快樂巴利palinanda.cc

分別論·小事分別 Khuddakavatthuvibhaṅgo 1. Ekakamātikā

本經目錄小事分別終。

832已對照

十七、小事分別

一、一法論母

八百三十二、(一)生憍(二)種姓憍(三)無病憍(四)少壯憍(五)活命憍(六)利養憍(七)恭敬憍(八)尊重憍(九)推崇憍(十)眷屬憍(十一)財物憍(十二)容色憍(十三)多聞憍(十四)辯才憍(十五)閱歷長久憍(十六)常乞食憍(十七)不被輕視憍(十八)威儀憍(十九)神通憍(二十)名聲憍(二十一)戒憍(二十二)禪憍(二十三)技藝憍(二十四)身高憍(二十五)身圍憍(二十六)形貌憍(二十七)圓滿憍(二十八)憍(二十九)放逸(三十)頑固(三十一)激憤(三十二)過欲(三十三)大欲(三十四)惡欲(三十五)矯飾(三十六)貪求絮叨(三十七)輕躁(三十八)不相宜的行止(三十九)不樂(四十)懈怠(四十一)頻申(四十二)食後困頓(四十三)心的退縮(四十四)詭詐(四十五)虛談(四十六)現相(四十七)激磨(四十八)以利求利(四十九)“我是更勝的”之慢(五十)“我是相等的”之慢(五十一)“我是更劣的”之慢(五十二)更勝者的“我是更勝的”之慢(五十三)更勝者的“我是相等的”之慢(五十四)更勝者的“我是更劣的”之慢(五十五)相等者的“我是更勝的”之慢(五十六)相等者的“我是相等的”之慢(五十七)相等者的“我是更劣的”之慢(五十八)更劣者的“我是更勝的”之慢(五十九)更劣者的“我是相等的”之慢(六十)更劣者的“我是更劣的”之慢(六十一)慢(六十二)過慢(六十三)慢過慢(六十四)卑慢(六十五)增上慢(六十六)我慢(六十七)邪慢(六十八)親族尋(六十九)國土尋(七十)不死尋(七十一)與憐憫他人相應的尋(七十二)與利養、恭敬、名聲相應的尋(七十三)與不被輕視相應的尋

832(1)Jātimado (2)gottamado (3)ārogyamado (4)yobbanamado (5)jīvitamado (6)lābhamado (7)sakkāramado (8) garukāramado (9) purekkhāramado (10) parivāramado (11) bhogamado (12) vaṇṇamado (13) sutamado (14) paṭibhānamado (15) rattaññumado (16) piṇḍapātikamado (17) anavaññātamado (18) iriyāpathamado (19) iddhimado (20) yasamado (21) sīlamado (22) jhānamado (23) sippamado (24) ārohamado (25) pariṇāhamado (26) saṇṭhānamado (27) pāripūrimado (28)mado (29) pamādo (30) thambho (31) sārambho (32) atricchatā (33)mahicchatā (34) pāpicchatā (35) siṅgaṃ (36) tintiṇaṃ (37) cāpalyaṃ (38)asabhāgavutti (39) arati (40) tandī (41) vijambhitā (42) bhattasammado (43) cetaso ca līnattaṃ [cetaso līnattaṃ (syā.)] (44) kuhanā (45) lapanā (46) nemittikatā (47)nippesikatā (48) lābhena lābhaṃ nijigīsanatā [nijigiṃsanatā (sī.), jigiṃsanatā (syā.)] (49) seyyohamasmīti māno (50) sadisohamasmīti māno (51) hīno hamasmīti māno (52) seyyassa seyyohamasmīti māno (53) seyyassa sadisohamasmīti māno (54) seyyassa hīnohamasmīti māno (55) sadisassa seyyohamasmīti māno (56) sadisassa sadisohamasmīti māno (57) sadisassa hīnohamasmīti māno (58) hīnassa seyyohamasmīti māno (59) hīnassa sadisohamasmīti māno (60) hīnassa hīnohamasmīti māno (61) māno (62) atimāno (63) mānātimāno (64) omāno (65)adhimāno (66) asmimāno (67) micchāmāno (68) ñātivitakko (69)janapadavitakko (70) amaravitakko (71) parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko (72) lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko (73) anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko
833已對照

一法。

二、二法論母

八百三十三、(一)忿與恨(二)覆蔑與攀齊(三)嫉與慳(四)誑與諂(五)無明與有愛(六)有見與無有見(七)常見與斷見(八)有邊見與無邊見(九)隨前際見與隨後際見(十)無慚與無愧(十一)難受勸性與惡友性(十二)不正直與不柔軟(十三)不忍耐與不柔和(十四)不和藹語與不親厚(十五)於諸根不守護根門與於食不知量(十六)失念與不正知(十七)戒的失壞與見的失壞(十八)內結與外結

833(1) Kodho ca upanāho ca (2) makkho ca paḷāso [palāso (sī. syā.)] ca (3) issā ca macchariyañca (4) māyā ca sāṭheyyañca (5) avijjā ca bhavataṇhā ca (6) bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca (7) sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca (8) antavādiṭṭhi ca anantavādiṭṭhi ca (9) pubbantānudiṭṭhi ca aparantānudiṭṭhi ca (10) ahirikañca anottappañca (11) dovacassatā ca pāpamittatā ca (12) anajjavo ca amaddavo ca (13) akkhanti ca asoraccañca (14) asākhalyañca appaṭisanthāro ca (15)indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca (16) muṭṭhassaccañca asampajaññañca (17) sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca (18) ajjhattasaṃyojanañca bahiddhāsaṃyojanañca
834已對照

二法。

三、三法論母

八百三十四、(一)三不善根(二)三不善尋(三)三不善想(四)三不善界(五)三惡行(六)三漏(七)三結(八)三渴愛(九)另有三渴愛(十)另有三渴愛(十一)三求(十二)三慢類(十三)三怖畏(十四)三暗(十五)三外道處(十六)三障(十七)三穢(十八)三垢(十九)三不平(二十)另有三不平(二十一)三火(二十二)三濁(二十三)另有三濁(二十四)樂味見、隨我見、邪見(二十五)不樂、惱害、非法行(二十六)難受勸性、惡友性、種種想(二十七)掉舉、懈怠、放逸(二十八)不知足、不正知性、大欲(二十九)無慚、無愧、放逸(三十)不尊重、難受勸性、惡友性(三十一)無信、不寬仁、懈怠(三十二)掉舉、不律儀、惡戒(三十三)不欲見諸聖者、不欲聞正法、詰難心性(三十四)失念、不正知、心的散亂(三十五)不如理作意、親近邪道、心的退縮

834(1) Tīṇi akusalamūlāni (2) tayo akusalavitakkā (3) tisso akusalasaññā (4) tisso akusaladhātuyo (5) tīṇi duccaritāni (6) tayo āsavā (7) tīṇi saṃyojanāni (8) tisso taṇhā (9) aparāpi tisso taṇhā (10) aparāpi tisso taṇhā (11) tisso esanā (12) tisso vidhā (13) tīṇi bhayāni (14)tīṇi tamāni (15) tīṇi titthāyatanāni (16) tayo kiñcanā (17) tīṇi aṅgaṇāni (18) tīṇi malāni (19) tīṇi visamāni (20) aparānipi tīṇi visamāni (21) tayo aggī (22) tayo kasāvā (23) aparepi tayo kasāvā (24)assādadiṭṭhi, attānudiṭṭhi, micchādiṭṭhi (25) arati, vihesā, adhammacariyā (26)dovacassatā, pāpamittatā, nānattasaññā (27) uddhaccaṃ, kosajjaṃ, pamādo (28) asantuṭṭhitā, asampajaññatā, mahicchatā (29) ahirikaṃ, anottappaṃ, pamādo (30)anādariyaṃ, dovacassatā, pāpamittatā (31) assaddhiyaṃ, avadaññutā, kosajjaṃ (32) uddhaccaṃ, asaṃvaro, dussīlyaṃ (33) ariyānaṃ adassanakamyatā, saddhammaṃ asotukamyatā, upārambhacittatā (34) muṭṭhassaccaṃ, asampajaññaṃ, cetaso vikkhepo (35)ayoniso manasikāro, kummaggasevanā, cetaso ca līnattaṃ
835已對照

三法。

四、四法論母

八百三十五、(一)四漏(二)四系(三)四暴流(四)四軛(五)四取(六)四渴愛生起(七)四不應行(八)四顛倒(九)四非聖言說(十)另有四非聖言說(十一)四惡行(十二)另有四惡行(十三)四怖畏(十四)另有四怖畏(十五)四見

835(1) Cattāro āsavā (2) cattāro ganthā (3) cattāro oghā (4) cattāro yogā (5) cattāri upādānāni (6) cattāro taṇhuppādā (7) cattāri agatigamanāni (8) cattāro vipariyāsā [vipariyesā (sī. syā. ka.)] (9) cattāro anariyavohārā (10) aparepi cattāro anariyavohārā (11) cattāri duccaritāni (12) aparānipi cattāri duccaritāni (13)cattāri bhayāni (14) aparānipi cattāri bhayāni (15) catasso diṭṭhiyo
836已對照

四法。

五、五法論母

八百三十六、(一)五下分結(二)五上分結(三)五慳(四)五執著(五)五箭(六)五心荒蕪(七)五心縛(八)五蓋(九)五無間業(十)五見(十一)五怨(十二)五災禍(十三)五不忍耐的過患(十四)五怖畏(十五)五現法涅槃論

836(1) Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni (2) pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni (3) pañca macchariyāni (4) pañca saṅgā (5) pañca sallā (6) pañca cetokhilā (7)pañca cetasovinibandhā [cetasovinibaddhā (ka.)] (8) pañca nīvaraṇāni (9) pañca kammāni ānantarikāni (10) pañca diṭṭhiyo (11) pañca verā (12) pañca byasanā (13) pañca akkhantiyā ādīnavā (14) pañca bhayāni (15) pañca diṭṭhadhammanibbānavādā
837已對照

五法。

六、六法論母

八百三十七、(一)六諍根(二)六慾貪(三)六違逆事(四)六愛身(五)六不恭敬(六)六退失法(七)另有六退失法(八)六喜悅近伺(九)六憂近伺(十)六舍近伺(十一)六依家的喜悅(十二)六依家的憂(十三)六依家的舍(十四)六見

837(1) Cha vivādamūlāni (2) cha chandarāgā (3) cha virodhavatthūni (4) cha taṇhākāyā (5) cha agāravā (6) cha parihāniyā dhammā (7) aparepi cha parihāniyā dhammā (8) cha somanassupavicārā (9) cha domanassupavicārā (10) cha upekkhupavicārā (11) cha gehasitāni somanassāni (12) cha gehasitāni domanassāni (13) cha gehasitā upekkhā (14) cha diṭṭhiyo
838已對照

六法。

七、七法論母

八百三十八、(一)七隨眠(二)七結(三)七纏(四)七非正法(五)七惡行(六)七慢(七)七見

838(1) Satta anusayā (2) satta saṃyojanāni (3) satta pariyuṭṭhānāni (4)satta asaddhammā (5) satta duccaritāni (6) satta mānā (7) satta diṭṭhiyo
839已對照

七法。

八、八法論母

八百三十九、(一)八煩惱事(二)八懈怠事(三)於八世間法中心的牴觸(四)八非聖言說(五)八邪性(六)八人過(七)八無想論(八)八非想非非想論

839(1) Aṭṭha kilesavatthūni (2) aṭṭha kusītavatthūni (3) aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto (4) aṭṭha anariyavohārā (5) aṭṭha micchattā (6) aṭṭha purisadosā (7) aṭṭha asaññivādā (8) aṭṭha nevasaññināsaññivādā
840已對照

八法。

九、九法論母

八百四十、(一)九嫌恨事(二)九人垢(三)九種慢(四)九以渴愛為根本的法(五)九所動搖(六)九所思量(七)九所顫動(八)九所妄衍(九)九所造作

840(1) Nava āghātavatthūni (2) nava purisamalāni (3) navavidhā mānā (4)nava taṇhāmūlakā dhammā (5) nava iñjitāni (6) nava maññitāni (7) nava phanditāni (8) nava papañcitāni (9) nava saṅkhatāni
841已對照

九法。

十、十法論母

八百四十一、(一)十煩惱事(二)十嫌恨事(三)十不善業道(四)十結(五)十邪性(六)十事邪見(七)十事邊執見

841(1) Dasa kilesavatthūni (2) dasa āghātavatthūni (3) dasa akusalakammapathā (4) dasa saṃyojanāni (5) dasa micchattā (6) dasavatthukā micchādiṭṭhi (7) dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi
842已對照

十法。

八百四十二、緣於內的十八渴愛行,緣於外的十八渴愛行,把那一切合為一聚、總攝起來,有三十六渴愛行。如是,過去的三十六渴愛行,未來的三十六渴愛行,現在的三十六渴愛行,把那一切合為一聚、總攝起來,有一百零八渴愛行。以及世尊在《梵網經》解答中所說的六十二見執。

842Aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṃsa taṇhāvicaritāni honti. Iti atītāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭha taṇhāvicaritasataṃ hoti. Yāni ca dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā.
843已對照

論母。

一、一法的解說

(一)生憍

八百四十三、此中什麼是生憍?緣於生的憍、憍著、已憍著之性、慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“生憍”。

843Tattha katamo jātimado? Jātiṃ paṭicca mado majjanā majjitattaṃ māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo [uṇṇati uṇṇāmo (syā. ka.) dha. sa. 1121] dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘jātimado’’.
844已對照

(二至二十七)種姓憍等

八百四十四、此中什麼是種姓憍?緣於種姓……乃至……緣於無病……乃至……緣於少壯……乃至……緣於活命……乃至……緣於利養……乃至……緣於恭敬……乃至……緣於尊重……乃至……緣於推崇……乃至……緣於眷屬……乃至……緣於財物……乃至……緣於容色……乃至……緣於多聞……乃至……緣於辯才……乃至……緣於閱歷長久……乃至……緣於常乞食……乃至……緣於不被輕視……乃至……緣於威儀……乃至……緣於神通……乃至……緣於名聲……乃至……緣於戒……乃至……緣於禪……乃至……緣於技藝……乃至……緣於身高……乃至……緣於身圍……乃至……緣於形貌……乃至……緣於圓滿的憍、憍著、已憍著之性、慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“圓滿憍”。

844Tattha katamo gottamado? Gottaṃ paṭicca…pe… ārogyaṃ paṭicca…pe… yobbanaṃ paṭicca…pe… jīvitaṃ paṭicca…pe… lābhaṃ paṭicca…pe… sakkāraṃ paṭicca…pe… garukāraṃ paṭicca…pe… purekkhāraṃ paṭicca…pe… parivāraṃ paṭicca…pe… bhogaṃ paṭicca…pe… vaṇṇaṃ paṭicca…pe… sutaṃ paṭicca…pe… paṭibhānaṃ paṭicca…pe… rattaññutaṃ paṭicca…pe… piṇḍapātikattaṃ paṭicca…pe… anavaññātaṃ paṭicca…pe… iriyāpathaṃ paṭicca…pe… iddhiṃ paṭicca…pe… yasaṃ paṭicca…pe… sīlaṃ paṭicca…pe… jhānaṃ paṭicca…pe… sippaṃ paṭicca…pe… ārohaṃ paṭicca…pe… pariṇāhaṃ paṭicca…pe… saṇṭhānaṃ paṭicca…pe… pāripūriṃ paṭicca mado majjanā majjitattaṃ māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘pāripūrimado’’.
845已對照

(二十八)憍

八百四十五、此中什麼是憍?凡憍、憍著、已憍著之性、慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“憍”。

845Tattha katamo mado? Yo mado majjanā majjitattaṃ māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘mado’’.
846已對照

(二十九)放逸

八百四十六、此中什麼是放逸?於身惡行、或語惡行、或意惡行中,或於五欲功德中,心的放任、放任的隨與;或於諸善法的修習中,不恭敬地作、不恆常地作、不堅持地作、退縮而轉、放下欲性、放下軛性、不親近、不修習、不多作、不決意、不勤修、放逸;凡如是形相的放逸、放逸著、已放逸著之性——這稱為“放逸”。

846Tattha katamo pamādo? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ vā dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘pamādo’’.
847已對照

(三十)頑固

八百四十七、此中什麼是頑固?凡頑固、頑固著、已頑固著之性、粗硬、粗惡、挺直心性、不柔軟性——這稱為“頑固”。

847Tattha katamo thambho? Yo thambho thambhanā thambhitattaṃ kakkhaḷiyaṃ phārusiyaṃ ujucittatā amudutā – ayaṃ vuccati ‘‘thambho’’.
848已對照

(三十一)激憤

八百四十八、此中什麼是激憤?凡激憤、反激憤、激憤著、反激憤著、已反激憤著之性——這稱為“激憤”。

848Tattha katamo sārambho? Yo sārambho paṭisārambho sārambhanā paṭisārambhanā paṭisārambhitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘sārambho’’.
849已對照

(三十二)過欲

八百四十九、此中什麼是過欲?於各種衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具,或於五欲功德不知足者的更多之慾求,凡如是形相的欲、欲之所趣、過欲、貪、極貪、心的極貪——這稱為“過欲”。

849Tattha katamā atricchatā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā atricchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘atricchatā’’.
850已對照

(三十三)大欲

八百五十、此中什麼是大欲?於各種衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具,或於五欲功德不知足者的更多之慾求,凡如是形相的欲、欲之所趣、大欲、貪、極貪、心的極貪——這稱為“大欲”。

850Tattha katamā mahicchatā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘mahicchatā’’.
851已對照

(三十四)惡欲

八百五十一、此中什麼是惡欲?在此,有人正是無信,[卻]想“願人知我是有信的”;正是破戒,[卻]想“願人知我是有戒的”;正是少聞,[卻]想“願人知我是多聞的”;正是樂著聚眾,[卻]想“願人知我是遠離的”;正是懈怠,[卻]想“願人知我是發起精進的”;正是失念,[卻]想“願人知我是念已現起的”;正是不得定,[卻]想“願人知我是得定的”;正是惡慧,[卻]想“願人知我是有慧的”;正是漏未盡,[卻]想“願人知我是漏盡的”——凡如是形相的欲、欲之所趣、惡欲、貪、極貪、心的極貪——這稱為“惡欲”。

851Tattha katamā pāpicchatā? Idhekacco assaddho samāno ‘‘saddhoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, dussīlo samāno ‘‘sīlavāti maṃ jano jānātū’’ti icchati, appassuto samāno ‘‘bahussutoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, saṅgaṇikārāmo samāno ‘‘pavivittoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, kusīto samāno ‘‘āraddhavīriyoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, muṭṭhassatī samāno ‘‘upaṭṭhitassatīti maṃ jano jānātū’’ti icchati, asamāhito samāno ‘‘samāhitoti maṃ jano jānātū’’ti icchati, duppañño samāno ‘‘paññavāti maṃ jano jānātū’’ti icchati, akhīṇāsavo samāno ‘‘khīṇāsavoti maṃ jano jānātū’’ti icchati – yā evarūpā icchā icchāgatā pāpicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘pāpicchatā’’.
852已對照

(三十五)矯飾

八百五十二、此中什麼是矯飾?凡矯飾、矯飾性、伶俐、伶俐性、深固性、深固——這稱為“矯飾”。

852Tattha katamaṃ siṅgaṃ? Yaṃ siṅgaṃ siṅgāratā cāturatā cāturiyaṃ parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘siṅgaṃ’’.
853已對照

(三十六)貪求絮叨

八百五十三、此中什麼是貪求絮叨?凡貪求絮叨、貪求絮叨著、已貪求絮叨著之性、貪婪、貪婪著、已貪婪著之性、搖尾性、欲美好性——這稱為“貪求絮叨”。

853Tattha katamaṃ tintiṇaṃ? Yaṃ tintiṇaṃ tintiṇāyanā tintiṇāyitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā – idaṃ vuccati ‘‘tintiṇaṃ’’.
854已對照

(三十七)輕躁

八百五十四、此中什麼是輕躁?衣的裝飾、缽的裝飾、坐臥處的裝飾,或對這腐壞之身、或對外在諸資具的裝飾、莊嚴、嬉戲、遍嬉戲、耽戀性、耽戀狀、輕躁性、輕躁——這稱為“輕躁”。

854Tattha katamaṃ cāpalyaṃ? Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṃ vā parikkhārānaṃ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā giddhikatā giddhikattaṃ capalatā cāpalyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘cāpalyaṃ’’.
855已對照

(三十八)不相宜的行止

八百五十五、此中什麼是不相宜的行止?對母親、或父親、或長兄、或諸阿闍梨、或戒師、或佛陀、或諸弟子,或其他種種堪為尊重者的執持乖違性、樂於對立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不順從性——這稱為“不相宜的行止”。

855Tattha katamaṃ asabhāgavutti? Mātari vā pitari vā jeṭṭhe vā bhātari vā ācariyesu vā upajjhāye vā buddhe vā sāvakesu vā aññataraññataresu garuṭṭhāniyesu vippaṭikūlaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādariyatā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘asabhāgavutti’’.
856已對照

(三十九)不樂

八百五十六、此中什麼是不樂?於邊遠的諸坐臥處、或於諸種增上善法中,凡不樂、不樂之態、不喜樂、不喜樂之態、厭倦、戰慄——這稱為“不樂”。

856Tattha katamā arati? Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā – ayaṃ vuccati ‘‘arati’’.
857已對照

(四十)懈怠

八百五十七、此中什麼是懈怠?凡懈怠、懈怠之態、懈怠之心性、懶惰、懶惰之態、懶惰之性——這稱為“懈怠”。

857Tattha katamā tandī? Yā tandī tandiyanā tandimanakatā ālasyaṃ ālasyāyanā ālasyāyitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘tandī’’.
858已對照

(四十一)頻申

八百五十八、此中什麼是頻申?凡身的伸、伸展、前屈、後屈、遍屈、上挺、病態——這稱為“頻申”。

858Tattha katamā vijambhitā? Yā kāyassa jambhanā vijambhanā ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā byādhiyakaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vijambhitā’’.
859已對照

(四十二)食後困頓

八百五十九、此中什麼是食後困頓?凡已食者的食後的昏迷、食後的疲憊、食後的燥熱、身的粗重——這稱為“食後困頓”。

859Tattha katamo bhattasammado? Yā bhuttāvissa bhattamucchā bhattakilamatho bhattapariḷāho kāyaduṭṭhullaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhattasammado’’.
860已對照

(四十三)心的退縮

八百六十、此中什麼是心的退縮?凡心的不堪能、不適業性、沉陷、深陷、退縮、退縮之態、退縮之性、心的昏沉、昏沉之態、昏沉之性——這稱為“心的退縮”。

860Tattha katamaṃ cetaso ca līnattaṃ? Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thīyanā thīyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘cetaso ca līnattaṃ’’.
861已對照

(四十四)詭詐

八百六十一、此中什麼是詭詐?依止利養、恭敬、名聲,有惡欲、為欲所制者,或以稱作受用資具的[方式],或以旁敲側擊之語,或對威儀的擺設、安置、修整,皺眉、皺眉性,詭詐、詭詐行、詭詐性——這稱為“詭詐”。

861Tattha katamā kuhanā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa paccayapaṭisevanasaṅkhātena [paccayapaṭisedhanasaṅkhātena (sī.)] vā sāmantajappitena vā iriyāpathassa vā aṭhapanā [āṭhapanā (ka.)] ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭitā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kuhanā’’.
862已對照

(四十五)虛談

八百六十二、此中什麼是虛談?凡依止利養、恭敬、名聲,有惡欲、為欲所制者對他人的搭話、虛談、款談、捧談、遍捧談、纏縛、遍纏縛、誇耀、遍誇耀、隨順愛語、諂媚、綠豆羹性、抱持性——這稱為“虛談”。

862Tattha katamā lapanā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yā paresaṃ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā anuppiyabhāṇitā cāṭukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭayatā – ayaṃ vuccati ‘‘lapanā’’.
863已對照

(四十六)現相

八百六十三、此中什麼是現相?凡依止利養、恭敬、名聲,有惡欲、為欲所制者對他人的現相、作現相、暗示、作暗示、旁敲側擊、迂迴說——這稱為“現相”。

863Tattha katamā nemittikatā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yaṃ paresaṃ nimittaṃ nimittakammaṃ obhāso obhāsakammaṃ sāmantajappā parikathā – ayaṃ vuccati ‘‘nemittikatā’’.
864已對照

(四十七)激磨

八百六十四、此中什麼是激磨?凡依止利養、恭敬、名聲,有惡欲、為欲所制者對他人的咒罵、輕蔑、呵責、抬舉、遍抬舉、譏諷、極譏諷、加謗、遍加謗、傳揚毀謗、背後說人——這稱為“激磨”。

864Tattha katamā nippesikatā? Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa yā paresaṃ akkosanā vambhanā garahaṇā ukkhepanā samukkhepanā khipanā saṅkhipanā pāpanā sampāpanā avaṇṇahārikā parapiṭṭhimaṃsikatā – ayaṃ vuccati ‘‘nippesikatā’’.
865已對照

(四十八)以利求利

八百六十五、此中什麼是以利求利?依止利養、恭敬、名聲,有惡欲、為欲所制者,把從這裡得到的財物帶到那裡,或者把在那裡得到的財物帶到這裡;凡如是形相的以財物對財物的求取、覓取、遍求取、求、覓、遍求——這稱為“以利求利”。

865Tattha katamā lābhena lābhaṃ nijigīsanatā? Lābhasakkārasilokasannissito pāpiccho icchāpakato ito laddhaṃ āmisaṃ amutra harati amutra vā laddhaṃ āmisaṃ idha āharati, yā evarūpā āmisassa eṭṭhi gaveṭṭhi pariyeṭṭhi esanā gavesanā pariyesanā – ayaṃ vuccati ‘‘lābhena lābhaṃ nijigīsanatā’’.
866已對照

(四十九)“我是更勝的”之慢

八百六十六、此中什麼是“我是更勝的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以財富,或以誦習,或以職業,或以技能行業,或以明處,或以多聞,或以辯才,或以其他種種事而起慢;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“‘我是更勝的’之慢”。

866Tattha katamo seyyohamasmīti māno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena [vijjaṭṭhānena (syā.)] vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mānaṃ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘seyyohamasmīti māno’’.
867已對照

(五十)“我是相等的”之慢

八百六十七、此中什麼是“我是相等的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以財富,或以誦習,或以職業,或以技能行業,或以明處,或以多聞,或以辯才,或以其他種種事而起慢;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“‘我是相等的’之慢”。

867Tattha katamo sadisohamasmīti māno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mānaṃ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘sadisohamasmīti māno’’.
868已對照

(五十一)“我是更劣的”之慢

八百六十八、此中什麼是“我是更劣的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以財富,或以誦習,或以職業,或以技能行業,或以明處,或以多聞,或以辯才,或以其他種種事而起卑慢;凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、輕賤、貶賤、已貶賤之性、自輕、自蔑、自辱——這稱為“‘我是更劣的’之慢”。

868Tattha katamo hīnohamasmīti māno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā omānaṃ jappeti, yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘hīnohamasmīti māno’’.
869已對照

(五十二)更勝者的“我是更勝的”之慢

八百六十九、此中什麼是更勝者的“我是更勝的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以財富,或以誦習,或以職業,或以技能行業,或以明處,或以多聞,或以辯才,或以其他種種事是更勝者,認為自己比他人更勝;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“更勝者的‘我是更勝的’之慢”。

869Tattha katamo seyyassa seyyohamasmīti māno? Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘seyyassa seyyohamasmīti māno’’.
870已對照

(五十三)更勝者的“我是相等的”之慢

八百七十、此中什麼是更勝者的“我是相等的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以財富,或以誦習,或以職業,或以技能行業,或以明處,或以多聞,或以辯才,或以其他種種事是更勝者,認為自己與他人相等;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“更勝者的‘我是相等的’之慢”。

870Tattha katamo seyyassa sadisohamasmīti māno? Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘seyyassa sadisohamasmīti māno’’.
871已對照

(五十四)更勝者的“我是更劣的”之慢

八百七十一、此中什麼是更勝者的“我是更劣的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以財富,或以誦習,或以職業,或以技能行業,或以明處,或以多聞,或以辯才,或以其他種種事是更勝者,認為自己比他人更劣;他依止那[事]而起卑慢。凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、輕賤、貶賤、已貶賤之性、自輕、自蔑、自辱——這稱為“更勝者的‘我是更劣的’之慢”。

871Tattha katamo seyyassa hīnohamasmīti māno? Idhekacco seyyo hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā parehi hīnaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya omānaṃ jappeti. Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘seyyassa hīnohamasmīti māno’’.
872已對照

(五十五)相等者的“我是更勝的”之慢

八百七十二、此中什麼是相等者的“我是更勝的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性……乃至……或以其他種種事是相等者,認為自己比他人更勝;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性……乃至……心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“相等者的‘我是更勝的’之慢”。

872Tattha katamo sadisassa seyyohamasmīti māno? Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ…pe… ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘sadisassa seyyohamasmīti māno’’.
873已對照

(五十六)相等者的“我是相等的”之慢

八百七十三、此中什麼是相等者的“我是相等的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性……乃至……或以其他種種事是相等者,認為自己與他人相等;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“相等者的‘我是相等的’之慢”。

873Tattha katamo sadisassa sadisohamasmīti māno? Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘sadisassa sadisohamasmīti māno’’.
874已對照

(五十七)相等者的“我是更劣的”之慢

八百七十四、此中什麼是相等者的“我是更劣的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性……乃至……或以其他種種事是相等者,認為自己比他人更劣;他依止那[事]而起卑慢。凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、輕賤、貶賤、已貶賤之性、自輕、自蔑、自辱——這稱為“相等者的‘我是更劣的’之慢”。

874Tattha katamo sadisassa hīnohamasmīti māno? Idhekacco sadiso hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi hīnaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya omānaṃ jappeti. Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘sadisassa hīnohamasmīti māno’’.
875已對照

(五十八)更劣者的“我是更勝的”之慢

八百七十五、此中什麼是更劣者的“我是更勝的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性……乃至……或以其他種種事是更劣者,認為自己比他人更勝;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“更劣者的‘我是更勝的’之慢”。

875Tattha katamo hīnassa seyyohamasmīti māno? Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘hīnassa seyyohamasmīti māno’’.
876已對照

(五十九)更劣者的“我是相等的”之慢

八百七十六、此中什麼是更劣者的“我是相等的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性……乃至……或以其他種種事是更劣者,認為自己與他人相等;他依止那[事]而起慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“更劣者的‘我是相等的’之慢”。

876Tattha katamo hīnassa sadisohamasmīti māno? Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya mānaṃ jappeti. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘hīnassa sadisohamasmīti māno’’.
877已對照

(六十)更劣者的“我是更劣的”之慢

八百七十七、此中什麼是更劣者的“我是更劣的”之慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性……乃至……或以其他種種事是更劣者,認為自己比他人更劣;他依止那[事]而起卑慢。凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、輕賤、貶賤、已貶賤之性、自輕、自蔑、自辱——這稱為“更劣者的‘我是更劣的’之慢”。

877Tattha katamo hīnassa hīnohamasmīti māno? Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṃ attānaṃ dahati; so taṃ nissāya omānaṃ jappeti. Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘hīnassa hīnohamasmīti māno’’.
878已對照

(六十一)慢

八百七十八、此中什麼是慢?凡慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“慢”。

878Tattha katamo māno? Yo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘māno’’.
879已對照

(六十二)過慢

八百七十九、此中什麼是過慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性……乃至……或以其他種種事,自視超過他人。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“過慢”。

879Tattha katamo atimāno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā parehi attānaṃ atimaññati. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘atimāno’’.
880已對照

(六十三)慢過慢

八百八十、此中什麼是慢過慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性……乃至……或以其他種種事,前時認為自己與他人相等,後時認為自己更勝。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“慢過慢”。

880Tattha katamo mānātimāno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā…pe… aññataraññatarena vatthunā pubbakālaṃ parehi sadisaṃ attānaṃ dahati, aparakālaṃ attānaṃ seyyaṃ dahati. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘mānātimāno’’.
881已對照

(六十四)卑慢

八百八十一、此中什麼是卑慢?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以財富,或以誦習,或以職業,或以技能行業,或以明處,或以多聞,或以辯才,或以其他種種事而起卑慢。凡如是形相的卑慢、卑思量、已卑思量之性、輕賤、貶賤、已貶賤之性、自輕、自蔑、自辱——這稱為“卑慢”。

881Tattha katamo omāno? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā omānaṃ jappeti. Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṃ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṃ attuññā attavaññā attaparibhavo – ayaṃ vuccati ‘‘omāno’’.
882已對照

(六十五)增上慢

八百八十二、此中什麼是增上慢?於未得者有已得之想,於未作者有已作之想,於未證得者有已證得之想,於未作證者有已作證之想;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“增上慢”。

882Tattha katamo adhimāno? Appatte pattasaññitā, akate katasaññitā, anadhigate adhigatasaññitā, asacchikate sacchikatasaññitā, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘adhimāno’’.
883已對照

(六十六)我慢

八百八十三、此中什麼是我慢?於色“我是”之慢、“我是”之慾、“我是”之隨眠,受……乃至……想……乃至……諸行……乃至……於識“我是”之慢、“我是”之慾、“我是”之隨眠;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“我慢”。

883Tattha katamo asmimāno? Rūpaṃ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo, vedanā…pe… saññā…pe… saṅkhārā…pe… viññāṇaṃ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘asmimāno’’.
884已對照

(六十七)邪慢

八百八十四、此中什麼是邪慢?在此,有人以惡的職業,或以惡的技能行業,或以惡的明處,或以惡的多聞,或以惡的辯才,或以惡的戒,或以惡的禁,或以惡的戒禁,或以惡的見,以其他種種事而起慢;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為“邪慢”。

884Tattha katamo micchāmāno? Idhekacco pāpakena vā kammāyatanena pāpakena vā sippāyatanena pāpakena vā vijjāṭṭhānena pāpakena vā sutena pāpakena vā paṭibhānena pāpakena vā sīlena pāpakena vā vatena pāpakena vā sīlabbatena pāpikāya vā diṭṭhiyā aññataraññatarena vatthunā mānaṃ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘micchāmāno’’.
885已對照

(六十八)親族尋

八百八十五、此中什麼是親族尋?緣於親族的依家的思慮、尋、邪思惟——這稱為“親族尋”。

885Tattha katamo ñātivitakko? Ñātake ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘ñātivitakko’’.
886已對照

(六十九)國土尋

八百八十六、此中什麼是國土尋?緣於國土的依家的思慮、尋、邪思惟——這稱為“國土尋”。

886Tattha katamo janapadavitakko? Janapadaṃ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘janapadavitakko’’.
887已對照

(七十)不死尋

八百八十七、此中什麼是不死尋?與難行之行相應的、或與見執相應的依家的思慮、尋、邪思惟——這稱為“不死尋”。

887Tattha katamo amaravitakko? Dukkarakāritāpaṭisaṃyutto vā diṭṭhigatapaṭisaṃyutto vā gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘amaravitakko’’.
888已對照

(七十一)與憐憫他人相應的尋

八百八十八、此中什麼是與憐憫他人相應的尋?在此,有人與在家人交往而住,共歡喜、共憂愁,他們安樂時他也安樂,他們苦時他也苦,對已生起的應作之事,親自投身於其中。凡於此的依家的思慮、尋、邪思惟——這稱為“與憐憫他人相應的尋”。

888Tattha katamo parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko? Idhekacco gihīhi saṃsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā vā yogaṃ āpajjati. Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko’’.
889已對照

(七十二)與利養等相應的尋

八百八十九、此中什麼是與利養、恭敬、名聲相應的尋?緣於利養、恭敬、名聲的依家的思慮、尋、邪思惟——這稱為“與利養、恭敬、名聲相應的尋”。

889Tattha katamo lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko? Lābhasakkārasilokaṃ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko’’.
890已對照

(七十三)與不被輕視相應的尋

八百九十、此中什麼是與不被輕視相應的尋?在此,有人以生,或以種姓,或以良家子之性,或以容色之美,或以財富,或以誦習,或以職業,或以技能行業,或以明處,或以多聞,或以辯才,或以其他種種事[想]:“願他人不輕視我。”凡於此的依家的思慮、尋、邪思惟——這稱為“與不被輕視相應的尋”。

890Tattha katamo anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko? Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mā maṃ pare avajāniṃsūti. Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko’’.
891已對照

一法。

二、二法的解說

(一)忿與恨

八百九十一、(甲)此中什麼是忿?凡忿、發怒、已發怒之性,瞋、瞋著、已瞋著之性,恚害、恚害著、已恚害著之性,違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為“忿”。

(乙)此中什麼是恨?前時是忿,後時是恨。凡如是形相的恨、恨著、已恨著之性、安置、置立、正置立、隨結合、隨相續、忿的堅固作為——這稱為“恨”。

891(Ka) tattha katamo kodho? Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘kodho’’. (Kha) tattha katamo upanāho? Pubbakālaṃ kodho, aparakālaṃ upanāho. Yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṃ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṃsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṃ kodhassa – ayaṃ vuccati ‘‘upanāho’’.
892已對照

(二)覆蔑與攀齊

八百九十二、(甲)此中什麼是覆蔑?凡覆蔑、覆蔑著、已覆蔑著之性、刻薄、刻薄的作為——這稱為“覆蔑”。

(乙)此中什麼是攀齊?凡攀齊、攀齊著、攀齊之取勝、諍論之處、取軛、不捨遣——這稱為“攀齊”。

892(Ka) tattha katamo makkho? Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ [makkhiyanā makkhiyitattaṃ (sī. ka.)] niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘makkho’’. (Kha) tattha katamo paḷāso? Yo paḷāso paḷāsāyanā [palāsāyanā palāsāyitattaṃ (syā.)] paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṃ yugaggāho appaṭinissaggo – ayaṃ vuccati ‘‘paḷāso’’.
893已對照

(三)嫉與慳

八百九十三、(甲)此中什麼是嫉?凡於他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養[生起的]嫉、嫉妒、已嫉妒之性、嫉羨、嫉羨著、已嫉羨著之性——這稱為“嫉”。

(乙)此中什麼是慳?有五種慳:住處慳、家慳、利養慳、稱譽慳、法慳。凡如是形相的慳、慳著、已慳著之性、貪惜、鄙吝、吝嗇、心的不施捨——這稱為“慳”。

893(Ka) tattha katamā issā? Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā usūyitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘issā’’. (Kha) tattha katamaṃ macchariyaṃ? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ [paggahitattaṃ (sī. ka.) dha. sa. 1127] cittassa – idaṃ vuccati ‘‘macchariyaṃ’’.
894已對照

(四)誑與諂

八百九十四、(甲)此中什麼是誑?在此,有人以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行之後,為了掩藏它而立下惡欲。他希求“願人們不知道我”,思惟“願人們不知道我”,說出“願人們不知道我”的話,以身勇猛而行“願人們不知道我”。凡如是形相的誑、誑性、狡避、欺詐、詐偽、推卸、迴避、隱藏、遍隱藏、遮蔽、掩藏、不顯明之作、不揭露之作、嚴密遮蔽、惡的作為——這稱為“誑”。

(乙)此中什麼是諂?在此,有人是諂者、遍諂者。凡於此的諂詐、諂詐性、諂、粗澀性、粗澀、深固性、深固——這稱為“諂”。

894(Ka) tattha katamā māyā? Idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā, vācāya duccaritaṃ caritvā, manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetuṃ pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati. ‘‘Mā maṃ jaññā’’ti icchati. ‘‘Mā maṃ jaññā’’ti saṅkappeti. ‘‘Mā maṃ jaññā’’ti vācaṃ bhāsati. ‘‘Mā maṃ jaññā’’ti kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati ‘‘māyā’’. (Kha) tattha katamaṃ sāṭheyyaṃ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho. Yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ [kakkhaḷatā kakkhaḷiyaṃ (syā.)] parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati ‘‘sāṭheyyaṃ’’.
895已對照

(五)無明與有愛

八百九十五、(甲)此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明”。

(乙)此中什麼是有愛?凡於諸有的有欲、有貪、有喜、有愛、有愛戀、有熱惱、有迷醉、有耽著——這稱為“有愛”。

895(Ka) tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjā’’. (Kha) tattha katamā bhavataṇhā? Yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavataṇhā’’.
896已對照

(六)有見與無有見

八百九十六、(甲)此中什麼是有見?“我與世間將會存在”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“有見”。

(乙)此中什麼是無有見?“我與世間將不會存在”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為無有見。

896(Ka) tattha katamā bhavadiṭṭhi? ‘‘Bhavissati attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘bhavadiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā vibhavadiṭṭhi? ‘‘Na bhavissati attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati vibhavadiṭṭhi.
897已對照

(七)常見與斷見

八百九十七、(甲)此中什麼是常見?“我與世間是常恆的”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“常見”。

(乙)此中什麼是斷見?“我與世間將斷滅”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“斷見”。

897(Ka) tattha katamā sassatadiṭṭhi? ‘‘Sassato attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘sassatadiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā ucchedadiṭṭhi? ‘‘Ucchijjissati attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘ucchedadiṭṭhi’’.
898已對照

(八)有邊見與無邊見

八百九十八、(甲)此中什麼是有邊見?“我與世間是有邊的”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“有邊見”。

(乙)此中什麼是無邊見?“我與世間是無邊的”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“無邊見”。

898(Ka) tattha katamā antavādiṭṭhi? ‘‘Antavā attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘antavādiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā anantavādiṭṭhi? ‘‘Anantavā attā ca loko cā’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘anantavādiṭṭhi’’.
899已對照

(九)隨前際見與隨後際見

八百九十九、(甲)此中什麼是隨前際見?凡緣於前際而生起的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“隨前際見”。

(乙)此中什麼是隨後際見?凡緣於後際而生起的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“隨後際見”。

899(Ka) tattha katamā pubbantānudiṭṭhi? Pubbantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘pubbantānudiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā aparantānudiṭṭhi? Aparantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘aparantānudiṭṭhi’’.
900已對照

(十)無慚與無愧

九百、(甲)此中什麼是無慚?凡不慚,對應當慚[的事]不慚,對諸惡不善法的進入不慚——這稱為“無慚”。

(乙)此中什麼是無愧?凡不愧,對應當愧[的事]不愧,對諸惡不善法的進入不愧——這稱為“無愧”。

900(Ka) tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hiriyitabbena, na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ahirikaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘anottappaṃ’’.
901已對照

(十一)難受勸性與惡友性

九百零一、(甲)此中什麼是難受勸性?於如法之[語]被說時的難受勸之行、難受勸之態、難受勸性、執持乖違性、樂於對立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不順從性——這稱為“難受勸性”。

(乙)此中什麼是惡友性?那些無信、破戒、少聞、慳吝、惡慧的人,凡對他們的親近、常親近、共親近、依附、共依附、歸附、共歸附、傾向——這稱為“惡友性”。

901(Ka) tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘dovacassatā’’. (Kha) tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘pāpamittatā’’.
902已對照

(十二)不正直與不柔軟

九百零二、(甲)此中什麼是不正直?凡不正直、不正直性、歪曲性、偏曲性、彎曲性——這稱為“不正直”。

(乙)此中什麼是不柔軟?凡不柔軟性、不柔軟之態、粗硬、粗惡、粗硬性、堅硬性、挺直心性、不柔軟性——這稱為“不柔軟”。

902(Ka) tattha katamo anajjavo? Yo anajjavo anajjavatā jimhatā vaṅkatā kuṭilatā – ayaṃ vuccati ‘‘anajjavo’’. (Kha) tattha katamo amaddavo? Yā amudutā amaddavatā kakkhaḷiyaṃ phārusiyaṃ kakkhaḷatā kaṭhinatā [kathinatā (syā. ka.)] ujucittatā amudutā – ayaṃ vuccati ‘‘amaddavo’’.
903已對照

(十三)不忍耐與不柔和

九百零三、(甲)此中什麼是不忍耐?凡不忍、不忍性、不忍受性、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為“不忍耐”。

(乙)此中什麼是不柔和?身的逾越、語的逾越、身語的逾越——這稱為“不柔和”。一切惡戒也是不柔和。

903(Ka) tattha katamā akkhanti? Yā akkhanti akkhamanatā anadhivāsanatā caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘akkhanti’’. (Kha) tattha katamaṃ asoraccaṃ? Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo – idaṃ vuccati ‘‘asoraccaṃ’’. Sabbampi dussīlyaṃ asoraccaṃ.
904已對照

(十四)不和藹語與不親厚

九百零四、(甲)此中什麼是不和藹語?凡那帶刺的、粗糙的、於他人辛辣的、觸犯他人的、近於忿的、不能導致定的語言,是說這樣語言者。凡於此的不柔軟語性、不和順語性、粗惡語性——這稱為“不和藹語”。

(乙)此中什麼是不親厚?有兩種親厚——財物親厚與法親厚。在此,有人以財物親厚或以法親厚而成為不作親厚者——這稱為“不親厚”。

904(Ka) tattha katamaṃ asākhalyaṃ? Yā sā vācā kaṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Yā tattha asaṇhavācatā asakhilavācatā pharusavācatā – idaṃ vuccati ‘‘asākhalyaṃ’’. (Kha) tattha katamo appaṭisanthāro [appaṭisandhāro (ka.)]? Dve paṭisanthārā – āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca. Idhekacco appaṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā – ayaṃ vuccati ‘‘appaṭisanthāro’’.
905已對照

(十五)於諸根不守護根門與於食不知量

九百零五、(甲)此中什麼是於諸根不守護根門?在此,有人以眼見色後,取於相,取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,[而]他不為防護它而行道,不守護眼根,不致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,取於相,取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,[而]他不為防護它而行道,不守護意根,不致力於意根的律儀。凡對這六根的不守護、不保護、不護衛、不律儀——這稱為“於諸根不守護根門”。

(乙)此中什麼是於食不知量?在此,有人不省思、不如理地攝取食物,為嬉遊、為驕慢、為裝飾、為莊嚴。凡於此的不知足、不知量、不省思於食——這稱為“於食不知量”。

905(Ka) tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘indriyesu aguttadvāratā’’. (Kha) tattha katamā bhojane amattaññutā? Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya. Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘bhojane amattaññutā.’’
906已對照

(十六)失念與不正知

九百零六、(甲)此中什麼是失念?凡無念、不隨念、不憶念、無念、不憶持性、不任持性、漂浮性、忘失性——這稱為“失念”。

(乙)此中什麼是不正知?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“不正知”。

906(Ka) tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ? Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati ‘‘muṭṭhassaccaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati ‘‘asampajaññaṃ’’.
907已對照

(十七)戒的失壞與見的失壞

九百零七、(甲)此中什麼是戒的失壞?凡身的逾越、語的逾越、身語的逾越——這稱為“戒的失壞”。一切惡戒也是戒的失壞。

(乙)此中什麼是見的失壞?“沒有布施,沒有供養……乃至……自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“見的失壞”。一切邪見也是見的失壞。

907(Ka) tattha katamā sīlavipatti? Yo kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘sīlavipatti’’. Sabbampi dussīlyaṃ sīlavipatti. (Kha) tattha katamā diṭṭhivipatti? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘diṭṭhivipatti’’. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.
908已對照

(十八)內結與外結

九百零八、(甲)此中什麼是內結?五下分結——內結。(乙)五上分結——外結。

908(Ka) tattha katamaṃ ajjhattasaṃyojanaṃ? Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni – ajjhattasaṃyojanaṃ. (Kha) pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni – bahiddhāsaṃyojanaṃ.
909已對照

二法。

三、三法的解說

(一)三不善根

九百零九、此中什麼是三不善根?貪、瞋、痴。

(甲)此中什麼是貪?凡貪、極貪、隨順、順從、歡喜、喜貪、心的極貪、欲求、迷醉、耽著、貪求、遍貪求、執著、泥沼、動搖、誑、能生者、令生者、縫合者、羅網者、流動者、貪著者、流、散佈者、營求者、伴侶、願求、有之索、林、叢林、親暱、愛戀、顧戀、親族、渴望、冀望著、已冀望著之性、色渴望、聲渴望、香渴望、味渴望、觸渴望、利養渴望、財富渴望、子息渴望、生命渴望、渴求、增渴求、渴求著、已渴求著之性、貪婪、貪婪著、已貪婪著之性、搖尾性、欲美好性、非法之貪、不正貪、愛著、愛求著、希求、羨慕、正希求、欲愛、有愛、無有愛、色愛、無色愛、滅愛、聲愛、色愛、香愛、味愛、觸愛、法愛、暴流、軛、系、取、障礙、蓋、遮覆、繫縛、隨煩惱、隨眠、纏、藤、貪惜、苦的根本、苦的因緣、苦的源頭、魔之罥索、魔之釣鉤、魔之境域、渴愛之河、渴愛之網、渴愛之牽繩、渴愛之海、貪欲、貪不善根——這稱為“貪”。

(乙)此中什麼是瞋?[想]“他曾對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他正對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他將對我作無益”而嫌恨生起;[想]“他曾對我所愛、可意者作無益”……乃至……正作無益……乃至……[想]“將作無益”而嫌恨生起;[想]“他曾對我所不愛、不可意者作有益”……乃至……正作有益……乃至……[想]“將作有益”而嫌恨生起;或者於非處嫌恨生起。凡如是形相的心的嫌恨、牴觸、瞋、對抗、忿怒、極忿怒、正忿怒、瞋、極瞋、正瞋、心的恚害、意的極瞋、忿、發怒、已發怒之性、瞋、瞋著、已瞋著之性、恚害、恚害著、已恚害著之性、違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為“瞋”。

(丙)此中什麼是痴?於苦的無智、於苦集的無智、於苦滅的無智、於導至苦滅之道的無智、於前際的無智、於後際的無智、於前際後際的無智、於此緣性[與]緣生之法的無智;凡如是形相的無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“痴”。這就是三不善根。

909Tattha katamāni tīṇi akusalamūlāni? Lobho, doso, moho. (Ka) tattha katamo lobho? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho parigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā sotaṃ visaṭā [visadā (sī. ka.) dha. sa. 1141] āyūhanī [āyūhinī (ka.)] dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo [sandhavo (ka.)] sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṃ [āsiṃsanā āsiṃsitattaṃ (sī. syā.)] rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā saddataṇhā rūpataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘lobho’’. (Kha) tattha katamo doso? ‘‘Anatthaṃ me acarī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me caratī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me carissatī’’ti āghāto jāyati, ‘‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari’’…pe… anatthaṃ carati…pe… ‘‘anatthaṃ carissatī’’ti āghāto jāyati, ‘‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari’’…pe… atthaṃ carati…pe… ‘‘atthaṃ carissatī’’ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘doso’’. (Ga) tattha katamo moho? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ, yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘moho’’. Imāni tīṇi akusalamūlāni.
910已對照

(二)三不善尋

九百一十、此中什麼是三不善尋?欲尋、瞋恚尋、害尋。

(甲)此中什麼是欲尋?與欲相應的思慮、尋、邪思惟——這稱為“欲尋”。

(乙)此中什麼是瞋恚尋?與瞋恚相應的思慮、尋、邪思惟——這稱為“瞋恚尋”。

(丙)此中什麼是害尋?與害相應的思慮、尋、邪思惟——這稱為“害尋”。這就是三不善尋。

910Tattha katame tayo akusalavitakkā? Kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko. (Ka) tattha katamo kāmavitakko? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmavitakko’’. (Kha) tattha katamo byāpādavitakko? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādavitakko’’. (Ga) tattha katamo vihiṃsāvitakko? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāvitakko’’. Ime tayo akusalavitakkā.
911已對照

(三)三不善想

九百一十一、此中什麼是三不善想?欲想、瞋恚想、害想。

(甲)此中什麼是欲想?與欲相應的想、想知、已想知之性——這稱為“欲想”。

(乙)此中什麼是瞋恚想?與瞋恚相應的想、想知、已想知之性——這稱為“瞋恚想”。

(丙)此中什麼是害想?與害相應的想、想知、已想知之性——這稱為“害想”。這就是三不善想。

911Tattha katamā tisso akusalasaññā? Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā. (Ka) tattha katamā kāmasaññā? Kāmapaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmasaññā’’. (Kha) tattha katamā byāpādasaññā? Byāpādapaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādasaññā’’. (Ga) tattha katamā vihiṃsāsaññā? Vihiṃsāpaṭisaṃyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāsaññā’’. Imā tisso akusalasaññā.
912已對照

(四)三不善界

九百一十二、此中什麼是三不善界?欲界、瞋恚界、害界。

此中什麼是欲界?欲尋是欲界,瞋恚尋是瞋恚界,害尋是害界。

(甲)此中什麼是欲尋?與欲相應的思慮、尋、邪思惟——這稱為“欲尋”。

(乙)此中什麼是瞋恚尋?與瞋恚相應的思慮、尋、邪思惟——這稱為“瞋恚尋”。

(丙)此中什麼是害尋?與害相應的思慮、尋、邪思惟——這稱為“害尋”。這就是三不善界。

912Tattha katamā tisso akusaladhātuyo? Kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṃsādhātu. Tattha katamā kāmadhātu? Kāmavitakko kāmadhātu. Byāpādavitakko byāpādadhātu. Vihiṃsāvitakko vihiṃsādhātu. (Ka) tattha katamo kāmavitakko? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmavitakko’’. (Kha) tattha katamo byāpādavitakko? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādavitakko’’. (Ga) tattha katamo vihiṃsāvitakko? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko micchāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vihiṃsāvitakko’’. Imā tisso akusaladhātuyo.
913已對照

(五)三惡行

九百一十三、此中什麼是三惡行?身惡行、語惡行、意惡行。

(甲)此中什麼是身惡行?殺生、不與取、欲邪行——這稱為“身惡行”。

(乙)此中什麼是語惡行?虛妄語、離間語、粗惡語、雜穢語——這稱為“語惡行”。

(丙)此中什麼是意惡行?貪欲、瞋恚、邪見——這稱為“意惡行”。

(甲至丙)此中什麼是身惡行?不善身業是身惡行,不善語業是語惡行,不善意業是意惡行。

此中什麼是不善身業?不善的身思是不善身業,不善的語思是不善語業,不善的意思是不善意業。這就是三惡行。

913Tattha katamāni tīṇi duccaritāni? Kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ. (Ka) tattha katamaṃ kāyaduccaritaṃ? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro – idaṃ vuccati ‘‘kāyaduccaritaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ vacīduccaritaṃ? Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo – idaṃ vuccati ‘‘vacīduccaritaṃ’’. (Ga) tattha katamaṃ manoduccaritaṃ? Abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘manoduccaritaṃ’’. (Ka-ga) tattha katamaṃ kāyaduccaritaṃ? Akusalaṃ kāyakammaṃ kāyaduccaritaṃ, akusalaṃ vacīkammaṃ vacīduccaritaṃ, akusalaṃ manokammaṃ manoduccaritaṃ. Tattha katamaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ? Akusalā kāyasañcetanā akusalaṃ kāyakammaṃ, akusalā vacīsañcetanā akusalaṃ vacīkammaṃ, akusalā manosañcetanā akusalaṃ manokammaṃ. Imāni tīṇi duccaritāni.
914已對照

(六)三漏

九百一十四、此中什麼是三漏?欲漏、有漏(bhavāsava)、無明漏。

(甲)此中什麼是欲漏?凡於諸欲的欲欲、欲貪、欲喜、欲愛、欲愛戀、欲熱惱、欲迷醉、欲耽著——這稱為“欲漏”。

(乙)此中什麼是有漏?凡於諸有的有欲……乃至……有耽著——這稱為“有漏”。

(丙)此中什麼是無明漏?於苦的無智……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明漏”。這就是三漏。

914Tattha katame tayo āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo. (Ka) tattha katamo kāmāsavo? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmāsavo’’. (Kha) tattha katamo bhavāsavo? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavāsavo’’. (Ga) tattha katamo avijjāsavo? Dukkhe aññāṇaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāsavo’’. Ime tayo āsavā.
915已對照

(七)三結

九百一十五、此中什麼是三結?有身見、疑、戒禁取。

(甲)此中什麼是有身見?在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。對受……乃至……對想……乃至……對諸行……乃至……他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“有身見”。

(乙)此中什麼是疑?對導師懷疑、猶豫,對法懷疑、猶豫,對僧懷疑、猶豫,對學懷疑、猶豫,對前際懷疑、猶豫,對後際懷疑、猶豫,對前際後際懷疑、猶豫,對此緣性[與]緣生之法懷疑、猶豫。凡如是形相的疑惑、疑惑著、已疑惑著之性、心的僵滯、意的抓搔——這稱為“疑”。

(丙)此中什麼是戒禁取?此外的沙門婆羅門[所執]的“以戒得清淨,以禁得清淨,以戒禁得清淨”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“戒禁取”。這就是三結。

915Tattha katamāni tīṇi saṃyojanāni? Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso. (Ka) tattha katamā sakkāyadiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘sakkāyadiṭṭhi’’. (Kha) tattha katamā vicikicchā? Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati. Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ thambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘vicikicchā’’. (Ga) tattha katamo sīlabbataparāmāso? ‘‘Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhī’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘sīlabbataparāmāso’’. Imāni tīṇi saṃyojanāni.
916已對照

(八)三渴愛

九百一十六、此中什麼是三渴愛?欲愛、有愛、無有愛。

此中什麼是有愛?與有見俱行的貪、極貪、心的極貪——這稱為“有愛”。

此中什麼是無有愛?與斷見俱行的貪、極貪、心的極貪——這稱為“無有愛”。其餘的愛是欲愛。

此中什麼是欲愛?與欲界相應的貪、極貪、心的極貪——這稱為“欲愛”。

與色界、無色界相應的貪、極貪、心的極貪——這稱為“有愛”。

與斷見俱行的貪、極貪、心的極貪——這稱為“無有愛”。這就是三渴愛。

916Tattha katamā tisso taṇhā? Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. Tattha katamā bhavataṇhā? Bhavadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavataṇhā’’. Tattha katamā vibhavataṇhā? Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vibhavataṇhā’’. Avasesā taṇhā kāmataṇhā. Tattha katamā kāmataṇhā? Kāmadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmataṇhā’’. ( ) [(tattha katamā bhavataṇhā)] Rūpadhātuarūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘bhavataṇhā’’. ( ) [(tattha katamā vibhavataṇhā) (?)] Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘vibhavataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
917已對照

(九)另外的三渴愛

九百一十七、此中什麼是另外的三渴愛?欲愛、色愛、無色愛。

(甲)此中什麼是欲愛?與欲界相應的貪、極貪、心的極貪——這稱為“欲愛”。

(乙)此中什麼是色愛?與色界相應的貪、極貪、心的極貪——這稱為“色愛”。

(丙)此中什麼是無色愛?與無色界相應的貪、極貪、心的極貪——這稱為“無色愛”。這就是三渴愛。

917Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā? Kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā. (Ka) tattha katamā kāmataṇhā? Kāmadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘kāmataṇhā’’. (Kha) tattha katamā rūpataṇhā? Rūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘rūpataṇhā’’. (Ga) tattha katamā arūpataṇhā? Arūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘arūpataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
918已對照

(十)另外的三渴愛

九百一十八、此中什麼是另外的三渴愛?色愛、無色愛、滅愛。

(甲)此中什麼是色愛?與色界相應的貪、極貪、心的極貪——這稱為“色愛”。

(乙)此中什麼是無色愛?與無色界相應的貪、極貪、心的極貪——這稱為“無色愛”。

(丙)此中什麼是滅愛?與斷見俱行的貪、極貪、心的極貪——這稱為“滅愛”。這就是三渴愛。

918Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā? Rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā. (Ka) tattha katamā rūpataṇhā? Rūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘rūpataṇhā’’. (Kha) tattha katamā arūpataṇhā? Arūpadhātupaṭisaṃyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘arūpataṇhā’’. (Ga) tattha katamā nirodhataṇhā? Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘nirodhataṇhā’’. Imā tisso taṇhā.
919已對照

(十一)三求

九百一十九、此中什麼是三求?欲求、有求、梵行求。

(甲)此中什麼是欲求?凡於諸欲的欲欲……乃至……欲耽著——這稱為“欲求”。

(乙)此中什麼是有求?凡於諸有的有欲……乃至……有耽著——這稱為“有求”。

(丙)此中什麼是梵行求?“世間是常”,或“世間是無常”……乃至……或“如來死後既非存在又非不存在”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“梵行求”。

(甲)此中什麼是欲求?欲貪,[以及]與它同處的不善身業、語業、意業——這稱為“欲求”。

(乙)此中什麼是有求?有貪,[以及]與它同處的不善身業、語業、意業——這稱為“有求”。

(丙)此中什麼是梵行求?邊執見,[以及]與它同處的不善身業、語業、意業——這稱為“梵行求”。這就是三求。

919Tattha katamā tisso esanā? Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā. (Ka) tattha katamā kāmesanā? Yo kāmesu kāmacchando…pe… kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmesanā’’. (Kha) tattha katamā bhavesanā? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavesanā’’. (Ga) tattha katamā brahmacariyesanā? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti – vā…pe… ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘brahmacariyesanā’’. (Ka) tattha katamā kāmesanā, kāmarāgo, tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmesanā’’. (Kha) tattha katamā bhavesanā, bhavarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavesanā’’. (Ga) tattha katamā brahmacariyesanā, antaggāhikā diṭṭhi tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘brahmacariyesanā’’. Imā tisso esanā.
920已對照

(十二)三慢類

九百二十、此中什麼是三慢類?“我勝”的慢類、“我等”的慢類、“我劣”的慢類——這就是三慢類。

920Tattha katamā tisso vidhā? ‘‘Seyyohamasmī’’ti vidhā, ‘‘sadisohamasmī’’ti vidhā, ‘‘hīnohamasmī’’ti vidhā – imā tisso vidhā.
921已對照

(十三)三怖畏

九百二十一、此中什麼是三怖畏?生的怖畏、老的怖畏、死的怖畏。

(甲)此中什麼是生的怖畏?緣於生的怖畏、可怖、驚愕、身毛豎立、心的驚懼——這稱為“生的怖畏”。

(乙)此中什麼是老的怖畏?緣於老的怖畏、可怖、驚愕、身毛豎立、心的驚懼——這稱為“老的怖畏”。

(丙)此中什麼是死的怖畏?緣於死的怖畏、可怖、驚愕、身毛豎立、心的驚懼——這稱為“死的怖畏”。這就是三怖畏。

921Tattha katamāni tīṇi bhayāni? Jātibhayaṃ, jarābhayaṃ, maraṇabhayaṃ. (Ka) tattha katamaṃ jātibhayaṃ? Jātiṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘jātibhayaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ jarābhayaṃ? Jaraṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘jarābhayaṃ’’. (Ga) tattha katamaṃ maraṇabhayaṃ? Maraṇaṃ paṭicca bhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso utrāso – idaṃ vuccati ‘‘maraṇabhayaṃ’’. Imāni tīṇi bhayāni.
922已對照

(十四)三暗

九百二十二、此中什麼是三暗?就過去世而懷疑、猶豫、不勝解、不淨信;就未來世而懷疑、猶豫、不勝解、不淨信;就現在世而懷疑、猶豫、不勝解、不淨信——這就是三暗。

922Tattha katamāni tīṇi tamāni? Atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – imāni tīṇi tamāni.
923已對照

(十五)三外道處

九百二十三、此中什麼是三外道處?在此,某個沙門或婆羅門是如此說、如此見者:“凡是這人所感受的任何[感受]——或樂、或苦、或不苦不樂——那一切都以宿作業為因。”又,在此,某個沙門或婆羅門是如此說、如此見者:“凡是這人所感受的任何[感受]——或樂、或苦、或不苦不樂——那一切都以自在者之化作為因。”又,在此,某個沙門或婆羅門是如此說、如此見者:“凡是這人所感受的任何[感受]——或樂、或苦、或不苦不樂——那一切都無因無緣。”——這就是三外道處。

923Tattha katamāni tīṇi titthāyatanāni? Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ pubbe katahetū’’ti; idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ issaranimmānahetū’’ti; idha panekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ ahetu appaccayā’’ti – imāni tīṇi titthāyatanāni.
924已對照

(十六)三障

九百二十四、此中什麼是三障?貪是障,瞋是障,痴是障——這就是三障。

924Tattha katame tayo kiñcanā [katamāni tīṇi kiñcanāni (?) dī. ni. 3.305]? Rāgo kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ – ime tayo kiñcanā.
924已對照

(十七)三穢

此中什麼是三穢?貪是穢,瞋是穢,痴是穢——這就是三穢。

924Tattha katamāni tīṇi aṅgaṇāni? Rāgo aṅgaṇaṃ, doso aṅgaṇaṃ, moho aṅgaṇaṃ – imāni tīṇi aṅgaṇāni.
924已對照

(十八)三垢

此中什麼是三垢?貪是垢,瞋是垢,痴是垢——這就是三垢。

924Tattha katamāni tīṇi malāni? Rāgo malaṃ, doso malaṃ, moho malaṃ – imāni tīṇi malāni.
924已對照

(十九)三不正

此中什麼是三不正?貪是不正,瞋是不正,痴是不正——這就是三不正。

924Tattha katamāni tīṇi visamāni? Rāgo visamaṃ, doso visamaṃ, moho visamaṃ – imāni tīṇi visamāni.
924已對照

(二十)另外的三不正

此中什麼是另外的三不正?身不正、語不正、意不正——這就是三不正。

924Tattha katamāni aparānipi tīṇi visamāni? Kāyavisamaṃ, vacīvisamaṃ, manovisamaṃ – imāni tīṇi visamāni.
924已對照

(二十一)三火

此中什麼是三火?貪火、瞋火、痴火——這就是三火。

924Tattha katame tayo aggī? Rāgaggi, dosaggi, mohaggi – ime tayo aggī.
924已對照

(二十二)三濁

此中什麼是三濁?貪濁、瞋濁、痴濁——這就是三濁。

924Tattha katame tayo kasāvā? Rāgakasāvo, dosakasāvo, mohakasāvo – ime tayo kasāvā.
924已對照

(二十三)另外的三濁

此中什麼是另外的三濁?身濁、語濁、意濁——這就是三濁。

924Tattha katame aparepi tayo kasāvā? Kāyakasāvo, vacīkasāvo, manokasāvo – ime tayo kasāvā.
925已對照

(二十四·甲)樂味見

九百二十五、此中什麼是樂味見?在此,某個沙門或婆羅門是如此說、如此見者:“諸欲中沒有過患。”他便於諸欲入於耽溺。這稱為“樂味見”。

925Tattha katamā assādadiṭṭhi? Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhī – ‘‘natthi kāmesu doso’’ti. So kāmesu pātabyataṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati ‘‘assādadiṭṭhi’’.
925已對照

(乙)隨我見

此中什麼是隨我見?在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。對受……乃至……對想……乃至……對諸行……乃至……他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“隨我見”。

925Tattha katamā attānudiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘attānudiṭṭhi’’.
925已對照

(丙)邪見

此中什麼是邪見?“沒有布施,沒有供養……乃至……自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“邪見”。常見即樂味見,有身見即隨我見,斷見即邪見。

925Tattha katamā micchādiṭṭhi? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘micchādiṭṭhi’’. Sassatadiṭṭhi assādadiṭṭhi, sakkāyadiṭṭhi attānudiṭṭhi, ucchedadiṭṭhi micchādiṭṭhi.
926已對照

(二十五·甲)不樂

九百二十六、此中什麼是不樂?於邊遠的諸坐臥處、或於諸種增上善法中,凡不樂、不樂之態、不喜樂、不喜樂之態、厭倦、戰慄——這稱為“不樂”。

926Tattha katamā arati? Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā – ayaṃ vuccati ‘‘arati’’.
926已對照

(乙)惱害

此中什麼是惱害?在此,有人以手、或以土塊、或以杖、或以刀、或以繩、或以其他種種[物]傷害眾生;凡如是形相的惱害、極惱害、傷害、極傷害、激惱、極激惱、損害他人——這稱為“惱害”。

926Tattha katamā vihesā? Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena satte viheṭheti, yā evarūpā heṭhanā viheṭhanā hiṃsanā vihiṃsanā rosanā virosanā parūpaghāto – ayaṃ vuccati ‘‘vihesā’’.
926已對照

(丙)非法行

此中什麼是非法行?以身[行]非法行不正行,以語[行]非法行不正行,以意[行]非法行不正行——這稱為“非法行”。

926Tattha katamā adhammacariyā? Kāyena adhammacariyāvisamacariyā, vācāya adhammacariyāvisamacariyā, manasā adhammacariyāvisamacariyā – ayaṃ vuccati ‘‘adhammacariyā’’.
927已對照

(二十六·甲)難受勸性

九百二十七、此中什麼是難受勸性?於如法之[語]被說時的難受勸之行、難受勸之態、難受勸性、執持乖違性、樂於對立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不順從性——這稱為“難受勸性”。

927Tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘dovacassatā’’.
927已對照

(乙)惡友性

此中什麼是惡友性?那些無信、破戒、少聞、慳吝、惡慧的人,凡對他們的親近、常親近、共親近、依附、共依附、歸附、共歸附、傾向於彼——這稱為“惡友性”。

927Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘pāpamittatā’’.
927已對照

(丙)種種想

此中什麼是種種想?欲想、瞋恚想、害想——這稱為“種種想”。一切不善想也都是種種想。

927Tattha katamā nānattasaññā? Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā – ayaṃ vuccati ‘‘nānattasaññā’’. Sabbāpi akusalā saññā nānattasaññā.
928已對照

(二十七·甲)掉舉

九百二十八、此中什麼是掉舉?凡心的掉舉、不寂止、心的散亂、心的迷亂——這稱為“掉舉”。

928Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’.
928已對照

(乙)懈怠

此中什麼是懈怠?於身惡行、或語惡行、或意惡行中,或於五欲功德中,心的放任、放任的隨與;於諸善法的修習中,不恭敬地作、不恆常地作、不堅持地作、退縮而轉、放下欲性、放下軛性、不親近、不修習、不多作、不決意、不勤修、放逸——這稱為“懈怠”。

928Tattha katamaṃ kosajjaṃ? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo – idaṃ vuccati ‘‘kosajjaṃ’’.
928已對照

(丙)放逸

此中什麼是放逸?於身惡行、或語惡行、或意惡行中,或於五欲功德中,心的放任、放任的隨與;於諸善法的修習中,不恭敬地作、不恆常地作、不堅持地作、退縮而轉、放下欲性、放下軛性、不親近、不修習、不多作、不決意、不勤修、放逸;凡如是形相的放逸、放逸著、已放逸著之性——這稱為“放逸”。

928Tattha katamo pamādo? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘pamādo’’.
929已對照

(二十八·甲)不知足

九百二十九、此中什麼是不知足?於各種衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具,或於五種欲功德不知足者的更多之慾求,凡如是形相的欲、欲之所趣、不知足、貪、極貪、心的極貪——這稱為“不知足”。

929Tattha katamā asantuṭṭhitā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā asantuṭṭhitā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘asantuṭṭhitā’’.
929已對照

(乙)不正知性

此中什麼是不正知性?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“不正知性”。

929Tattha katamā asampajaññatā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘asampajaññatā’’.
929已對照

(丙)大欲

此中什麼是大欲?於各種衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具,或於五種欲功德不知足者的更多之慾求,凡如是形相的欲、欲之所趣、大欲、貪、極貪、心的極貪——這稱為“大欲”。

929Tattha katamā mahicchatā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘mahicchatā’’.
930已對照

(二十九·甲)無慚

九百三十、此中什麼是無慚?凡不慚,對應當慚[的事]不慚,對諸惡不善法的進入不慚——這稱為“無慚”。

930Tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hirīyitabbena, na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘ahirikaṃ’’.
930已對照

(乙)無愧

此中什麼是無愧?凡不愧,對應當愧[的事]不愧,對諸惡不善法的進入不愧——這稱為“無愧”。

930Tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena, na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ‘‘anottappaṃ’’.
930已對照

(丙)放逸

此中什麼是放逸?於身惡行、或語惡行、或意惡行中,或於五欲功德中,心的放任、放任的隨與;於諸善法的修習中,不恭敬地作、不恆常地作、不堅持地作、退縮而轉、放下欲性、放下軛性、不親近、不修習、不多作、不決意、不勤修、放逸;凡如是形相的放逸、放逸著、已放逸著之性——這稱為“放逸”。

930Tattha katamo pamādo? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘pamādo’’.
931已對照

(三十·甲)不尊重

九百三十一、此中什麼是不尊重?凡不尊重、不尊重性、不恭敬性、不順從性、不重視、不重視著、已不重視著之性、無禮性、不敬——這稱為“不尊重”。

931Tattha katamaṃ anādariyaṃ? Yaṃ anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā anaddā anaddāyanā anaddāyitattaṃ [anādā anādāyanā anādāyitattaṃ (syā.)] asīlyaṃ acittīkāro – idaṃ vuccati ‘‘anādariyaṃ’’.
931已對照

(乙)難受勸性

此中什麼是難受勸性?於如法之[語]被說時的難受勸之行、難受勸之態、難受勸性、執持乖違性、樂於對立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不順從性——這稱為“難受勸性”。

931Tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati ‘‘dovacassatā’’.
931已對照

(丙)惡友性

此中什麼是惡友性?那些無信、破戒、少聞、慳吝、惡慧的人,凡對他們的親近、常親近、共親近、習親近、依附、共依附、歸附、共歸附、傾向於彼——這稱為“惡友性”。

931Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā paṭisevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘pāpamittatā’’.
932已對照

(三十一·甲)不信

九百三十二、此中什麼是不信?在此,有人無信,不信佛、或法、或僧;凡如是形相的不信、不信受、不確信、不深淨信——這稱為“不信”。

932Tattha katamaṃ assaddhiyaṃ? Idhekacco assaddho hoti, na saddahati buddhaṃ vā dhammaṃ vā saṅghaṃ vā, yaṃ evarūpaṃ assaddhiyaṃ assaddahanā anokappanā anabhippasādo – idaṃ vuccati ‘‘assaddhiyaṃ’’.
932已對照

(乙)氣量狹小

此中什麼是氣量狹小?五慳——住處慳、家慳、利養慳、稱譽慳、法慳。凡如是形相的慳、慳著、已慳著之性、貪惜、鄙吝、吝嗇、心的不施捨——這稱為“氣量狹小”。

932Tattha katamā avadaññutā? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘avadaññutā’’.
932已對照

(丙)懈怠

此中什麼是懈怠?於身惡行、或語惡行、或意惡行中,或於五欲功德中,心的放任、放任的隨與;於諸善法的修習中,不恭敬地作、不恆常地作、不堅持地作、退縮而轉、放下欲性、放下軛性、不親近、不修習、不多作、不決意、不勤修、放逸——這稱為“懈怠”。

932Tattha katamaṃ kosajjaṃ? Kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu cittassa vossaggo, vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo – idaṃ vuccati ‘‘kosajjaṃ’’.
933已對照

(三十二·甲)掉舉

九百三十三、此中什麼是掉舉?凡心的掉舉、不寂止、心的散亂、心的迷亂——這稱為“掉舉”。

933Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhavantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’.
933已對照

(乙)不防護

此中什麼是不防護?在此,有人以眼見色後,取於相,取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,[而]他不為防護它而行道,不守護眼根,不致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,取於相,取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,[而]他不為防護它而行道,不守護意根,不致力於意根的律儀——這稱為“不防護”。

933Tattha katamo asaṃvaro? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati – ayaṃ vuccati ‘‘asaṃvaro’’.
933已對照

(丙)惡戒

此中什麼是惡戒?身的逾越、語的逾越、身語的逾越——這稱為“惡戒”。

933Tattha katamaṃ dussīlyaṃ? Kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo – idaṃ vuccati ‘‘dussīlyaṃ’’.
934已對照

(三十三·甲)不欲見聖者

九百三十四、此中什麼是不欲見聖者?此中什麼是聖者?諸佛與諸佛弟子稱為聖者。凡對這些聖者的不欲見、不欲看、不欲會見、不欲相會——這稱為“不欲見聖者”。

934Tattha katamā ariyānaṃ adassanakamyatā? Tattha katame ariyā? Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca. Yā imesaṃ ariyānaṃ adassanakamyatā adaṭṭhukamyatā asametukamyatā asamāgantukamyatā – ayaṃ vuccati ‘‘ariyānaṃ adassanakamyatā’’.
934已對照

(乙)不欲聽正法

此中什麼是不欲聽正法?此中什麼是正法?四念處、四正勤、四神足、五根、五力、七覺支、八支聖道——這稱為“正法”。凡對這正法的不欲聽、不欲聞、不欲學取、不欲憶持——這稱為“不欲聽正法”。

934Tattha katamā saddhammaṃ asotukamyatā? Tattha katamo saddhammo? Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ayaṃ vuccati ‘‘saddhammo’’. Yā imassa saddhammassa asotukamyatā asavanakamyatā anuggahetukamyatā adhāretukamyatā – ayaṃ vuccati ‘‘saddhammaṃ asotukamyatā’’.
934已對照

(丙)求過心

此中什麼是求過心?此中什麼是求過?凡求過、隨求過、求過著、隨求過著、已隨求過著之性、輕賤、藐視、凌辱、覓隙性——這稱為“求過心”。

934Tattha katamā upārambhacittatā? Tattha katamo upārambho? Yo upārambho anupārambho upārambhanā anupārambhanā anupārambhitattaṃ uññā avaññā paribhavo randhagavesitā – ayaṃ vuccati ‘‘upārambhacittatā’’.
935已對照

(三十四·甲)失念

九百三十五、此中什麼是失念?凡無念、不隨念、不憶念、無念、不憶持性、不任持性、漂浮性、忘失性——這稱為“失念”。

935Tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ? Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati ‘‘muṭṭhassaccaṃ’’.
935已對照

(乙)不正知

此中什麼是不正知?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“不正知”。

935Tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati ‘‘asampajaññaṃ’’.
935已對照

(丙)心的散亂

此中什麼是心的散亂?凡心的掉舉、不寂止、心的散亂、心的迷亂——這稱為“心的散亂”。

935Tattha katamo cetaso vikkhepo? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘cetaso vikkhepo’’.
936已對照

(三十五·甲)不如理作意

九百三十六、此中什麼是不如理作意?於無常[作]“常”,是不如理作意;於苦[作]“樂”,是不如理作意;於無我[作]“我”,是不如理作意;於不淨[作]“淨”,是不如理作意;或者,以違逆於諦[的方式]而有的心之轉向、隨轉向、關注、攝持、作意——這稱為“不如理作意”。

936Tattha katamo ayoniso manasikāro? Anicce ‘‘nicca’’nti ayoniso manasikāro, dukkhe ‘‘sukha’’nti ayoniso manasikāro, anattani ‘‘attā’’ti ayoniso manasikāro, asubhe ‘‘subha’’nti ayoniso manasikāro, saccavippaṭikulena vā cittassa āvaṭṭanā anāvaṭṭanā ābhogo samannāhāro manasikāro – ayaṃ vuccati ‘‘ayoniso manasikāro’’.
936已對照

(乙)親近歧道

此中什麼是親近歧道?此中什麼是歧道?邪見、邪思惟、邪語、邪業、邪命、邪精進、邪念、邪定——這稱為“歧道”。凡對這歧道的親近、常親近、共親近、依附、共依附、歸附、共歸附、傾向於彼——這稱為“親近歧道”。

936Tattha katamā kummaggasevanā? Tattha katamo kummaggo? Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi – ayaṃ vuccati ‘‘kummaggo’’. Yā imassa kummaggassa sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati ‘‘kummaggasevanā’’.
936已對照

(丙)心的退縮

此中什麼是心的退縮?凡心的不堪能、不適業性、沉陷、深陷、退縮、退縮之態、退縮之性、心的昏沉、昏沉之態、昏沉之性——這稱為“心的退縮”。

936Tattha katamaṃ cetaso ca līnattaṃ? Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘cetaso ca līnattaṃ’’.
937已對照

三法。

四、四法的解說

(一)四漏

九百三十七、此中什麼是四漏?欲漏、有漏、見漏、無明漏。

937Tattha katame cattāro āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.
937已對照

(甲)欲漏

此中什麼是欲漏?凡於諸欲的欲欲、欲貪、欲喜、欲愛、欲愛戀、欲熱惱、欲迷醉、欲耽著——這稱為“欲漏”。

937Tattha katamo kāmāsavo? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘kāmāsavo’’.
937已對照

(乙)有漏

此中什麼是有漏?凡於諸有的有欲……乃至……有耽著——這稱為“有漏”。

937Tattha katamo bhavāsavo? Yo bhavesu bhavacchando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘bhavāsavo’’.
937已對照

(丙)見漏

此中什麼是見漏?“世間是常”,或“世間是無常”,或“世間有邊”,或“世間無邊”,或“命即是身”,或“命異身異”,或“如來死後存在”,或“如來死後不存在”,或“如來死後既存在又不存在”,或“如來死後既非存在又非不存在”。凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“見漏”。一切邪見也都是見漏。

937Tattha katamo diṭṭhāsavo? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā, ‘‘antavā loko’’ti vā, ‘‘anantavā loko’’ti vā, ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā, ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vā, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ‘‘diṭṭhāsavo’’. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhāsavo.
937已對照

(丁)無明漏

此中什麼是無明漏?於苦的無智、於苦集的無智、於苦滅的無智、於導至苦滅之道的無智、於前際的無智、於後際的無智、於前際後際的無智、於此緣性[與]緣生之法的無智。凡如是形相的無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為“無明漏”。這就是四漏。

937Tattha katamo avijjāsavo? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ. Yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘avijjāsavo’’. Ime cattāro āsavā.
938已對照

(二至五)四系等

九百三十八、此中什麼是四系……乃至……四暴流……乃至……四軛……乃至……四取?欲取、見取、戒禁取、我論取。

938Tattha katame cattāro ganthā …pe… cattāro oghā…pe… cattāro yogā…pe… cattāri upādānāni? Kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ.
938已對照

(甲)欲取

此中什麼是欲取?凡於諸欲的欲欲……乃至……欲耽著——這稱為“欲取”。

938Tattha katamaṃ kāmupādānaṃ? Yo kāmesu kāmacchando…pe… kāmajjhosānaṃ – idaṃ vuccati ‘‘kāmupādānaṃ’’.
938已對照

(乙)見取

此中什麼是見取?“沒有布施,沒有供養……乃至……自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“見取”。除了戒禁取與我論取,一切邪見都是見取。

938Tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘diṭṭhupādānaṃ’’. Ṭhapetvā sīlabbatupādānañca attavādupādānañca sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhupādānaṃ.
938已對照

(丙)戒禁取

此中什麼是戒禁取?此外的沙門婆羅門[所執]的“以戒得清淨,以禁得清淨,以戒禁得清淨”。凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“戒禁取”。

938Tattha katamaṃ sīlabbatupādānaṃ? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘sīlabbatupādānaṃ’’.
938已對照

(丁)我論取

此中什麼是我論取?在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。對受……乃至……對想……乃至……對諸行……乃至……他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為“我論取”。這就是四取。

938Tattha katamaṃ attavādupādānaṃ? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati ‘‘attavādupādānaṃ’’. Imāni cattāri upādānāni.
939已對照

(六)四渴愛生起

九百三十九、此中什麼是四渴愛生起?比丘的渴愛在生起時,或因衣而生起;比丘的渴愛在生起時,或因缽食而生起;比丘的渴愛在生起時,或因坐臥處而生起;比丘的渴愛在生起時,或因如是的有與無有而生起——這就是四渴愛生起。

939Tattha katame cattāro taṇhuppādā? Cīvarahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, piṇḍapātahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, senāsanahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati, itibhavābhavahetu vā bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati – ime cattāro taṇhuppādā.
939已對照

(七)四趣非道

此中什麼是四趣非道?因欲而趣非道,因瞋而趣非道,因痴而趣非道,因怖而趣非道。凡如是形相的非道、趣非道、隨欲而趣、偏黨而趣、如水而趣——這就是四趣非道。

939Tattha katamāni cattāri agatigamanāni? Chandāgatiṃ gacchati, dosāgatiṃ gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati. Yā evarūpā agati agatigamanaṃ chandagamanaṃ vaggagamanaṃ vārigamanaṃ – imāni cattāri agatigamanāni.
939已對照

(八)四顛倒

此中什麼是四顛倒?於無常[執]“常”,是想顛倒、心顛倒、見顛倒;於苦[執]“樂”,是想顛倒、心顛倒、見顛倒;於無我[執]“我”,是想顛倒、心顛倒、見顛倒;於不淨[執]“淨”,是想顛倒、心顛倒、見顛倒——這就是四顛倒。

939Tattha katame cattāro vipariyāsā? Anicce ‘‘nicca’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, dukkhe ‘‘sukha’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, anattani ‘‘attā’’ti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso, asubhe ‘‘subha’’nti saññāvipariyāso cittavipariyāso diṭṭhivipariyāso – ime cattāro vipariyāsā.
939已對照

(九)四非聖言說

此中什麼是四非聖言說?於未見說見,於未聞說聞,於未覺說覺,於未識說識——這就是四非聖言說。

939Tattha katame cattāro anariyavohārā? Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā – ime cattāro anariyavohārā.
939已對照

(十)另外的四非聖言說

此中什麼是另外的四非聖言說?於已見說未見,於已聞說未聞,於已覺說未覺,於已識說未識——這就是四非聖言說。

939Tattha katame aparepi cattāro anariyavohārā? Diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā – ime cattāro anariyavohārā.
939已對照

(十一)四惡行

此中什麼是四惡行?殺生、不與取、欲邪行、虛妄語——這就是四惡行。

939Tattha katamāni cattāri duccaritāni? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo – imāni cattāri duccaritāni.
939已對照

(十二)另外的四惡行

此中什麼是另外的四惡行?虛妄語、離間語、粗惡語、雜穢語——這就是四惡行。

939Tattha katamāni aparānipi cattāri duccaritāni? Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo – imāni cattāri duccaritāni.
939已對照

(十三)四怖畏

此中什麼是四怖畏?生的怖畏、老的怖畏、病的怖畏、死的怖畏——這就是四怖畏。

939Tattha katamāni cattāri bhayāni? Jātibhayaṃ, jarābhayaṃ, byādhibhayaṃ, maraṇabhayaṃ – imāni cattāri bhayāni.
939已對照

(十四)另外的四怖畏

此中什麼是另外的四怖畏?王的怖畏、盜賊的怖畏、火的怖畏、水的怖畏——這就是四怖畏。

此中什麼是另外的四怖畏?波浪之怖畏、鱷魚之怖畏、漩渦之怖畏、鯊魚之怖畏——這就是四怖畏。

此中什麼是另外的四怖畏?自責的怖畏、他責的怖畏、刑罰的怖畏、惡趣的怖畏——這就是四怖畏。

939Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Rājabhayaṃ, corabhayaṃ, aggibhayaṃ, udakabhayaṃ – imāni cattāri bhayāni. Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Ūmibhayaṃ, kumbhīlabhayaṃ [kumbhīrabhayaṃ, kumbhīḷabhayaṃ (?) (kumbha + īra + a = bhaya)], āvaṭṭabhayaṃ, susukābhayaṃ – imāni cattāri bhayāni. Tattha katamāni aparānipi cattāri bhayāni? Attānuvādabhayaṃ, parānuvādabhayaṃ, daṇḍabhayaṃ, duggatibhayaṃ – imāni cattāri bhayāni.
939已對照

(十五)四見

此中什麼是四見?“苦樂是自作的”這樣真實而確定的見生起;“苦樂是他作的”這樣真實而確定的見生起;“苦樂是自作且他作的”這樣真實而確定的見生起;“苦樂是非自作、非他作、無因而生的”這樣真實而確定的見生起——這就是四見。

939Tattha katamā catasso diṭṭhiyo? ‘‘Sayaṅkataṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘paraṅkataṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘sayaṅkatañca paraṅkatañca sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘asayaṅkāraṃ aparaṅkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkha’’nti saccato thetato diṭṭhi uppajjati – imā catasso diṭṭhiyo.
940已對照

四法。

五、五法的解說

(一)五下分結

九百四十、此中什麼是五下分結?有身見、疑、戒禁取、欲欲、瞋恚——這就是五下分結。

940Tattha katamāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni? Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo – imāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni.
940已對照

(二)五上分結

此中什麼是五上分結?色貪、無色貪、慢、掉舉、無明——這就是五上分結。

940Tattha katamāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni? Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni.
940已對照

(三)五慳

此中什麼是五慳?住處慳、家慳、利養慳、稱譽慳、法慳——這就是五慳。

940Tattha katamāni pañca macchariyāni? Āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ – imāni pañca macchariyāni.
940已對照

(四)五著

此中什麼是五著?貪著、瞋著、痴著、慢著、見著——這就是五著。

940Tattha katame pañca saṅgā? Rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo – ime pañca saṅgā.
940已對照

(五)五箭

此中什麼是五箭?貪箭、瞋箭、痴箭、慢箭、見箭——這就是五箭。

940Tattha katame pañca sallā? Rāgasallaṃ, dosasallaṃ, mohasallaṃ, mānasallaṃ, diṭṭhisallaṃ – ime pañca sallā.
941已對照

(六)五心荒蕪

九百四十一、此中什麼是五心荒蕪?對導師懷疑、猶豫、不勝解、不淨信,對法懷疑、猶豫、不勝解、不淨信,對僧懷疑、猶豫、不勝解、不淨信,對學懷疑、猶豫、不勝解、不淨信,對諸同梵行者忿怒、不悅、心受打擊、成為荒蕪——這就是五心荒蕪。

941Tattha katame pañca cetokhilā? Satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, dhamme kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto – ime pañca cetokhilā.
941已對照

(七)五心縛

此中什麼是五心縛?對諸欲未離貪、欲未離、愛戀未離、渴未離、熱惱未離、愛未離;對身未離貪……對色未離貪……隨其所欲地吃到腹滿,耽於臥樂、倚樂、睡眠樂而住;為求某一天眾而行梵行:“願我以此戒、或以[此]禁行、或以[此]苦行、或以[此]梵行,成為天或成為某一天眾。”——這就是五心縛。

941Tattha katame pañca cetaso vinibandhā? Kāme avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho; kāye avītarāgo hoti… rūpe avītarāgo hoti… yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati; aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’’ti – ime pañca cetasovinibandhā.
941已對照

(八)五蓋

此中什麼是五蓋?欲欲蓋、瞋恚蓋、昏沉睡眠蓋、掉舉追悔蓋、疑蓋——這就是五蓋。

941Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ – imāni pañca nīvaraṇāni.
941已對照

(九)五無間業

此中什麼是五無間業?母親的生命被奪去,父親的生命被奪去,阿羅漢的生命被奪去,以噁心使如來出血,僧團被破——這就是五無間業。

941Tattha katamāni pañca kammāni ānantarikāni? Mātā jīvitā voropitā hoti, pitā jīvitā voropito hoti, arahanto jīvitā voropito hoti, duṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṃ uppāditaṃ hoti, saṅgho bhinno hoti – imāni pañca kammāni ānantarikāni.
941已對照

(十)五見

此中什麼是五見?“自我死後無病,是有想的”——有些人如此宣稱;“自我死後無病,是無想的”——有些人如此宣稱;“自我死後無病,是非想非非想的”——有些人如此宣稱;或者宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有;或者有些人宣稱現法涅槃——這就是五見。

941Tattha katamā pañca diṭṭhiyo? ‘‘Saññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, ‘‘asaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, ‘‘nevasaññīnāsaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti ittheke abhivadanti, sato vā pana sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññāpenti, diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneke abhivadanti – imā pañca diṭṭhiyo.
942已對照

(十一)五怨

九百四十二、此中什麼是五怨?殺生、不與取、欲邪行、虛妄語、[導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類——這就是五怨。

942Tattha katame pañca verā? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā – ime pañca verā.
942已對照

(十二)五衰患

此中什麼是五衰患?親屬衰患、財物衰患、疾病衰患、戒衰患、見衰患——這就是五衰患。

942Tattha katame pañca byasanā? Ñātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ – ime pañca byasanā.
942已對照

(十三)不忍的五種過患

此中什麼是不忍的五種過患?對眾人是不可愛、不可意的,是多怨的,是多過失的,昏昧而命終,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄——這就是不忍的五種過患。

942Tattha katame pañca akkhantiyā ādīnavā? Bahuno janassa appiyo hoti amanāpo, verabahulo ca hoti, vajjabahulo ca, sammūḷho kālaṅkaroti, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati – ime pañca akkhantiyā ādīnavā.
942已對照

(十四)五怖畏

此中什麼是五怖畏?活命的怖畏、惡名的怖畏、於眾怯畏的怖畏、死的怖畏、惡趣的怖畏——這就是五怖畏。

942Tattha katamāni pañca bhayāni? Ājīvakabhayaṃ, asilokabhayaṃ, parisasārajjabhayaṃ, maraṇabhayaṃ, duggatibhayaṃ – imāni pañca bhayāni.
943已對照

(十五)五現法涅槃論

九百四十三、此中什麼是五現法涅槃論?

(甲)在此,某個沙門或婆羅門是如此說、如此見者:“朋友,當這個自我具備、具足五欲功德而縱情享樂時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。”有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。

(乙)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就已達到最上現法涅槃。那是什麼原因呢?朋友,諸欲是無常的、苦的、變易之法,由於它們的變易、變化,而生起愁、悲、苦、憂、惱。朋友,當這個自我已離諸欲……乃至……成就並住於初禪時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。”有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。

(丙)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在。我不說它不存在。然而,朋友,這個自我並非到此為止就已達到最上現法涅槃。那是什麼原因呢?在那裡凡有尋、伺者,即因此而被稱為粗劣。朋友,當這個自我尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。”有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。

(丁)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在。我不說它不存在。然而,朋友,這個自我並非到此為止就已達到最上現法涅槃。那是什麼原因呢?在那裡凡與喜相關的心之踴動,即因此而被稱為粗劣。朋友,當這個自我離喜……乃至……成就並住於第三禪時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。”有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。

(戊)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在。我不說它不存在。然而,朋友,這個自我並非到此為止就已達到最上現法涅槃。那是什麼原因呢?在那裡凡心對‘樂’的關注,即因此而被稱為粗劣。朋友,當這個自我舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。”有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。這就是五現法涅槃論。

943Tattha katame pañca diṭṭhadhammanibbānavādā? (Ka) idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi [evaṃdiṭṭhi (syā.)] – ‘‘yato kho, bho, ayaṃ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. (Kha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Kāmā hi, bho, aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā. Tesaṃ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Yato kho, bho, ayaṃ attā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. (Ga) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha vitakkitaṃ vicāritaṃ etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. (Gha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha pītigataṃ cetaso uppilāvitaṃ, etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. (Ṅa) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. Neso natthīti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha sukhapīti cetaso ābhogo, etena etaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī’’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti. Ime pañca diṭṭhadhammanibbānavādā.
944已對照

五法。

六、六法的解說

(一)六諍根

九百四十四、此中什麼是六諍根?忿、覆蔑、嫉、諂、惡欲、執取自見——這就是六諍根。

944Tattha katamāni cha vivādamūlāni? Kodho, makkho, issā, sāṭheyyaṃ, pāpicchatā, sandiṭṭhiparāmāsitā – imāni cha vivādamūlāni.
944已對照

(二)六慾貪

此中什麼是六慾貪?欲貪即依家之法。於可意的諸色中,依家的貪、極貪、心的極貪;於可意的諸聲中……乃至……於可意的諸香中……乃至……於可意的諸味中……乃至……於可意的諸所觸中……乃至……於可意的諸法中,依家的貪、極貪、心的極貪——這就是六慾貪。

944Tattha katame cha chandarāgā? Chandarāgā gehasitā dhammā. Manāpiyesu rūpesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo, manāpiyesu saddesu…pe… manāpiyesu gandhesu…pe… manāpiyesu rasesu…pe… manāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… manāpiyesu dhammesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo – ime cha chandarāgā.
944已對照

(三)六違逆事

此中什麼是六違逆事?於不可意的諸色中,心的嫌恨、牴觸、暴戾、粗言、心的不滿意;於不可意的諸聲中……乃至……於不可意的諸香中……乃至……於不可意的諸味中……乃至……於不可意的諸所觸中……乃至……於不可意的諸法中,心的嫌恨、牴觸、暴戾、粗言、心的不滿意——這就是六違逆事。

944Tattha katamāni cha virodhavatthūni? Amanāpiyesu rūpesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa, amanāpiyesu saddesu…pe… amanāpiyesu gandhesu…pe… amanāpiyesu rasesu…pe… amanāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… amanāpiyesu dhammesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – imāni cha virodhavatthūni.
944已對照

(四)六愛身

此中什麼是六愛身?色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛——這就是六愛身。

944Tattha katame cha taṇhākāyā? Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā – ime cha taṇhākāyā.
945已對照

(五)六不恭敬

九百四十五、此中什麼是六不恭敬?對導師不恭敬、不順從而住,對法不恭敬、不順從而住,對僧不恭敬、不順從而住,對學不恭敬、不順從而住,對不放逸不恭敬、不順從而住,對親厚不恭敬、不順從而住——這就是六不恭敬。

945Tattha katame cha agāravā? Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya agāravo viharati appatisso, appamāde agāravo viharati appatisso, paṭisanthāre agāravo viharati appatisso – ime cha agāravā.
945已對照

(六)六衰退法

此中什麼是六衰退法?樂著事務、樂著閒談、樂著睡眠、樂著聚眾、樂著交往、樂著妄衍——這就是六衰退法。

945Tattha katame cha parihāniyā dhammā? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, saṃsaggārāmatā, papañcārāmatā – ime cha parihāniyā dhammā.
946已對照

(七)另外的六衰退法

九百四十六、此中什麼是另外的六衰退法?樂著事務、樂著閒談、樂著睡眠、樂著聚眾、難受勸性、惡友性——這就是六衰退法。

946Tattha katame aparepi cha parihāniyā dhammā? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, dovacassatā, pāpamittatā – ime cha parihāniyā dhammā.
946已對照

(八)六喜悅近伺

此中什麼是六喜悅近伺?以眼見色後,近伺於處在喜悅位的色;以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,近伺於處在喜悅位的法——這就是六喜悅近伺。

946Tattha katame cha somanassupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha somanassupavicārā.
946已對照

(九)六憂近伺

此中什麼是六憂近伺?以眼見色後,近伺於處在憂位的色;以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,近伺於處在憂位的法——這就是六憂近伺。

946Tattha katame cha domanassupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā domanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā …pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya domanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha domanassupavicārā.
946已對照

(十)六舍近伺

此中什麼是六舍近伺?以眼見色後,近伺於處在舍位的色;以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,近伺於處在舍位的法——這就是六舍近伺。

946Tattha katame cha upekkhupavicārā? Cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhāṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati, sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati – ime cha upekkhupavicārā.
947已對照

(十一)六依家的喜悅

九百四十七、此中什麼是六依家的喜悅?於可意的諸色中,依家的心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受;於可意的諸聲中……乃至……於可意的諸香中……乃至……於可意的諸味中……乃至……於可意的諸所觸中……乃至……於可意的諸法中,依家的心的適、心的樂,由心觸所生的適、樂的感受,由心觸所生的適、樂的受——這就是六依家的喜悅。

947Tattha katamāni cha gehasitāni somanassāni? Manāpiyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā, manāpiyesu saddesu…pe… manāpiyesu gandhesu…pe… manāpiyesu rasesu…pe… manāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… manāpiyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – imāni cha gehasitāni somanassāni.
947已對照

(十二)六依家的憂

此中什麼是六依家的憂?於不可意的諸色中,依家的心的不適、心的苦,由心觸所生的不適、苦的感受,由心觸所生的不適、苦的受;於不可意的諸聲中……乃至……於不可意的諸香中……乃至……於不可意的諸味中……乃至……於不可意的諸所觸中……乃至……於不可意的諸法中,依家的心的不適、心的苦,由心觸所生的不適、苦的感受,由心觸所生的不適、苦的受——這就是六依家的憂。

947Tattha katamāni cha gehasitāni domanassāni? Amanāpiyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā, amanāpiyesu saddesu…pe… amanāpiyesu gandhesu…pe… amanāpiyesu rasesu…pe… amanāpiyesu phoṭṭhabbesu…pe… amanāpiyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – imāni cha gehasitāni domanassāni.
947已對照

(十三)六依家的舍

此中什麼是六依家的舍?於處在舍位的諸色中,依家的心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受;於處在舍位的諸聲中……乃至……於處在舍位的諸香中……乃至……於處在舍位的諸味中……乃至……於處在舍位的諸所觸中……乃至……於處在舍位的諸法中,依家的心的非適非不適,由心觸所生的不苦不樂的感受,由心觸所生的不苦不樂受——這就是六依家的舍。

947Tattha katamā cha gehasitā upekkhā? Upekkhāṭṭhāniyesu rūpesu gehasitaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā, upekkhāṭṭhāniyesu saddesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu gandhesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu rasesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu phoṭṭhabbesu…pe… upekkhāṭṭhāniyesu dhammesu gehasitaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā – imā cha gehasitā upekkhā.
948已對照

(十四)六見

九百四十八、此中什麼是六見?或者他生起“我有我”這樣真實而確定的見;或者他生起“我沒有我”這樣真實而確定的見;或者他生起“我以我認知我”這樣真實而確定的見;或者他生起“我以我認知非我”這樣真實而確定的見;或者他生起“我以非我認知我”這樣真實而確定的見;或者他又有這樣的見——“我的這個我,是能言者、能受者,於處處長久領受善惡諸業的果報;它不是所生的,[過去]不曾有;它不是所生的,[未來]不將有;[它]是恆常的、堅固的、常恆的、不變易之法”——或者他生起這樣真實而確定的見。這就是六見。

948Tattha katamā cha diṭṭhiyo? ‘‘Atthi me attā’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘natthi me attā’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘attanā vā attānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘attanā vā anattānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘‘anattanā vā attānaṃ sañjānāmī’’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati; atha vā panassa evaṃdiṭṭhi hoti – ‘‘so me ayaṃ attā vado vedeyyo tatra tatra dīgharattaṃ kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paccanubhoti. Na so jāto nāhosi, na so jāto na bhavissati, nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’’ti vā panassa saccato thetato diṭṭhi uppajjati. Imā cha diṭṭhiyo.
949已對照

六法。

七、七法的解說

(一)七隨眠

九百四十九、此中什麼是七隨眠?欲貪隨眠、瞋恚隨眠、慢隨眠、見隨眠、疑隨眠、有貪隨眠、無明隨眠——這就是七隨眠。

949Tattha katame sattānusayā? Kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo – ime satta anusayā.
949已對照

(二)七結

此中什麼是七結?欲貪結、瞋結、慢結、見結、疑結、有貪結、無明結——這就是七結。

949Tattha katamāni satta saṃyojanāni? Kāmarāgasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ – imāni satta saṃyojanāni.
949已對照

(三)七纏

此中什麼是七纏?欲貪纏、瞋纏、慢纏、見纏、疑纏、有貪纏、無明纏——這就是七纏。

949Tattha katamāni satta pariyuṭṭhānāni? Kāmarāgapariyuṭṭhānaṃ, paṭighapariyuṭṭhānaṃ, mānapariyuṭṭhānaṃ, diṭṭhipariyuṭṭhānaṃ, vicikicchāpariyuṭṭhānaṃ, bhavarāgapariyuṭṭhānaṃ, avijjāpariyuṭṭhānaṃ – imāni satta pariyuṭṭhānāni.
950已對照

(四)七非正法

九百五十、此中什麼是七非正法?是無信者,是無慚者,是無愧者,是少聞者,是懈怠者,是失念者,是劣慧者——這就是七非正法。

950Tattha katame satta asaddhammā? Assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassatī hoti, duppañño hoti – ime satta asaddhammā.
950已對照

(五)七惡行

此中什麼是七惡行?殺生、不與取、欲邪行、虛妄語、離間語、粗惡語、雜穢語——這就是七惡行。

950Tattha katamāni satta duccaritāni? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo – imāni satta duccaritāni.
950已對照

(六)七慢

此中什麼是七慢?慢、過慢、慢過慢、卑慢、增上慢、我慢、邪慢——這就是七慢。

950Tattha katame satta mānā? Māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno – ime satta mānā.
951已對照

(七)七見

九百五十一、(甲)此中什麼是七見?在此,某個沙門或婆羅門是如此說、如此見者:“朋友,由於這個自我是有色的,由四大所成,為父母所生,身壞之時即斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。”有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。

(乙)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說‘它不存在’;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,是天界的、有色的、屬於欲界的、以段食為食的。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。”有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。

(丙)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說‘它不存在’;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,是天界的、有色的、意所成的、具足一切大小肢體、諸根無缺的。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。”有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。

(丁)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說‘它不存在’;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,它完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,到達空無邊處。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。”有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。

(戊)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說‘它不存在’;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,它完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,到達識無邊處。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。”有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。

(己)另有一位對他如此說:“朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說‘它不存在’;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,它完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,到達無所有處。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。”有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。

(庚)另有一位對他如此說:“你所說的那個自我確實存在,我不說‘它不存在’;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,它完全超越無所有處,到達非想非非想處。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。”有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。這就是七見。

951(Ka) tattha katamā satta diṭṭhiyo? Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘‘yato kho, bho, ayaṃ attā rūpī cātumahābhūtiko [cātummahābhūtiko (sī. syā.)] mātāpettikasambhavo kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Kha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho bho añño attā dibbo rūpī kāmāvacaro kabaḷīkārabhakkho. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammāsamucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Ga) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā dibbo rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Gha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Ṅa) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Ca) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. (Cha) tamañño evamāha – ‘‘atthi kho pana eso attā yaṃ tvaṃ vadesi. ‘Neso natthī’ti vadāmi. No ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti. Imā satta diṭṭhiyo.
952已對照

七法。

八、八法的解說

(一)八煩惱事

九百五十二、此中什麼是八煩惱事?貪、瞋、痴、慢、見、疑、昏沉、掉舉——這就是八煩惱事。

952Tattha katamāni aṭṭha kilesavatthūni? Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṃ, uddhaccaṃ – imāni aṭṭha kilesavatthūni.
953已對照

(二)八懈怠事

九百五十三、此中什麼是八懈怠事?

(甲)在此,比丘有工作應當做。他這樣想:“我將有工作要做;而我做工作時身體會疲勞,我還是躺下吧!”於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第一種懈怠事。

(乙)再者,比丘已做完工作。他這樣想:“我做了工作;而我做工作時身體已疲勞,我還是躺下吧!”於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第二種懈怠事。

(丙)再者,比丘有路應當走。他這樣想:“我將有路要走;而我走路時身體會疲勞,我還是躺下吧!”於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第三種懈怠事。

(丁)再者,比丘已走完路。他這樣想:“我走了路;而我走路時身體已疲勞,我還是躺下吧!”於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第四種懈怠事。

(戊)再者,比丘到村落或市鎮乞食,沒有得到粗的或細的食物足量的滿足。他這樣想:“我到村落或市鎮乞食,沒有得到粗的或細的食物足量的滿足;因此我的身體疲勞、不堪作業,我還是躺下吧!”於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第五種懈怠事。

(己)再者,比丘到村落或市鎮乞食,得到了粗的或細的食物足量的滿足。他這樣想:“我到村落或市鎮乞食,得到了粗的或細的食物足量的滿足;因此我的身體疲勞、不堪作業,簡直像浸溼的豆子,我還是躺下吧!”於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第六種懈怠事。

(庚)再者,比丘生起了輕微的病。他這樣想:“我生起了這輕微的病;躺下是有理由的,我還是躺下吧!”於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第七種懈怠事。

(辛)再者,比丘剛從病中起身,病癒不久。他這樣想:“我剛從病中起身,病癒不久;因此我的身體虛弱、不堪作業,我還是躺下吧!”於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第八種懈怠事。這就是八懈怠事。

953Tattha katamāni aṭṭha kusītavatthūni? (Ka) idha bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati. Kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu. (Kha) puna caparaṃ bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ. Kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu. (Ga) puna caparaṃ bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘maggo kho me gantabbo bhavissati. Maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu. (Gha) puna caparaṃ bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ. Maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ catutthaṃ kusītavatthu. (Ṅa) puna caparaṃ bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa me kāyo kilanto akammañño. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu. (Ca) puna caparaṃ bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa me kāyo kilanto akammañño māsācitaṃ maññe. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu. (Cha) puna caparaṃ bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho. Atthi kappo nipajjituṃ. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ sattamaṃ kusītavatthu. (Ja) puna caparaṃ bhikkhu gilānā vuṭṭhito [gilānavuṭṭhito (saddanībhi) a. ni. 6.16 pāḷiyā ṭīkā passitabbā] hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa me kāyo dubbalo akammañño. Handāhaṃ nipajjāmī’’ti. So nipajjati; na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu. Imāni aṭṭha kusītavatthūni.
954已對照

(三)於八世間法中心的牴觸

九百五十四、此中什麼是於八世間法中心的牴觸?於得的極貪,於不得的對抗,於名聲的極貪,於無名聲的對抗,於讚的極貪,於毀的對抗,於樂的極貪,於苦的對抗——這就是於八世間法中心的牴觸。

954Tattha katamesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto? Lābhe sārāgo, alābhe paṭivirodho, yase sārāgo, ayase paṭivirodho, pasaṃsāya sārāgo, nindāya paṭivirodho, sukhe sārāgo, dukkhe paṭivirodho – imesu aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto.
955已對照

(四)八非聖言說

九百五十五、此中什麼是八非聖言說?於未見說見,於未聞說聞,於未覺說覺,於未識說識,於已見說未見,於已聞說未聞,於已覺說未覺,於已識說未識——這就是八非聖言說。

955Tattha katame aṭṭha anariyavohārā? Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā, diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā – ime aṭṭha anariyavohārā.
956已對照

(五)八邪性

九百五十六、此中什麼是八邪性?邪見、邪思惟、邪語、邪業、邪命、邪精進、邪念、邪定——這就是八邪性。

956Tattha katame aṭṭha micchattā? Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi – ime aṭṭha micchattā.
957已對照

(六)八種人的過失

九百五十七、此中什麼是八種人的過失?(甲)在此,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,[說]“我不記得,我不記得”,正是借不憶念開脫。這是第一種人的過失。

(乙)再者,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,就頂撞詰責者:“你這愚人、無能者說的話算什麼?難道你也認為該說我嗎?”這是第二種人的過失。

(丙)再者,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,就反加[過]於詰責者:“你也犯了某某罪,你先悔除吧!”這是第三種人的過失。

(丁)再者,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,以他事遮掩他事,把話引向外,顯露出怒、瞋與不悅。這是第四種人的過失。

(戊)再者,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,在僧團中揮舞手臂而說。這是第五種人的過失。

(己)再者,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,不顧僧團、不顧詰責者,就帶著罪隨意而去。這是第六種人的過失。

(庚)再者,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,[說]“我沒有犯,然而我也不是沒有犯”,沉默著惱害僧團。這是第七種人的過失。

(辛)再者,諸比丘以罪詰責比丘。那比丘被諸比丘以罪詰責時,這樣說:“諸具壽,你們為何對我如此過分地操心?現在我要捨棄學處而還俗了!”他捨棄學處而還俗之後,這樣說:“諸具壽,現在你們滿意吧!”這是第八種人的過失。這就是八種人的過失。

957Tattha katame aṭṭha purisadosā? (Ka) idha bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno [codiyamāno (sī. syā.) a. ni. 8.14] ‘‘na sarāmi na sarāmī’’ti assatiyāva nibbeṭheti. Ayaṃ paṭhamo purisadoso. (Kha) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva paṭippharati – ‘‘kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena! Tvampi nāma maṃ bhaṇitabbaṃ maññasī’’ti! Ayaṃ dutiyo purisadoso. (Ga) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva [codakasseva (syā.) a. ni. 8.14] paccāropeti – ‘‘tvampi khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno. Tvaṃ tāva paṭhamaṃ paṭikarohī’’ti. Ayaṃ tatiyo purisadoso. (Gha) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno aññenāññaṃ paṭicarati, bahiddhā kathaṃ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Ayaṃ catuttho purisadoso. (Ṅa) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno saṅghamajjhe bāhāvikkhepakaṃ bhaṇati. Ayaṃ pañcamo purisadoso. (Ca) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno anādiyitvā saṅghaṃ, anādiyitvā codakaṃ, sāpattikova [āpattikova (ka.) a. ni. 8.14] yenakāmaṃ pakkamati. Ayaṃ chaṭṭho purisadoso. (Cha) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘‘nevāhaṃ āpannomhi, na panāhaṃ anāpannomhī’’ti tuṇhībhūto saṅghaṃ viheseti. Ayaṃ sattamo purisadoso. (Ja) puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno evamāha – ‘‘kiṃ nu kho tumhe āyasmanto atibāḷhaṃ mayi byāvaṭā. Idānāhaṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī’’ti. So sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattitvā evamāha – ‘‘idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā’’ti. Ayaṃ aṭṭhamo purisadoso. Ime aṭṭha purisadosā.
958已對照

(七)八無想論

九百五十八、此中什麼是八無想論?“自我是有色的,死後無病”——他們宣稱它是無想的;自我是無色的……乃至……亦有色亦無色的……乃至……非有色非無色的……乃至……“自我是有邊的,死後無病”——他們宣稱它是無想的;“自我是無邊的,死後無病”——他們宣稱它是無想的;“自我是亦有邊亦無邊的,死後無病”——他們宣稱它是無想的;“自我是非有邊非無邊的,死後無病”——他們宣稱它是無想的。這就是八無想論。

958Tattha katame aṭṭha asaññīvādā? ‘‘Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti; arūpī attā…pe… rūpī ca arūpī ca…pe… nevarūpīnārūpī…pe… ‘‘antavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti; ‘‘anantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti; ‘‘antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti; ‘‘nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – asaññīti naṃ paññapenti. Ime aṭṭha asaññīvādā.
959已對照

(八)八非想非非想論

九百五十九、此中什麼是八非想非非想論?“自我是有色的,死後無病”——他們宣稱它是非想非非想的;“自我是無色的,死後無病”——他們宣稱它是非想非非想的;“自我是亦有色亦無色的,死後無病”——他們宣稱它是非想非非想的;“自我是非有色非無色的,死後無病”——他們宣稱它是非想非非想的;“自我是有邊的,死後無病”——他們宣稱它是非想非非想的;“自我是無邊的,死後無病”——他們宣稱它是非想非非想的;“自我是亦有邊亦無邊的,死後無病”——他們宣稱它是非想非非想的;“自我是非有邊非無邊的,死後無病”——他們宣稱它是非想非非想的。這就是八非想非非想論。

959Tattha katame aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā? ‘‘Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘arūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘rūpī ca arūpī ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘nevarūpīnārūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘antavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘anantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘antavā ca anantavā ca attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti; ‘‘nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti – nevasaññīnāsaññīti naṃ paññapenti. Ime aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā.
960已對照

八法。

九、九法的解說

(一)九嫌恨事

九百六十、此中什麼是九嫌恨事?[想]“他曾對我作無益”而嫌恨生起;[想]“他正對我作無益”而嫌恨生起;[想]“他將對我作無益”而嫌恨生起;[想]“他曾對我所愛、可意者作無益”……乃至……[想]“正作無益”……乃至……[想]“將作無益”而嫌恨生起;[想]“他曾對我所不愛、不可意者作有益”……乃至……[想]“正作有益”……乃至……[想]“將作有益”而嫌恨生起。這就是九嫌恨事。

960Tattha katamāni nava āghātavatthūni? ‘‘Anatthaṃ me acarī’’ti āghāto jāyati; ‘‘anatthaṃ me caratī’’ti āghāto jāyati; ‘‘anatthaṃ me carissatī’’ti āghāto jāyati; ‘‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari’’…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati; appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati. Imāni nava āghātavatthūni.
961已對照

(二)九人垢

九百六十一、此中什麼是九人垢?忿、覆蔑、嫉、慳、誑、諂、虛妄語、惡欲、邪見——這就是九人垢。

961Tattha katamāni nava purisamalāni? Kodho, makkho, issā, macchariyaṃ, māyā, sāṭheyyaṃ, musāvādo, pāpicchatā, micchādiṭṭhi – imāni nava purisamalāni.
962已對照

(三)九種慢

九百六十二、此中什麼是九種慢?更勝者的“我是更勝的”之慢,更勝者的“我是相等的”之慢,更勝者的“我是更劣的”之慢,相等者的“我是更勝的”之慢,相等者的“我是相等的”之慢,相等者的“我是更劣的”之慢,更劣者的“我是更勝的”之慢,更劣者的“我是相等的”之慢,更劣者的“我是更劣的”之慢——這就是九種慢。

962Tattha katame navavidhā mānā? ‘‘Seyyassa seyyohamasmī’’ti māno, ‘‘seyyassa sadisohamasmī’’ti māno, ‘‘seyyassa hīnohamasmī’’ti māno, ‘‘sadisassa seyyohamasmī’’ti māno, ‘‘sadisassa sadisohamasmī’’ti māno, ‘‘sadisassa hīnohamasmī’’ti māno, ‘‘hīnassa seyyohamasmī’’ti māno, ‘‘hīnassa sadisohamasmī’’ti māno, ‘‘hīnassa hīnohamasmī’’ti māno – ime navavidhā mānā.
963已對照

(四)九以渴愛為根本的法

九百六十三、此中什麼是九以渴愛為根本的法?緣於渴愛而有遍求,緣於遍求而有獲得,緣於獲得而有抉擇,緣於抉擇而有欲貪,緣於欲貪而有耽著,緣於耽著而有佔有,緣於佔有而有慳吝,緣於慳吝而有守護;因守護之故,便有執杖、執刀、爭吵、爭執、諍論、爾汝相斥、離間語、虛妄語等種種惡不善法生起——這就是九以渴愛為根本的法。

963Tattha katame nava taṇhāmūlakā dhammā? Taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ, ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho, pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ, macchariyaṃ paṭicca ārakkho, ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādāna-satthādāna-kalaha-viggahavivāda-tuvaṃtuvaṃ-pesuñña-musāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti – ime nava taṇhāmūlakā dhammā.
964已對照

(五)九所動搖

九百六十四、此中什麼是九所動搖?“我是”——這是所動搖;“是我”——這是所動搖;“我就是這個”——這是所動搖;“我將有”——這是所動搖;“我將是有色的”——這是所動搖;“我將是無色的”——這是所動搖;“我將是有想的”——這是所動搖;“我將是無想的”——這是所動搖;“我將是非想非非想的”——這是所動搖——這就是九所動搖。

964Tattha katamāni nava iñjitāni? ‘‘Asmī’’ti iñjitametaṃ, ‘‘ahamasmī’’ti iñjitametaṃ, ‘‘ayamahamasmī’’ti iñjitametaṃ ‘‘bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘rūpī bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘arūpī bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘saññī bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘asaññī bhavissa’’nti iñjitametaṃ, ‘‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’’nti iñjitametaṃ – imāni nava iñjitāni.
965已對照

(六至九)九所思量等

九百六十五、此中什麼是九所思量……九所顫動……九所妄衍……九所造作?“我是”——這是所造作;“是我”——這是所造作;“我就是這個”——這是所造作;“我將有”——這是所造作;“我將是有色的”——這是所造作;“我將是無色的”——這是所造作;“我將是有想的”——這是所造作;“我將是無想的”——這是所造作;“我將是非想非非想的”——這是所造作——這就是九所造作。

965Tattha katamāni nava maññitāni… nava phanditāni… nava papañcitāni… nava saṅkhatāni? ‘‘Asmī’’ti saṅkhatametaṃ, ‘‘ahamasmī’’ti saṅkhatametaṃ, ‘‘ayamahamasmī’’ti saṅkhatametaṃ, ‘‘bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘rūpī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘arūpī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘saññī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘asaññī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ, ‘‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’’nti saṅkhatametaṃ – imāni nava saṅkhatāni.
966已對照

九法。

十、十法的解說

(一)十煩惱事

九百六十六、此中什麼是十煩惱事?貪、瞋、痴、慢、見、疑、昏沉、掉舉、無慚、無愧——這就是十煩惱事。

966Tattha katamāni dasa kilesavatthūni? Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṃ, uddhaccaṃ, ahirikaṃ, anottappaṃ – imāni dasa kilesavatthūni.
967已對照

(二)十嫌恨事

九百六十七、此中什麼是十嫌恨事?[想]“他曾對我作無益”而嫌恨生起;[想]“他正對我作無益”而嫌恨生起;[想]“他將對我作無益”而嫌恨生起;[想]“他曾對我所愛、可意者作無益”……乃至……[想]“正作無益”……乃至……[想]“將作無益”而嫌恨生起;[想]“他曾對我所不愛、不可意者作有益”……乃至……[想]“正作有益”……乃至……[想]“將作有益”而嫌恨生起;或者於非處嫌恨生起——這就是十嫌恨事。

967Tattha katamāni dasa āghātavatthūni? ‘‘Anatthaṃ me acarī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me caratī’’ti āghāto jāyati, ‘‘anatthaṃ me carissatī’’ti āghāto jāyati, ‘‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari’’…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati – imāni dasa āghātavatthūni.
968已對照

(三)十不善業道

九百六十八、此中什麼是十不善業道?殺生、不與取、欲邪行、虛妄語、離間語、粗惡語、雜穢語、貪欲、瞋恚、邪見——這就是十不善業道。

968Tattha katame dasa akusalakammapathā? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi – ime dasa akusalakammapathā.
969已對照

(四)十結

九百六十九、此中什麼是十結?欲貪結、瞋結、慢結、見結、疑結、戒禁取結、有貪結、嫉結、慳結、無明結——這就是十結。

969Tattha katamāni dasa saṃyojanāni? Kāmarāgasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, issāsaṃyojanaṃ, macchariyasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ – imāni dasa saṃyojanāni.
970已對照

(五)十邪性

九百七十、此中什麼是十邪性?邪見、邪思惟、邪語、邪業、邪命、邪精進、邪念、邪定、邪智、邪解脫——這就是十邪性。

970Tattha katame dasa micchattā? Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi, micchāñāṇaṃ, micchāvimutti – ime dasa micchattā.
971已對照

(六)十事邪見

九百七十一、此中什麼是十事邪見?“沒有布施,沒有供養,沒有祭祀;沒有善作、惡作之業的果與異熟;沒有此世,沒有他世;沒有母,沒有父;沒有化生的眾生;世間沒有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”——這就是十事邪見。

971Tattha katamā dasavatthukā micchādiṭṭhi? Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā [samaggatā (ka.)] sammā paṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti – ayaṃ dasavatthukā micchādiṭṭhi.
972已對照

(七)十事邊執見

九百七十二、此中什麼是十事邊執見?“世間是常”,或“世間是無常”,或“世間有邊”,或“世間無邊”,或“命即是身”,或“命異身異”,或“如來死後存在”,或“如來死後不存在”,或“如來死後既存在又不存在”,或“如來死後既非存在又非不存在”——這就是十事邊執見。

972Tattha katamā dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi? Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā – ayaṃ dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.
973已對照

十法。

十一、渴愛行的解說

(一)取內[者]

九百七十三、此中什麼是取內[者]的十八渴愛行?有“我是”,有“我如此是”,有“我如是是”,有“我異樣是”,有“我將有”,有“我將如此有”,有“我將如是有”,有“我將異樣有”,有“我是常”,有“我是無常”,有“我或是”,有“我或如此是”,有“我或如是是”,有“我或異樣是”,有“但願我是”,有“但願我如此是”,有“但願我如是是”,有“但願我異樣是”。

973Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya? Asmīti hoti, itthasmīti hoti, evasmīti hoti, aññathāsmīti hoti, bhavissanti hoti, itthaṃ bhavissanti hoti, evaṃ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti, asasmīti hoti, sātasmīti hoti, siyanti hoti, itthaṃ siyanti hoti, evaṃ siyanti hoti, aññathā siyanti hoti, apāhaṃ siyanti hoti, apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti, apāhaṃ evaṃ siyanti hoti, apāhaṃ aññathā siyanti hoti.
974已對照

九百七十四、怎樣而有“我是”呢?不分開任何一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,獲得“我是”之慾,獲得“我是”之慢,獲得“我是”之見。當那存在時,便有這些所妄衍:“我如此是”,或“我如是是”,或“我異樣是”。

(二)怎樣而有“我如此是”呢?“我是剎帝利”,或“我是婆羅門”,或“我是吠舍”,或“我是首陀羅”,或“我是在家者”,或“我是出家者”,或“我是天”,或“我是人”,或“我是有色的”,或“我是無色的”,或“我是有想的”,或“我是無想的”,或“我是非想非非想的”——如是而有“我如此是”。

(三)怎樣而有“我如是是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,我同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,我同樣是婆羅門”,或“如那人是吠舍,我同樣是吠舍”,或“如那人是首陀羅,我同樣是首陀羅”,或“如那人是在家者,我同樣是在家者”,或“如那人是出家者,我同樣是出家者”,或“如那人是天,我同樣是天”,或“如那人是人,我同樣是人”,或“如那人是有色的,我同樣是有色的”,或“如那人是無色的,我同樣是無色的”,或“如那人是有想的,我同樣是有想的”,或“如那人是無想的,我同樣是無想的”,或“如那人是非想非非想的,我同樣是非想非非想的”——如是而有“我如是是”。

(四)怎樣而有“我異樣是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,我並非同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,我並非同樣是婆羅門”,或“如那人是吠舍,我並非同樣是吠舍”,或“如那人是首陀羅,我並非同樣是首陀羅”,或“如那人是在家者,我並非同樣是在家者”,或“如那人是出家者,我並非同樣是出家者”,或“如那人是天,我並非同樣是天”,或“如那人是人,我並非同樣是人”,或“如那人是有色的,我並非同樣是有色的”,或“如那人是無色的,我並非同樣是無色的”,或“如那人是有想的,我並非同樣是有想的”,或“如那人是無想的,我並非同樣是無想的”,或“如那人是非想非非想的,我並非同樣是非想非非想的”——如是而有“我異樣是”。

(五)怎樣而有“我將有”呢?不分開任何一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,獲得“我將有”之慾,獲得“我將有”之慢,獲得“我將有”之見。當那存在時,便有這些所妄衍:“我將如此有”,或“我將如是有”,或“我將異樣有”。

(六)怎樣而有“我將如此有”呢?“我將是剎帝利”,或“我將是婆羅門”,或“我將是吠舍”,或“我將是首陀羅”,或“我將是在家者”,或“我將是出家者”,或“我將是天”,或“我將是人”,或“我將是有色的”,或“我將是無色的”,或“我將是有想的”,或“我將是無想的”,或“我將是非想非非想的”——如是而有“我將如此有”。

(七)怎樣而有“我將如是有”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,我將同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,我將同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,我將同樣是非想非非想的”——[如是而]有“我將如是有”。

(八)怎樣而有“我將異樣有”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,我將並非同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,我將並非同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,我將並非同樣是非想非非想的”——如是而有“我將異樣有”。

(九)怎樣而有“我是常”呢?不分開任何一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,[執]“我是恆常的,我是堅固的,我是常恆的,我是不變易之法”——如是而有“我是常”。

(十)怎樣而有“我是無常”呢?不分開任何一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,[執]“我將斷滅,我將壞滅,我將不存在”——如是而有“我是無常”。

(十一)怎樣而有“我或是”呢?不分開任何一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,獲得“我或是”之慾,獲得“我或是”之慢,獲得“我或是”之見。當那存在時,便有這些所妄衍:“我或如此是”,或“我或如是是”,或“我或異樣是”。

(十二)怎樣而有“我或如此是”呢?“我或是剎帝利”,或“我或是婆羅門”,或“我或是吠舍”,或“我或是首陀羅”,或“我或是在家者”,或“我或是出家者”,或“我或是天”,或“我或是人”,或“我或是有色的”,或“我或是無色的”,或“我或是有想的”,或“我或是無想的”,或“我或是非想非非想的”——如是而有“我或如此是”。

(十三)怎樣而有“我或如是是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,我或同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,我或同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,我或同樣是非想非非想的”——如是而有“我或如是是”。

(十四)怎樣而有“我或異樣是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,我或並非同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,我或並非同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,我或並非同樣是非想非非想的”——如是而有“我或異樣是”。

(十五)怎樣而有“但願我是”呢?不分開任何一法,而於色……受……想……諸行……識,獲得“但願我是”之慾,獲得“但願我是”之慢,獲得“但願我是”之見。當那存在時,便有這些所妄衍:“但願我如此是”,或“但願我如是是”,或“但願我異樣是”。

(十六)怎樣而有“但願我如此是”呢?“但願我是剎帝利”,或“但願我是婆羅門”,或“但願我是吠舍”,或“但願我是首陀羅”,或“但願我是在家者”,或“但願我是出家者”,或“但願我是天”,或“但願我是人”,或“但願我是有色的”,或“但願我是無色的”,或“但願我是有想的”,或“但願我是無想的”,或“但願我是非想非非想的”——如是而有“但願我如此是”。(十七)怎樣而有“但願我如是是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,但願我同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,但願我同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,但願我同樣是非想非非想的”——如是而有“但願我如是是”。

(十八)怎樣而有“但願我異樣是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,但願我並非同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,但願我並非同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,但願我並非同樣是非想非非想的”——如是而有“但願我異樣是”。

974Kathañca asmīti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ [anavakārī (sī. ka.)] karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ asmīti chandaṃ paṭilabhati, asmīti mānaṃ paṭilabhati, asmīti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – itthasmīti vā evasmīti vā aññathāsmīti vā. (2) Kathañca itthasmīti hoti? Khattiyosmīti vā, brāhmaṇosmīti vā, vessosmīti vā, suddosmīti vā, gahaṭṭhosmīti vā, pabbajitosmīti vā, devosmīti vā, manussosmīti vā, rūpīsmīti vā, arūpīsmīti vā, saññīsmīti vā, asaññīsmīti vā, nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ itthasmīti hoti. (3) Kathañca evasmīti hoti? Parapuggalaṃ [paraṃ puggalaṃ (syā.)] upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṃ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṃ brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso tathāhaṃ vessosmīti vā yathā so suddo tathāhaṃ suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho tathāhaṃ gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito tathāhaṃ pabbajitosmīti vā, yathā so devo tathāhaṃ devosmīti vā, yathā so manusso tathāhaṃ manussosmīti vā, yathā so rūpī tathāhaṃ rūpīsmīti vā, yathā so arūpī tathāhaṃ arūpīsmīti vā, yathā so saññī tathāhaṃ saññīsmīti vā, yathā so asaññī tathāhaṃ asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṃ nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ evasmīti hoti. (4) Kathañca aññathāsmīti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṃ tathā khattiyosmīti vā yathā so brāhmaṇo nāhaṃ tathā brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso nāhaṃ tathā vessosmīti vā, yathā so suddo nāhaṃ tathā suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho nāhaṃ tathā gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito nāhaṃ tathā pabbajitosmīti vā, yathā so devo nāhaṃ tathā devosmīti vā, yathā so manusso nāhaṃ tathā manussosmīti vā, yathā so rūpī nāhaṃ tathā rūpīsmīti vā, yathā so arūpī nāhaṃ tathā arūpīsmīti vā, yathā so saññī nāhaṃ tathā saññīsmīti vā, yathā so asaññī nāhaṃ tathā asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ aññathāsmīti hoti. (5) Kathañca bhavissanti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ bhavissanti chandaṃ paṭilabhati, bhavissanti mānaṃ paṭilabhati, bhavissanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – itthaṃ bhavissanti vā, evaṃ bhavissanti vā, aññathā bhavissanti vā. (6) Kathañca itthaṃ bhavissanti hoti? Khattiyo bhavissanti vā, brāhmaṇo bhavissanti vā, vesso bhavissanti vā, suddo bhavissanti vā, gahaṭṭho bhavissanti vā, pabbajito bhavissanti vā, devo bhavissanti vā, manusso bhavissanti vā, rūpī bhavissanti vā, arūpī bhavissanti vā, saññī bhavissanti vā, asaññī bhavissanti vā, nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ itthaṃ bhavissanti hoti. (7) Kathañca evaṃ bhavissanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṃ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṃ brāhmaṇo bhavissanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṃ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ bhavissanti hoti. (8) Kathañca aññathā bhavissanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṃ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṃ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ aññathā bhavissanti hoti. (9) Kathañca asasmīti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti – evaṃ asasmīti hoti. (10) Kathañca sātasmīti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti – evaṃ sātasmīti hoti. (11) Kathañca siyanti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ siyanti chandaṃ paṭilabhati, siyanti mānaṃ paṭilabhati, siyanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – itthaṃ siyanti vā, evaṃ siyanti vā, aññathā siyanti vā. (12) Kathañca itthaṃ siyanti hoti? Khattiyo siyanti vā, brāhmaṇo siyanti vā, vesso siyanti vā, suddo siyanti vā, gahaṭṭho siyanti vā, pabbajito siyanti vā, devo siyanti vā, manusso siyanti vā, rūpī siyanti vā, arūpī siyanti vā, saññī siyanti vā, asaññī siyanti vā, nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ itthaṃ siyanti hoti. (13) Kathañca evaṃ siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṃ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṃ brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṃ nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ evaṃ siyanti hoti. (14) Kathañca aññathā siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṃ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṃ tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ aññathā siyanti hoti. (15) Kathañca apāhaṃ siyanti hoti? Kañci dhammaṃ anavakāriṃ karitvā rūpaṃ… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ apāhaṃ siyanti chandaṃ paṭilabhati, apāhaṃ siyanti mānaṃ paṭilabhati, apāhaṃ siyanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – apāhaṃ itthaṃ siyanti vā, apāhaṃ evaṃ siyanti vā, apāhaṃ aññathā siyanti vā. (16) Kathañca apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti? Apāhaṃ khattiyo siyanti vā, apāhaṃ brāhmaṇo siyanti vā, apāhaṃ vesso siyanti vā, apāhaṃ suddo siyanti vā, apāhaṃ gahaṭṭho siyanti vā, apāhaṃ pabbajito siyanti vā, apāhaṃ devo siyanti vā, apāhaṃ manusso siyanti vā, apāhaṃ rūpī siyanti vā, apāhaṃ arūpī siyanti vā, apāhaṃ saññī siyanti vā, apāhaṃ asaññī siyanti vā, apāhaṃ nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti. (17) Kathañca apāhaṃ evaṃ siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṃ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṃ tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ apāhaṃ evaṃ siyanti hoti. (18) Kathañca apāhaṃ aññathā siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṃ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṃ na tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṃ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ apāhaṃ aññathā siyanti hoti.
975已對照

這就是取內[者]的十八渴愛行。

(二)取外[者]

九百七十五、此中什麼是取外[者]的十八渴愛行?有“以此我是”,有“以此我如此是”,有“以此我如是是”,有“以此我異樣是”,有“以此我將有”,有“以此我將如此有”,有“以此我將如是有”,有“以此我將異樣有”,有“以此我是常”,有“以此我是無常”,有“以此我或是”,有“以此我或如此是”,有“以此我或如是是”,有“以此我或異樣是”,有“以此但願我是”,有“以此但願我如此是”,有“以此但願我如是是”,有“以此但願我異樣是”。

975Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya? Iminā asmīti hoti, iminā itthasmīti hoti, iminā evasmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṃ bhavissanti hoti, iminā evaṃ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā sātasmīti hoti, iminā siyanti hoti, iminā itthaṃ siyanti hoti, iminā evaṃ siyanti hoti, iminā aññathā siyanti hoti, iminā apāhaṃ siyanti hoti, iminā apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti, iminā apāhaṃ evaṃ siyanti hoti, iminā apāhaṃ aññathā siyanti hoti.
976已對照

九百七十六、(一)怎樣而有“以此我是”呢?分開某一法,而於色……受……想……諸行……識,獲得“以此我是”之慾,獲得“以此我是”之慢,獲得“以此我是”之見。當那存在時,便有這些所妄衍:“以此我如此是”,或“以此我如是是”,或“以此我異樣是”。

(二)怎樣而有“以此我如此是”呢?“以此我是剎帝利”,或“以此我是婆羅門”,或“以此我是吠舍”,或“以此我是首陀羅”,或“以此我是在家者”,或“以此我是出家者”,或“以此我是天”,或“以此我是人”,或“以此我是有色的”,或“以此我是無色的”,或“以此我是有想的”,或“以此我是無想的”,或“以此我是非想非非想的”——如是而有“以此我如此是”。

(三)怎樣而有“以此我如是是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,以此我同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,以此我同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我同樣是非想非非想的”——如是而有“以此我如是是”。

(四)怎樣而有“以此我異樣是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,以此我並非同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,以此我並非同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我並非同樣是非想非非想的”——如是而有“以此我異樣是”。

(五)怎樣而有“以此我將有”呢?分開某一法,而於色……受……想……諸行……識,獲得“以此我將有”之慾,獲得“以此我將有”之慢,獲得“以此我將有”之見。當那存在時,便有這些所妄衍:“以此我將如此有”,或“以此我將如是有”,或“以此我將異樣有”。

(六)怎樣而有“以此我將如此有”呢?“以此我將是剎帝利”……乃至……或“以此我將是無色的”,或“以此我將是有想的”,或“以此我將是無想的”,或“以此我將是非想非非想的”——如是而有“以此我將如此有”。

(七)怎樣而有“以此我將如是有”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,以此我將同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,以此我將同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我將同樣是非想非非想的”——如是而有“以此我將如是有”。

(八)怎樣而有“以此我將異樣有”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,以此我將並非同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,以此我將並非同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我將並非同樣是非想非非想的”——如是而有“以此我將異樣有”。

(九)怎樣而有“以此我是常”呢?分開某一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,[執]“以此我是恆常的,我是堅固的,我是常恆的,我是不變易之法”——如是而有“以此我是常”。

(十)怎樣而有“以此我是無常”呢?分開某一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,[執]“以此我將斷滅,我將壞滅,我將不存在”——如是而有“以此我是無常”。

(十一)怎樣而有“以此我或是”呢?分開某一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,獲得“以此我或是”之慾,獲得“以此我或是”之慢,獲得“以此我或是”之見。當那存在時,便有這些所妄衍:“以此我或如此是”,或“以此我或如是是”,或“以此我或異樣是”。

(十二)怎樣而有“以此我或如此是”呢?“以此我或是剎帝利”,或“以此我或是婆羅門”,或“以此我或是吠舍”,或“以此我或是首陀羅”,或“以此我或是在家者”,或“以此我或是出家者”,或“以此我或是天”,或“以此我或是人”,或“以此我或是有色的”,或“以此我或是無色的”,或“以此我或是有想的”,或“以此我或是無想的”,或“以此我或是非想非非想的”——如是而有“以此我或如此是”。

(十三)怎樣而有“以此我或如是是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,以此我或同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,以此我或同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我或同樣是非想非非想的”——如是而有“以此我或如是是”。

(十四)怎樣而有“以此我或異樣是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,以此我或並非同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,以此我或並非同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此我或並非同樣是非想非非想的”——如是而有“以此我或異樣是”。

(十五)怎樣而有“以此但願我是”呢?分開某一法,而於色……乃至……受……想……諸行……識,獲得“以此但願我是”之慾,獲得“以此但願我是”之慢,獲得“以此但願我是”之見。當那存在時,便有這些所妄衍:“以此但願我如此是”,或“以此但願我如是是”,或“以此但願我異樣是”。

(十六)怎樣而有“以此但願我如此是”呢?“以此但願我是剎帝利”,或“以此但願我是婆羅門”,或“以此但願我是吠舍”,或“以此但願我是首陀羅”,或“以此但願我是在家者”,或“以此但願我是出家者”,或“以此但願我是天”,或“以此但願我是人”,或“以此但願我是有色的”,或“以此但願我是無色的”,或“以此但願我是有想的”,或“以此但願我是無想的”,或“以此但願我是非想非非想的”——如是而有“以此但願我如此是”。

(十七)怎樣而有“以此但願我如是是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,以此但願我同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,以此但願我同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此但願我同樣是非想非非想的”——如是而有“以此但願我如是是”。

(十八)怎樣而有“以此但願我異樣是”呢?比照他人:“如那人是剎帝利,以此但願我並非同樣是剎帝利”,或“如那人是婆羅門,以此但願我並非同樣是婆羅門”……乃至……或“如那人是非想非非想的,以此但願我並非同樣是非想非非想的”——如是而有“以此但願我異樣是”。

這就是取外[者]的十八渴愛行。

如是,這些取內[者]的十八渴愛行,這些取外[者]的十八渴愛行,把那一切合為一聚、總攝起來,便有三十六渴愛行。如是,這樣的過去的三十六渴愛行,未來的三十六渴愛行,現在的三十六渴愛行,把那一切合為一聚、總攝起來,便有一百零八渴愛行。

976(1) Kathañca iminā asmīti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā asmīti chandaṃ paṭilabhati, iminā asmīti mānaṃ paṭilabhati, iminā asmīti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – iminā itthasmīti vā, iminā evasmīti vā, iminā aññathāsmīti vā. (2) Kathañca iminā itthasmīti hoti? Iminā khattiyosmīti vā, iminā brāhmaṇosmīti vā, iminā vessosmīti vā, iminā suddosmīti vā, iminā gahaṭṭhosmīti vā, iminā pabbajitosmīti vā, iminā devosmīti vā, iminā manussosmīti vā, iminā rūpīsmīti vā, iminā arūpīsmīti vā, iminā saññīsmīti vā, iminā asaññīsmīti vā, iminā nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ iminā itthasmīti hoti. (3) Kathañca iminā evasmīti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṃ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṃ brāhmaṇosmīti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṃ nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ iminā evasmīti hoti. (4) Kathañca iminā aññathāsmīti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṃ tathā khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṃ tathā brāhmaṇosmīti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā – evaṃ iminā aññathāsmīti hoti. (5) Kathañca iminā bhavissanti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā bhavissanti chandaṃ paṭilabhati, iminā bhavissanti mānaṃ paṭilabhati, iminā bhavissanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – iminā itthaṃ bhavissanti vā, iminā evaṃ bhavissanti vā, iminā aññathā bhavissanti vā. (6) Kathañca iminā itthaṃ bhavissanti hoti? Iminā khattiyo bhavissanti vā…pe… iminā arūpī bhavissanti vā, iminā saññī bhavissanti vā, iminā asaññī bhavissanti vā, iminā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ iminā itthaṃ bhavissanti hoti. (7) Kathañca iminā evaṃ bhavissanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṃ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṃ brāhmaṇo bhavissanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṃ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ iminā evaṃ bhavissanti hoti. (8) Kathañca iminā aññathā bhavissanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṃ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṃ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā – evaṃ iminā aññathā bhavissanti hoti. (9) Kathañca iminā asasmīti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ [avakārī (sī.)] karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti – evaṃ iminā asasmīti hoti. (10) Kathañca iminā sātasmīti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti – evaṃ iminā sātasmīti hoti. (11) Kathañca iminā siyanti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā siyanti chandaṃ paṭilabhati, iminā siyanti mānaṃ paṭilabhati, iminā siyanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – iminā itthaṃ siyanti vā, iminā evaṃ siyanti vā, iminā aññathā siyanti vā. (12) Kathañca iminā itthaṃ siyanti hoti? Iminā khattiyo siyanti vā, iminā brāhmaṇo siyanti vā, iminā vesso siyanti vā, iminā suddo siyanti vā, iminā gahaṭṭho siyanti vā, iminā pabbajito siyanti vā, iminā devo siyanti vā, iminā manusso siyanti vā, iminā rūpī siyanti vā, iminā arūpī siyanti vā, iminā saññī siyanti vā, iminā asaññī siyanti vā, iminā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā itthaṃ siyanti hoti. (13) Kathañca iminā evaṃ siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā tathāhaṃ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā tathāhaṃ brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā tathāhaṃ nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā evaṃ siyanti hoti. (14) Kathañca iminā aññathā siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā nāhaṃ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā nāhaṃ tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā nāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā aññathā siyanti hoti. (15) Kathañca iminā apāhaṃ siyanti hoti? Kañci dhammaṃ avakāriṃ karitvā rūpaṃ…pe… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ iminā apāhaṃ siyanti chandaṃ paṭilabhati, iminā apāhaṃ siyanti mānaṃ paṭilabhati, iminā apāhaṃ siyanti diṭṭhiṃ paṭilabhati. Tasmiṃ sati imāni papañcitāni honti – iminā apāhaṃ itthaṃ siyanti vā, iminā apāhaṃ evaṃ siyanti vā, iminā apāhaṃ aññathā siyanti vā. (16) Kathañca iminā apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti? Iminā apāhaṃ khattiyo siyanti vā, iminā apāhaṃ brāhmaṇo siyanti vā, iminā apāhaṃ vesso siyanti vā, iminā apāhaṃ suddo siyanti vā, iminā apāhaṃ gahaṭṭho siyanti vā, iminā apāhaṃ pabbajito siyanti vā, iminā apāhaṃ devo siyanti vā, iminā apāhaṃ manusso siyanti vā, iminā apāhaṃ rūpī siyanti vā, iminā apāhaṃ arūpī siyanti vā, iminā apāhaṃ saññī siyanti vā, iminā apāhaṃ asaññī siyanti vā, iminā apāhaṃ nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā apāhaṃ itthaṃ siyanti hoti. (17) Kathañca iminā apāhaṃ evaṃ siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā apāhaṃ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā apāhaṃ tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā apāhaṃ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā apāhaṃ evaṃ siyanti hoti. (18) Kathañca iminā apāhaṃ aññathā siyanti hoti? Parapuggalaṃ upanidhāya yathā so khattiyo iminā apāhaṃ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo iminā apāhaṃ na tathā brāhmaṇo siyanti vā…pe… yathā so nevasaññīnāsaññī iminā apāhaṃ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā – evaṃ iminā apāhaṃ aññathā siyanti hoti. Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya. Iti imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṃsa taṇhāvicaritāni honti. Iti evarūpāni atītāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭhataṇhāvicaritasataṃ hoti.
977已對照

九百七十七、此中什麼是世尊於《梵網》記說中所說的六十二見執?四常見論、四一分常見論、四邊無邊論、四不死矯亂論、二無因生論、十六有想論、八無想論、八非想非非想論、七斷滅論、五現法涅槃論——這就是世尊於《梵網》記說中所說的六十二見執。

977Tattha katamāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā? Cattāro sassatavādā, cattāro ekaccasassatikā, cattāro antānantikā, cattāro amarāvikkhepikā, dve adhiccasamuppannikā, soḷasa saññīvādā, aṭṭha asaññīvādā, aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañca diṭṭhadhammanibbānavādā – imāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatāti.
已對照

小事分別終。