快樂巴利palinanda.cc

分別論·無量分別 Appamaññāvibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ

本經目錄問分。無量分別終。

642已對照

十三、無量分別

一、經分別

六百四十二、四無量:在此,比丘以與慈俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與慈俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。以與悲俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與悲俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。以與喜俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與喜俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。以與舍俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。

642Catasso appamaññāyo – idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ [catutthiṃ (sī.)]. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [abyāpajjhena (sī. syā.)] pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
643已對照

一、慈

六百四十三、比丘如何以與慈俱的心遍滿一方而住?猶如見到一個可愛、可意的人會對他起慈一樣,正是這樣,他以慈遍滿一切眾生。

此中什麼是慈?凡對眾生的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。

此中什麼是心?凡心、意、意所、內心、白淨、意、意處、意根、識、識蘊、由彼而生的意識界——這稱為“心”。這心與這慈俱、俱生、相雜、相應。因此稱為“以與慈俱的心”。

643Kathañca bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati? Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mettāyeyya, evameva sabbe satte mettāya pharati. Tattha katamā mettā? Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘mettāsahagatena cetasā’’ti.
644已對照

六百四十四、“一方”者:或東方,或西方,或北方,或南方,或上,或下,或四方,或隅方。

644‘‘Ekaṃ disa’’nti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā.
645已對照

六百四十五、“遍滿”者:遍滿、勝解。

645‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
646已對照

六百四十六、“而住”者:行止、進行、護持、維持、維繫、行、住。因此稱為“而住”。

646‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
647已對照

六百四十七、“第二[方]亦然”者:猶如一方,第二方亦然,第三方亦然,第四方亦然,上亦然,下亦然,四方亦然,隅方亦然。

647‘‘Tathā dutiya’’nti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ.
648已對照

六百四十八、“於一切處,以一切為己,一切世間”者:完全地、徹底地、無餘、無遺。這是遍取之語——“於一切處,以一切為己,一切世間”。

648‘‘Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ. Pariyādāyavacanametaṃ – ‘‘sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti.
649已對照

六百四十九、“以與慈俱的心”——此中什麼是慈?凡對眾生的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。

此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。這心與這慈俱、俱生、相雜、相應。因此稱為“以與慈俱的心”。

649‘‘Mettāsahagatena cetasā’’ti tattha katamā mettā? Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘mettāsahagatena cetasā’’ti.
650已對照

六百五十、“廣”者:凡廣的,那是大的;凡大的,那是無量的;凡無量的,那是無怨的;凡無怨的,那是無惱害的。

650‘‘Vipulenā’’ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ, yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ, yaṃ appamāṇaṃ so avero, yo avero so abyāpajjo [abyāpajjho (sī. syā.)].
651已對照

六百五十一、“遍滿”者:遍滿、勝解。

651‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
652已對照

六百五十二、“而住”者……乃至……因此稱為“而住”。

652‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
653已對照

二、悲

六百五十三、比丘如何以與悲俱的心遍滿一方而住?猶如見到一個貧困、具諸惡行的人會悲憫[他]一樣,正是這樣,他以悲遍滿一切眾生。

此中什麼是悲?凡對眾生的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。

此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。這心與這悲俱、俱生、相雜、相應。因此稱為“以與悲俱的心”。

653Kathañca bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati? Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ duggataṃ durūpetaṃ disvā karuṇāyeyya, evameva sabbe satte karuṇāya pharati. Tattha katamā karuṇā? Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya karuṇāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘karuṇāsahagatena cetasā’’ti.
654已對照

六百五十四、“一方”者:或東方,或西方,或北方,或南方,或上,或下,或四方,或隅方。

654‘‘Ekaṃ disa’’nti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā.
655已對照

六百五十五、“遍滿”者:遍滿、勝解。

655‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
656已對照

六百五十六、“而住”者:行止、進行、護持、維持、維繫、行、住。因此稱為“而住”。

656‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
657已對照

六百五十七、“第二[方]亦然”者:猶如一方,第二方亦然,第三方亦然,第四方亦然,上亦然,下亦然,四方亦然,隅方亦然。

657‘‘Tathā dutiya’’nti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ.
658已對照

六百五十八、“於一切處,以一切為己,一切世間”者:完全地、徹底地、無餘、無遺。這是遍取之語——“於一切處,以一切為己,一切世間”。

658‘‘Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ. Pariyādāyavacanametaṃ – ‘‘sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti.
659已對照

六百五十九、“以與悲俱的心”——此中什麼是悲?凡對眾生的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。

此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。這心與這悲俱、俱生、相雜、相應。因此稱為“以與悲俱的心”。

659‘‘Karuṇāsahagatena cetasā’’ti tattha katamā karuṇā? Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya karuṇāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘karuṇāsahagatena cetasā’’ti.
660已對照

六百六十、“廣”者:凡廣的,那是大的;凡大的,那是無量的;凡無量的,那是無怨的;凡無怨的,那是無惱害的。

660‘‘Vipulenā’’ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ, yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ, yaṃ appamāṇaṃ so avero, yo avero so abyāpajjo.
661已對照

六百六十一、“遍滿”者:遍滿、勝解。

661‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
662已對照

六百六十二、“而住”者……乃至……因此稱為“而住”。

662‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
663已對照

三、喜

六百六十三、比丘如何以與喜俱的心遍滿一方而住?猶如見到一個可愛、可意的人會歡喜一樣,正是這樣,他以喜遍滿一切眾生。

此中什麼是喜?凡對眾生的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。

此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。這心與這喜俱、俱生、相雜、相應。因此稱為“以與喜俱的心”。

663Kathañca bhikkhu muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati? Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mudito assa, evameva sabbe satte muditāya pharati. Tattha katamā muditā? Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya muditāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘muditāsahagatena cetasā’’ti.
664已對照

六百六十四、“一方”者:或東方,或西方,或北方,或南方,或上,或下,或四方,或隅方。

664‘‘Ekaṃ disa’’nti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā.
665已對照

六百六十五、“遍滿”者:遍滿、勝解。

665‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
666已對照

六百六十六、“而住”者……乃至……因此稱為“而住”。

666‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
667已對照

六百六十七、“第二[方]亦然”者:猶如一方,第二方亦然,第三方亦然,第四方亦然,上亦然,下亦然,四方亦然,隅方亦然。

667‘‘Tathā dutiya’’nti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ.
668已對照

六百六十八、“於一切處,以一切為己,一切世間”者:完全地、徹底地、無餘、無遺。這是遍取之語——“於一切處,以一切為己,一切世間”。

668‘‘Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ. Pariyādāyavacanametaṃ – ‘‘sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti.
669已對照

六百六十九、“以與喜俱的心”——此中什麼是喜?凡對眾生的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。

此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。這心與這喜俱、俱生、相雜、相應。因此稱為“以與喜俱的心”。

669‘‘Muditāsahagatena cetasā’’ti tattha katamā muditā? Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya muditāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘muditāsahagatena cetasā’’ti.
670已對照

六百七十、“廣”者:凡廣的,那是大的;凡大的,那是無量的;凡無量的,那是無怨的;凡無怨的,那是無惱害的。

670‘‘Vipulenā’’ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ, yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ, yaṃ appamāṇaṃ so avero, yo avero so abyāpajjo.
671已對照

六百七十一、“遍滿”者:遍滿、勝解。

671‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
672已對照

六百七十二、“而住”者……乃至……因此稱為“而住”。

672‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
673已對照

四、舍

六百七十三、比丘如何以與舍俱的心遍滿一方而住?猶如見到一個既非可意、也非不可意的人會持舍一樣,正是這樣,他以舍遍滿一切眾生。

此中什麼是舍?凡對眾生的舍、舍著、已舍著之性、舍心解脫——這稱為“舍”。

此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。這心與這舍俱、俱生、相雜、相應。因此稱為“以與舍俱的心”。

673Kathañca bhikkhu upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati? Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ neva manāpaṃ na amanāpaṃ disvā upekkhako assa, evameva sabbe satte upekkhāya pharati. Tattha katamā upekkhā? Yā sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya upekkhāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘upekkhāsahagatena cetasā’’ti.
674已對照

六百七十四、“一方”者:或東方,或西方,或北方,或南方,或上,或下,或四方,或隅方。

674‘‘Ekaṃ disa’’nti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā.
675已對照

六百七十五、“遍滿”者:遍滿、勝解。

675‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
676已對照

六百七十六、“而住”者……乃至……因此稱為“而住”。

676‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
677已對照

六百七十七、“第二[方]亦然”者:猶如一方,第二方亦然,第三方亦然,第四方亦然,上亦然,下亦然,四方亦然,隅方亦然。

677‘‘Tathā dutiya’’nti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ.
678已對照

六百七十八、“於一切處,以一切為己,一切世間”者:完全地、徹底地、無餘、無遺。這是遍取之語——“於一切處,以一切為己,一切世間”。

678‘‘Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ. Pariyādāyavacanametaṃ – ‘‘sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ loka’’nti.
679已對照

六百七十九、“以與舍俱的心”——此中什麼是舍?凡對眾生的舍、舍著、已舍著之性、舍心解脫——這稱為“舍”。

此中什麼是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意識界——這稱為“心”。這心與這舍俱、俱生、相雜、相應。因此稱為“以與舍俱的心”。

679‘‘Upekkhāsahagatena cetasā’’ti, tattha katamā upekkhā? Yā sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya upekkhāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘upekkhāsahagatena cetasā’’ti.
680已對照

六百八十、“廣”者:凡廣的,那是大的;凡大的,那是無量的;凡無量的,那是無怨的;凡無怨的,那是無惱害的。

680‘‘Vipulenā’’ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ, yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ, yaṃ appamāṇaṃ so avero, yo avero so abyāpajjo.
681已對照

六百八十一、“遍滿”者:遍滿、勝解。

681‘‘Pharitvā’’ti pharitvā adhimuccitvā.
682已對照

六百八十二、“而住”者……乃至……因此稱為“而住”。

682‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
683已對照

經分別。

二、阿毗達摩分別

六百八十三、四無量:慈、悲、喜(muditā)、舍。

683Catasso appamaññāyo – mettā, karuṇā, muditā, upekkhā.
684已對照

六百八十四、此中什麼是慈?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

此中什麼是慈?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

此中什麼是慈?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,離喜……乃至……成就並住於第三禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

684Tattha katamā mettā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā. Tattha katamā mettā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā. Tattha katamā mettā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā.
685已對照

六百八十五、在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲,離諸不善法,無尋、唯伺,離生喜、樂,成就並住於第二禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,尋、伺寂止……乃至……成就並住於第三禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,離喜……乃至……成就並住於第四禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

685Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā.
686已對照

六百八十六、此中什麼是悲?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

此中什麼是悲?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,離喜……乃至……成就並住於第二禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

此中什麼是悲?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,離喜……乃至……成就並住於第三禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

686Tattha katamā karuṇā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā. Tattha katamā karuṇā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā. Tattha katamā karuṇā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā.
687已對照

六百八十七、在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲,離諸不善法,無尋、唯伺,離生喜、樂,成就並住於第二禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,尋、伺寂止……乃至……成就並住於第三禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,離喜……乃至……成就並住於第四禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

687Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā.
688已對照

六百八十八、此中什麼是喜?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與喜(muditā)俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

此中什麼是喜?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪——與喜俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

此中什麼是喜?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,離喜……乃至……成就並住於第三禪——與喜俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

688Tattha katamā muditā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā. Tattha katamā muditā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyatanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā. Tattha katamā muditā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā.
689已對照

六百八十九、在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與喜俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲,離諸不善法,無尋、唯伺,離生喜、樂,成就並住於第二禪——與喜俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,尋、伺寂止……乃至……成就並住於第三禪——與喜俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

在此,比丘於某時為生於色界而修習道,離喜……乃至……成就並住於第四禪——與喜俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

689Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā.
690已對照

六百九十、此中什麼是舍?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪——與舍俱行的,凡於那時的舍、舍著、已舍著之性、舍心解脫——這稱為“舍”。其餘諸法與舍相應。

690Tattha katamā upekkhā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati upekkhāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Avasesā dhammā upekkhāya sampayuttā.
691已對照

六百九十一、四無量:慈、悲、喜、舍。

691Catasso appamaññāyo – mettā, karuṇā, muditā, upekkhā.
692已對照

六百九十二、此中什麼是慈?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與慈俱行的,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

此中什麼是慈?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪——與慈俱行的,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,尋、伺寂止……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……初禪……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

692Tattha katamā mettā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā. Tattha katamā mettā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā.
693已對照

六百九十三、此中什麼是悲?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與悲俱行的,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

此中什麼是悲?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪——與悲俱行的,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,尋、伺寂止……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……初禪……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪——與悲俱行的,凡於那時的悲、悲愍、悲愍性、悲心解脫——這稱為“悲”。其餘諸法與悲相應。

693Tattha katamā karuṇā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā. Tattha katamā karuṇā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati karuṇāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘karuṇā’’. Avasesā dhammā karuṇāya sampayuttā.
694已對照

六百九十四、此中什麼是喜?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與喜俱行的,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與喜俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

此中什麼是喜?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪——與喜俱行的,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,尋、伺寂止……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……初禪……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪——與喜俱行的,凡於那時的喜、喜著、已喜著之性、喜心解脫——這稱為“喜”。其餘諸法與喜相應。

694Tattha katamā muditā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā. Tattha katamā muditā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati muditāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘muditā’’. Avasesā dhammā muditāya sampayuttā.
695已對照

六百九十五、此中什麼是舍?在此,比丘於某時為生於色界而修習道,舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪——與舍俱行的,於那時有觸……乃至……有不散亂。這些法是善的。由於那同一色界善業已作、已積集,作為異熟,舍斷樂與舍斷苦……乃至……成就並住於第四禪——與舍俱行的,凡於那時的舍、舍著、已舍著之性、舍心解脫——這稱為“舍”。其餘諸法與舍相應。

695Tattha katamā upekkhā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati upekkhāsahagataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati upekkhāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Avasesā dhammā upekkhāya sampayuttā.
696已對照

六百九十六、四無量:慈、悲、喜、舍。

696Catasso appamaññāyo – mettā, karuṇā, muditā, upekkhā.
697已對照

六百九十七、此中什麼是慈?在此,比丘於某時修習色界禪,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,為現法樂住,已離諸欲……乃至……成就並住於初禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

此中什麼是慈?在此,比丘於某時修習色界禪,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,為現法樂住,尋、伺寂止……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……初禪……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪——與慈俱行的,凡於那時的慈、慈愍、慈愍性、慈心解脫——這稱為“慈”。其餘諸法與慈相應。

697Tattha katamā mettā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā. Tattha katamā mettā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati mettāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘mettā’’. Avasesā dhammā mettāya sampayuttā.
698已對照

六百九十八、此中什麼是悲……乃至……此中什麼是喜……乃至……此中什麼是舍?在此,比丘於某時修習色界禪,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非業的異熟,為現法樂住,舍斷樂與舍斷苦……乃至……成就並住於第四禪——與舍俱行的,凡於那時的舍、舍著、已舍著之性、舍心解脫——這稱為“舍”。其餘諸法與舍相應。

698Tattha katamā karuṇā…pe… tattha katamā muditā…pe… tattha katamā upekkhā? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati upekkhāsahagataṃ, yā tasmiṃ samaye upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Avasesā dhammā upekkhāya sampayuttā.
699已對照

阿毗達摩分別。

三、問分

六百九十九、四無量:在此,比丘以與慈俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與慈俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住;以與悲俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與悲俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住;以與喜(muditā)俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與喜俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住;以與舍俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。

699Catasso appamaññāyo – idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati; karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati; muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati; upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
700已對照

七百、四無量中,有幾種是善、幾種是不善、幾種是無記……乃至……幾種是有諍、幾種是無諍?

700Catunnaṃ appamaññānaṃ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā…pe… kati saraṇā, kati araṇā?
701已對照

一、三法

七百零一、或善、或無記。三無量與樂受相應,舍與不苦不樂受相應。或異熟、或異熟法法、或非異熟非異熟法法。或執受而順取、或非執受而順取。是非雜染而順雜染的。三無量或有尋有伺、或無尋唯伺、或無尋無伺;舍是無尋無伺的。三無量或與喜俱行、或與樂俱行,不與舍俱行,或不應說是“與喜俱行的”;舍與舍俱行。既非應以見、亦非應以修舍斷。是無應以見、亦無應以修舍斷之因的。或趣向積集、或非趣向積集非趣向損減,是非有學非無學的,是廣大的,不應說是“有限所緣的”,也不應說是“廣大所緣的”,也不應說是“無量所緣的”。是中等的,是不決定的,不應說是“以道為所緣的”,也不應說是“以道為因的”,也不應說是“以道為增上的”。或已生、或未生、或將生。或過去、或未來、或現在。不應說是“過去所緣的”,也不應說是“未來所緣的”,也不應說是“現在所緣的”。或內、或外、或內外,是外所緣的,是無見無對的。

701Siyā kusalā, siyā abyākatā. Tisso appamaññāyo sukhāya vedanāya sampayuttā, upekkhā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā. Siyā vipākā, siyā vipākadhammadhammā, siyā nevavipākanavipākadhammadhammā. Siyā upādinnupādāniyā, siyā anupādinnupādāniyā. Asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā. Tisso appamaññāyo siyā savitakkasavicārā, siyā avitakkavicāramattā, siyā avitakkaavicārā; upekkhā avitakkaavicārā. Tisso appamaññāyo siyā pītisahagatā, siyā sukhasahagatā, na upekkhāsahagatā, siyā na vattabbā pītisahagatāti; upekkhā upekkhāsahagatā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā. Siyā ācayagāmino, siyā nevācayagāmināpacayagāmino, nevasekkhanāsekkhā, mahaggatā, na vattabbā parittārammaṇātipi, mahaggatārammaṇātipi, appamāṇārammaṇātipi. Majjhimā, aniyatā, na vattabbā maggārammaṇātipi, maggahetukātipi, maggādhipatinotipi. Siyā uppannā, siyā anuppannā, siyā uppādino. Siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā. Na vattabbā atītārammaṇātipi, anāgatārammaṇātipi, paccuppannārammaṇātipi. Siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā, bahiddhārammaṇā, anidassanaappaṭighā.
702已對照

二、二法

七百零二、慈是因,三無量非因,是有因的,與因相應。慈既是因、又是有因;三無量不應說是“既是因、又是有因的”,[而]是有因而非因。慈既是因、又與因相應;三無量不應說是“既是因、又與因相應的”,[而]與因相應而非因。三無量是非因而有因的;慈不應說是“非因而有因的”,也不應說是“非因而無因的”。

是有緣的,是有為的,是無見的,是無對的,是非色的,是世間的,為某[識]所識知,不為某[識]所識知,非漏,是有漏的,與漏不相應,不應說是“既是漏、又是有漏的”,[而]是有漏而非漏,不應說是“既是漏、又與漏相應的”,也不應說是“與漏相應而非漏的”。是與漏不相應而有漏的。

非結……乃至……非系……乃至……非暴流……乃至……非軛……乃至……非蓋……乃至……非執取……乃至……是有所緣的,非心,是心所的,與心相應,與心相雜,以心為等起,與心俱有,隨心轉,與心相雜而以心為等起,與心相雜、以心為等起、與心俱有,與心相雜、以心為等起、隨心轉,是外的,是非所造的,或執受、或非執受。

非取……乃至……非煩惱……乃至……不應以見舍斷,不應以修舍斷,是無應以見舍斷之因的,是無應以修舍斷之因的。三無量或有尋、或無尋;舍是無尋的。三無量或有伺、或無伺;舍是無伺的。三無量或有喜、或無喜;舍是無喜的。三無量或與喜俱行、或不與喜俱行;舍不與喜俱行。三無量與樂俱行,舍不與樂俱行。舍與舍俱行,三無量不與舍俱行,是非欲界的,是色界的,是非無色界的,是系屬的,是不導向出離的,是不決定的,是有上的,是無諍的。

702Mettā hetu, tisso appamaññāyo na hetū, sahetukā, hetusampayuttā. Mettā hetu ceva sahetukā ca; tisso appamaññāyo na vattabbā hetū ceva sahetukā cāti, sahetukā ceva na ca hetū. Mettā hetu ceva hetusampayuttā ca; tisso appamaññāyo na vattabbā hetū ceva hetusampayuttā cāti, hetusampayuttā ceva na ca hetū. Tisso appamaññāyo na hetū sahetukā; mettā na vattabbā na hetu sahetukātipi, na hetu ahetukātipi. Sappaccayā, saṅkhatā, anidassanā, appaṭighā, arūpā, lokiyā, kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā, no āsavā, sāsavā, āsavavippayuttā, na vattabbā āsavā ceva sāsavā cāti, sāsavā ceva no ca āsavā, na vattabbā āsavā ceva āsavasampayuttā cātipi, āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi. Āsavavippayuttā sāsavā. No saṃyojanā…pe… no ganthā…pe… no oghā…pe… no yogā…pe… no nīvaraṇā…pe… no parāmāsā …pe… sārammaṇā, no cittā, cetasikā, cittasampayuttā, cittasaṃsaṭṭhā, cittasamuṭṭhānā, cittasahabhuno, cittānuparivattino, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino, bāhirā, no upādā, siyā upādinnā, siyā anupādinnā. No upādānā…pe… no kilesā…pe… na dassanena pahātabbā, na bhāvanāya pahātabbā, na dassanena pahātabbahetukā, na bhāvanāya pahātabbahetukā. Tisso appamaññāyo siyā savitakkā, siyā avitakkā; upekkhā avitakkā. Tisso appamaññāyo siyā savicārā, siyā avicārā; upekkhā avicārā. Tisso appamaññāyo siyā sappītikā, siyā appītikā; upekkhā appītikā. Tisso appamaññāyo siyā pītisahagatā, siyā na pītisahagatā; upekkhā na pītisahagatā. Tisso appamaññāyo sukhasahagatā, upekkhā na sukhasahagatā. Upekkhā upekkhāsahagatā, tisso appamaññāyo na upekkhāsahagatā, na kāmāvacarā, rūpāvacarā, na arūpāvacarā, pariyāpannā, aniyyānikā, aniyatā, sauttarā, araṇāti.
已對照

問分。

已對照

無量分別終。