快樂巴利palinanda.cc

分別論·諦分別 Saccavibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ

本經目錄問分。諦分別終。

189已對照

四、諦分別

一、經分別

一百八十九、四聖諦:苦聖諦、苦集聖諦、苦滅聖諦、導至苦滅之道聖諦。

189Cattāri ariyasaccāni – dukkhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhasamudayaṃ [dukkhasamudayo (syā.)] ariyasaccaṃ, dukkhanirodhaṃ [dukkhanirodho (syā.)] ariyasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ.
190已對照

一、苦諦

一百九十、此中什麼是苦聖諦?生是苦,老是苦,死是苦,愁、悲、苦、憂、惱是苦,與不可愛者會合是苦,與可愛者別離是苦,所求不得也是苦——略言之,五取蘊是苦。

190Tattha katamaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ? Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yaṃ picchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ, saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
191已對照

一百九十一、此中什麼是生?凡是那些眾生,於彼彼眾生類中的生、出生、入胎、出現,諸蘊之顯現,諸處之獲得——這稱為“生”。

191Tattha katamā jāti? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho – ayaṃ vuccati ‘‘jāti’’.
192已對照

一百九十二、此中什麼是老?凡是那些眾生,於彼彼眾生類中的老、衰老之狀、齒落、發白、皮皺、壽命之衰減、諸根之老熟——這稱為“老”。

192Tattha katamā jarā? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko – ayaṃ vuccati ‘‘jarā’’.
193已對照

一百九十三、此中什麼是死?凡是那些眾生,從彼彼眾生類中的殞歿、歿亡之狀、破壞、消失、死、死亡、命終,諸蘊之破壞,身軀之捨棄,命根之斷絕——這稱為“死”。

193Tattha katamaṃ maraṇaṃ? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālakiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo – idaṃ vuccati ‘‘maraṇaṃ’’.
194已對照

一百九十四、此中什麼是愁?為親屬的不幸所觸,或為財物的不幸所觸,或為疾病的不幸所觸,或為戒的不幸所觸,或為見的不幸所觸,遭遇某種不幸、為某種苦法所觸者的愁、憂愁、憂愁之狀、內愁、內遍愁、心的遍燃、憂、愁箭——這稱為“愁”。

194Tattha katamo soko? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ antosoko antoparisoko cetaso parijjhāyanā domanassaṃ sokasallaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘soko’’.
195已對照

一百九十五、此中什麼是悲?為親屬的不幸所觸,或為財物的不幸所觸,或為疾病的不幸所觸,或為戒的不幸所觸,或為見的不幸所觸,遭遇某種不幸、為某種苦法所觸者的哀號、悲號、哀嘆、悲嘆、哀號之狀、悲號之狀、言語、空語、亂語、絮訴、絮訴著、絮訴之狀——這稱為“悲”。

195Tattha katamo paridevo? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṃ [lālapo lālapanā lālapitattaṃ (syā.)] – ayaṃ vuccati ‘‘paridevo’’.
196已對照

一百九十六、此中什麼是苦?凡身的不適、身的苦,由身觸所生的不適、苦的感受,由身觸所生的不適、苦的受——這稱為“苦”。

196Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’.
197已對照

一百九十七、此中什麼是憂?凡心的不適、心的苦,由心觸所生的不適、苦的感受,由心觸所生的不適、苦的受——這稱為“憂”。

197Tattha katamaṃ domanassaṃ? Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘domanassaṃ’’.
198已對照

一百九十八、此中什麼是惱?為親屬的不幸所觸,或為財物的不幸所觸,或為疾病的不幸所觸,或為戒的不幸所觸,或為見的不幸所觸,遭遇某種不幸、為某種苦法所觸者的苦惱、遍苦惱、苦惱之狀、遍苦惱之狀——這稱為“惱”。

198Tattha katamo upāyāso? Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṃ upāyāsitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘upāyāso’’.
199已對照

一百九十九、此中什麼是與不可愛者會合是苦?在此,凡有那些不可樂、不可愛、不可意的色、聲、香、味、觸,或者有那些欲其無義利、欲其無利益、欲其不安適、欲其不得安穩的人;與他們相會、共會、集合、混雜——這稱為“與不可愛者會合是苦”。

199Tattha katamo appiyehi sampayogo dukkho? Idha yassa te honti aniṭṭhā akantā amanāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, ye vā panassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukakāmā ayogakkhemakāmā; yā tehi saṅgati samāgamo samodhānaṃ missībhāvo – ayaṃ vuccati ‘‘appiyehi sampayogo dukkho’’.
200已對照

二百、此中什麼是與可愛者別離是苦?在此,凡有那些可樂、可愛、可意的色、聲、香、味、觸,或者有那些欲其義利、欲其利益、欲其安適、欲其安穩的人,即母、或父、或兄弟、或姊妹、或朋友、或同僚、或親族、或血親;與他們不相會、不共會、不集合、不混雜——這稱為“與可愛者別離是苦”。

200Tattha katamo piyehi vippayogo dukkho? Idha yassa te honti iṭṭhā kantā manāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, ye vā panassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukakāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā; yā tehi asaṅgati asamāgamo asamodhānaṃ amissībhāvo – ayaṃ vuccati ‘‘piyehi vippayogo dukkho’’.
201已對照

二百零一、此中什麼是所求不得也是苦?於有生之法的眾生生起這樣的願望:“啊,但願我們不是有生之法者,但願生不要到我們[身上]來!”然而這不是以願望所能得到的——這也就是“所求不得也是苦”。

於有老之法的眾生……乃至……於有病之法的眾生……乃至……於有死之法的眾生……乃至……於有愁、悲、苦、憂、惱之法的眾生生起這樣的願望:“啊,但願我們不是有愁、悲、苦、憂、惱之法者,但願愁、悲、苦、憂、惱不要到我們[身上]來!”然而這不是以願望所能得到的——這也就是“所求不得也是苦”。

201Tattha katamaṃ yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ? Jātidhammānaṃ sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati – ‘‘aho vata, mayaṃ na jātidhammā assāma; na ca, vata, no jāti āgaccheyyā’’ti! Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ. Idampi ‘‘yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ’’. Jarādhammānaṃ sattānaṃ…pe… byādhidhammānaṃ sattānaṃ…pe… maraṇadhammānaṃ sattānaṃ…pe… sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṃ sattānaṃ evaṃ icchā uppajjati – ‘‘aho vata, mayaṃ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā assāma; na ca, vata, no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā āgaccheyyu’’nti! Na kho panetaṃ icchāya pattabbaṃ. Idampi ‘‘yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ’’.
202已對照

二百零二、此中什麼是略言之五取蘊是苦?就是:色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。這些稱為“略言之五取蘊是苦”。

這稱為“苦聖諦”。

202Tattha katame saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā? Seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Ime vuccanti ‘‘saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā’’. Idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ ariyasaccaṃ’’.
203已對照

二、集諦

二百零三、此中什麼是苦集聖諦?就是那能導致再有、與喜貪俱行、處處歡喜的渴愛,即:欲愛、有愛、無有愛。

那渴愛生起時於何處生起,安住時於何處安住呢?凡世間是可愛的、可意的,這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

世間什麼是可愛的、可意的呢?眼在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。耳在世間……乃至……鼻在世間……舌在世間……身在世間……意在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

色在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。聲在世間……乃至……香在世間……味在世間……觸在世間……法在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

眼識在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。耳識在世間……乃至……鼻識在世間……舌識在世間……身識在世間……意識在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

眼觸在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。耳觸在世間……乃至……鼻觸在世間……舌觸在世間……身觸在世間……意觸在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

眼觸所生的受在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。耳觸所生的受在世間……乃至……鼻觸所生的受在世間……舌觸所生的受在世間……身觸所生的受在世間……意觸所生的受在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

色想在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。聲想在世間……乃至……香想在世間……味想在世間……觸想在世間……法想在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

色思在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。聲思在世間……乃至……香思在世間……味思在世間……觸思在世間……法思在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

色愛在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。聲愛在世間……乃至……香愛在世間……味愛在世間……觸愛在世間……法愛在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

色尋在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。聲尋在世間……乃至……香尋在世間……味尋在世間……觸尋在世間……法尋在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

色伺在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。聲伺在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。香伺在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。味伺在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。觸伺在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。法伺在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

這稱為“苦集聖諦”。

203Tattha katamaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ? Yāyaṃ taṇhā ponobhavikā [ponobbhavikā (syā. ka.)] nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṃ – kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. Sā kho panesā taṇhā kattha uppajjamānā uppajjati, kattha nivisamānā nivisati? Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Kiñca loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ? Cakkhuṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Sotaṃ loke…pe… ghānaṃ loke… jivhā loke… kāyo loke… mano loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Rūpā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Saddā loke…pe… gandhā loke… rasā loke… phoṭṭhabbā loke… dhammā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Cakkhuviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Sotaviññāṇaṃ loke…pe… ghānaviññāṇaṃ loke… jivhāviññāṇaṃ loke… kāyaviññāṇaṃ loke… manoviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Cakkhusamphasso loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Sotasamphasso loke…pe… ghānasamphasso loke… jivhāsamphasso loke… kāyasamphasso loke… manosamphasso loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Cakkhusamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Sotasamphassajā vedanā loke…pe… ghānasamphassajā vedanā loke… jivhāsamphassajā vedanā loke… kāyasamphassajā vedanā loke… manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Rūpasaññā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Saddasaññā loke…pe… gandhasaññā loke… rasasaññā loke… phoṭṭhabbasaññā loke… dhammasaññā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Rūpasañcetanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Saddasañcetanā loke…pe… gandhasañcetanā loke… rasasañcetanā loke… phoṭṭhabbasañcetanā loke… dhammasañcetanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Rūpataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Saddataṇhā loke…pe… gandhataṇhā loke… rasataṇhā loke… phoṭṭhabbataṇhā loke… dhammataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Rūpavitakko loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Saddavitakko loke…pe… gandhavitakko loke… rasavitakko loke… phoṭṭhabbavitakko loke… dhammavitakko loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Rūpavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Saddavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Gandhavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Rasavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Phoṭṭhabbavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Dhammavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Idaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ’’.
204已對照

三、滅諦

二百零四、此中什麼是苦滅聖諦?就是那同一渴愛的無餘離貪、滅,捨棄、舍離、解脫、無執藏。

那渴愛舍斷時於何處舍斷,滅時於何處滅呢?凡世間是可愛的、可意的,這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

世間什麼是可愛的、可意的呢?眼在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。耳在世間……乃至……鼻在世間……舌在世間……身在世間……意在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

色在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。聲在世間……乃至……香在世間……味在世間……觸在世間……法在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

眼識在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。耳識在世間……乃至……鼻識在世間……舌識在世間……身識在世間……意識在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

眼觸在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。耳觸在世間……乃至……鼻觸在世間……舌觸在世間……身觸在世間……意觸在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

眼觸所生的受在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。耳觸所生的受在世間……乃至……鼻觸所生的受在世間……舌觸所生的受在世間……身觸所生的受在世間……意觸所生的受在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

色想在世間……聲想在世間……香想在世間……味想在世間……觸想在世間……法想在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

色思在世間……聲思在世間……香思在世間……味思在世間……觸思在世間……法思在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

色愛在世間……聲愛在世間……香愛在世間……味愛在世間……觸愛在世間……法愛在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

色尋在世間……聲尋在世間……香尋在世間……味尋在世間……觸尋在世間……法尋在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

色伺在世間……聲伺在世間……香伺在世間……味伺在世間……觸伺在世間……法伺在世間是可愛的、可意的——這渴愛舍斷時即於此舍斷,滅時即於此滅。

這稱為“苦滅聖諦”。

204Tattha katamaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ? Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo. Sā kho panesā taṇhā kattha pahīyamānā pahīyati, kattha nirujjhamānā nirujjhati? Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Kiñca loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ? Cakkhuṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Sotaṃ loke…pe… ghānaṃ loke… jivhā loke… kāyo loke… mano loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Saddā loke…pe… gandhā loke… rasā loke… phoṭṭhabbā loke… dhammā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Cakkhuviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Sotaviññāṇaṃ loke…pe… ghānaviññāṇaṃ loke… jivhāviññāṇaṃ loke… kāyaviññāṇaṃ loke… manoviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Cakkhusamphasso loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Sotasamphasso loke…pe… ghānasamphasso loke… jivhāsamphasso loke… kāyasamphasso loke… manosamphasso loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Cakkhusamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Sotasamphassajā vedanā loke…pe… ghānasamphassajā vedanā loke… jivhāsamphassajā vedanā loke… kāyasamphassajā vedanā loke… manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpasaññā loke… saddasaññā loke… gandhasaññā loke… rasasaññā loke… phoṭṭhabbasaññā loke… dhammasaññā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpasañcetanā loke… saddasañcetanā loke… gandhasañcetanā loke… rasasañcetanā loke… phoṭṭhabbasañcetanā loke… dhammasañcetanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpataṇhā loke… saddataṇhā loke… gandhataṇhā loke… rasataṇhā loke… phoṭṭhabbataṇhā loke… dhammataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpavitakko loke… saddavitakko loke… gandhavitakko loke… rasavitakko loke… phoṭṭhabbavitakko loke… dhammavitakko loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Rūpavicāro loke… saddavicāro loke… gandhavicāro loke… rasavicāro loke… phoṭṭhabbavicāro loke… dhammavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyati, ettha nirujjhamānā nirujjhati. Idaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ’’.
205已對照

四、道諦

二百零五、此中什麼是導至苦滅之道聖諦?就是這八支聖道,即:正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。

此中什麼是正見?對苦的智、對苦集的智、對苦滅的智、對導至苦滅之道的智——這稱為“正見”。

此中什麼是正思惟?出離思惟、無瞋恚思惟、不害思惟——這稱為“正思惟”。

此中什麼是正語?離虛妄語、離離間語、離粗惡語、離雜穢語——這稱為“正語”。

此中什麼是正業?離殺生、離不與取、離欲邪行——這稱為“正業”。

此中什麼是正命?在此,聖弟子舍斷邪命,以正命營生——這稱為“正命”。

此中什麼是正精進?在此,比丘為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。為舍斷已生的惡不善法,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。為令未生的善法生起,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這稱為“正精進”。

此中什麼是正念?在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這稱為“正念”。

此中什麼是正定?在此,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:“舍、具念、樂住。”成就並住於第三禪。舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。這稱為“正定”。

這稱為“導至苦滅之道聖諦”。

205Tattha katamaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Tattha katamā sammādiṭṭhi? Dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammādiṭṭhi’’. Tattha katamo sammāsaṅkappo? Nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṃsāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘sammāsaṅkappo’’. Tattha katamā sammāvācā? Musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī – ayaṃ vuccati ‘‘sammāvācā’’. Tattha katamo sammākammanto? Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī – ayaṃ vuccati ‘‘sammākammanto’’. Tattha katamo sammāājīvo? Idha ariyasāvako micchāājīvaṃ pahāya sammāājīvena jīvikaṃ kappeti – ayaṃ vuccati ‘‘sammāājīvo’’. Tattha katamo sammāvāyāmo? Idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati. Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati. Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati. Ayaṃ vuccati ‘‘sammāvāyāmo’’. Tattha katamā sammāsati? Idha bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ vuccati ‘‘sammāsati’’. Tattha katamo sammāsamādhi? Idha bhikkhu vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi, savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā, ajjhattaṃ sampasādanaṃ, cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā, upekkhako ca viharati, sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā, dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati ‘‘sammāsamādhi’’. Idaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ’’.
206已對照

經分別。

二、阿毗達摩分別

二百零六、四諦:苦、苦集、苦滅、導至苦滅之道。

此中什麼是苦集?渴愛——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法、諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有具八支的道:正見……乃至……正定。

此中什麼是正見?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見、擇法覺支、道支、道所攝——這稱為“正見”。

此中什麼是正思惟?凡思慮、尋……乃至……正思惟、道支、道所攝——這稱為“正思惟”。

此中什麼是正語?凡對四種語惡行的止離、離、遠離、戒離、不作、不為、不犯、不越界限、破橋、正語、道支、道所攝——這稱為“正語”。

此中什麼是正業?凡對三種身惡行的止離、離、遠離、戒離、不作、不為、不犯、不越界限、破橋、正業、道支、道所攝——這稱為“正業”。

此中什麼是正命?凡對邪命的止離、離、遠離、戒離、不作、不為、不犯、不越界限、破橋、正命、道支、道所攝——這稱為“正命”。

此中什麼是正精進?凡心的精進發勤……乃至……正精進、精進覺支、道支、道所攝——這稱為“正精進”。

此中什麼是正念?凡念、隨念……乃至……正念、念覺支、道支、道所攝——這稱為“正念”。

此中什麼是正定?凡心的住立、安住……乃至……正定、定覺支、道支、道所攝——這稱為“正定”。這稱為“導至苦滅之道”。其餘諸法與導至苦滅之道相應。

206Cattāri saccāni – dukkhaṃ, dukkhasamudayo, dukkhanirodho, dukkhanirodhagāminī paṭipadā. Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Avasesā ca kilesā, avasesā ca akusalā dhammā, tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni, avasesā ca sāsavā kusalā dhammā, sāsavā ca kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā, vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye aṭṭhaṅgiko maggo hoti sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Tattha katamā sammādiṭṭhi? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammādiṭṭhi’’. Tattha katamo sammāsaṅkappo? Yo takko vitakko…pe… sammāsaṅkappo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāsaṅkappo’’. Tattha katamā sammāvācā? Yā catūhi vacīduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī [veramaṇi (ka.) evamuparipi] akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo setughāto sammāvācā maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāvācā’’. Tattha katamo sammākammanto? Yā tīhi kāyaduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo setughāto sammākammanto maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammākammanto’’. Tattha katamo sammāājīvo? Yā micchā ājīvā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo setughāto sammāājīvo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāājīvo’’. Tattha katamo sammāvāyāmo? Yo cetasiko vīriyārambho [viriyārambho (sī. syā.)] …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāvāyāmo’’. Tattha katamā sammāsati? Yā sati anussati…pe… sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāsati’’. Tattha katamo sammāsamādhi? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti…pe… sammāsamādhi samādhisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāsamādhi’’. Ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’. Avasesā dhammā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya sampayuttā.
207已對照

二百零七、此中什麼是苦集?渴愛、其餘的諸煩惱——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法、諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛、其餘的諸煩惱的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有具八支的道:正見……乃至……正定。這稱為“導至苦滅之道”。其餘諸法與導至苦滅之道相應。

207Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā ca avasesā ca kilesā – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Avasesā ca akusalā dhammā, tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni, avasesā ca sāsavā kusalā dhammā, sāsavā ca kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya ca, avasesānañca kilesānaṃ pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā, vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye aṭṭhaṅgiko maggo hoti – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ vuccati – ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’. Avasesā dhammā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya sampayuttā.
208已對照

二百零八、此中什麼是苦集?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?三有漏善根、其餘的有漏善法、諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有具八支的道:正見……乃至……正定。這稱為“導至苦滅之道”。其餘諸法與導至苦滅之道相應。

208Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā ca avasesā ca kilesā, avasesā ca akusalā dhammā – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni, avasesā ca sāsavā kusalā dhammā, sāsavā ca kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya ca, avasesānañca kilesānaṃ, avasesānañca akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye aṭṭhaṅgiko maggo hoti – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’. Avasesā dhammā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya sampayuttā.
209已對照

二百零九、此中什麼是苦集?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?其餘的有漏善法、諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有具八支的道:正見……乃至……正定。這稱為“導至苦滅之道”。其餘諸法與導至苦滅之道相應。

209Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā ca avasesā ca kilesā, avasesā ca akusalā dhammā, tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Avasesā ca sāsavā kusalā dhammā, sāsavā ca kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya ca, avasesānañca kilesānaṃ, avasesānañca akusalānaṃ dhammānaṃ, tiṇṇañca kusalamūlānaṃ sāsavānaṃ pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye aṭṭhaṅgiko maggo hoti – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’. Avasesā dhammā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya sampayuttā.
210已對照

二百一十、此中什麼是苦集?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有具八支的道:正見……乃至……正定。這稱為“導至苦滅之道”。其餘諸法與導至苦滅之道相應。

210Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā ca, avasesā ca kilesā, avasesā ca akusalā dhammā, tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni, avasesā ca sāsavā kusalā dhammā – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Sāsavā kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya ca, avasesānañca kilesānaṃ, avasesānañca akusalānaṃ dhammānaṃ, tiṇṇañca kusalamūlānaṃ sāsavānaṃ, avasesānañca sāsavānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā, vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye aṭṭhaṅgiko maggo hoti – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’. Avasesā dhammā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya sampayuttā.
211已對照

二百一十一、四諦:苦、苦集、苦滅、導至苦滅之道。

此中什麼是苦集?渴愛——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法、諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有具五支的道:正見、正思惟、正精進、正念、正定。

此中什麼是正見?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見、擇法覺支、道支、道所攝——這稱為“正見”。

此中什麼是正思惟?凡思慮、尋……乃至……正思惟、道支、道所攝——這稱為“正思惟”。

此中什麼是正精進?凡心的精進發勤……乃至……正精進、精進覺支、道支、道所攝——這稱為“正精進”。

此中什麼是正念?凡念、隨念……乃至……正念、念覺支、道支、道所攝——這稱為“正念”。

此中什麼是正定?凡心的住立……乃至……正定、定覺支、道支、道所攝——這稱為“正定”。這稱為“導至苦滅之道”。其餘諸法與導至苦滅之道相應。

211Cattāri saccāni – dukkhaṃ, dukkhasamudayo, dukkhanirodho, dukkhanirodhagāminī paṭipadā. Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Avasesā ca kilesā, avasesā ca akusalā dhammā, tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni, avasesā ca sāsavā kusalā dhammā, sāsavā ca kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā, vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgiko maggo hoti – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Tattha katamā sammādiṭṭhi? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammādiṭṭhi’’. Tattha katamo sammāsaṅkappo? Yo takko vitakko…pe… sammāsaṅkappo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāsaṅkappo’’. Tattha katamo sammāvāyāmo? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāvāyāmo’’. Tattha katamā sammāsati? Yā sati anussati…pe… sammāsati satisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāsati’’. Tattha katamo sammāsamādhi? Yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhi samādhisambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sammāsamādhi’’. Ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’. Avasesā dhammā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya sampayuttā.
212已對照

二百一十二、此中什麼是苦集?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有具五支的道:正見、正思惟、正精進、正念、正定。這稱為“導至苦滅之道”。其餘諸法與導至苦滅之道相應。

212Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā ca, avasesā ca kilesā, avasesā ca akusalā dhammā, tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni, avasesā ca sāsavā kusalā dhammā – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Sāsavā kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya ca, avasesānañca kilesānaṃ, avasesānañca akusalānaṃ dhammānaṃ, tiṇṇañca kusalamūlānaṃ sāsavānaṃ, avasesānañca sāsavānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā, vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgiko maggo hoti – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’. Avasesā dhammā dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya sampayuttā.
213已對照

二百一十三、四諦:苦、苦集、苦滅、導至苦滅之道。

此中什麼是苦集?渴愛——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法、諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有觸……乃至……有不散亂。這稱為“導至苦滅之道”。

213Cattāri saccāni – dukkhaṃ, dukkhasamudayo, dukkhanirodho, dukkhanirodhagāminī paṭipadā. Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Avasesā ca kilesā, avasesā ca akusalā dhammā, tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni, avasesā ca sāsavā kusalā dhammā, sāsavā ca kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’.
214已對照

二百一十四、此中什麼是苦集?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法——這稱為“苦集”。

此中什麼是苦?諸善不善法的有漏異熟、凡既非善、亦非不善、亦非業的異熟的唯作諸法,以及一切色——這稱為“苦”。

此中什麼是苦滅?渴愛、其餘的諸煩惱、其餘的諸不善法、三有漏善根、其餘的有漏善法的舍斷——這稱為“苦滅”。

此中什麼是導至苦滅之道?在此,比丘於某時修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有觸……乃至……有不散亂。這稱為“導至苦滅之道”。

214Tattha katamo dukkhasamudayo? Taṇhā ca, avasesā ca kilesā, avasesā ca akusalā dhammā, tīṇi ca kusalamūlāni sāsavāni, avasesā ca sāsavā kusalā dhammā – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhasamudayo’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Sāsavā kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā, ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Tattha katamo dukkhanirodho? Taṇhāya ca, avasesānañca kilesānaṃ, avasesānañca akusalānaṃ dhammānaṃ, tiṇṇañca kusalamūlānaṃ sāsavānaṃ, avasesānañca sāsavānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodho’’. Tattha katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ayaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’.
215已對照

阿毗達摩分別。

三、問分

二百一十五、四聖諦:苦聖諦、苦集聖諦、苦滅聖諦、導至苦滅之道聖諦。

215Cattāri ariyasaccāni – dukkhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ.
216已對照

二百一十六、四聖諦中,有幾種是善、幾種是不善、幾種是無記……乃至……幾種是有諍、幾種是無諍?

216Catunnaṃ ariyasaccānaṃ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā…pe… kati saraṇā, kati araṇā?
217已對照

一、三法

二百一十七、集諦是不善。道諦是善。滅諦是無記。苦諦或善、或不善、或無記。兩諦或與樂受相應、或與不苦不樂受相應。滅諦不應說是“與樂受相應的”,也不應說是“與苦受相應的”,也不應說是“與不苦不樂受相應的”。苦諦或與樂受相應、或與苦受相應、或與不苦不樂受相應,或不應說是“與樂受相應的”,也不應說是“與苦受相應的”,也不應說是“與不苦不樂受相應的”。兩諦是異熟法法。滅諦是非異熟非異熟法法。苦諦或異熟、或異熟法法、或非異熟非異熟法法。集諦是非執受而順取的。兩諦是非執受非順取的。苦諦或執受而順取、或非執受而順取。

集諦是雜染而順雜染的。兩諦是非雜染非順雜染的。苦諦或雜染而順雜染、或非雜染而順雜染。集諦是有尋有伺的。滅諦是無尋無伺的。道諦或有尋有伺、或無尋唯伺、或無尋無伺。苦諦或有尋有伺、或無尋唯伺、或無尋無伺,或不應說是“有尋有伺的”,也不應說是“無尋唯伺的”,也不應說是“無尋無伺的”。兩諦或與喜俱行、或與樂俱行、或與舍俱行。滅諦不應說是“與喜俱行的”,也不應說是“與樂俱行的”,也不應說是“與舍俱行的”。苦諦或與喜俱行、或與樂俱行、或與舍俱行,或不應說是“與喜俱行的”,也不應說是“與樂俱行的”,也不應說是“與舍俱行的”。

兩諦是既非應以見、亦非應以修舍斷的。集諦或應以見舍斷、或應以修舍斷。苦諦或應以見舍斷,或應以修舍斷,或既非應以見、亦非應以修舍斷。兩諦是無應以見、亦無應以修舍斷之因的。集諦或有應以見舍斷之因、或有應以修舍斷之因。苦諦或有應以見舍斷之因,或有應以修舍斷之因,或無應以見、亦無應以修舍斷之因。集諦是趣向積集的。道諦是趣向損減的。滅諦是非趣向積集非趣向損減的。苦諦或趣向積集、或非趣向積集非趣向損減。道諦是有學的。三諦是非有學非無學的。集諦是有限的。兩諦是無量的。苦諦或有限、或廣大。滅諦是無所緣的。道諦是無量所緣的。集諦或有限所緣,或廣大所緣,不是無量所緣的,或不應說是“有限所緣的”,也不應說是“廣大所緣的”。苦諦或有限所緣、或廣大所緣、或無量所緣,或不應說是“有限所緣的”,也不應說是“廣大所緣的”,也不應說是“無量所緣的”。

集諦是下劣的。兩諦是殊勝的。苦諦或下劣、或中等。滅諦是不決定的。道諦是正性決定的。兩諦或邪性決定、或不決定。滅諦是無所緣的。集諦不應說是“以道為所緣的”,也不應說是“以道為因的”,也不應說是“以道為增上的”。道諦不是以道為所緣的,是以道為因的,或以道為增上,或不應說是“以道為增上的”。苦諦或以道為所緣,不是以道為因的,或以道為增上,或不應說是“以道為所緣的”,也不應說是“以道為增上的”。兩諦或已生、或未生,不應說是“將生的”。滅諦不應說是“已生的”,也不應說是“未生的”,也不應說是“將生的”。苦諦或已生、或未生、或將生。三諦或過去、或未來、或現在。滅諦不應說是“過去的”,也不應說是“未來的”,也不應說是“現在的”。滅諦是無所緣的。道諦不應說是“過去所緣的”,也不應說是“未來所緣的”,也不應說是“現在所緣的”。兩諦或過去所緣、或未來所緣、或現在所緣,或不應說是“過去所緣的”,也不應說是“未來所緣的”,也不應說是“現在所緣的”。滅諦是外的。三諦或內、或外、或內外。滅諦是無所緣的。道諦是外所緣的。集諦或內所緣、或外所緣、或內外所緣。苦諦或內所緣、或外所緣、或內外所緣,或不應說是“內所緣的”,也不應說是“外所緣的”,也不應說是“內外所緣的”。三諦是無見無對的。苦諦或有見有對、或無見有對、或無見無對。

217Samudayasaccaṃ akusalaṃ. Maggasaccaṃ kusalaṃ. Nirodhasaccaṃ abyākataṃ. Dukkhasaccaṃ siyā kusalaṃ, siyā akusalaṃ, siyā abyākataṃ. Dve saccā siyā sukhāya vedanāya sampayuttā, siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā. Nirodhasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘sukhāya vedanāya sampayutta’’ntipi, ‘‘dukkhāya vedanāya sampayutta’’ntipi, ‘‘adukkhamasukhāya vedanāya sampayutta’’ntipi. Dukkhasaccaṃ siyā sukhāya vedanāya sampayuttaṃ, siyā dukkhāya vedanāya sampayuttaṃ, siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘sukhāya vedanāya sampayutta’’ntipi, ‘‘dukkhāya vedanāya sampayutta’’ntipi, ‘‘adukkhamasukhāya vedanāya sampayutta’’ntipi. Dve saccā vipākadhammadhammā. Nirodhasaccaṃ nevavipākanavipākadhammadhammaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā vipākaṃ, siyā vipākadhammadhammaṃ, siyā nevavipākanavipākadhammadhammaṃ. Samudayasaccaṃ anupādinnupādāniyaṃ. Dve saccā anupādinnaanupādāniyā. Dukkhasaccaṃ siyā upādinnupādāniyaṃ, siyā anupādinnupādāniyaṃ. Samudayasaccaṃ saṃkiliṭṭhasaṃkilesikaṃ. Dve saccā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā. Dukkhasaccaṃ siyā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikaṃ, siyā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikaṃ. Samudayasaccaṃ savitakkasavicāraṃ. Nirodhasaccaṃ avitakkaavicāraṃ. Maggasaccaṃ siyā savitakkasavicāraṃ, siyā avitakkavicāramattaṃ, siyā avitakkaavicāraṃ. Dukkhasaccaṃ siyā savitakkasavicāraṃ, siyā avitakkavicāramattaṃ, siyā avitakkaavicāraṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘savitakkasavicāra’’ntipi, ‘‘avitakkavicāramatta’’ntipi, ‘‘avitakkaavicāra’’ntipi. Dve saccā siyā pītisahagatā, siyā sukhasahagatā, siyā upekkhāsahagatā. Nirodhasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘pītisahagata’’ntipi, ‘‘sukhasahagata’’ntipi, ‘‘upekkhāsahagata’’ntipi. Dukkhasaccaṃ siyā pītisahagataṃ, siyā sukhasahagataṃ, siyā upekkhāsahagataṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘pītisahagata’’ntipi, ‘‘sukhasahagata’’ntipi, ‘‘upekkhāsahagata’’ntipi. Dve saccā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā. Samudayasaccaṃ siyā dassanena pahātabbaṃ, siyā bhāvanāya pahātabbaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā dassanena pahātabbaṃ, siyā bhāvanāya pahātabbaṃ, siyā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbaṃ. Dve saccā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā. Samudayasaccaṃ siyā dassanena pahātabbahetukaṃ, siyā bhāvanāya pahātabbahetukaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā dassanena pahātabbahetukaṃ, siyā bhāvanāya pahātabbahetukaṃ, siyā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukaṃ. Samudayasaccaṃ ācayagāmi. Maggasaccaṃ apacayagāmi. Nirodhasaccaṃ nevācayagāmināpacayagāmi. Dukkhasaccaṃ siyā ācayagāmi, siyā nevācayagāmināpacayagāmi. Maggasaccaṃ sekkhaṃ. Tīṇi saccāni nevasekkhanāsekkhā. Samudayasaccaṃ parittaṃ. Dve saccā appamāṇā. Dukkhasaccaṃ siyā parittaṃ, siyā mahaggataṃ. Nirodhasaccaṃ anārammaṇaṃ. Maggasaccaṃ appamāṇārammaṇaṃ. Samudayasaccaṃ siyā parittārammaṇaṃ, siyā mahaggatārammaṇaṃ na appamāṇārammaṇaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘parittārammaṇa’’ntipi, ‘‘mahaggatārammaṇa’’ntipi. Dukkhasaccaṃ siyā parittārammaṇaṃ, siyā mahaggatārammaṇaṃ, siyā appamāṇārammaṇaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘parittārammaṇa’’ntipi, ‘‘mahaggatārammaṇa’’ntipi, ‘‘appamāṇārammaṇa’’ntipi. Samudayasaccaṃ hīnaṃ. Dve saccā paṇītā. Dukkhasaccaṃ siyā hīnaṃ, siyā majjhimaṃ. Nirodhasaccaṃ aniyataṃ. Maggasaccaṃ sammattaniyataṃ. Dve saccā siyā micchattaniyatā, siyā aniyatā. Nirodhasaccaṃ anārammaṇaṃ. Samudayasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘maggārammaṇa’’ntipi, ‘‘maggahetuka’’ntipi, ‘‘maggādhipatī’’tipi. Maggasaccaṃ na maggārammaṇaṃ maggahetukaṃ, siyā maggādhipati, siyā na vattabbaṃ – ‘‘maggādhipatī’’ti. Dukkhasaccaṃ siyā maggārammaṇaṃ na maggahetukaṃ, siyā maggādhipati, siyā na vattabbaṃ – ‘‘maggārammaṇa’’ntipi, ‘‘maggādhipatī’’tipi. Dve saccā siyā uppannā, siyā anuppannā, na vattabbā – ‘‘uppādino’’ti. Nirodhasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘uppanna’’ntipi, ‘‘anuppanna’’ntipi, ‘‘uppādī’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā uppannaṃ, siyā anuppannaṃ, siyā uppādi. Tīṇi saccāni siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā. Nirodhasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘atīta’’ntipi, ‘‘anāgata’’ntipi, ‘‘paccuppanna’’ntipi. Nirodhasaccaṃ anārammaṇaṃ. Maggasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘atītārammaṇa’’ntipi, ‘‘anāgatārammaṇa’’ntipi, ‘‘paccuppannārammaṇa’’ntipi. Dve saccā siyā atītārammaṇā, siyā anāgatārammaṇā, siyā paccuppannārammaṇā, siyā na vattabbā – ‘‘atītārammaṇā’’tipi, ‘‘anāgatārammaṇā’’tipi, ‘‘paccuppannārammaṇā’’tipi. Nirodhasaccaṃ bahiddhā. Tīṇi saccāni siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā. Nirodhasaccaṃ anārammaṇaṃ. Maggasaccaṃ bahiddhārammaṇaṃ. Samudayasaccaṃ siyā ajjhattārammaṇaṃ, siyā bahiddhārammaṇaṃ, siyā ajjhattabahiddhārammaṇaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā ajjhattārammaṇaṃ, siyā bahiddhārammaṇaṃ, siyā ajjhattabahiddhārammaṇaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘ajjhattārammaṇa’’ntipi, ‘‘bahiddhārammaṇa’’ntipi, ‘‘ajjhattabahiddhārammaṇa’’ntipi. Tīṇi saccāni anidassanaappaṭighā. Dukkhasaccaṃ siyā sanidassanasappaṭighaṃ, siyā anidassanasappaṭighaṃ, siyā anidassanaappaṭighaṃ.
218已對照

二、二法

二百一十八、集諦是因。滅諦是非因。兩諦或是因、或是非因。兩諦是有因的。滅諦是無因的。苦諦或有因、或無因。兩諦是與因相應的。滅諦是與因不相應的。苦諦或與因相應、或與因不相應。集諦既是因、又是有因的。滅諦不應說是“既是因、又是有因的”,也不應說是“是有因而非因的”。道諦或既是因、又是有因,或是有因而非因。苦諦或既是因、又是有因,或是有因而非因,或不應說是“既是因、又是有因的”,也不應說是“是有因而非因的”。集諦既是因、又與因相應的。滅諦不應說是“既是因、又與因相應的”,也不應說是“與因相應而非因的”。道諦或既是因、又與因相應,或是與因相應而非因。苦諦或既是因、又與因相應,或是與因相應而非因,或不應說是“既是因、又與因相應的”,也不應說是“與因相應而非因的”。滅諦是非因而無因的。集諦不應說是“非因而有因的”,也不應說是“非因而無因的”。道諦或非因而有因,或不應說是“非因而有因的”,也不應說是“非因而無因的”。苦諦或非因而有因、或非因而無因,或不應說是“非因而有因的”,也不應說是“非因而無因的”。

三諦是有緣的。滅諦是無緣的。三諦是有為的。滅諦是無為的。三諦是無見的。苦諦或有見、或無見。三諦是無對的。苦諦或有對、或無對。三諦是非色的。苦諦或有色、或非色。兩諦是世間的。兩諦是出世間的;為某[識]所識知的,不為某[識]所識知的。

集諦是漏。兩諦是非漏。苦諦或是漏、或是非漏。兩諦是有漏的。兩諦是無漏的。集諦是與漏相應的。兩諦是與漏不相應的。苦諦或與漏相應、或與漏不相應。集諦既是漏、又是有漏的。兩諦不應說是“既是漏、又是有漏的”,也不應說是“是有漏而非漏的”。苦諦或既是漏、又是有漏,或是有漏而非漏。集諦既是漏、又與漏相應的。兩諦不應說是“既是漏、又與漏相應的”,也不應說是“與漏相應而非漏的”。苦諦或既是漏、又與漏相應,或是與漏相應而非漏,或不應說是“既是漏、又與漏相應的”,也不應說是“與漏相應而非漏的”。兩諦是與漏不相應而無漏的。集諦不應說是“與漏不相應而有漏的”,也不應說是“與漏不相應而無漏的”。苦諦或與漏不相應而有漏,或不應說是“與漏不相應而有漏的”,也不應說是“與漏不相應而無漏的”。

集諦是結。兩諦是非結。苦諦或是結、或是非結。兩諦是順結的。兩諦是不順結的。集諦是與結相應的。兩諦是與結不相應的。苦諦或與結相應、或與結不相應。集諦既是結、又是順結的。兩諦不應說是“既是結、又是順結的”,也不應說是“是順結而非結的”。苦諦或既是結、又是順結,或是順結而非結。集諦既是結、又與結相應的。兩諦不應說是“既是結、又與結相應的”,也不應說是“與結相應而非結的”。苦諦或既是結、又與結相應,或是與結相應而非結,或不應說是“既是結、又與結相應的”,也不應說是“與結相應而非結的”。兩諦是與結不相應而不順結的。集諦不應說是“與結不相應而順結的”,也不應說是“與結不相應而不順結的”。苦諦或與結不相應而順結,或不應說是“與結不相應而順結的”,也不應說是“與結不相應而不順結的”。

集諦是系。兩諦是非系。苦諦或是系、或是非系。兩諦是順系的。兩諦是不順系的。兩諦是與系不相應的。兩諦或與系相應、或與系不相應。集諦既是系、又是順系的。兩諦不應說是“既是系、又是順系的”,也不應說是“是順系而非系的”。苦諦或既是系、又是順系,或是順系而非系。集諦既是系、又與系相應的,或不應說是“既是系、又與系相應的”,也不應說是“與系相應而非系的”。兩諦不應說是“既是系、又與系相應的”,也不應說是“與系相應而非系的”。苦諦或既是系、又與系相應,或是與系相應而非系,或不應說是“既是系、又與系相應的”,也不應說是“與系相應而非系的”。兩諦是與系不相應而不順系的。兩諦或與系不相應而順系,或不應說是“與系不相應而順系的”,也不應說是“與系不相應而不順系的”。

集諦是暴流……乃至……是軛……乃至……是蓋。兩諦是非蓋。苦諦或是蓋、或是非蓋。兩諦是順蓋的。兩諦是不順蓋的。集諦是與蓋相應的。兩諦是與蓋不相應的。苦諦或與蓋相應、或與蓋不相應。集諦既是蓋、又是順蓋的。兩諦不應說是“既是蓋、又是順蓋的”,也不應說是“是順蓋而非蓋的”。苦諦或既是蓋、又是順蓋,或是順蓋而非蓋。集諦既是蓋、又與蓋相應的。兩諦不應說是“既是蓋、又與蓋相應的”,也不應說是“與蓋相應而非蓋的”。苦諦或既是蓋、又與蓋相應,或是與蓋相應而非蓋,或不應說是“既是蓋、又與蓋相應的”,也不應說是“與蓋相應而非蓋的”。兩諦是與蓋不相應而不順蓋的。集諦不應說是“與蓋不相應而順蓋的”,也不應說是“與蓋不相應而不順蓋的”。苦諦或與蓋不相應而順蓋,或不應說是“與蓋不相應而順蓋的”,也不應說是“與蓋不相應而不順蓋的”。

三諦是非執取。苦諦或是執取、或是非執取。兩諦是所執取的。兩諦是非所執取的。兩諦是與執取不相應的。集諦或與執取相應、或與執取不相應。苦諦或與執取相應、或與執取不相應,或不應說是“與執取相應的”,也不應說是“與執取不相應的”。集諦不應說是“既是執取、又是所執取的”,[而]是所執取而非執取的。兩諦不應說是“既是執取、又是所執取的”,也不應說是“是所執取而非執取的”。苦諦或既是執取、又是所執取,或是所執取而非執取。兩諦是與執取不相應而非所執取的。兩諦或與執取不相應而所執取,或不應說是“與執取不相應而所執取的”,也不應說是“與執取不相應而非所執取的”。

兩諦是有所緣的。滅諦是無所緣的。苦諦或有所緣、或無所緣。三諦是非心。苦諦或是心、或是非心。兩諦是心所。滅諦是非心所。苦諦或心所、或非心所。兩諦是與心相應的。滅諦是與心不相應的。苦諦或與心相應、或與心不相應,或不應說是“與心相應的”,也不應說是“與心不相應的”。兩諦是與心相雜的。滅諦是與心不相雜的。苦諦或與心相雜、或與心不相雜,或不應說是“與心相雜的”,也不應說是“與心不相雜的”。兩諦是以心為等起的。滅諦是非以心為等起的。苦諦或以心為等起、或非以心為等起。兩諦是與心俱有的。滅諦是非與心俱有的。苦諦或與心俱有、或非與心俱有。兩諦是隨心轉的。滅諦是非隨心轉的。苦諦或隨心轉、或非隨心轉。兩諦是與心相雜而以心為等起的。滅諦是非與心相雜而以心為等起的。苦諦或與心相雜而以心為等起、或非與心相雜而以心為等起。兩諦是與心相雜、以心為等起、與心俱有的。滅諦是非與心相雜、以心為等起、與心俱有的。苦諦或與心相雜、以心為等起、與心俱有,或非與心相雜、以心為等起、與心俱有。兩諦是與心相雜、以心為等起、隨心轉的。滅諦是非與心相雜、以心為等起、隨心轉的。苦諦或與心相雜、以心為等起、隨心轉,或非與心相雜、以心為等起、隨心轉。三諦是外的。苦諦或內、或外。

三諦是非所造的。苦諦或所造、或非所造。三諦是非執受的。苦諦或執受、或非執受。集諦是取。兩諦是非取。苦諦或是取、或是非取。兩諦是順取的。兩諦是不順取的。兩諦是與取不相應的。兩諦或與取相應、或與取不相應。集諦既是取、又是順取的。兩諦不應說是“既是取、又是順取的”,也不應說是“是順取而非取的”。苦諦或既是取、又是順取,或是順取而非取。集諦或既是取、又與取相應,或不應說是“既是取、又與取相應的”,也不應說是“與取相應而非取的”。兩諦不應說是“既是取、又與取相應的”,也不應說是“與取相應而非取的”。苦諦或既是取、又與取相應,或是與取相應而非取,或不應說是“既是取、又與取相應的”,也不應說是“與取相應而非取的”。兩諦是與取不相應而不順取的。兩諦或與取不相應而順取,或不應說是“與取不相應而順取的”,也不應說是“與取不相應而不順取的”。

集諦是煩惱。兩諦是非煩惱。苦諦或是煩惱、或是非煩惱。兩諦是順雜染的。兩諦是不順雜染的。集諦是雜染的。兩諦是非雜染的。苦諦或雜染、或非雜染。集諦是與煩惱相應的。兩諦是與煩惱不相應的。苦諦或與煩惱相應、或與煩惱不相應。集諦既是煩惱、又是順雜染的。兩諦不應說是“既是煩惱、又是順雜染的”,也不應說是“是順雜染而非煩惱的”。苦諦或既是煩惱、又是順雜染,或是順雜染而非煩惱。集諦既是煩惱、又是雜染的。兩諦不應說是“既是煩惱、又是雜染的”,也不應說是“是雜染而非煩惱的”。苦諦或既是煩惱、又是雜染,或是雜染而非煩惱,或不應說是“既是煩惱、又是雜染的”,也不應說是“是雜染而非煩惱的”。集諦既是煩惱、又與煩惱相應的。兩諦不應說是“既是煩惱、又與煩惱相應的”,也不應說是“與煩惱相應而非煩惱的”。苦諦或既是煩惱、又與煩惱相應,或是與煩惱相應而非煩惱,或不應說是“既是煩惱、又與煩惱相應的”,也不應說是“與煩惱相應而非煩惱的”。兩諦是與煩惱不相應而不順雜染的。集諦不應說是“與煩惱不相應而順雜染的”,也不應說是“與煩惱不相應而不順雜染的”。苦諦或與煩惱不相應而順雜染,或不應說是“與煩惱不相應而順雜染的”,也不應說是“與煩惱不相應而不順雜染的”。

兩諦是不應以見舍斷的。兩諦或應以見舍斷、或不應以見舍斷。兩諦是不應以修舍斷的。兩諦或應以修舍斷、或不應以修舍斷。兩諦是無應以見舍斷之因的。兩諦或有應以見舍斷之因、或無應以見舍斷之因。兩諦是無應以修舍斷之因的。兩諦或有應以修舍斷之因、或無應以修舍斷之因。集諦是有尋的。滅諦是無尋的。兩諦或有尋、或無尋。集諦是有伺的。滅諦是無伺的。兩諦或有伺、或無伺。滅諦是無喜的。三諦或有喜、或無喜。滅諦是不與喜俱行的。三諦或與喜俱行、或不與喜俱行。滅諦是不與樂俱行的。三諦或與樂俱行、或不與樂俱行。滅諦是不與舍俱行的。三諦或與舍俱行、或不與舍俱行。

集諦是欲界的。兩諦是非欲界的。苦諦或欲界、或非欲界。三諦是非色界的。苦諦或色界、或非色界。三諦是非無色界的。苦諦或無色界、或非無色界。兩諦是系屬的。兩諦是不繫屬的。道諦是導向出離的。三諦是不導向出離的。道諦是決定的。滅諦是不決定的。兩諦或決定、或不決定。兩諦是有上的。兩諦是無上的。集諦是有諍的。兩諦是無諍的。苦諦或有諍、或無諍。

218Samudayasaccaṃ hetu. Nirodhasaccaṃ na hetu. Dve saccā siyā hetū, siyā na hetū. Dve saccā sahetukā. Nirodhasaccaṃ ahetukaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā sahetukaṃ, siyā ahetukaṃ. Dve saccā hetusampayuttā. Nirodhasaccaṃ hetuvippayuttaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā hetusampayuttaṃ, siyā hetuvippayuttaṃ. Samudayasaccaṃ hetu ceva sahetukañca. Nirodhasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘hetu ceva sahetukañcā’’tipi, ‘‘sahetukañceva na ca hetū’’tipi. Maggasaccaṃ siyā hetu ceva sahetukañca, siyā sahetukañceva na ca hetu. Dukkhasaccaṃ siyā hetu ceva sahetukañca, siyā sahetukañceva na ca hetu, siyā na vattabbaṃ – ‘‘hetu ceva sahetukañcā’’tipi, ‘‘sahetukañceva na ca hetū’’tipi. Samudayasaccaṃ hetu ceva hetusampayuttañca. Nirodhasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘hetu ceva hetusampayuttañcā’’tipi, ‘‘hetusampayuttañceva na ca hetū’’tipi. Maggasaccaṃ siyā hetu ceva hetusampayuttañca, siyā hetusampayuttañceva na ca hetu. Dukkhasaccaṃ siyā hetu ceva hetusampayuttañca, siyā hetusampayuttañceva na ca hetu, siyā na vattabbaṃ – ‘‘hetu ceva hetusampayuttañcā’’tipi, ‘‘hetusampayuttañceva na ca hetū’’tipi. Nirodhasaccaṃ na hetuahetukaṃ. Samudayasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘na hetusahetuka’’ntipi, ‘‘na hetuahetuka’’ntipi. Maggasaccaṃ siyā na hetusahetukaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘na hetusahetuka’’ntipi, ‘‘na hetuahetuka’’ntipi. Dukkhasaccaṃ siyā na hetusahetukaṃ, siyā na hetuahetukaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘na hetusahetuka’’ntipi, ‘‘na hetuahetuka’’ntipi. Tīṇi saccāni sappaccayā. Nirodhasaccaṃ appaccayaṃ. Tīṇi saccāni saṅkhatā. Nirodhasaccaṃ asaṅkhataṃ. Tīṇi saccāni anidassanā. Dukkhasaccaṃ siyā sanidassanaṃ, siyā anidassanaṃ. Tīṇi saccāni appaṭighā. Dukkhasaccaṃ siyā sappaṭighaṃ, siyā appaṭighaṃ. Tīṇi saccāni arūpāni. Dukkhasaccaṃ siyā rūpaṃ, siyā arūpaṃ. Dve saccā lokiyā. Dve saccā lokuttarā; kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā. Samudayasaccaṃ āsavo. Dve saccā no āsavā. Dukkhasaccaṃ siyā āsavo, siyā no āsavo. Dve saccā sāsavā. Dve saccā anāsavā. Samudayasaccaṃ āsavasampayuttaṃ. Dve saccā āsavavippayuttā. Dukkhasaccaṃ siyā āsavasampayuttaṃ, siyā āsavavippayuttaṃ. Samudayasaccaṃ āsavo ceva sāsavañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘āsavā ceva sāsavā cā’’tipi, ‘‘sāsavā ceva no ca āsavā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā āsavo ceva sāsavañca, siyā sāsavañceva no ca āsavo. Samudayasaccaṃ āsavo ceva āsavasampayuttañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘āsavā ceva āsavasampayuttā cā’’tipi, ‘‘āsavasampayuttā ceva no ca āsavā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā āsavo ceva āsavasampayuttañca, siyā āsavasampayuttañceva no ca āsavo, siyā na vattabbaṃ – ‘‘āsavo ceva āsavasampayuttañcā’’tipi, ‘‘āsavasampayuttañceva no ca āsavo’’tipi. Dve saccā āsavavippayuttaanāsavā. Samudayasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘āsavavippayuttasāsava’’ntipi, ‘‘āsavavippayuttaanāsava’’ntipi. Dukkhasaccaṃ siyā āsavavippayuttasāsavaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘āsavavippayuttasāsava’’ntipi, ‘‘āsavavippayuttaanāsava’’ntipi. Samudayasaccaṃ saṃyojanaṃ. Dve saccā no saṃyojanā. Dukkhasaccaṃ siyā saṃyojanaṃ, siyā no saṃyojanaṃ. Dve saccā saṃyojaniyā. Dve saccā asaṃyojaniyā. Samudayasaccaṃ saṃyojanasampayuttaṃ. Dve saccā saṃyojanavippayuttā. Dukkhasaccaṃ siyā saṃyojanasampayuttaṃ, siyā saṃyojanavippayuttaṃ. Samudayasaccaṃ saṃyojanañceva saṃyojaniyañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘saṃyojanā ceva saṃyojaniyā cā’’tipi, ‘‘saṃyojaniyā ceva no ca saṃyojanā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā saṃyojanañceva saṃyojaniyañca, siyā saṃyojaniyañceva no ca saṃyojanaṃ. Samudayasaccaṃ saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘saṃyojanā ceva saṃyojanasampayuttā cā’’tipi, ‘‘saṃyojanasampayuttā ceva no ca saṃyojanā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, siyā saṃyojanasampayuttañceva no ca saṃyojanaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañcā’’tipi, ‘‘saṃyojanasampayuttañceva no ca saṃyojana’’ntipi. Dve saccā saṃyojanavippayuttaasaṃyojaniyā. Samudayasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘saṃyojanavippayuttasaṃyojaniya’’ntipi, ‘‘saṃyojanavippayuttaasaṃyojaniya’’ntipi. Dukkhasaccaṃ siyā saṃyojanavippayuttasaṃyojaniyaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘saṃyojanavippayuttasaṃyojaniya’’ntipi, ‘‘saṃyojanavippayuttaasaṃyojaniya’’ntipi. Samudayasaccaṃ gantho. Dve saccā no ganthā. Dukkhasaccaṃ siyā gantho, siyā no gantho. Dve saccā ganthaniyā. Dve saccā aganthaniyā. Dve saccā ganthavippayuttā. Dve saccā siyā ganthasampayuttā, siyā ganthavippayuttā. Samudayasaccaṃ gantho ceva ganthaniyañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘ganthā ceva ganthaniyā cā’’tipi, ‘‘ganthaniyā ceva no ca ganthā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā gantho ceva ganthaniyañca, siyā ganthaniyañceva no ca gantho. Samudayasaccaṃ gantho ceva ganthasampayuttañca, siyā na vattabbaṃ – ‘‘gantho ceva ganthasampayuttañcā’’tipi, ‘‘ganthasampayuttañceva no ca gantho’’tipi. Dve saccā na vattabbā – ‘‘ganthā ceva ganthasampayuttā cā’’tipi, ‘‘ganthasampayuttā ceva no ca ganthā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā gantho ceva ganthasampayuttañca, siyā ganthasampayuttañceva no ca gantho, siyā na vattabbaṃ – ‘‘gantho ceva ganthasampayuttañcā’’tipi, ‘‘ganthasampayuttañceva no ca gantho’’tipi. Dve saccā ganthavippayuttaaganthaniyā. Dve saccā siyā ganthavippayuttaganthaniyā, siyā na vattabbā – ‘‘ganthavippayuttaganthaniyā’’tipi, ‘‘ganthavippayuttaaganthaniyā’’tipi. Samudayasaccaṃ ogho…pe… yogo…pe… nīvaraṇaṃ. Dve saccā no nīvaraṇā. Dukkhasaccaṃ siyā nīvaraṇaṃ, siyā no nīvaraṇaṃ. Dve saccā nīvaraṇiyā dve saccā anīvaraṇiyā. Samudayasaccaṃ nīvaraṇasampayuttaṃ. Dve saccā nīvaraṇavippayuttā. Dukkhasaccaṃ siyā nīvaraṇasampayuttaṃ, siyā nīvaraṇavippayuttaṃ. Samudayasaccaṃ nīvaraṇañceva nīvaraṇiyañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘nīvaraṇā ceva nīvaraṇiyā cā’’tipi, ‘‘nīvaraṇiyā ceva no ca nīvaraṇā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā nīvaraṇañceva nīvaraṇiyañca, siyā nīvaraṇiyañceva no ca nīvaraṇaṃ. Samudayasaccaṃ nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘nīvaraṇā ceva nīvaraṇasampayuttā cā’’tipi, ‘‘nīvaraṇasampayuttā ceva no ca nīvaraṇā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, siyā nīvaraṇasampayuttañceva no ca nīvaraṇaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañcā’’tipi, ‘‘nīvaraṇasampayuttañceva no ca nīvaraṇa’’ntipi. Dve saccā nīvaraṇavippayuttaanīvaraṇiyā. Samudayasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘nīvaraṇavippayuttanīvaraṇiya’’ntipi, ‘‘nīvaraṇavippayuttaanīvaraṇiya’’ntipi. Dukkhasaccaṃ siyā nīvaraṇavippayuttanīvaraṇiyaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘nīvaraṇavippayuttanīvaraṇiya’’ntipi, ‘‘nīvaraṇavippayuttaanīvaraṇiya’’ntipi. Tīṇi saccāni no parāmāsā. Dukkhasaccaṃ siyā parāmāso, siyā no parāmāso. Dve saccā parāmaṭṭhā. Dve saccā aparāmaṭṭhā. Dve saccā parāmāsavippayuttā. Samudayasaccaṃ siyā parāmāsasampayuttaṃ, siyā parāmāsavippayuttaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā parāmāsasampayuttaṃ, siyā parāmāsavippayuttaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘parāmāsasampayutta’’ntipi, ‘‘parāmāsavippayutta’’ntipi. Samudayasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘parāmāso ceva parāmaṭṭhañcā’’ti, parāmaṭṭhañceva no ca parāmāso. Dve saccā na vattabbā – ‘‘parāmāsā ceva parāmaṭṭhā cā’’tipi, ‘‘parāmaṭṭhā ceva no ca parāmāsā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā parāmāso ceva parāmaṭṭhañca, siyā parāmaṭṭhañceva no ca parāmāso. Dve saccā parāmāsavippayuttaaparāmaṭṭhā. Dve saccā siyā parāmāsavippayuttaparāmaṭṭhā, siyā na vattabbā – ‘‘parāmāsavippayuttaparāmaṭṭhā’’tipi, ‘‘parāmāsavippayuttaaparāmaṭṭhā’’tipi. Dve saccā sārammaṇā. Nirodhasaccaṃ anārammaṇaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā sārammaṇaṃ, siyā anārammaṇaṃ. Tīṇi saccāni no cittā. Dukkhasaccaṃ siyā cittaṃ, siyā no cittaṃ. Dve saccā cetasikā. Nirodhasaccaṃ acetasikaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā cetasikaṃ, siyā acetasikaṃ. Dve saccā cittasampayuttā. Nirodhasaccaṃ cittavippayuttaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā cittasampayuttaṃ, siyā cittavippayuttaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘cittena sampayutta’’ntipi, ‘‘cittena vippayutta’’ntipi. Dve saccā cittasaṃsaṭṭhā. Nirodhasaccaṃ cittavisaṃsaṭṭhaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā cittasaṃsaṭṭhaṃ, siyā cittavisaṃsaṭṭhaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘cittena saṃsaṭṭha’’ntipi, ‘‘cittena visaṃsaṭṭha’’ntipi. Dve saccā cittasamuṭṭhānā. Nirodhasaccaṃ no cittasamuṭṭhānaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā cittasamuṭṭhānaṃ, siyā no cittasamuṭṭhānaṃ. Dve saccā cittasahabhuno. Nirodhasaccaṃ no cittasahabhū. Dukkhasaccaṃ siyā cittasahabhū, siyā no cittasahabhū. Dve saccā cittānuparivattino. Nirodhasaccaṃ no cittānuparivatti. Dukkhasaccaṃ siyā cittānuparivatti, siyā no cittānuparivatti. Dve saccā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā. Nirodhasaccaṃ no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānaṃ. Dukkhasaccaṃ siyā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānaṃ, siyā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānaṃ. Dve saccā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno. Nirodhasaccaṃ no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhū. Dukkhasaccaṃ siyā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhū, siyā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhū. Dve saccā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino. Nirodhasaccaṃ no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivatti. Dukkhasaccaṃ siyā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivatti, siyā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivatti. Tīṇi saccāni bāhirā. Dukkhasaccaṃ siyā ajjhattaṃ, siyā bāhiraṃ. Tīṇi saccāni no upādā. Dukkhasaccaṃ siyā upādā, siyā no upādā. Tīṇi saccāni anupādinnā. Dukkhasaccaṃ siyā upādinnaṃ, siyā anupādinnaṃ. Samudayasaccaṃ upādānaṃ. Dve saccā no upādānā. Dukkhasaccaṃ siyā upādānaṃ, siyā no upādānaṃ. Dve saccā upādāniyā. Dve saccā anupādāniyā. Dve saccā upādānavippayuttā. Dve saccā siyā upādānasampayuttā, siyā upādānavippayuttā. Samudayasaccaṃ upādānañceva upādāniyañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘upādānā ceva upādāniyā cā’’tipi, ‘‘upādāniyā ceva no ca upādānā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā upādānañceva upādāniyañca, siyā upādāniyañceva no ca upādānaṃ. Samudayasaccaṃ siyā upādānañceva upādānasampayuttañca, siyā na vattabbaṃ – ‘‘upādānañceva upādānasampayuttañcā’’tipi, ‘‘upādānasampayuttañceva no ca upādāna’’ntipi. Dve saccā na vattabbā – ‘‘upādānā ceva upādānasampayuttā cā’’tipi, ‘‘upādānasampayuttā ceva no ca upādānā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā upādānañceva upādānasampayuttañca, siyā upādānasampayuttañceva no ca upādānaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘upādānañceva upādānasampayuttañcā’’ tipi, ‘‘upādānasampayuttañceva no ca upādāna’’ntipi. Dve saccā upādānavippayuttaanupādāniyā. Dve saccā siyā upādānavippayuttaupādāniyā, siyā na vattabbā – ‘‘upādānavippayuttaupādāniyā’’tipi, ‘‘upādānavippayuttaanupādāniyā’’tipi. Samudayasaccaṃ kileso. Dve saccā no kilesā. Dukkhasaccaṃ siyā kileso, siyā no kileso. Dve saccā saṃkilesikā. Dve saccā asaṃkilesikā. Samudayasaccaṃ saṃkiliṭṭhaṃ. Dve saccā asaṃkiliṭṭhā. Dukkhasaccaṃ siyā saṃkiliṭṭhaṃ, siyā asaṃkiliṭṭhaṃ. Samudayasaccaṃ kilesasampayuttaṃ. Dve saccā kilesavippayuttā. Dukkhasaccaṃ siyā kilesasampayuttaṃ, siyā kilesavippayuttaṃ. Samudayasaccaṃ kileso ceva saṃkilesikañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘kilesā ceva saṃkilesikā cā’’tipi, ‘‘saṃkilesikā ceva no ca kilesā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā kileso ceva saṃkilesikañca, siyā saṃkilesikañceva no ca kileso. Samudayasaccaṃ kileso ceva saṃkiliṭṭhañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘kilesā ceva saṃkiliṭṭhā cā’’tipi, ‘‘saṃkiliṭṭhā ceva no ca kilesā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā kileso ceva saṃkiliṭṭhañca, siyā saṃkiliṭṭhañceva no ca kileso, siyā na vattabbaṃ – ‘‘kileso ceva saṃkiliṭṭhañcā’’tipi, ‘‘saṃkiliṭṭhañceva no ca kileso’’tipi. Samudayasaccaṃ kileso ceva kilesasampayuttañca. Dve saccā na vattabbā – ‘‘kilesā ceva kilesasampayuttā cā’’tipi, ‘‘kilesasampayuttā ceva no ca kilesā’’tipi. Dukkhasaccaṃ siyā kileso ceva kilesasampayuttañca, siyā kilesasampayuttañceva no ca kileso, siyā na vattabbaṃ – ‘‘kileso ceva kilesasampayuttañcā’’ tipi, ‘‘kilesasampayuttañceva no ca kileso’’tipi. Dve saccā kilesavippayuttaasaṃkilesikā. Samudayasaccaṃ na vattabbaṃ – ‘‘kilesavippayuttasaṃkilesika’’ntipi, ‘‘kilesavippayuttaasaṃkilesika’’ntipi. Dukkhasaccaṃ siyā kilesavippayuttasaṃkilesikaṃ, siyā na vattabbaṃ – ‘‘kilesavippayuttasaṃkilesika’’ntipi, ‘‘kilesavippayuttaasaṃkilesika’’ntipi. Dve saccā na dassanena pahātabbā. Dve saccā siyā dassanena pahātabbā, siyā na dassanena pahātabbā. Dve saccā na bhāvanāya pahātabbā. Dve saccā siyā bhāvanāya pahātabbā, siyā na bhāvanāya pahātabbā. Dve saccā na dassanena pahātabbahetukā. Dve saccā siyā dassanena pahātabbahetukā, siyā na dassanena pahātabbahetukā. Dve saccā na bhāvanāya pahātabbahetukā. Dve saccā siyā bhāvanāya pahātabbahetukā, siyā na bhāvanāya pahātabbahetukā. Samudayasaccaṃ savitakkaṃ. Nirodhasaccaṃ avitakkaṃ. Dve saccā siyā savitakkā, siyā avitakkā. Samudayasaccaṃ savicāraṃ. Nirodhasaccaṃ avicāraṃ. Dve saccā siyā savicārā, siyā avicārā. Nirodhasaccaṃ appītikaṃ. Tīṇi saccāni siyā sappītikā, siyā appītikā. Nirodhasaccaṃ na pītisahagataṃ. Tīṇi saccāni siyā pītisahagatā, siyā na pītisahagatā. Nirodhasaccaṃ na sukhasahagataṃ. Tīṇi saccāni siyā sukhasahagatā, siyā na sukhasahagatā. Nirodhasaccaṃ na upekkhāsahagataṃ. Tīṇi saccāni siyā upekkhāsahagatā, siyā na upekkhāsahagatā. Samudayasaccaṃ kāmāvacaraṃ. Dve saccā na kāmāvacarā. Dukkhasaccaṃ siyā kāmāvacaraṃ, siyā na kāmāvacaraṃ. Tīṇi saccāni na rūpāvacarā. Dukkhasaccaṃ siyā rūpāvacaraṃ, siyā na rūpāvacaraṃ. Tīṇi saccāni na arūpāvacarā. Dukkhasaccaṃ siyā arūpāvacaraṃ, siyā na arūpāvacaraṃ. Dve saccā pariyāpannā. Dve saccā apariyāpannā. Maggasaccaṃ niyyānikaṃ. Tīṇi saccāni aniyyānikā. Maggasaccaṃ niyataṃ. Nirodhasaccaṃ aniyataṃ. Dve saccā siyā niyatā, siyā aniyatā. Dve saccā sauttarā. Dve saccā anuttarā. Samudayasaccaṃ saraṇaṃ. Dve saccā araṇā. Dukkhasaccaṃ siyā saraṇaṃ, siyā araṇanti.
已對照

問分。

已對照

諦分別終。