快樂巴利palinanda.cc

分別論·無礙解分別 Paṭisambhidāvibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ 1. Saṅgahavāro

本經目錄問分。無礙解分別終。

718已對照

十五、無礙解分別

一、經分別

一、攝分

七百一十八、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。於義的智是義無礙解;於法的智是法無礙解;於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解;於諸智的智是辯無礙解。這是攝分。

718Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā [paṭibhāṇapaṭisambhidā (syā.) evamuparipi]. Atthe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dhamme ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ saṅgahavāro.
719已對照

二、諦分

七百一十九、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。對苦的智是義無礙解;對苦集的智是法無礙解;對苦滅的智是義無礙解;對導至苦滅之道的智是法無礙解;於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解;於諸智的智是辯無礙解。這是諦分。

719Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Dukkhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dukkhasamudaye ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, dukkhanirodhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ saccavāro.
720已對照

三、因分

七百二十、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。於因的智是法無礙解;於因之果的智是義無礙解;於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解;於諸智的智是辯無礙解。這是因分。

720Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, hetuphale ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ hetuvāro.
721已對照

四、法分

七百二十一、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。凡已生、已成、已生起、已產生、已出生、已顯現的諸法,於這些法的智是義無礙解;那些法從哪些法而已生、已成、已生起、已產生、已出生、已顯現,於那些法的智是法無礙解;於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解;於諸智的智是辯無礙解。這是法分。

721Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Ye dhammā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā, imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā; yamhā dhammā te dhammā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā, tesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā; tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā; ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ dhammavāro.
722已對照

五、緣起分

七百二十二、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。對老死的智是義無礙解;對老死集的智是法無礙解;對老死滅的智是義無礙解;對導至老死滅之道的智是法無礙解;於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解;於諸智的智是辯無礙解。

722Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Jarāmaraṇe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
723已對照

七百二十三、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。對生的智……乃至……對有的智……乃至……對取的智……乃至……對愛的智……乃至……對受的智……乃至……對觸的智……乃至……對六處的智……乃至……對名色的智……乃至……對識的智……乃至……對諸行的智是義無礙解;對行集的智是法無礙解;對行滅的智是義無礙解;對導至行滅之道的智是法無礙解;於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解;於諸智的智是辯無礙解。這是緣起分。

723Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Jātiyā ñāṇaṃ…pe… bhave ñāṇaṃ…pe… upādāne ñāṇaṃ…pe… taṇhāya ñāṇaṃ…pe… vedanāya ñāṇaṃ…pe… phasse ñāṇaṃ…pe… saḷāyatane ñāṇaṃ…pe… nāmarūpe ñāṇaṃ…pe… viññāṇe ñāṇaṃ…pe… saṅkhāresu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, saṅkhārasamudaye ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, saṅkhāranirodhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ paṭiccasamuppādavāro.
724已對照

六、教理分

七百二十四、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

此中什麼是法無礙解?在此,比丘知法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。這稱為“法無礙解”。他知那各各所說之義:“這是這所說之義,這是這所說之義。”這稱為“義無礙解”。於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。於諸智的智是辯無礙解。這是教理分。

724Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Tattha katamā dhammapaṭisambhidā? Idha bhikkhu dhammaṃ jānāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Ayaṃ vuccati ‘‘dhammapaṭisambhidā’’. So tassa tasseva bhāsitassa atthaṃ jānāti – ‘‘ayaṃ imassa bhāsitassa attho, ayaṃ imassa bhāsitassa attho’’ti. Ayaṃ vuccati ‘‘atthapaṭisambhidā’’. Tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ pariyattivāro.
725已對照

經分別。

二、阿毗達摩分別

一、善分

七百二十五、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是善的?於某時,欲界善心生起,與喜悅俱行、與智相應,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸……乃至……有不散亂,這些法是善的。於這些法的智是法無礙解。於它們的異熟的智是義無礙解,凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

725Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti, ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
726已對照

七百二十六、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是善的?於某時,欲界善心生起,與喜悅俱行、與智相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與智不相應……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智相應……乃至……與舍俱行、與智相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智不相應……乃至……與舍俱行、與智不相應,有行地,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。於這些法的智是法無礙解。於它們的異熟的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

726Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ…pe… somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
727已對照

七百二十七、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是善的?於某時,為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。於這些法的智是法無礙解。於它們的異熟的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

727Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
728已對照

七百二十八、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是善的?於某時,為生於無色界而修習道,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。於這些法的智是法無礙解。於它們的異熟的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

728Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
729已對照

七百二十九、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是善的?於某時,修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。於這些法的智是法無礙解。於它們的異熟的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

729Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
730已對照

二、不善分

七百三十、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與喜悅俱行、與見執相應,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是不善的。於這些法的智是法無礙解。於它們的異熟的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

730Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā akusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
731已對照

七百三十一、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是不善的?於某時,不善心生起,與喜悅俱行、與見執相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與見執不相應……乃至……與喜悅俱行、與見執不相應,有行地……乃至……與舍俱行、與見執相應……乃至……與舍俱行、與見執相應,有行地……乃至……與舍俱行、與見執不相應……乃至……與舍俱行、與見執不相應,有行地……乃至……與憂俱行、與瞋相應……乃至……與憂俱行、與瞋相應,有行地……乃至……與舍俱行、與疑相應……乃至……與舍俱行、與掉舉相應,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是不善的。於這些法的智是法無礙解。於它們的異熟的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

731Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ…pe… somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… domanassasahagataṃ paṭighasampayuttaṃ…pe… domanassasahagataṃ paṭighasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ vicikicchāsampayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ uddhaccasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā akusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
732已對照

三、異熟分

七百三十二、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的眼識生起,與舍俱行,以色為所緣,於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

732Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
733已對照

七百三十三、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的耳識生起,與舍俱行,以聲為所緣……乃至……鼻識生起,與舍俱行,以香為所緣……乃至……舌識生起,與舍俱行,以味為所緣……乃至……身識生起,與樂俱行,以所觸為所緣,於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有樂、有心一境性、有意根、有樂根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

733Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sotaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ saddārammaṇaṃ…pe… ghānaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ gandhārammaṇaṃ…pe… jivhāviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rasārammaṇaṃ…pe… kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti sukhasahagataṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, sukhaṃ hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, sukhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
734已對照

七百三十四、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以所觸為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有尋、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

734Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
735已對照

七百三十五、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與喜悅俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有尋、有伺、有喜、有樂、有心一境性、有意根、有喜悅根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

735Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, pīti hoti, sukhaṃ hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, somanassindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
736已對照

七百三十六、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有尋、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

736Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
737已對照

七百三十七、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,由於欲界善業已作、已積集,異熟的意識界生起,與喜悅俱行、與智相應……乃至……與喜悅俱行、與智相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與智不相應……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智相應……乃至……與舍俱行、與智相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智不相應……乃至……與舍俱行、與智不相應,有行地,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

737Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā ñāṇasampayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
738已對照

七百三十八、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——地遍[禪],於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

738Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
739已對照

七百三十九、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,為生於無色界而修習道,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一無色界善業已作、已積集,作為異熟,完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

739Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
740已對照

七百四十、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,修習能出離的、趣向損減的出世間禪,為舍斷諸見執、為證得第一地,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一出世間善業已作、已修習,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——苦行道遲證智、空,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

740Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva lokuttarassa kusalassa kammassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
741已對照

七百四十一、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,由於不善業已作、已積集,異熟的眼識生起,與舍俱行,以色為所緣……乃至……耳識生起,與舍俱行,以聲為所緣……乃至……鼻識生起,與舍俱行,以香為所緣……乃至……舌識生起,與舍俱行,以味為所緣……乃至……身識生起,與苦俱行,以所觸為所緣,於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有苦、有心一境性、有意根、有苦根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

741Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ…pe… sotaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ saddārammaṇaṃ…pe… ghānaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ gandhārammaṇaṃ…pe… jivhāviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rasārammaṇaṃ…pe… kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti dukkhasahagataṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, dukkhaṃ hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, dukkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
742已對照

七百四十二、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,由於不善業已作、已積集,異熟的意界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以所觸為所緣……乃至……意識界生起,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有尋、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

742Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā…pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
743已對照

四、唯作分

七百四十三、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,意界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以所觸為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有尋、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

743Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye manodhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
744已對照

七百四十四、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,意識界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,與喜悅俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣……乃至……意識界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,與舍俱行,以色為所緣,或……乃至……或以法為所緣,或緣於任何[所緣],於那時有觸、有受、有想、有思、有心、有尋、有伺、有舍、有心一境性、有精進根、有定根、有意根、有舍根、有命根;或者凡於那時另有其他緣所生的非色諸法。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

744Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā somanassasahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā…pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, vīriyindriyaṃ hoti, samādhindriyaṃ hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
745已對照

七百四十五、三無礙解:義無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

哪些法是無記的?於某時,意識界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,與喜悅俱行、與智相應……乃至……與喜悅俱行、與智相應,有行地……乃至……與喜悅俱行、與智不相應……乃至……與喜悅俱行、與智不相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智相應……乃至……與舍俱行、與智相應,有行地……乃至……與舍俱行、與智不相應……乃至……與舍俱行、與智不相應,有行地……乃至……修習色界禪……乃至……修習無色界禪,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,為現法樂住……乃至……完全超越無所有處,舍斷樂……乃至……成就並住於與非想非非想處想俱行的第四禪,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是無記的。於這些法的智是義無礙解。凡以何種詞說而有那些法的施設,於那法之詞說的稱說上的智是詞無礙解。凡以何種智了知那些智:“這些智是闡明這一義的”,於諸智的智是辯無礙解。

745Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā somanassasahagatā ñāṇasampayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti…pe… arūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ…pe… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
746已對照

七百四十六、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。三無礙解於欲界善中的四個與智相應的心生起中、於唯作中的四個與智相應的心生起中生起。義無礙解既於這些中生起,也於四道、四果中生起。

746Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Tisso paṭisambhidā kāmāvacarakusalato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu, kiriyato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu uppajjanti. Atthapaṭisambhidā etesu ceva uppajjati, catūsu maggesu catūsu phalesu ca uppajjati.
747已對照

阿毗達摩分別。

三、問分

七百四十七、四無礙解:義無礙解、法無礙解、詞無礙解、辯無礙解。

747Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.
748已對照

七百四十八、四無礙解中,有幾種是善、幾種是不善、幾種是無記……乃至……幾種是有諍、幾種是無諍?

748Catunnaṃ paṭisambhidānaṃ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā…pe… kati saraṇā, kati araṇā?
749已對照

一、三法

七百四十九、[四無礙解]或善、或無記。或與樂受相應、或與不苦不樂受相應。三無礙解或異熟法法、或非異熟非異熟法法;義無礙解或異熟、或異熟法法、或非異熟非異熟法法。三無礙解是非執受而順取的;義無礙解或非執受而順取、或非執受非順取。三無礙解是非雜染而順雜染的;義無礙解或非雜染而順雜染、或非雜染非順雜染。

三無礙解是有尋有伺的;義無礙解或有尋有伺、或無尋唯伺、或無尋無伺。或與喜俱行、或與樂俱行、或與舍俱行。既非應以見、亦非應以修舍斷。是無應以見、亦無應以修舍斷之因的。

三無礙解或趣向積集、或非趣向積集非趣向損減;義無礙解或趣向積集、或趣向損減、或非趣向積集非趣向損減。

三無礙解是非有學非無學的;義無礙解或有學、或無學、或非有學非無學。三無礙解是有限的;義無礙解或有限、或無量。詞無礙解是有限所緣的;三無礙解或有限所緣、或廣大所緣、或無量所緣。

三無礙解是中等的;義無礙解或中等、或殊勝。三無礙解是不決定的;義無礙解或正性決定、或不決定。詞無礙解不應說是“以道為所緣的”,也不應說是“以道為因的”,也不應說是“以道為增上的”;義無礙解不以道為所緣,或以道為因、或以道為增上,或不應說是“以道為因的”,也不應說是“以道為增上的”;兩無礙解或以道為所緣,不以道為因,或以道為增上,或不應說是“以道為所緣的”,也不應說是“以道為增上的”。

三無礙解或已生、或未生,不應說是“將生的”;義無礙解或已生、或未生、或將生。或過去、或未來、或現在。詞無礙解是現在所緣的;兩無礙解或過去所緣、或未來所緣、或現在所緣;義無礙解或過去所緣、或未來所緣、或現在所緣,或不應說是“過去所緣的”,也不應說是“未來所緣的”,也不應說是“現在所緣的”。或內、或外、或內外。詞無礙解是外所緣的;三無礙解或內所緣、或外所緣、或內外所緣。是無見無對的。

749Siyā kusalā, siyā abyākatā. Siyā sukhāya vedanāya sampayuttā, siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā. Tisso paṭisambhidā siyā vipākadhammadhammā, siyā nevavipākanavipākadhammadhammā; atthapaṭisambhidā siyā vipākā, siyā vipākadhammadhammā, siyā nevavipākanavipākadhammadhammā. Tisso paṭisambhidā anupādinnupādāniyā; atthapaṭisambhidā siyā anupādinnupādāniyā, siyā anupādinnaanupādāniyā. Tisso paṭisambhidā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā; atthapaṭisambhidā siyā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, siyā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā. Tisso paṭisambhidā savitakkasavicārā; atthapaṭisambhidā siyā savitakkasavicārā, siyā avitakkavicāramattā, siyā avitakkaavicārā. Siyā pītisahagatā, siyā sukhasahagatā, siyā upekkhāsahagatā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā. Tisso paṭisambhidā siyā ācayagāmino, siyā nevācayagāmināpacayagāmino; atthapaṭisambhidā siyā ācayagāminī, siyā apacayagāminī, siyā nevācayagāmināpacayagāminī. Tisso paṭisambhidā nevasekkhanāsekkhā, atthapaṭisambhidā siyā sekkhā, siyā asekkhā, siyā nevasekkhanāsekkhā. Tisso paṭisambhidā parittā; atthapaṭisambhidā siyā parittā, siyā appamāṇā. Niruttipaṭisambhidā parittārammaṇā; tisso paṭisambhidā siyā parittārammaṇā, siyā mahaggatārammaṇā, siyā appamāṇārammaṇā. Tisso paṭisambhidā majjhimā; atthapaṭisambhidā siyā majjhimā, siyā paṇītā. Tisso paṭisambhidā aniyatā; atthapaṭisambhidā siyā sammattaniyatā, siyā aniyatā. Niruttipaṭisambhidā na vattabbā – maggārammaṇātipi, maggahetukātipi, maggādhipatinītipi; atthapaṭisambhidā na maggārammaṇā, siyā maggahetukā, siyā maggādhipatinī, siyā na vattabbā maggahetukātipi, maggādhipatinītipi; dve paṭisambhidā siyā maggārammaṇā, na maggahetukā, siyā maggādhipatino, siyā na vattabbā maggārammaṇātipi, maggādhipatinotipi. Tisso paṭisambhidā siyā uppannā, siyā anuppannā, na vattabbā uppādinoti; atthapaṭisambhidā siyā uppannā, siyā anuppannā, siyā uppādinī. Siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā. Niruttipaṭisambhidā paccuppannārammaṇā; dve paṭisambhidā siyā atītārammaṇā, siyā anāgatārammaṇā, siyā paccuppannārammaṇā; atthapaṭisambhidā siyā atītārammaṇā, siyā anāgatārammaṇā, siyā paccuppannārammaṇā, siyā na vattabbā atītārammaṇātipi, anāgatārammaṇātipi, paccuppannārammaṇātipi. Siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā. Niruttipaṭisambhidā bahiddhārammaṇā; tisso paṭisambhidā siyā ajjhattārammaṇā, siyā bahiddhārammaṇā, siyā ajjhattabahiddhārammaṇā. Anidassanaapaṭighā.
750已對照

二、二法

七百五十、是因,是有因的,與因相應,既是因、又是有因,既是因、又與因相應,不應說是“非因而有因的”,也不應說是“非因而無因的”。

是有緣的,是有為的,是無見的,是無對的,是非色的,三無礙解是世間的,義無礙解或世間、或出世間,為某[識]所識知,不為某[識]所識知。

非漏。三無礙解是有漏的;義無礙解或有漏、或無漏。與漏不相應。三無礙解不應說是“既是漏、又是有漏的”,[而]是有漏而非漏;義無礙解不應說是“既是漏、又是有漏的”,或是有漏而非漏,或不應說是“有漏而非漏的”。不應說是“既是漏、又與漏相應的”,也不應說是“與漏相應而非漏的”。三無礙解是與漏不相應而有漏的;義無礙解或與漏不相應而有漏、或與漏不相應而無漏。

非結……乃至……非系……乃至……非暴流……乃至……非軛……乃至……非蓋……乃至……非執取……乃至……是有所緣的。非心,是心所的,與心相應,與心相雜,以心為等起,與心俱有,隨心轉。與心相雜而以心為等起,與心相雜、以心為等起、與心俱有,與心相雜、以心為等起、隨心轉,是外的,是非所造的,是非執受的。

非取……乃至……非煩惱……乃至……不應以見舍斷。不應以修舍斷。是無應以見舍斷之因的。是無應以修舍斷之因的。三無礙解是有尋的;義無礙解或有尋、或無尋。三無礙解是有伺的;義無礙解或有伺、或無伺。或有喜、或無喜。或與喜俱行、或不與喜俱行。或與樂俱行、或不與樂俱行。或與舍俱行、或不與舍俱行。三無礙解是欲界的;義無礙解或欲界、或非欲界。是非色界的。是非無色界的。三無礙解是系屬的;義無礙解或系屬、或不繫屬。三無礙解是不導向出離的;義無礙解或導向出離、或不導向出離。三無礙解是不決定的;義無礙解或決定、或不決定。三無礙解是有上的;義無礙解或有上、或無上。是無諍的。

750Hetū, sahetukā, hetusampayuttā, hetū ceva sahetukā ca, hetū ceva hetusampayuttā ca, na vattabbā na hetū sahetukātipi, nahetūahetukātipi. Sappaccayā, saṅkhatā, anidassanā, appaṭighā, arūpā, tisso paṭisambhidā lokiyā, atthapaṭisambhidā siyā lokiyā, siyā lokuttarā, kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā. No āsavā. Tisso paṭisambhidā sāsavā; atthapaṭisambhidā siyā sāsavā, siyā anāsavā. Āsavavippayuttā. Tisso paṭisambhidā na vattabbā āsavā ceva sāsavā cāti, sāsavā ceva no ca āsavā; atthapaṭisambhidā na vattabbā āsavo [āsavā (sī.) dhātuvibhaṅge pana pāṭhanānattaṃ natthi] ceva sāsavā cāti, siyā sāsavā ceva no ca āsavo [āsavā (sī.) dhātuvibhaṅge pana pāṭhanānattaṃ natthi], siyā na vattabbā sāsavā ceva no ca āsavāti. Na vattabbā āsavā ceva āsavasampayuttā cātipi, āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi. Tisso paṭisambhidā āsavavippayuttā sāsavā; atthapaṭisambhidā siyā āsavavippayuttā sāsavā, siyā āsavavippayuttā anāsavā. No saṃyojanā…pe… no ganthā…pe… no oghā…pe… no yogā…pe… no nīvaraṇā…pe… no parāmāsā…pe… sārammaṇā. No cittā, cetasikā, cittasampayuttā, cittasaṃsaṭṭhā, cittasamuṭṭhānā, cittasahabhuno, cittānuparivattino. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino, bāhirā, no upādā, anupādinnā. No upādānā…pe… no kilesā…pe… na dassanena pahātabbā. Na bhāvanāya pahātabbā. Na dassanena pahātabbahetukā. Na bhāvanāya pahātabbahetukā. Tisso paṭisambhidā savitakkā; atthapaṭisambhidā siyā savitakkā, siyā avitakkā. Tisso paṭisambhidā savicārā; atthapaṭisambhidā siyā savicārā, siyā avicārā. Siyā sappītikā, siyā appītikā. Siyā pītisahagatā, siyā na pītisahagatā. Siyā sukhasahagatā, siyā na sukhasahagatā. Siyā upekkhāsahagatā, siyā na upekkhāsahagatā. Tisso paṭisambhidā kāmāvacarā; atthapaṭisambhidā siyā kāmāvacarā, siyā na kāmāvacarā. Na rūpāvacarā. Na arūpāvacarā. Tisso paṭisambhidā pariyāpannā; atthapaṭisambhidā siyā pariyāpannā, siyā apariyāpannā. Tisso paṭisambhidā aniyyānikā; atthapaṭisambhidā siyā niyyānikā, siyā aniyyānikā. Tisso paṭisambhidā aniyatā; atthapaṭisambhidā siyā niyatā, siyā aniyatā. Tisso paṭisambhidā sauttarā; atthapaṭisambhidā siyā sauttarā, siyā anuttarā. Araṇāti.
已對照

問分。

已對照

無礙解分別終。