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
249已對照

二百四十九、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所、內心、白淨、意、意處、意根、識、識蘊、由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣而有名”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名”。

此中什麼是“以名為緣而有第六處”?凡心、意、意所、內心、白淨、意、意處、意根、識、識蘊、由彼而生的意識界——這稱為“以名為緣而有第六處”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有愛”?凡貪、極貪、隨順、順從、歡喜、喜貪、心的極貪——這稱為“以受為緣而有愛”。

此中什麼是“以愛為緣而有取”?凡見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為“以愛為緣而有取”。

此中什麼是“以取為緣而有有”?除了取,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以取為緣而有有”。

此中什麼是“以有為緣而有生”?凡那些法的生、出生、產生、出現、顯現——這稱為“以有為緣而有生”。

此中什麼是“以生為緣而有老死”?有老,有死。此中什麼是老?凡那些法的老、衰老之狀、壽命之衰減——這稱為“老”。此中什麼是死?凡那些法的盡、滅去、破壞、遍破壞、無常性、隱沒——這稱為“死”。如是,這是老,這是死。這稱為“以生為緣而有老死”。

“這樣,這整個苦蘊就集起了”:這樣,這整個苦蘊就有相會,有共會,有集合,有顯現。因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

249Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ [cetayitattaṃ (sī. ka.)] – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā taṇhā’’. Tattha katamaṃ taṇhāpaccayā upādānaṃ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho [vipariyesaggāho (bahūsu)] – idaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayā upādānaṃ’’. Tattha katamo upādānapaccayā bhavo? Ṭhapetvā upādānaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘upādānapaccayā bhavo’’. Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavapaccayā jāti’’. Tattha katamaṃ jātipaccayā jarāmaraṇaṃ? Atthi jarā, atthi maraṇaṃ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ jarā jīraṇatā āyuno saṃhāni – ayaṃ vuccati ‘‘jarā’’. Tattha katamaṃ maraṇaṃ? Yo tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘maraṇaṃ’’. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇaṃ’’. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṃ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
250已對照

二百五十、於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

250Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
251已對照

二百五十一、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣而有名”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名”。

“以名為緣而有觸”:此中什麼是名?除了觸,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“名”。

此中什麼是“以名為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以名為緣而有觸”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名色,以名色為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

251Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ’’. Nāmapaccayā phassoti. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Ṭhapetvā phassaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamo nāmapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā phasso’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti. Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
253已對照

二百五十三、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣而有名色”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色”。

“以名色為緣而有第六處”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣而有第六處”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名色為緣而有第六處”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

253Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ’’. Nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatananti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Yaṃ rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
254已對照

二百五十四、於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名色,以名色為緣而有六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

254Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
255已對照

二百五十五、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣而有名色”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色”。

“以名色為緣而有六處”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?四大種,以及凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣而有六處”?眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處——這稱為“以名色為緣而有六處”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

255Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ’’. Nāmarūpapaccayā saḷāyatananti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā, yañca rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ? Cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
256已對照

緣四法。

六、因四法

二百五十六、於那時,以無明為緣而有行,以無明為因;以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名,以識為因;以名為緣而有第六處,以名為因;以第六處為緣而有觸,以第六處為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有愛,以受為因;以愛為緣而有取,以愛為因;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

256Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmahetukaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
257已對照

二百五十七、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行,以無明為因”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行,以無明為因”。

此中什麼是“以行為緣而有識,以行為因”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識,以行為因”。

此中什麼是“以識為緣而有名,以識為因”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名,以識為因”。

此中什麼是“以名為緣而有第六處,以名為因”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名為緣而有第六處,以名為因”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸,以第六處為因”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸,以第六處為因”。

此中什麼是“以觸為緣而有受,以觸為因”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受,以觸為因”。

此中什麼是“以受為緣而有愛,以受為因”?凡貪、極貪……乃至……心的極貪——這稱為“以受為緣而有愛,以受為因”。

此中什麼是“以愛為緣而有取,以愛為因”?凡見、見執……乃至……外道處、顛倒執——這稱為“以愛為緣而有取,以愛為因”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

257Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmahetukaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmahetukaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā phassahetukā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā phassahetukā’’. Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā? Yo rāgo sārāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā’’. Tattha katamaṃ taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’’ti.
258已對照

二百五十八、於那時,以無明為緣而有行,以無明為因;以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名,以識為因;以名為緣而有觸,以名為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有愛,以受為因;以愛為緣而有取,以愛為因;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

258Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmapaccayā phasso nāmahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
259已對照

二百五十九、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行,以無明為因”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行,以無明為因”。

此中什麼是“以行為緣而有識,以行為因”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為以行為緣而有識,以行為因。

此中什麼是“以識為緣而有名,以識為因”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名,以識為因”。

“以名為緣而有觸,以名為因”:此中什麼是名?除了觸,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“名”。

此中什麼是“以名為緣而有觸,以名為因”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以名為緣而有觸,以名為因”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

259Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ’’. Nāmapaccayā phasso nāmahetukoti. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Ṭhapetvā phassaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamo nāmapaccayā phasso nāmahetuko? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā phasso nāmahetuko’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
260已對照

二百六十、於那時,以無明為緣而有行,以無明為因;以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名色,以識為因;以名色為緣而有第六處,以名色為因;以第六處為緣而有觸,以第六處為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有愛,以受為因;以愛為緣而有取,以愛為因;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

260Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmarūpahetukaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
261已對照

二百六十一、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行,以無明為因”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行,以無明為因”。

此中什麼是“以行為緣而有識,以行為因”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識,以行為因”。

此中什麼是“以識為緣而有名色,以識為因”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色,以識為因”。

“以名色為緣而有第六處,以名色為因”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣而有第六處,以名色為因”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名色為緣而有第六處,以名色為因”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸,以第六處為因”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸,以第六處為因”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

261Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇahetukaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇahetukaṃ’’. Nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmarūpahetukanti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Yaṃ rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmarūpahetukaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmarūpahetukaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
262已對照

二百六十二、於那時,以無明為緣而有行,以無明為因;以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名色,以識為因;以名色為緣而有六處,以名色為因;以第六處為緣而有觸,以第六處為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有愛,以受為因;以愛為緣而有取,以愛為因;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

262Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmarūpahetukaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
263已對照

二百六十三、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行,以無明為因”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行,以無明為因”。

此中什麼是“以行為緣而有識,以行為因”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識,以行為因”。

此中什麼是“以識為緣而有名色,以識為因”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色,以識為因”。

“以名色為緣而有六處,以名色為因”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?四大種,以及凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣而有六處,以名色為因”?眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處——這稱為“以名色為緣而有六處,以名色為因”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸,以第六處為因”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸,以第六處為因”。

此中什麼是“以觸為緣而有受,以觸為因”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受,以觸為因”。

此中什麼是“以受為緣而有愛,以受為因”?凡貪、極貪……乃至……心的極貪——這稱為“以受為緣而有愛,以受為因”。

此中什麼是“以愛為緣而有取,以愛為因”?凡見、見執……乃至……外道處、顛倒執——這稱為“以愛為緣而有取,以愛為因”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

263Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāhetuko’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇahetukaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇahetukaṃ’’. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmarūpahetukanti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā, yañca rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmarūpahetukaṃ? Cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmarūpahetukaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā phassahetukā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā phassahetukā’’. Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā? Yo rāgo sārāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā taṇhā vedanāhetukā’’. Tattha katamaṃ taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāhetukaṃ’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
263已對照

因四法。

七、相應四法

於那時,以無明為緣而有行,與無明相應;以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名,與識相應;以名為緣而有第六處,與名相應;以第六處為緣而有觸,與第六處相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有愛,與受相應;以愛為緣而有取,與愛相應;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

263Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
265已對照

二百六十五、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行,與無明相應”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行,與無明相應”。

此中什麼是“以行為緣而有識,與行相應”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識,與行相應”。

此中什麼是“以識為緣而有名,與識相應”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名,與識相應”。

此中什麼是“以名為緣而有第六處,與名相應”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名為緣而有第六處,與名相應”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸,與第六處相應”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸,與第六處相應”。

此中什麼是“以觸為緣而有受,與觸相應”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受,與觸相應”。

此中什麼是“以受為緣而有愛,與受相應”?凡貪、極貪……乃至……心的極貪——這稱為“以受為緣而有愛,與受相應”。

此中什麼是“以愛為緣而有取,與愛相應”?凡見、見執……乃至……外道處、顛倒執——這稱為“以愛為緣而有取,與愛相應”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

265Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā phassasampayuttā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā phassasampayuttā’’. Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā? Yo rāgo sārāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā’’. Tattha katamaṃ taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ’’ …pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
266已對照

二百六十六、於那時,以無明為緣而有行,與無明相應;以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名,與識相應;以名為緣而有觸,與名相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有愛,與受相應;以愛為緣而有取,與愛相應;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

266Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ, nāmapaccayā phasso nāmasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
267已對照

二百六十七、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行,與無明相應”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行,與無明相應”。

此中什麼是“以行為緣而有識,與行相應”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識,與行相應”。

此中什麼是“以識為緣而有名,與識相應”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名,與識相應”。

“以名為緣而有觸,與名相應”:此中什麼是名?除了觸,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“名”。

此中什麼是“以名為緣而有觸,與名相應”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以名為緣而有觸,與名相應”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

267Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ’’. Nāmapaccayā phasso nāmasampayuttoti. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Ṭhapetvā phassaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamo nāmapaccayā phasso nāmasampayutto? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā phasso nāmasampayutto’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
268已對照

二百六十八、於那時,以無明為緣而有行,與無明相應;以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名色,與識相應的名;以名色為緣而有第六處,與名相應;以第六處為緣而有觸,與第六處相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有愛,與受相應;以愛為緣而有取,與愛相應;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

268Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
269已對照

二百六十九、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行,與無明相應”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行,與無明相應”。

此中什麼是“以行為緣而有識,與行相應”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識,與行相應”。

此中什麼是“以識為緣而有名色,與識相應的名”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色,與識相應的名”。

“以名色為緣而有第六處,與名相應”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣而有第六處,與名相應”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名色為緣而有第六處,與名相應”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸,與第六處相應”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸,與第六處相應”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

269Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ’’. Nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttanti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Yaṃ rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
270已對照

二百七十、於那時,以無明為緣而有行,與無明相應;以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名色,與識相應的名;以名色為緣而有六處,與名相應的第六處;以第六處為緣而有觸,與第六處相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有愛,與受相應;以愛為緣而有取,與愛相應;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

270Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā taṇhā vedanāsampayuttā, taṇhāpaccayā upādānaṃ taṇhāsampayuttaṃ; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
271已對照

二百七十一、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行,與無明相應”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行,與無明相應”。

此中什麼是“以行為緣而有識,與行相應”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識,與行相應”。

此中什麼是“以識為緣而有名色,與識相應的名”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色,與識相應的名”。

“以名色為緣而有六處,與名相應的第六處”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?四大種,以及凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣而有六處,與名相應的第六處”?眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處——這稱為“以名色為緣而有六處,與名相應的第六處”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸,與第六處相應”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸,與第六處相應”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

271Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro avijjāsampayutto’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ viññāṇasampayuttaṃ nāmaṃ’’. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ chaṭṭhāyatananti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā, yañca rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ chaṭṭhāyatanaṃ? Cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
272已對照

相應四法。

八、相互四法

二百七十二、於那時,以無明為緣而有行,以行為緣也有無明;以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名,以名為緣也有識;以名為緣而有第六處,以第六處為緣也有名;以第六處為緣而有觸,以觸為緣也有第六處;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有愛,以愛為緣也有受;以愛為緣而有取,以取為緣也有愛;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

272Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṃ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
273已對照

二百七十三、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣也有無明”?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“以行為緣也有無明”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣也有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以識為緣也有行”。

此中什麼是“以識為緣而有名”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名”。

此中什麼是“以名為緣也有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名為緣也有識”。

此中什麼是“以名為緣而有第六處”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名為緣而有第六處”。

此中什麼是“以第六處為緣也有名”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以第六處為緣也有名”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣也有第六處”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以觸為緣也有第六處”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣也有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以受為緣也有觸”。

此中什麼是“以受為緣而有愛”?凡貪、極貪……乃至……心的極貪——這稱為“以受為緣而有愛”。

此中什麼是“以愛為緣也有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以愛為緣也有受”。

此中什麼是“以愛為緣而有取”?凡見、見執……乃至……外道處、顛倒執——這稱為“以愛為緣而有取”。

此中什麼是“以取為緣也有愛”?凡貪……乃至……心的極貪——這稱為“以取為緣也有愛”。

此中什麼是“以取為緣而有有”?除了取,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以取為緣而有有”。

此中什麼是“以有為緣而有生”?凡那些法的生、出生、產生、出現、顯現——這稱為“以有為緣而有生”。

此中什麼是“以生為緣而有老死”?有老,有死。此中什麼是老?凡那些法的老、衰老之狀、壽命之衰減——這稱為“老”。此中什麼是死?凡那些法的盡、滅去、破壞、遍破壞、無常性、隱沒——這稱為“死”。如是,這是老,這是死。這稱為“以生為緣而有老死”。

“這樣,這整個苦蘊就集起了”:這樣,這整個苦蘊就有相會,有共會,有集合,有顯現。因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

273Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamā saṅkhārapaccayāpi avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayāpi avijjā’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ. Tattha katamo viññāṇapaccayāpi saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayāpi saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmapaccayāpi viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayāpi viññāṇaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamaṃ chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamaṃ phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayāpi phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayāpi phasso’’. Tattha katamā vedanāpaccayā taṇhā? Yo rāgo sārāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā taṇhā’’. Tattha katamā taṇhāpaccayāpi vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayāpi vedanā’’. Tattha katamaṃ taṇhāpaccayā upādānaṃ? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayā upādānaṃ’’. Tattha katamā upādānapaccayāpi taṇhā? Yo rāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘upādānapaccayāpi taṇhā’’. Tattha katamo upādānapaccayā bhavo? Ṭhapetvā upādānaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘upādānapaccayā bhavo’’. Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ jāti sañjāti nibbatti abhinibbati pātubhāvo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavapaccayā jāti’’. Tattha katamaṃ jātipaccayā jarāmaraṇaṃ? Atthi jarā, atthi maraṇaṃ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ jarā jīraṇatā āyuno saṃhāni – ayaṃ vuccati ‘‘jarā’’. Tattha katamaṃ maraṇaṃ? Yo tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘maraṇaṃ’’. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇaṃ’’. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṃ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
274已對照

二百七十四、於那時,以無明為緣而有行,以行為緣也有無明;以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名,以名為緣也有識;以名為緣而有觸,以觸為緣也有名;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有愛,以愛為緣也有受;以愛為緣而有取,以取為緣也有愛;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

274Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmapaccayā phasso, phassapaccayāpi nāmaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
275已對照

二百七十五、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣也有無明”?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“以行為緣也有無明”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣也有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以識為緣也有行”。

此中什麼是“以識為緣而有名”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名”。

此中什麼是“以名為緣也有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名為緣也有識”。

“以名為緣而有觸”:此中什麼是名?除了觸,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“名”。

此中什麼是“以名為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以名為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣也有名”?受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以觸為緣也有名”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

275Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamā saṅkhārapaccayāpi avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayāpi avijjā’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamo viññāṇapaccayāpi saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayāpi saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmapaccayāpi viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayāpi viññāṇaṃ’’. Nāmapaccayā phassoti. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Ṭhapetvā phassaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamo nāmapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā phasso’’. Tattha katamaṃ phassapaccayāpi nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘phassapaccayāpi nāmaṃ’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
276已對照

二百七十六、於那時,以無明為緣而有行,以行為緣也有無明;以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名色,以名色為緣也有識;以名色為緣而有第六處,以第六處為緣也有名色;以第六處為緣而有觸,以觸為緣也有第六處;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有愛,以愛為緣也有受;以愛為緣而有取,以取為緣也有愛;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

276Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṃ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
277已對照

二百七十七、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣也有無明”?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“以行為緣也有無明”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣也有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以識為緣也有行”。

此中什麼是“以識為緣而有名色”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色”。

“以名色為緣也有識”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣也有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名色為緣也有識”。

“以名色為緣而有第六處”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣而有第六處”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名色為緣而有第六處”。

此中什麼是“以第六處為緣也有名色”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以第六處為緣也有名色”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣也有第六處”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以觸為緣也有第六處”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

277Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro. Tattha katamā saṅkhārapaccayāpi avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayāpi avijjā’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamo viññāṇapaccayāpi saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayāpi saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ’’. Nāmarūpapaccayāpi viññāṇanti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Yaṃ rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ’’. Nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatananti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Yaṃ rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamaṃ chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamaṃ phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
278已對照

二百七十八、於那時,以無明為緣而有行,以行為緣也有無明;以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名色,以名色為緣也有識;以名色為緣而有六處,以第六處為緣也有名色;以第六處為緣而有觸,以觸為緣也有第六處;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有愛,以愛為緣也有受;以愛為緣而有取,以取為緣也有愛;以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

278Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayāpi avijjā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṃ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayāpi vedanā; taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayāpi taṇhā; upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
279已對照

二百七十九、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣也有無明”?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“以行為緣也有無明”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣也有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以識為緣也有行”。

此中什麼是“以識為緣而有名色”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以識為緣而有名色”。

“以名色為緣也有識”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣也有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名色為緣也有識”。

“以名色為緣而有六處”:有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?四大種,以及凡意識界所依止而轉起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“名色”。

此中什麼是“以名色為緣而有六處”?眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處——這稱為“以名色為緣而有六處”。

此中什麼是“以第六處為緣也有名色”?有名,有色。此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“名”。此中什麼是色?眼處的積集、耳處的積集、鼻處的積集、舌處的積集、身處的積集,或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——這稱為“色”。如是,這是名,這是色。這稱為“以第六處為緣也有名色”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣也有第六處”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以觸為緣也有第六處”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

279Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamā saṅkhārapaccayāpi avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayāpi avijjā’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamo viññāṇapaccayāpi saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayāpi saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati nāmaṃ. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ’’. Nāmarūpapaccayāpi viññāṇanti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Yaṃ rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ’’. Nāmarūpapaccayā saḷāyatananti. Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā, yañca rūpaṃ nissāya manoviññāṇadhātu vattati – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ? Cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ – idaṃ vuccati ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ’’. Tattha katamaṃ chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṃ? Atthi nāmaṃ, atthi rūpaṃ. Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cakkhāyatanassa upacayo, sotāyatanassa upacayo, ghānāyatanassa upacayo, jivhāyatanassa upacayo, kāyāyatanassa upacayo, yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘rūpaṃ’’. Iti idañca nāmaṃ, idañca rūpaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmarūpaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamaṃ phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
280已對照

相互四法。

九、不善的解說

二百八十、哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與喜悅俱行、與見執相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與見執不相應,以色為所緣,或……乃至……與喜悅俱行、與見執不相應,有行地,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

280Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
281已對照

二百八十一、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”……乃至……。

此中什麼是“以愛為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以愛為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

281Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati avijjāpaccayā saṅkhāro…pe…. Tattha katamo taṇhāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘taṇhāpaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
282已對照

二百八十二、哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與舍俱行、與見執相應,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

282Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
283已對照

二百八十三、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”……乃至……。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

283Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati avijjā…pe…. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
284已對照

二百八十四、哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與舍俱行、與見執相應,有行地……乃至……與舍俱行、與見執不相應,以色為所緣,或……乃至……與舍俱行、與見執不相應,有行地,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

284Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
285已對照

二百八十五、此中什麼是無明……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

285Tattha katamā avijjā…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
286已對照

二百八十六、哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與憂俱行、與瞋相應,以色為所緣,或……乃至……與憂俱行、與瞋相應,有行地,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有瞋,以瞋為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

286Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti domanassasahagataṃ paṭighasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… domanassasahagataṃ paṭighasampayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā paṭighaṃ, paṭighapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
287已對照

二百八十七、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的不適、心的苦,由心觸所生的不適、苦的感受,由心觸所生的不適、苦的受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有瞋”?凡心的嫌恨……乃至……暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為“以受為緣而有瞋”。

此中什麼是“以瞋為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以瞋為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

287Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamaṃ vedanāpaccayā paṭighaṃ? Yo cittassa āghāto…pe… caṇḍikkaṃ asuropo [asulopo (syā.)] anattamanatā cittassa – idaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā paṭighaṃ’’. Tattha katamo paṭighapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘paṭighapaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
288已對照

二百八十八、哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與舍俱行、與疑相應,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有疑,以疑為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

288Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ vicikicchāsampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā vicikicchā, vicikicchāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
289已對照

二百八十九、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有疑”?凡疑惑、疑惑著、已疑惑著之性、異慧、疑、二途、歧路、猶豫、非一向之取、徘徊、遍徘徊、不深入、心的僵滯、意的抓搔——這稱為“以受為緣而有疑”。

此中什麼是“以疑為緣而有有”?除了疑,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以疑為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

289Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ, cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamā vedanāpaccayā vicikicchā? Yā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvidhāpatho [dvedhāpatho (sī. syā.)] saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhaṇā [apariyogāhanā (sī. syā. ka.)] chambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā vicikicchā’’. Tattha katamo vicikicchāpaccayā bhavo? Ṭhapetvā vicikicchaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘vicikicchāpaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
290已對照

二百九十、哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與舍俱行、與掉舉相應,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有掉舉,以掉舉為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

290Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ uddhaccasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā uddhaccaṃ, uddhaccapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
291已對照

二百九十一、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有掉舉”?凡心的掉舉、不寂止、心的散亂、心的迷亂——這稱為“以受為緣而有掉舉”。

此中什麼是“以掉舉為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以掉舉為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

291Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamaṃ vedanāpaccayā uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā uddhaccaṃ’’. Tattha katamo uddhaccapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘uddhaccapaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
292已對照

不善的解說。

十、善的解說

二百九十二、哪些法是善的?於某時,欲界善心生起,與喜悅俱行、與智相應,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以善根為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有淨信,以淨信為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

292Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
293已對照

二百九十三、此中什麼是善根?無貪、無瞋、無痴。

此中什麼是無貪?凡無貪、不貪著、不貪著之性、無極貪、不極貪著、不極貪著之性、無貪欲、無貪善根——這稱為“無貪”。

此中什麼是無瞋?凡無瞋、不瞋著、不瞋著之性、無瞋恚、無惱害、無瞋善根——這稱為“無瞋”。

此中什麼是無痴?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為“無痴”。這些稱為“善根”。

此中什麼是“以善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以善根為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”……乃至……“以識為緣而有名”……乃至……“以名為緣而有第六處”……乃至……“以第六處為緣而有觸”……乃至……“以觸為緣而有受”……乃至……這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有淨信”?凡信、信受、確信、深淨信——這稱為“以受為緣而有淨信”。

此中什麼是“以淨信為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以淨信為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

293Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho. Tattha katamo alobho? Yo alobho alubbhanā alubbhitattaṃ asārāgo asārajjanā asārajjitattaṃ anabhijjhā alobho kusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘alobho’’. Tattha katamo adoso? Yo adoso adussanā adussitattaṃ abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘adoso’’. Tattha katamo amoho? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘amoho’’. Ime vuccanti ‘‘kusalamūlā’’. Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kusalamūlapaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ…pe… viññāṇapaccayā nāmaṃ…pe… nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ…pe… chaṭṭhāyatanapaccayā phasso…pe… phassapaccayā vedanā…pe… ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo? Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā pasādo’’. Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘pasādapaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
294已對照

二百九十四、哪些法是善的?於某時,欲界善心生起,與喜悅俱行、與智相應,有行地,以色為所緣,或……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,以色為所緣,或……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,有行地,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以善根為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有淨信,以淨信為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

294Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā…pe… somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
295已對照

二百九十五、此中什麼是善根?無貪、無瞋。

此中什麼是無貪?凡無貪、不貪著、不貪著之性、無極貪、不極貪著、不極貪著之性、無貪欲、無貪善根——這稱為“無貪”。

此中什麼是無瞋?凡無瞋、不瞋著、不瞋著之性、無瞋恚、無惱害、無瞋善根——這稱為“無瞋”。這些稱為“善根”。

此中什麼是“以善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以善根為緣而有行”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

295Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso. Tattha katamo alobho? Yo alobho alubbhanā alubbhitattaṃ asārāgo asārajjanā asārajjitattaṃ anabhijjhā alobho kusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘alobho’’. Tattha katamo adoso? Yo adoso adussanā adussitattaṃ abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘adoso’’. Ime vuccanti ‘‘kusalamūlā’’. Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kusalamūlapaccayā saṅkhāro’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
296已對照

二百九十六、哪些法是善的?於某時,欲界善心生起,與舍俱行、與智相應,以色為所緣,或……乃至……與舍俱行、與智相應,有行地,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以善根為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有淨信,以淨信為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

296Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
297已對照

二百九十七、此中什麼是善根?無貪、無瞋、無痴——這些稱為“善根”。

此中什麼是“以善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以善根為緣而有行”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

哪些法是善的?於某時,欲界善心生起,與舍俱行、與智不相應,以色為所緣,或……乃至……與舍俱行、與智不相應,有行地,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以善根為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有淨信,以淨信為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

297Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho – ime vuccanti ‘‘kusalamūlā’’. Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kusalamūlapaccayā saṅkhāro’’…pe… ayaṃ vuccati – ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
299已對照

二百九十九、此中什麼是善根?無貪、無瞋——這些稱為“善根”。

此中什麼是“以善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以善根為緣而有行”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

299Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso – ime vuccanti ‘‘kusalamūlā’’. Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kusalamūlapaccayā saṅkhāro’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
300已對照

三百、哪些法是善的?於某時,為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時,以善根為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有淨信,以淨信為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

300Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ [paṭhavīkasiṇaṃ (sī. syā.)], tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
301已對照

三百零一、此中什麼是善根?無貪、無瞋、無痴——這些稱為“善根”。

此中什麼是“以善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以善根為緣而有行”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

301Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho – ime vuccanti ‘‘kusalamūlā’’. Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kusalamūlapaccayā saṅkhāro’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
302已對照

三百零二、哪些法是善的?於某時,為生於無色界而修習道,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時,以善根為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有淨信,以淨信為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

302Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
303已對照

三百零三、此中什麼是善根?無貪、無瞋、無痴——這些稱為“善根”。

此中什麼是“以善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以善根為緣而有行”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

303Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho – ime vuccanti ‘‘kusalamūlā’’. Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kusalamūlapaccayā saṅkhāro’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
304已對照

三百零四、哪些法是善的?於某時,修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時,以善根為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名,以名為緣而有第六處,以第六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有淨信,以淨信為緣而有勝解,以勝解為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死。這樣,這些法就集起了。

304Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametesaṃ dhammānaṃ samudayo hoti.
305已對照

三百零五、此中什麼是善根?無貪、無瞋、無痴。

此中什麼是無貪……乃至……無瞋……乃至……無痴?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見、擇法覺支、道支、道所攝——這稱為“無痴”。這些稱為“善根”。

此中什麼是“以善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以善根為緣而有行”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有淨信”?凡信、信受、確信、深淨信——這稱為“以受為緣而有淨信”。

此中什麼是“以淨信為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以淨信為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……這稱為“以生為緣而有老死”。

“這樣,這些法就集起了”:這樣,這些法就有相會,有共會,有集合,有顯現。因此稱為“這樣,這些法就集起了”。

305Tattha katame kusalamūlā? Alobho, adoso, amoho. Tattha katamo alobho…pe… adoso…pe… amoho? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘amoho’’. Ime vuccanti ‘‘kusalamūlā’’. Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kusalamūlapaccayā saṅkhāro’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo? Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā pasādo’’. Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘pasādapaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇaṃ’’. Evametesaṃ dhammānaṃ samudayo hotīti. Evametesaṃ dhammānaṃ saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṃ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati ‘‘evametesaṃ dhammānaṃ samudayo hotī’’ti.
306已對照

善的解說。

十一、無記的解說

三百零六、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的眼識生起,與舍俱行,以色為所緣,於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

306Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
307已對照

三百零七、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為“行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的眼識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣而有名”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名”。

此中什麼是“以名為緣而有第六處”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的眼識界——這稱為“以名為緣而有第六處”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有有”?除了受,想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以受為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

307Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjācakkhuviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjācakkhuviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā bhavo? Ṭhapetvā vedanaṃ, saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
308已對照

三百零八、於那時,以行為緣而有識,以行為因;以識為緣而有名,以識為因;以名為緣而有第六處,以名為因;以第六處為緣而有觸,以第六處為因;以觸為緣而有受,以觸為因;以受為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

308Tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārahetukaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇahetukaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmahetukaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanahetuko, phassapaccayā vedanā phassahetukā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
309已對照

三百零九、於那時,以行為緣而有識,與行相應;以識為緣而有名,與識相應;以名為緣而有第六處,與名相應;以第六處為緣而有觸,與第六處相應;以觸為緣而有受,與觸相應;以受為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

309Tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ saṅkhārasampayuttaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ viññāṇasampayuttaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ nāmasampayuttaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso chaṭṭhāyatanasampayutto, phassapaccayā vedanā phassasampayuttā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
310已對照

三百一十、於那時,以行為緣而有識,以識為緣也有行;以識為緣而有名,以名為緣也有識;以名為緣而有第六處,以第六處為緣也有名;以第六處為緣而有觸,以觸為緣也有第六處;以觸為緣而有受,以受為緣也有觸;以受為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

310Tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi saṅkhāro; viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayāpi viññāṇaṃ; nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayāpi nāmaṃ; chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayāpi chaṭṭhāyatanaṃ; phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayāpi phasso; vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
311已對照

三百一十一、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的耳識生起,與舍俱行,以聲為所緣……乃至……鼻識生起,與舍俱行,以香為所緣……乃至……舌識生起,與舍俱行,以味為所緣……乃至……身識生起,與樂俱行,以所觸為所緣,於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

311Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sotaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ saddārammaṇaṃ…pe… ghānaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ gandhārammaṇaṃ…pe… jivhāviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rasārammaṇaṃ…pe… kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti sukhasahagataṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
312已對照

三百一十二、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為“行”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡身的適、身的樂,由身觸所生的適、樂的感受,由身觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有有”?除了受,想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以受為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

312Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhāro’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ kāyikaṃ sātaṃ kāyikaṃ sukhaṃ kāyasamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā bhavo? Ṭhapetvā vedanaṃ, saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
313已對照

三百一十三、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意界生起,與舍俱行,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

313Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā saddārammaṇā vā gandhārammaṇā vā rasārammaṇā vā phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
314已對照

三百一十四、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為“行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意界——這稱為“以行為緣而有識”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以受為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

314Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanodhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
315已對照

三百一十五、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與喜悅俱行,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

315Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā rūpārammaṇā vā saddārammaṇā vā gandhārammaṇā vā rasārammaṇā vā phoṭṭhabbārammaṇā vā dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
316已對照

三百一十六、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為“行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以受為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

316Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
317已對照

三百一十七、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與舍俱行,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

317Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā saddārammaṇā vā gandhārammaṇā vā rasārammaṇā vā phoṭṭhabbārammaṇā vā dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
318已對照

三百一十八、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為“行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以受為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

318Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
319已對照

三百一十九、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與喜悅俱行、與智相應……乃至……與喜悅俱行、與智相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與智不相應……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智相應……乃至……與舍俱行、與智相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智不相應……乃至……與舍俱行、與智不相應,有行地,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

319Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā ñāṇasampayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
320已對照

三百二十、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為“行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”……乃至……這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有淨信”?凡信、信受、確信、深淨信——這稱為“以受為緣而有淨信”。

此中什麼是“以淨信為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以淨信為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

320Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo? Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā pasādo’’. Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘pasādapaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
321已對照

三百二十一、哪些法是無記的?於某時,為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時有觸……乃至……有不散亂——這些法是善的。

由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

321Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti – ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
322已對照

三百二十二、哪些法是無記的?於某時,為生於無色界而修習道,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時有觸……乃至……有不散亂——這些法是善的。

由於那同一無色界善業已作、已積集,作為異熟,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

322Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti – ime dhammā kusalā. Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
323已對照

三百二十三、哪些法是無記的?於某時,修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有觸……乃至……有不散亂——這些法是善的。

由於那同一出世間善禪已作、已修習,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這些法就集起了。

323Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti – ime dhammā kusalā. Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametesaṃ dhammānaṃ samudayo hoti.
324已對照

三百二十四、哪些法是無記的?於某時,由於不善業已作、已積集,異熟的眼識生起,與舍俱行,以色為所緣……乃至……耳識生起,與舍俱行,以聲為所緣……乃至……鼻識生起,與舍俱行,以香為所緣……乃至……舌識生起,與舍俱行,以味為所緣……乃至……身識生起,與苦俱行,以所觸為所緣,於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

324Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ…pe… sotaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ saddārammaṇaṃ…pe… ghānaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ gandhārammaṇaṃ…pe… jivhāviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rasārammaṇaṃ…pe… kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti dukkhasahagataṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
325已對照

三百二十五、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為“行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的身識界——這稱為“以行為緣而有識”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡身的不適、身的苦,由身觸所生的不適、苦的感受,由身觸所生的不適、苦的受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有有”?除了受,想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以受為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

325Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjākāyaviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā bhavo? Ṭhapetvā vedanaṃ, saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
326已對照

三百二十六、哪些法是無記的?於某時,由於不善業已作、已積集,異熟的意界生起,與舍俱行,以色為所緣,或以聲為所緣,或以香為所緣,或以味為所緣,或以所觸為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

326Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā saddārammaṇā vā gandhārammaṇā vā rasārammaṇā vā phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
327已對照

三百二十七、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為行。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意界——這稱為“以行為緣而有識”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以受為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

327Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati saṅkhāro. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanodhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
328已對照

三百二十八、哪些法是無記的?於某時,由於不善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

328Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
329已對照

三百二十九、此中什麼是行?凡思、意思、已思之性——這稱為“行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

329Tattha katamo saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
330已對照

三百三十、哪些法是無記的?於某時,意界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以所觸為所緣……乃至……意識界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,與喜悅俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣……乃至……意識界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

330Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye manodhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā…pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā somanassasahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā…pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
331已對照

三百三十一、哪些法是無記的?於某時,意識界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,與喜悅俱行、與智相應……乃至……與喜悅俱行、與智相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與智不相應……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智相應……乃至……與舍俱行、與智相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智不相應……乃至……與舍俱行、與智不相應,有行地,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

331Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā somanassasahagatā ñāṇasampayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
332已對照

三百三十二、哪些法是無記的?於某時,修習色界禪,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,為現法樂住,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

332Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
333已對照

三百三十三、哪些法是無記的?於某時,修習無色界禪,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,為現法樂住,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時,以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

333Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye arūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
334已對照

無記的解說。

十二、以無明為根本的善的解說

三百三十四、哪些法是善的?於某時,欲界善心生起,與喜悅俱行、與智相應,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

334Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
335已對照

三百三十五、此中什麼是“以無明為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以無明為緣而有行”……乃至……這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有淨信”?凡信、信受、確信、深淨信——這稱為“以受為緣而有淨信”。

此中什麼是“以淨信為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以淨信為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

335Tattha katamo avijjāpaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāpaccayā saṅkhāro’’…pe… ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo? Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā pasādo’’. Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘pasādapaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
336已對照

三百三十六、於那時,以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

336Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
337已對照

三百三十七、於那時,以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名色;以名色為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

337Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
338已對照

三百三十八、於那時,以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名色;以名色為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

338Tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
339已對照

三百三十九、哪些法是善的?於某時,欲界善心生起,與喜悅俱行、與智相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與智不相應……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智相應……乃至……與舍俱行、與智相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智不相應……乃至……與舍俱行、與智不相應,有行地,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

339Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ…pe… somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
340已對照

三百四十、哪些法是善的?於某時,為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時,以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

340Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
341已對照

三百四十一、哪些法是善的?於某時,為生於無色界而修習道,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時,以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

341Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
342已對照

三百四十二、哪些法是善的?於某時,修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時,以無明為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這些法就集起了。

342Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye avijjāpaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametesaṃ dhammānaṃ samudayo hoti.
343已對照

以無明為根本的善的解說。

十三、以善根為根本的異熟的解說

三百四十三、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的眼識生起,與舍俱行,以色為所緣,於那時,以善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

343Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
344已對照

三百四十四、此中什麼是“以善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以善根為緣而有行”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

344Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kusalamūlapaccayā saṅkhāro’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
345已對照

三百四十五、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的耳識生起,與舍俱行,以聲為所緣……乃至……鼻識生起,與舍俱行,以香為所緣……乃至……舌識生起,與舍俱行,以味為所緣……乃至……身識生起,與樂俱行,以所觸為所緣……乃至……意界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以所觸為所緣……乃至……意識界生起,與喜悅俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣……乃至……意識界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

345Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sotaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ saddārammaṇaṃ…pe… ghānaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ gandhārammaṇaṃ…pe… jivhāviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rasārammaṇaṃ…pe… kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti sukhasahagataṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ…pe… manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā…pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā…pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
346已對照

三百四十六、哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與喜悅俱行、與智相應……乃至……與喜悅俱行、與智相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與智不相應……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智相應……乃至……與舍俱行、與智相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智不相應……乃至……與舍俱行、與智不相應,有行地,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

346Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā ñāṇasampayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
347已對照

三百四十七、哪些法是無記的?於某時,為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時有觸……乃至……有不散亂——這些法是善的。

由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時,以善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

347Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti – ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
348已對照

三百四十八、哪些法是無記的?於某時,為生於無色界而修習道,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時有觸……乃至……有不散亂——這些法是善的。

由於那同一無色界善業已作、已積集,作為異熟,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時,以善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

348Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti – ime dhammā kusalā. Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
349已對照

三百四十九、哪些法是無記的?於某時,修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有觸……乃至……有不散亂——這些法是善的。

由於那同一出世間善禪已作、已修習,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智、空,於那時,以善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有淨信;以淨信為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這些法就集起了。

349Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti – ime dhammā kusalā. Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ, tasmiṃ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametesaṃ dhammānaṃ samudayo hoti.
350已對照

以善根為根本的異熟的解說。

十四、以不善根為根本的異熟的解說

三百五十、哪些法是無記的?於某時,由於不善業已作、已積集,異熟的眼識生起,與舍俱行,以色為所緣,於那時,以不善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

350Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye akusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
351已對照

三百五十一、此中什麼是“以不善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以不善根為緣而有行”……乃至……因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

351Tattha katamo akusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘akusalamūlapaccayā saṅkhāro’’…pe… tena vuccati ‘‘evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
352已對照

三百五十二、哪些法是無記的?於某時,由於不善業已作、已積集,異熟的耳識生起,與舍俱行,以聲為所緣……乃至……鼻識生起,與舍俱行,以香為所緣……乃至……舌識生起,與舍俱行,以味為所緣……乃至……身識生起,與苦俱行,以所觸為所緣……乃至……意界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以所觸為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以不善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

352Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sotaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ saddārammaṇaṃ…pe… ghānaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ gandhārammaṇaṃ…pe… jivhāviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rasārammaṇaṃ…pe… kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti dukkhasahagataṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ…pe… manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye akusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
353已對照

三百五十三、哪些法是無記的?於某時,由於不善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時,以不善根為緣而有行;以行為緣而有識;以識為緣而有名;以名為緣而有第六處;以第六處為緣而有觸;以觸為緣而有受;以受為緣而有勝解;以勝解為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死。這樣,這整個苦蘊就集起了。

353Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye akusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmaṃ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
354已對照

三百五十四、此中什麼是“以不善根為緣而有行”?凡思、意思、已思之性——這稱為“以不善根為緣而有行”。

此中什麼是“以行為緣而有識”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以行為緣而有識”。

此中什麼是“以識為緣而有名”?受蘊、想蘊、行蘊——這稱為“以識為緣而有名”。

此中什麼是“以名為緣而有第六處”?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“以名為緣而有第六處”。

此中什麼是“以第六處為緣而有觸”?凡觸、觸著、正觸著、已正觸著之性——這稱為“以第六處為緣而有觸”。

此中什麼是“以觸為緣而有受”?凡心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這稱為“以觸為緣而有受”。

此中什麼是“以受為緣而有勝解”?凡心的勝解、勝解著、勝解於彼性——這稱為“以受為緣而有勝解”。

此中什麼是“以勝解為緣而有有”?除了勝解,受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這稱為“以勝解為緣而有有”。

此中什麼是“以有為緣而有生”?凡那些法的生、出生、產生、出現、顯現——這稱為“以有為緣而有生”。

此中什麼是“以生為緣而有老死”?有老,有死。此中什麼是老?凡那些法的老、衰老之狀、壽命之衰減——這稱為老。此中什麼是死?凡那些法的盡、滅去、破壞、遍破壞、無常性、隱沒——這稱為“死”。如是,這是老,這是死——這稱為“以生為緣而有老死”。

“這樣,這整個苦蘊就集起了”:這樣,這整個苦蘊就有相會,有共會,有集合,有顯現。因此稱為“這樣,這整個苦蘊就集起了”。

354Tattha katamo akusalamūlapaccayā saṅkhāro? Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘akusalamūlapaccayā saṅkhāro’’. Tattha katamaṃ saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ’’. Tattha katamaṃ viññāṇapaccayā nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – idaṃ vuccati ‘‘viññāṇapaccayā nāmaṃ’’. Tattha katamaṃ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṃ’’. Tattha katamo chaṭṭhāyatanapaccayā phasso? Yo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘chaṭṭhāyatanapaccayā phasso’’. Tattha katamā phassapaccayā vedanā? Yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – ayaṃ vuccati ‘‘phassapaccayā vedanā’’. Tattha katamo vedanāpaccayā adhimokkho? Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā – ayaṃ vuccati ‘‘vedanāpaccayā adhimokkho’’. Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo? Ṭhapetvā adhimokkhaṃ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘adhimokkhapaccayā bhavo’’. Tattha katamā bhavapaccayā jāti? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavapaccayā jāti’’. Tattha katamaṃ jātipaccayā jarāmaraṇaṃ? Atthi jarā, atthi maraṇaṃ. Tattha katamā jarā? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ jarā jīraṇatā āyuno saṃhāni – ayaṃ vuccati jarā. Tattha katamaṃ maraṇaṃ? Yo tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘maraṇaṃ’’. Iti ayañca jarā, idañca maraṇaṃ. Idaṃ vuccati ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇaṃ’’. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṃ hoti, pātubhāvo hoti. Tena vuccati evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī’’ti.
已對照

以不善根為根本的異熟的解說。

已對照

阿毗達摩分別。

已對照

緣起分別終。