快樂巴利palinanda.cc

人施設論·四法人施設 Catukkapuggalapaññatti

本經目錄四法的解說。

132已對照

四、四法人施設

一百三十二、哪種人是非善士呢?此處有一種人,是殺生者,是取不與者,是欲邪行者,是虛妄語者,是住於谷酒、花果酒[等]酒類之放逸者——這種人稱為“非善士”。

132Katamo ca puggalo asappuriso? Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘asappuriso’’.
133已對照

一百三十三、哪種人是比非善士更非善士者呢?此處有一種人,自己是殺生者,又勸導他人殺生;自己是取不與者,又勸導他人不與取;自己是欲邪行者,又勸導他人行欲邪行;自己是虛妄語者,又勸導他人說虛妄語;自己是住於谷酒、花果酒[等]酒類之放逸者,又勸導他人[飲用][導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類——這種人稱為“比非善士更非善士者”。

133Katamo ca puggalo asappurisena asappurisataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārī hoti parañca kāmesumicchācāre samādapeti, attanā ca musāvādī hoti parañca musāvāde samādapeti, attanā ca surāmerayamajjapamādaṭṭhāyī hoti parañca surāmerayamajjapamādaṭṭhāne samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘asappurisena asappurisataro’’.
134已對照

一百三十四、哪種人是善士呢?此處有一種人,遠離殺生,遠離不與取,遠離欲邪行,遠離虛妄語,遠離[導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類——這種人稱為“善士”。

134Katamo ca puggalo sappuriso? Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sappuriso’’.
135已對照

一百三十五、哪種人是比善士更善士者呢?此處有一種人,自己遠離殺生,又勸導他人遠離殺生;自己遠離不與取,又勸導他人遠離不與取;自己遠離欲邪行,又勸導他人遠離欲邪行;自己遠離虛妄語,又勸導他人遠離虛妄語;自己遠離[導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類,又勸導他人遠離[導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類——這種人稱為“比善士更善士者”。

135Katamo ca puggalo sappurisena sappurisataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca adinnādānā paṭivirato hoti parañca adinnādānā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti parañca kāmesumicchācārā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca musāvādā paṭivirato hoti parañca musāvādā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti parañca surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sappurisena sappurisataro’’.
136已對照

一百三十六、哪種人是惡者呢?此處有一種人,是殺生者,是取不與者,是欲邪行者,是虛妄語者,是離間語者,是粗惡語者,是雜穢語者,是貪欲者,是心已壞損者,是邪見者——這種人稱為“惡者”。

136Katamo ca puggalo pāpo? Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti, kāmesumicchācārī hoti, musāvādī hoti, pisuṇavāco [pisuṇāvāco] hoti, pharusavāco [pharusāvāco (sī.) dī. ni. 3.115] hoti, samphappalāpī hoti, abhijjhālu hoti, byāpannacitto hoti, micchādiṭṭhi [micchādiṭṭhī (ka.)] hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘pāpo’’.
137已對照

一百三十七、哪種人是比惡者更惡者呢?此處有一種人,自己是殺生者,又勸導他人殺生;自己是取不與者,又勸導他人不與取;自己是欲邪行者,又勸導他人行欲邪行;自己是虛妄語者,又勸導他人說虛妄語;自己是離間語者,又勸導他人說離間語;自己是粗惡語者,又勸導他人說粗惡語;自己是雜穢語者,又勸導他人說雜穢語;自己是貪欲者,又勸導他人貪欲;自己是心已壞損者,又勸導他人瞋恚;自己是邪見者,又勸導他人持邪見——這種人稱為“比惡者更惡者”。

137Katamo ca puggalo pāpena pāpataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārī hoti parañca kāmesumicchācāre samādapeti, attanā ca musāvādī hoti parañca musāvāde samādapeti, attanā ca pisuṇavāco hoti parañca pisuṇāya vācāya samādapeti, attanā ca pharusavāco hoti parañca pharusāya vācāya samādapeti, attanā ca samphappalāpī hoti parañca samphappalāpe samādapeti, attanā ca abhijjhālu hoti parañca abhijjhāya samādapeti, attanā ca byāpannacitto hoti parañca byāpāde samādapeti, attanā ca micchādiṭṭhi hoti parañca micchādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘pāpena pāpataro’’.
138已對照

一百三十八、哪種人是善者呢?此處有一種人,遠離殺生,遠離不與取,遠離欲邪行,遠離虛妄語,遠離離間語,遠離粗惡語,遠離雜穢語,是無貪欲者,是心無壞損者,是正見者——這種人稱為“善者”。

138Katamo ca puggalo kalyāṇo? Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti, kāmesumicchācārā paṭivirato hoti, musāvādā paṭivirato hoti, pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, pharusāya vācāya paṭivirato hoti, samphappalāpā paṭivirato hoti, anabhijjhālu hoti, abyāpannacitto hoti, sammādiṭṭhi [sammādiṭṭhī (ka.)] hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kalyāṇo’’.
139已對照

一百三十九、哪種人是比善者更善者呢?此處有一種人,自己遠離殺生,又勸導他人遠離殺生;自己遠離不與取,又勸導他人遠離不與取;自己遠離欲邪行,又勸導他人遠離欲邪行;自己遠離虛妄語,又勸導他人遠離虛妄語;自己遠離離間語,又勸導他人遠離離間語;自己遠離粗惡語,又勸導他人遠離粗惡語;自己遠離雜穢語,又勸導他人遠離雜穢語;自己是無貪欲者,又勸導他人無貪欲;自己是心無壞損者,又勸導他人無瞋恚;自己是正見者,又勸導他人持正見——這種人稱為“比善者更善者”。

139Katamo ca puggalo kalyāṇena kalyāṇataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca adinnādānā paṭivirato hoti parañca adinnādānā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca kāmesumicchācārā paṭivirato hoti parañca kāmesumicchācārā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca musāvādā paṭivirato hoti parañca musāvādā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti parañca pisuṇāya vācāya veramaṇiyā samādapeti, attanā ca pharusāya vācāya paṭivirato hoti parañca pharusāya vācāya veramaṇiyā samādapeti, attanā ca samphappalāpā paṭivirato hoti parañca samphappalāpā veramaṇiyā samādapeti, attanā ca anabhijjhālu hoti parañca anabhijjhāya samādapeti, attanā ca abyāpannacitto hoti parañca abyāpāde samādapeti, attanā ca sammādiṭṭhi hoti parañca sammādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kalyāṇena kalyāṇataro’’.
140已對照

一百四十、哪種人是有惡法者呢?此處有一種人,是殺生者,是取不與者……乃至……是邪見者——這種人稱為“有惡法者”。

140Katamo ca puggalo pāpadhammo? Idhekacco puggalo pāṇātipātī hoti, adinnādāyī hoti…pe… micchādiṭṭhi hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘pāpadhammo’’.
141已對照

一百四十一、哪種人是比有惡法者更有惡法者呢?此處有一種人,自己是殺生者,又勸導他人殺生;自己是取不與者,又勸導他人不與取……乃至……自己是邪見者,又勸導他人持邪見——這種人稱為“比有惡法者更有惡法者”。

141Katamo ca puggalo pāpadhammena pāpadhammataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātī hoti parañca pāṇātipāte samādapeti, attanā ca adinnādāyī hoti parañca adinnādāne samādapeti…pe… attanā ca micchādiṭṭhi hoti parañca micchādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘pāpadhammena pāpadhammataro’’.
142已對照

一百四十二、哪種人是有善法者呢?此處有一種人,遠離殺生,遠離不與取……乃至……是正見者——這種人稱為“有善法者”。

142Katamo ca puggalo kalyāṇadhammo? Idhekacco puggalo pāṇātipātā paṭivirato hoti, adinnādānā paṭivirato hoti…pe… samādiṭṭhi hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kalyāṇadhammo’’.
143已對照

一百四十三、哪種人是比有善法者更有善法者呢?此處有一種人,自己遠離殺生,又勸導他人遠離殺生……乃至……自己是正見者,又勸導他人持正見——這種人稱為“比有善法者更有善法者”。

143Katamo ca puggalo kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro? Idhekacco puggalo attanā ca pāṇātipātā paṭivirato hoti parañca pāṇātipātā veramaṇiyā samādapeti…pe… attanā ca sammādiṭṭhi hoti parañca sammādiṭṭhiyā samādapeti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro’’.
144已對照

一百四十四、哪種人是有罪者呢?此處有一種人,具足有罪的身業,具足有罪的語業,具足有罪的意業——這種人稱為“有罪者”。

144Katamo ca puggalo sāvajjo? Idhekacco puggalo sāvajjena kāyakammena samannāgato hoti, sāvajjena vacīkammena samannāgato hoti, sāvajjena manokammena samannāgato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sāvajjo’’.
145已對照

一百四十五、哪種人是多罪者呢?此處有一種人,多具足有罪的身業,少[具足]無罪的[身業];多具足有罪的語業,少[具足]無罪的[語業];多具足有罪的意業,少[具足]無罪的[意業]——這種人稱為“多罪者”。

145Katamo ca puggalo vajjabahulo? Idhekacco puggalo sāvajjena bahulaṃ kāyakammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena, sāvajjena bahulaṃ vacīkammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena, sāvajjena bahulaṃ manokammena samannāgato hoti appaṃ anavajjena – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘vajjabahulo’’.
146已對照

一百四十六、哪種人是少罪者呢?此處有一種人,多具足無罪的身業,少[具足]有罪的[身業];多具足無罪的語業,少[具足]有罪的[語業];多具足無罪的意業,少[具足]有罪的[意業]——這種人稱為“少罪者”。

146Katamo ca puggalo appavajjo? Idhekacco puggalo anavajjena bahulaṃ kāyakammena samannāgato hoti appaṃ sāvajjena, anavajjena bahulaṃ vacīkammena samannāgato hoti appaṃ sāvajjena, anavajjena bahulaṃ manokammena samannāgato hoti appaṃ sāvajjena – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘appavajjo’’.
147已對照

一百四十七、哪種人是無罪者呢?此處有一種人,具足無罪的身業,具足無罪的語業,具足無罪的意業——這種人稱為“無罪者”。

147Katamo ca puggalo anavajjo? Idhekacco puggalo anavajjena kāyakammena samannāgato hoti, anavajjena vacīkammena samannāgato hoti, anavajjena manokammena samannāgato hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘anavajjo’’.
148已對照

一百四十八、哪種人是略開知者呢?凡是在[法]被舉說的同時便有法現觀的人——這種人稱為“略開知者”。

148Katamo ca puggalo ugghaṭitaññū? Yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ugghaṭitaññū’’.
149已對照

一百四十九、哪種人是廣演知者呢?凡是在略說之義被廣分別時才有法現觀的人——這種人稱為“廣演知者”。

149Katamo ca puggalo vipañcitaññū? Yassa puggalassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthe vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘vipañcitaññū’’.
150已對照

一百五十、哪種人是所應引導者呢?凡是由誦習、遍問、如理作意、親近、結交、侍奉善友,如是次第而有法現觀的人——這種人稱為“所應引導者”。

150Katamo ca puggalo neyyo? Yassa puggalassa uddesato paripucchato yoniso manasikaroto kalyāṇamitte sevato bhajato payirupāsato evaṃ anupubbena dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘neyyo’’.
151已對照

一百五十一、哪種人是文句為極者呢?凡是雖多聞、多說、多持、多誦,在那一生中仍無法現觀的人——這種人稱為“文句為極者”。

151Katamo ca puggalo padaparamo? Yassa puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘padaparamo’’.
152已對照

一百五十二、哪種人是辯才相應者而非辯才流暢者呢?此處有一種人,被問到問題時,說得相應,而不迅速——這種人稱為“辯才相應者而非辯才流暢者”。

152Katamo ca puggalo yuttappaṭibhāno [yuttapaṭibhāṇo (syā.) a. ni. 4.132] no muttappaṭibhāno? Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno yuttaṃ vadati no sīghaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno’’.
153已對照

一百五十三、哪種人是辯才流暢者而非辯才相應者呢?此處有一種人,被問到問題時,說得迅速,而不相應——這種人稱為“辯才流暢者而非辯才相應者”。

153Katamo ca puggalo muttappaṭibhāno no yuttappaṭibhāno? Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno sīghaṃ vadati no yuttaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘muttappaṭibhāno no yuttappaṭibhāno’’.
154已對照

一百五十四、哪種人既是辯才相應者也是辯才流暢者呢?此處有一種人,被問到問題時,說得相應,也迅速——這種人稱為“既是辯才相應者也是辯才流暢者”。

154Katamo ca puggalo yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca? Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno yuttañca vadati sīghañca – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca’’.
155已對照

一百五十五、哪種人既非辯才相應者也非辯才流暢者呢?此處有一種人,被問到問題時,說得既不相應,也不迅速——這種人稱為“既非辯才相應者也非辯才流暢者”。

155Katamo ca puggalo neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno? Idhekacco puggalo pañhaṃ puṭṭho samāno neva yuttaṃ vadati no sīghaṃ – ayaṃ vuccati, puggalo ‘‘neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno’’.
156已對照

一百五十六、此中哪四種人是說法者呢?此處有一種說法者說得少,並且不相合;而他的眾對於相合與不相合不善巧。這樣的說法者,在這樣的眾中,正被算作說法者。

又此處有一種說法者說得少,並且相合;而他的眾對於相合與不相合善巧。這樣的說法者,在這樣的眾中,正被算作說法者。

又此處有一種說法者說得多,並且不相合;而他的眾對於相合與不相合不善巧。這樣的說法者,在這樣的眾中,正被算作說法者。

又此處有一種說法者說得多,並且相合;而他的眾對於相合與不相合善巧。這樣的說法者,在這樣的眾中,正被算作說法者。這就是四種“說法者”。

156Tattha katame cattāro dhammakathikā puggalā? Idhekacco dhammakathiko appañca bhāsati asahitañca, parisā cassa na kusalā hoti sahitāsahitassa. Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati. Idha panekacco dhammakathiko appañca bhāsati sahitañca, parisā cassa kusalā hoti sahitāsahitassa. Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati. Idha panekacco dhammakathiko bahuñca bhāsati asahitañca, parisā cassa na kusalā hoti sahitāsahitassa. Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati. Idha panekacco dhammakathiko bahuñca bhāsati sahitañca, parisā cassa kusalā hoti sahitāsahitassa. Evarūpo dhammakathiko evarūpāya parisāya dhammakathikotveva saṅkhaṃ gacchati. Ime cattāro ‘‘dhammakathikā puggalā’’.
157已對照

一百五十七、此中哪四種人是以云為喻的人呢?有四種雲:打雷而不降雨的、降雨而不打雷的、既打雷也降雨的、既不打雷也不降雨的。同樣,世間有這四種以云為喻的人存在、可得。哪四種[人]呢?打雷而不降雨的、降雨而不打雷的、既打雷也降雨的、既不打雷也不降雨的。

人怎樣是打雷而不降雨的呢?此處有一種人,是說者,不是做者。人就是這樣是打雷而不降雨的。猶如那打雷而不降雨的雲,這個人與它相似。

人怎樣是降雨而不打雷的呢?此處有一種人,是做者,不是說者。人就是這樣是降雨而不打雷的。猶如那降雨而不打雷的雲,這個人與它相似。

人怎樣是既打雷也降雨的呢?此處有一種人,既是說者,也是做者。人就是這樣是既打雷也降雨的。猶如那既打雷也降雨的雲,這個人與它相似。

人怎樣是既不打雷也不降雨的呢?此處有一種人,既不是說者,也不是做者。人就是這樣是既不打雷也不降雨的。猶如那既不打雷也不降雨的雲,這個人與它相似。

這就是世間存在、可得的四種以云為喻的人。

157Tattha katame cattāro valāhakūpamā puggalā? Cattāro valāhakā – gajjitā no vassitā, vassitā no gajjitā, gajjitā ca vassitā ca, neva gajjitā no vassitā. Evamevaṃ cattārome valāhakūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Gajjitā no vassitā, vassitā no gajjitā, gajjitā ca vassitā ca, neva gajjitā no vassitā. Kathañca puggalo gajjitā hoti no vassitā? Idhekacco puggalo bhāsitā hoti, no kattā. Evaṃ puggalo gajjitā hoti, no vassitā. Seyyathāpi so valāhako gajjitā no vassitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo vassitā hoti no gajjitā? Idhekacco puggalo kattā hoti, no bhāsitā. Evaṃ puggalo vassitā hoti no gajjitā. Seyyathāpi so valāhako vassitā no gajjitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca? Idhekacco puggalo bhāsitā ca hoti, kattā ca. Evaṃ puggalo gajjitā ca hoti vassitā ca. Seyyathāpi so valāhako gajjitā ca vassitā ca, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo neva gajjitā hoti no vassitā? Idhekacco puggalo neva bhāsitā hoti no kattā. Evaṃ puggalo neva gajjitā hoti no vassitā. Seyyathāpi so valāhako neva gajjitā no vassitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro valāhakūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
158已對照

一百五十八、此中哪四種人是以鼠為喻的人呢?有四種鼠:挖洞而不居住的、居住而不挖洞的、既挖洞也居住的、既不挖洞也不居住的。同樣,世間有這四種以鼠為喻的人存在、可得。哪四種[人]呢?挖洞而不居住的、居住而不挖洞的、既挖洞也居住的、既不挖洞也不居住的。

人怎樣是挖洞而不居住的呢?此處有一種人,學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他不如實了知“此是苦”,不如實了知“此是苦集”,不如實了知“此是苦滅”,不如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是挖洞而不居住的。猶如那挖洞而不居住的鼠,這個人與它相似。

人怎樣是居住而不挖洞的呢?此處有一種人,不學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他如實了知“此是苦”,如實了知“此是苦集”,如實了知“此是苦滅”,如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是居住而不挖洞的。猶如那居住而不挖洞的鼠,這個人與它相似。

人怎樣是既挖洞也居住的呢?此處有一種人,學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他如實了知“此是苦”,如實了知“此是苦集”,如實了知“此是苦滅”,如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是既挖洞也居住的。猶如那既挖洞也居住的鼠,這個人與它相似。

人怎樣是既不挖洞也不居住的呢?此處有一種人,不學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他不如實了知“此是苦”,不如實了知“此是苦集”,不如實了知“此是苦滅”,不如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是既不挖洞也不居住的。猶如那既不挖洞也不居住的鼠,這個人與它相似。

這就是世間存在、可得的四種以鼠為喻的人。

158Tattha katame cattāro mūsikūpamā puggalā? Catasso mūsikā – gādhaṃ kattā no vasitā, vasitā no gādhaṃ kattā, gādhaṃ kattā ca vasitā ca, neva gādhaṃ kattā no vasitā. Evamevaṃ cattārome mūsikūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Gādhaṃ kattā no vasitā, vasitā no gādhaṃ kattā, gādhaṃ kattā ca vasitā ca, neva gādhaṃ kattā no vasitā. Kathañca puggalo gādhaṃ kattā hoti no vasitā? Idhekacco puggalo dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo gādhaṃ kattā hoti no vasitā. Seyyathāpi sā mūsikā gādhaṃ kattā no vasitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo vasitā hoti no gādhaṃ kattā? Idhekacco puggalo dhammaṃ na pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo vasitā hoti no gādhaṃ kattā. Seyyathāpi sā mūsikā vasitā no gādhaṃ kattā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo gādhaṃ kattā ca hoti vasitā ca? Idhekacco puggalo dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo gādhaṃ kattā ca hoti vasitā ca. Seyyathāpi sā mūsikā gādhaṃ kattā ca vasitā ca, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo neva gādhaṃ kattā hoti no vasitā? Idhekacco puggalo dhammaṃ na pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo neva gādhaṃ kattā hoti no vasitā. Seyyathāpi sā mūsikā neva gādhaṃ kattā no vasitā, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro mūsikūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
159已對照

一百五十九、此中哪四種人是以芒果為喻的人呢?有四種芒果:生而現熟色的、熟而現生色的、生而現生色的、熟而現熟色的。同樣,世間有這四種以芒果為喻的人存在、可得。哪四種[人]呢?生而現熟色的、熟而現生色的、生而現生色的、熟而現熟色的。

人怎樣是生而現熟色的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣是令人淨信的。他不如實了知“此是苦”,不如實了知“此是苦集”,不如實了知“此是苦滅”,不如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是生而現熟色的。猶如那生而現熟色的芒果,這個人與它相似。

人怎樣是熟而現生色的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣不是令人淨信的。他如實了知“此是苦”,如實了知“此是苦集”,如實了知“此是苦滅”,如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是熟而現生色的。猶如那熟而現生色的芒果,這個人與它相似。

人怎樣是生而現生色的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣不是令人淨信的。他不如實了知“此是苦”……乃至……不如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是生而現生色的。猶如那生而現生色的芒果,這個人與它相似。

人怎樣是熟而現熟色的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣是令人淨信的。他如實了知“此是苦”……乃至……如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是熟而現熟色的。猶如那熟而現熟色的芒果,這個人與它相似。

這就是世間存在、可得的四種以芒果為喻的人。

159Tattha katame cattāro ambūpamā puggalā? Cattāri ambāni – āmaṃ pakkavaṇṇi [pakkavaṇṇī], pakkaṃ āmavaṇṇi [āmavaṇṇī (syā. ka.) a. ni. 4.105], āmaṃ āmavaṇṇi, pakkaṃ pakkavaṇṇi. Evamevaṃ cattārome ambūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Āmo pakkavaṇṇī, pakko āmavaṇṇī, āmo āmavaṇṇī, pakko pakkavaṇṇī. Kathañca puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ [sammiñjitaṃ (sī. syā.)] pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo āmo hoti pakkavaṇṇī. Seyyathāpi taṃ ambaṃ āmaṃ pakkavaṇṇi, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pakko hoti āmavaṇṇī? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo pakko hoti āmavaṇṇī. Seyyathāpi taṃ ambaṃ pakkaṃ āmavaṇṇi, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo āmo hoti āmavaṇṇī? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo āmo hoti āmavaṇṇī. Seyyathāpi taṃ ambaṃ āmaṃ āmavaṇṇi, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti …pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo pakko hoti pakkavaṇṇī. Seyyathāpi taṃ ambaṃ pakkaṃ pakkavaṇṇi, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro ambūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
160已對照

一百六十、此中哪四種人是以瓶為喻的人呢?有四種瓶:空而有蓋的、滿而敞口的、空而敞口的、滿而有蓋的。同樣,世間有這四種以瓶為喻的人存在、可得。哪四種[人]呢?空而有蓋的、滿而敞口的、空而敞口的、滿而有蓋的。

人怎樣是空而有蓋的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣是令人淨信的。他不如實了知“此是苦”……乃至……不如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是空而有蓋的。猶如那空而有蓋的瓶,這個人與它相似。

人怎樣是滿而敞口的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣不是令人淨信的。他如實了知“此是苦”……乃至……如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是滿而敞口的。猶如那滿而敞口的瓶,這個人與它相似。

人怎樣是空而敞口的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣不是令人淨信的。他不如實了知“此是苦”……乃至……不如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是空而敞口的。猶如那空而敞口的瓶,這個人與它相似。

人怎樣是滿而有蓋的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣是令人淨信的。他如實了知“此是苦”……乃至……如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是滿而有蓋的。猶如那滿而有蓋的瓶,這個人與它相似。這就是世間存在、可得的四種以瓶為喻的人。

160Tattha katame cattāro kumbhūpamā puggalā? Cattāro kumbhā – tuccho pihito, pūro vivaṭo, tuccho vivaṭo, pūro pihito. Evamevaṃ cattārome kumbhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tuccho pihito, pūro vivaṭo, tuccho vivaṭo, pūro pihito. Kathañca puggalo tuccho hoti pihito? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo tuccho hoti pihito. Seyyathāpi so kumbho tuccho pihito, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pūro hoti vivaṭo? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo pūro hoti vivaṭo. Seyyathāpi so kumbho pūro vivaṭo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo tuccho hoti vivaṭo? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo tuccho hoti vivaṭo. Seyyathāpi so kumbho tuccho vivaṭo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pūro hoti pihito? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo pūro hoti pihito. Seyyathāpi so kumbho pūro pihito, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro kumbhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
161已對照

一百六十一、此中哪四種人是以水池為喻的人呢?有四種水池:淺而現深的、深而現淺的、淺而現淺的、深而現深的。同樣,世間有這四種以水池為喻的人存在、可得。哪四種[人]呢?淺而現深的、深而現淺的、淺而現淺的、深而現深的。

人怎樣是淺而現深的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣是令人淨信的。他不如實了知“此是苦”……乃至……不如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是淺而現深的。猶如那淺而現深的水池,這個人與它相似。

人怎樣是深而現淺的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣不是令人淨信的。他如實了知“此是苦”……乃至……如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是深而現淺的。猶如那深而現淺的水池,這個人與它相似。

人怎樣是淺而現淺的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣不是令人淨信的。他不如實了知“此是苦”……乃至……不如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是淺而現淺的。猶如那淺而現淺的水池,這個人與它相似。

人怎樣是深而現深的呢?此處有一種人的前進、後退、前視、旁視、屈、伸、持僧伽梨、缽與衣是令人淨信的。他如實了知“此是苦”……乃至……如實了知“此是導至苦滅之道”。人就是這樣是深而現深的。猶如那深而現深的水池,這個人與它相似。這就是世間存在、可得的四種以水池為喻的人。

161Tattha katame cattāro udakarahadūpamā puggalā? Cattāro udakarahadā – uttāno gambhīrobhāso, gambhīro uttānobhāso, uttāno uttānobhāso, gambhīro gambhīrobhāso. Evamevaṃ cattārome udakarahadūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Uttāno gambhīrobhāso, gambhīro uttānobhāso, uttāno uttānobhāso, gambhīro gambhīrobhāso. Kathañca puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo uttāno hoti gambhīrobhāso. Seyyathāpi so udakarahado uttāno gambhīrobhāso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo gambhīro hoti uttānobhāso? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo gambhīro hoti uttānobhāso. Seyyathāpi so udakarahado gambhīro uttānobhāso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo uttāno hoti uttānobhāso? Idhekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. Evaṃ puggalo uttāno hoti uttānobhāso. Seyyathāpi so udakarahado uttāno uttānobhāso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso? Idhekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Evaṃ puggalo gambhīro hoti gambhīrobhāso. Seyyathāpi so udakarahado gambhīro gambhīrobhāso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro udakarahadūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
162已對照

一百六十二、此中哪四種人是以牡牛為喻的人呢?有四種牡牛:對自群牛兇暴而不對他群牛兇暴的、對他群牛兇暴而不對自群牛兇暴的、對自群牛兇暴也對他群牛兇暴的、既不對自群牛兇暴也不對他群牛兇暴的。同樣,世間有這四種以牡牛為喻的人存在、可得。哪四種[人]呢?對自群牛兇暴而不對他群牛兇暴的、對他群牛兇暴而不對自群牛兇暴的、對自群牛兇暴也對他群牛兇暴的、既不對自群牛兇暴也不對他群牛兇暴的。

人怎樣是對自群牛兇暴而不對他群牛兇暴的呢?此處有一種人,是自己會眾的驚擾者,不是他人會眾的[驚擾者]。人就是這樣是對自群牛兇暴而不對他群牛兇暴的。猶如那對自群牛兇暴而不對他群牛兇暴的牡牛,這個人與它相似。

人怎樣是對他群牛兇暴而不對自群牛兇暴的呢?此處有一種人,是他人會眾的驚擾者,不是自己會眾的[驚擾者]。人就是這樣是對他群牛兇暴而不對自群牛兇暴的。猶如那對他群牛兇暴而不對自群牛兇暴的牡牛,這個人與它相似。

人怎樣是對自群牛兇暴也對他群牛兇暴的呢?此處有一種人,是自己會眾的驚擾者,也是他人會眾的[驚擾者]。人就是這樣是對自群牛兇暴也對他群牛兇暴的。猶如那對自群牛兇暴也對他群牛兇暴的牡牛,這個人與它相似。

人怎樣是既不對自群牛兇暴也不對他群牛兇暴的呢?此處有一種人,既不是自己會眾的驚擾者,也不是他人會眾的[驚擾者]。人就是這樣是既不對自群牛兇暴也不對他群牛兇暴的。猶如那既不對自群牛兇暴也不對他群牛兇暴的牡牛,這個人與它相似。這就是世間存在、可得的四種以牡牛為喻的人。

162Tattha katame cattāro balībaddūpamā puggalā? Cattāro balībaddā [balibaddhā (syā.)] – sakagavacaṇḍo [sagavacaṇḍo (ka. sī.) a. ni. 4.108] no paragavacaṇḍo, paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo. Evamevaṃ cattārome balībaddūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo. Kathañca puggalo sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo? Idhekacco puggalo sakaparisaṃ ubbejitā hoti, no paraparisaṃ. Evaṃ puggalo sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo. Seyyathāpi so balībaddo sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo paragavacaṇḍo hoti no sakagavacaṇḍo? Idhekacco puggalo paraparisaṃ ubbejitā hoti, no sakaparisaṃ. Evaṃ puggalo paragavacaṇḍo hoti no sakagavacaṇḍo. Seyyathāpi so balībaddo paragavacaṇḍo no sakagavacaṇḍo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo sakagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca? Idhekacco puggalo sakaparisañca ubbejitā hoti, paraparisañca. Evaṃ puggalo sakagavacaṇḍo ca hoti paragavacaṇḍo ca. Seyyathāpi so balībaddo sakagavacaṇḍo ca paragavacaṇḍo ca, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo neva sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo? Idhekacco puggalo neva sakaparisaṃ ubbejitā hoti no paraparisaṃ. Evaṃ puggalo neva sakagavacaṇḍo hoti no paragavacaṇḍo. Seyyathāpi so balībaddo neva sakagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro balībaddūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
163已對照

一百六十三、此中哪四種人是以毒蛇為喻的人呢?有四種毒蛇:毒[速]發而非劇毒的、劇毒而毒不[速]發的、毒[速]發且劇毒的、毒既不[速]發也非劇毒的。同樣,世間有這四種以毒蛇為喻的人存在、可得。哪四種[人]呢?毒[速]發而非劇毒的、劇毒而毒不[速]發的、毒[速]發且劇毒的、毒既不[速]發也非劇毒的。

人怎樣是毒[速]發而非劇毒的呢?此處有一種人,經常發怒,而他的那忿不長時、長久潛伏。人就是這樣是毒[速]發而非劇毒的。猶如那毒[速]發而非劇毒的毒蛇,這個人與它相似。

人怎樣是劇毒而毒不[速]發的呢?此處有一種人,並不經常發怒,而他的那忿長時、長久潛伏。人就是這樣是劇毒而毒不[速]發的。猶如那劇毒而毒不[速]發的毒蛇,這個人與它相似。

人怎樣是毒[速]發且劇毒的呢?此處有一種人,經常發怒,而他的那忿長時、長久潛伏。人就是這樣是毒[速]發且劇毒的。猶如那毒[速]發且劇毒的毒蛇,這個人與它相似。

人怎樣是毒既不[速]發也非劇毒的呢?此處有一種人,並不經常發怒,而他的那忿不長時、長久潛伏。人就是這樣是毒既不[速]發也非劇毒的。猶如那毒既不[速]發也非劇毒的毒蛇,這個人與它相似。這就是世間存在、可得的四種以毒蛇為喻的人。

163Tattha katame cattāro āsīvisūpamā puggalā? Cattāro āsīvisā [āsivisā (syā.)] – āgataviso no ghoraviso, ghoraviso no āgataviso, āgataviso ca ghoraviso ca, neva āgataviso no ghoraviso. Evamevaṃ cattārome āsīvisūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Āgataviso no ghoraviso, ghoraviso no āgataviso, āgataviso ca ghoraviso ca, neva āgataviso no ghoraviso. Kathañca puggalo āgataviso hoti no ghoraviso? Idhekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho na ciraṃ dīgharattaṃ anuseti. Evaṃ puggalo āgataviso hoti, no ghoraviso. Seyyathāpi so āsīviso āgataviso no ghoraviso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo ghoraviso hoti no āgataviso? Idhekacco puggalo naheva kho [neva kho (sī.) a. ni. 4.110] abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho ciraṃ dīgharattaṃ anuseti. Evaṃ puggalo ghoraviso hoti, no āgataviso. Seyyathāpi so āsīviso ghoraviso no āgataviso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo āgataviso ca hoti ghoraviso ca? Idhekacco puggalo abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho ciraṃ dīgharattaṃ anuseti. Evaṃ puggalo āgataviso ca hoti ghoraviso ca. Seyyathāpi so āsīviso āgataviso ca ghoraviso ca, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo neva āgataviso hoti no ghoraviso? Idhekacco puggalo naheva kho abhiṇhaṃ kujjhati. So ca khvassa kodho na ciraṃ dīgharattaṃ anuseti. Evaṃ puggalo neva āgataviso hoti no ghoraviso. Seyyathāpi so āsīviso neva āgataviso no ghoraviso, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro āsīvisūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
164已對照

一百六十四、人怎樣不審察、不深究,就是對應受毀謗者說稱讚者呢?此處有一種人,對惡行道、邪行道的外道、外道弟子們說稱讚:“[他們]是善行道者”,也“是正行道者”。人就是這樣不審察、不深究,就是對應受毀謗者說稱讚者。

人怎樣不審察、不深究,就是對應受稱讚者說毀謗者呢?此處有一種人,對善行道、正行道的諸佛、佛弟子們說毀謗:“[他們]是惡行道者”,也“是邪行道者”。人就是這樣不審察、不深究,就是對應受稱讚者說毀謗者。

人怎樣不審察、不深究,就是於不應生淨信之處顯示淨信者呢?此處有一種人,對惡行道、邪行道生起淨信:“[這]是善行道”,也“是正行道”。人就是這樣不審察、不深究,就是於不應生淨信之處顯示淨信者。

人怎樣不審察、不深究,就是於應生淨信之處顯示無淨信者呢?此處有一種人,對善行道、正行道生起無淨信:“[這]是惡行道”,也“是邪行道”。人就是這樣不審察、不深究,就是於應生淨信之處顯示無淨信者。

164Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti? Idhekacco puggalo duppaṭipannānaṃ micchāpaṭipannānaṃ titthiyānaṃ titthiyasāvakānaṃ vaṇṇaṃ bhāsati – ‘‘suppaṭipannā’’ itipi, ‘‘sammāpaṭipannā’’ itipīti. Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti. Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti? Idhekacco puggalo suppaṭipannānaṃ sammāpaṭipannānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ avaṇṇaṃ bhāsati – ‘‘duppaṭipannā’’ itipi, ‘‘micchāpaṭipannā’’ itipīti. Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti. Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti? Idhekacco puggalo duppaṭipadāya micchāpaṭipadāya pasādaṃ janeti – ‘‘suppaṭipadā’’ itipi, ‘‘sammāpaṭipadā’’ itipīti. Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti. Kathañca puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti? Idhekacco puggalo suppaṭipadāya sammāpaṭipadāya appasādaṃ janeti – ‘‘duppaṭipadā’’ itipi, ‘‘micchāpaṭipadā’’ itipīti. Evaṃ puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti.
165已對照

一百六十五、人怎樣審察、深究之後,就是對應受毀謗者說毀謗者呢?此處有一種人,對惡行道、邪行道的外道、外道弟子們說毀謗:“[他們]是惡行道者”,也“是邪行道者”。人就是這樣審察、深究之後,就是對應受毀謗者說毀謗者。

人怎樣審察、深究之後,就是對應受稱讚者說稱讚者呢?此處有一種人,對善行道、正行道的諸佛、佛弟子們說稱讚:“[他們]是善行道者”,也“是正行道者”。人就是這樣審察、深究之後,就是對應受稱讚者說稱讚者。

人怎樣審察、深究之後,就是於不應生淨信之處顯示無淨信者呢?此處有一種人,對惡行道、邪行道生起無淨信:“[這]是惡行道”,也“是邪行道”。人就是這樣審察、深究之後,就是於不應生淨信之處顯示無淨信者。

人怎樣審察、深究之後,就是於應生淨信之處顯示淨信者呢?此處有一種人,對善行道、正行道生起淨信:“[這]是善行道”,也“是正行道”。人就是這樣審察、深究之後,就是於應生淨信之處顯示淨信者。

165Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti? Idhekacco puggalo duppaṭipannānaṃ micchāpaṭipannānaṃ titthiyānaṃ titthiyasāvakānaṃ avaṇṇaṃ bhāsati – ‘‘duppaṭipannā’’ itipi, ‘‘micchāpaṭipannā’’ itipīti. Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti. Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti? Idhekacco puggalo suppaṭipannānaṃ sammāpaṭipannānaṃ buddhānaṃ buddhasāvakānaṃ vaṇṇaṃ bhāsati – ‘‘suppaṭipannā’’ itipi, ‘‘sammāpaṭipannā’’ itipīti. Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti. Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti? Idhekacco puggalo duppaṭipadāya micchāpaṭipadāya appasādaṃ janeti – ‘‘duppaṭipadā’’ itipi, ‘‘micchāpaṭipadā’’ itipīti. Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti. Kathañca puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti? Idhekacco puggalo suppaṭipadāya sammāpaṭipadāya pasādaṃ janeti – ‘‘suppaṭipadā’’ itipi, ‘‘sammāpaṭipadā’’ itipīti. Evaṃ puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti.
166已對照

一百六十六、人怎樣是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,卻不是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者呢?此處有一種人,[於所說的人]稱讚[之處]也存在,毀謗[之處]也存在。凡在那裡的毀謗,他適時地以真實、如實[之言]說它;凡在那裡的稱讚,他不適時地以真實、如實[之言]說它。人就是這樣是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,卻不是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者。

人怎樣是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者,卻不是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者呢?此處有一種人,[於所說的人]稱讚[之處]也存在,毀謗[之處]也存在。凡在那裡的稱讚,他適時地以真實、如實[之言]說它;凡在那裡的毀謗,他不適時地以真實、如實[之言]說它。人就是這樣是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者,卻不是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者。

人怎樣既是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,也是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者呢?此處有一種人,[於所說的人]稱讚[之處]也存在,毀謗[之處]也存在。凡在那裡的毀謗,他適時地以真實、如實[之言]說它;凡在那裡的稱讚,他也適時地以真實、如實[之言]說它。於此,他是為了那問題的解答而知時者。人就是這樣既是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,也是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者。

人怎樣既不是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,也不是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者呢?此處有一種人,[於所說的人]稱讚[之處]也存在,毀謗[之處]也存在。凡在那裡的毀謗,他不適時地以真實、如實[之言]說它;凡在那裡的稱讚,他也不適時地以真實、如實[之言]說它。他住於舍,具念、正知。人就是這樣既不是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,也不是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者。

166Kathañca puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena? Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati. Yo tattha avaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena, yo tattha vaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Evaṃ puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Kathañca puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena? Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati. Yo tattha vaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena, yo tattha avaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Evaṃ puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Kathañca puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena? Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati. Yo tattha avaṇṇo taṃ bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena, yopi tattha vaṇṇo tampi bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Tatra kālaññū hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Evaṃ puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Kathañca puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena? Idhekacco puggalo vaṇṇopi saṃvijjati avaṇṇopi saṃvijjati. Yo tattha avaṇṇo taṃ na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena, yopi tattha vaṇṇo tampi na bhaṇati bhūtaṃ tacchaṃ kālena. Upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṃ puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, nopi vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena.
167已對照

一百六十七、哪種人是依奮起之果而活者而非依福之果而活者呢?凡是在奮起、努力、精勤時有活命生起,而不是由福[生起]的人——這種人稱為“依奮起之果而活者而非依福之果而活者”。

哪種人是依福之果而活者而非依奮起之果而活者呢?以他化自在天諸天為始,其上的諸天是依福之果而活者,不是依奮起之果而活者。

哪種人既是依奮起之果而活者也是依福之果而活者呢?凡是在奮起、努力、精勤時有活命生起,也由福[生起]的人——這種人稱為“既是依奮起之果而活者也是依福之果而活者”。

哪種人是既非依奮起之果而活者也非依福之果而活者呢?地獄眾生既非依奮起之果而活者也非依福之果而活者。

167Katamo ca puggalo uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī? Yassa puggalassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato ājīvo abhinibbattati, no puññato – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘uṭṭhānaphalūpajīvī, no puññaphalūpajīvī’’. Katamo ca puggalo puññaphalūpajīvī no uṭṭhānaphalūpajīvī? Paranimmitavasavattī deve [paranimmitavasavattideve (sī. syā.)] upādāya tatūpari devā puññaphalūpajīvino na uṭṭhānaphalūpajīvino. Katamo ca puggalo uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca? Yassa puggalassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato ājīvo abhinibbattati puññato ca – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca’’. Katamo ca puggalo neva uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī? Nerayikā neva uṭṭhānaphalūpajīvino no puññaphalūpajīvino.
168已對照

一百六十八、人怎樣是暗而趣暗者呢?此處有一種人,生於卑下的家族——旃陀羅家、獵師家、竹匠家、車匠家或補羯娑家——貧窮、飲食匱乏、生計艱難,在那裡衣食難以得到。而且他醜陋、難看、矮小、多病,或瞎眼、或跛手、或跛腳、或半身不遂,得不到食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。他以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行了,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。人就是這樣是暗而趣暗者。

人怎樣是暗而趣明者呢?此處有一種人,生於卑下的家族——旃陀羅家、獵師家、竹匠家、車匠家或補羯娑家——貧窮、飲食匱乏、生計艱難,在那裡衣食難以得到。而且他醜陋、難看、矮小、多病,或瞎眼、或跛手、或跛腳、或半身不遂,得不到食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他以身行善行,以語行善行,以意行善行。他以身行善行、以語行善行、以意行善行了,身壞命終之後,投生於善趣、天界。人就是這樣是暗而趣明者。

人怎樣是明而趣暗者呢?此處有一種人,生於高貴的家族——剎帝利大富家、婆羅門大富家或居士大富家——富裕、有大財富、有大財貨、有豐厚的金銀、有豐厚的錢財資具、有豐厚的錢財穀物。而且他端正、可觀、令人淨信,具足最上的膚色之妙,得到食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。他以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行了,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。人就是這樣是明而趣暗者。

人怎樣是明而趣明者呢?此處有一種人,生於高貴的家族——剎帝利大富家、婆羅門大富家或居士大富家——富裕、有大財富、有大財貨、有豐厚的金銀、有豐厚的錢財資具、有豐厚的錢財穀物。而且他端正、可觀、令人淨信,具足最上的膚色之妙,得到食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他以身行善行,以語行善行,以意行善行。他以身行善行、以語行善行、以意行善行了,身壞命終之後,投生於善趣、天界。人就是這樣是明而趣明者。

168Kathañca puggalo tamo hoti tamaparāyano? Idhekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti – caṇḍālakule vā nesādakule vā venakule [veṇakule (sī. syā.)] vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde [daḷidde (sī.) passa aṅguttaranikāye] appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Evaṃ puggalo tamo hoti tamaparāyano. Kathañca puggalo tamo hoti jotiparāyano? Idhekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti – caṇḍālakule vā nesādakule vā venakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bahvābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Evaṃ puggalo tamo hoti jotiparāyano. Kathañca puggalo joti hoti tamaparāyano? Idhekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti – khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Evaṃ puggalo joti hoti tamaparāyano. Kathañca puggalo joti hoti jotiparāyano? Idhekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti – khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Evaṃ puggalo joti hoti jotiparāyano.
169已對照

一百六十九、人怎樣是低而低者……乃至……人就是這樣是低而低者。

人怎樣是低而高者……乃至……人就是這樣是低而高者。

人怎樣是高而低者……乃至……人就是這樣是高而低者。

人怎樣是高而高者……乃至……人就是這樣是高而高者。

169Kathañca puggalo oṇatoṇato hoti…pe… evaṃ puggalo oṇatoṇato hoti. Kathañca puggalo oṇatuṇṇato hoti…pe… evaṃ puggalo oṇatuṇṇato hoti. Kathañca puggalo uṇṇatoṇato hoti…pe… evaṃ puggalo uṇṇatoṇato hoti. Kathañca puggalo uṇṇatuṇṇato hoti…pe… evaṃ puggalo uṇṇatuṇṇato hoti.
170已對照

一百七十、此中哪四種人是以樹為喻的人呢?有四種樹:邊材而以心材為眷屬的、心材而以邊材為眷屬的、邊材而以邊材為眷屬的、心材而以心材為眷屬的。同樣,世間有這四種以樹為喻的人存在、可得。哪四種[人]呢?邊材而以心材為眷屬的、心材而以邊材為眷屬的、邊材而以邊材為眷屬的、心材而以心材為眷屬的。

人怎樣是邊材而以心材為眷屬的呢?此處有一種人,破戒、有惡法;而他的會眾具戒、有善法。人就是這樣是邊材而以心材為眷屬的。猶如那邊材而以心材為眷屬的樹,這個人與它相似。

人怎樣是心材而以邊材為眷屬的呢?此處有一種人,具戒、有善法;而他的會眾破戒、有惡法。人就是這樣是心材而以邊材為眷屬的。猶如那心材而以邊材為眷屬的樹,這個人與它相似。

人怎樣是邊材而以邊材為眷屬的呢?此處有一種人,破戒、有惡法;他的會眾也破戒、有惡法。人就是這樣是邊材而以邊材為眷屬的。猶如那邊材而以邊材為眷屬的樹,這個人與它相似。

人怎樣是心材而以心材為眷屬的呢?此處有一種人,具戒、有善法;他的會眾也具戒、有善法。人就是這樣是心材而以心材為眷屬的。猶如那心材而以心材為眷屬的樹,這個人與它相似。這就是世間存在、可得的四種以樹為喻的人。

170Tattha katame cattāro rukkhūpamā puggalā? Cattāro rukkhā – pheggu sāraparivāro, sāro phegguparivāro, pheggu phegguparivāro, sāro sāraparivāro. Evamevaṃ cattārome rukkhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Pheggu sāraparivāro, sāro phegguparivāro, pheggu phegguparivāro, sāro sāraparivāro. Kathañca puggalo pheggu hoti sāraparivāro? Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo, parisā ca khvassa hoti sīlavatī kalyāṇadhammā. Evaṃ puggalo pheggu hoti sāraparivāro. Seyyathāpi so rukkho pheggu sāraparivāro, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo sāro hoti phegguparivāro? Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo, parisā ca khvassa hoti dussīlā pāpadhammā. Evaṃ puggalo sāro hoti phegguparivāro. Seyyathāpi so rukkho sāro phegguparivāro, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo pheggu hoti phegguparivāro? Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo, parisāpissa hoti dussīlā pāpadhammā. Evaṃ puggalo pheggu hoti phegguparivāro. Seyyathāpi so rukkho pheggu phegguparivāro, tathūpamo ayaṃ puggalo. Kathañca puggalo sāro hoti sāraparivāro? Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo, parisāpissa hoti sīlavatī kalyāṇadhammā. Evaṃ puggalo sāro hoti sāraparivāro. Seyyathāpi so rukkho sāro sāraparivāro, tathūpamo ayaṃ puggalo. Ime cattāro rukkhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
171已對照

一百七十一、哪種人是以色為量而於色淨信者呢?此處有一種人,見了[身]高,或見了[身]圍,或見了形貌,或見了圓滿,就於其中取量而生起淨信。這種人稱為“以色為量而於色淨信者”。

哪種人是以聲為量而於聲淨信者呢?此處有一種人,由他人的讚歎、他人的稱揚、他人的稱讚、他人的傳揚美名,就於其中取量而生起淨信。這種人稱為“以聲為量而於聲淨信者”。

171Katamo ca puggalo rūpappamāṇo rūpappasanno? Idhekacco puggalo ārohaṃ vā passitvā pariṇāhaṃ vā passitvā saṇṭhānaṃ vā passitvā pāripūriṃ vā passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti. Ayaṃ vuccati puggalo rūpappamāṇo rūpappasanno. Katamo ca puggalo ghosappamāṇo ghosappasanno? Idhekacco puggalo paravaṇṇanāya parathomanāya parapasaṃsanāya paravaṇṇahārikāya [paravaṇṇahāriyā (sī.)] tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti. Ayaṃ vuccati puggalo ghosappamāṇo ghosappasanno.
172已對照

一百七十二、哪種人是以粗陋為量而於粗陋淨信者呢?此處有一種人,見了粗陋的衣,或見了粗陋的缽,或見了粗陋的住處,或見了種種難行之行,就於其中取量而生起淨信。這種人稱為“以粗陋為量而於粗陋淨信者”。

哪種人是以法為量而於法淨信者呢?此處有一種人,見了戒,或見了定,或見了慧,就於其中取量而生起淨信。這種人稱為“以法為量而於法淨信者”。

172Katamo ca puggalo lūkhappamāṇo lūkhappasanno? Idhekacco puggalo cīvaralūkhaṃ vā passitvā pattalūkhaṃ vā passitvā senāsanalūkhaṃ vā passitvā vividhaṃ vā dukkarakārikaṃ passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti. Ayaṃ vuccati puggalo lūkhappamāṇo lūkhappasanno. Katamo ca puggalo dhammappamāṇo dhammappasanno? Idhekacco puggalo sīlaṃ vā passitvā samādhiṃ vā passitvā paññaṃ vā passitvā tattha pamāṇaṃ gahetvā pasādaṃ janeti. Ayaṃ vuccati puggalo dhammappamāṇo dhammappasanno.
173已對照

一百七十三、人怎樣為自利而行道,不為他利呢?此處有一種人,自己具足戒,卻不勸導他人於戒具足;自己具足定,卻不勸導他人於定具足;自己具足慧,卻不勸導他人于慧具足;自己具足解脫,卻不勸導他人於解脫具足;自己具足解脫知見,卻不勸導他人於解脫知見具足。人就是這樣為自利而行道,不為他利。

人怎樣為他利而行道,不為自利呢?此處有一種人,自己不具足戒,卻勸導他人於戒具足;自己不具足定,卻勸導他人於定具足;自己不具足慧,卻勸導他人于慧具足;自己不具足解脫,卻勸導他人於解脫具足;自己不具足解脫知見,卻勸導他人於解脫知見具足。人就是這樣為他利而行道,不為自利。

人怎樣既為自利而行道,也為他利呢?此處有一種人,自己具足戒,也勸導他人於戒具足;自己具足定,也勸導他人於定具足;自己具足慧,也勸導他人于慧具足;自己具足解脫,也勸導他人於解脫具足;自己具足解脫知見,也勸導他人於解脫知見具足。人就是這樣既為自利而行道,也為他利。

人怎樣既不為自利而行道,也不為他利呢?此處有一種人,自己不具足戒,也不勸導他人於戒具足;自己不具足定,也不勸導他人於定具足;自己不具足慧,也不勸導他人于慧具足;自己不具足解脫,也不勸導他人於解脫具足;自己不具足解脫知見,也不勸導他人於解脫知見具足。人就是這樣既不為自利而行道,也不為他利。

173Kathañca puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya? Idhekacco puggalo attanā sīlasampanno hoti, no paraṃ sīlasampadāya samādapeti; attanā samādhisampanno hoti, no paraṃ samādhisampadāya samādapeti; attanā paññāsampanno hoti, no paraṃ paññāsampadāya samādapeti; attanā vimuttisampanno hoti, no paraṃ vimuttisampadāya samādapeti; attanā vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, no paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti. Evaṃ puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Kathañca puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya? Idhekacco puggalo attanā na sīlasampanno hoti, paraṃ sīlasampadāya samādapeti; attanā na samādhisampanno hoti, paraṃ samādhisampadāya samādapeti; attanā na paññāsampanno hoti, paraṃ paññāsampadāya samādapeti; attanā na vimuttisampanno hoti, paraṃ vimuttisampadāya samādapeti; attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti. Evaṃ puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya. Kathañca puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca? Idhekacco puggalo attanā ca sīlasampanno hoti, parañca sīlasampadāya samādapeti; attanā ca samādhisampanno hoti, parañca samādhisampadāya samādapeti; attanā ca paññāsampanno hoti, parañca paññāsampadāya samādapeti; attanā ca vimuttisampanno hoti, parañca vimuttisampadāya samādapeti; attanā ca vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, parañca vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti. Evaṃ puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca. Kathañca puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya? Idhekacco puggalo attanā na sīlasampanno hoti, no paraṃ sīlasampadāya samādapeti; attanā na samādhisampanno hoti, no paraṃ samādhisampadāya samādapeti; attanā na paññāsampanno hoti, no paraṃ paññāsampadāya samādapeti; attanā na vimuttisampanno hoti, no paraṃ vimuttisampadāya samādapeti; attanā na vimuttiñāṇadassanasampanno hoti, no paraṃ vimuttiñāṇadassanasampadāya samādapeti. Evaṃ puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya.
174已對照

一百七十四、人怎樣是自苦者、從事自我折磨之行呢?此處有一種人,是裸行者(acelaka),行為無拘,舔手[而食],[被喚]“來吧,尊者”而不來,[被喚]“請住,尊者”而不住,不領受特地持來的[食物],不領受特為[他]而作的[食物],不領受邀請。他不從鍋口領受,不從盆口領受,不[領受]隔著門檻的、不[領受]隔著棍杖的、不[領受]隔著杵的[食物],不[領受]二人共食時[其中一人所施]的,不[領受]孕婦的,不[領受]哺乳婦的,不[領受]正與男子相處的婦人的,不[領受]募集共煮的,不[領受]有狗守候之處的,不[領受]蒼蠅成群飛集之處的;不[食]魚,不[食]肉,不飲谷酒,不[飲]花果酒,不飲糠水。他或是一家[乞食]者、一團[食]者,或是二家[乞食]者、二團[食]者……乃至……或是七家[乞食]者、七團[食]者;他以一施缽[之食]維生,以二施缽[之食]維生……乃至……以七施缽[之食]維生;他隔一日進一次食,隔二日進一次食……乃至……隔七日進一次食。他就這樣住於修習甚至半月一次的定期進食(pariyāyabhattabhojana)之行。他或以菜蔬為食,或以稷米為食,或以野生稻為食,或以皮屑為食,或以水藻為食,或以米糠為食,或以鍋巴為食,或以胡麻渣為食,或以草為食,或以牛糞為食;以林中的根果為食而維生,食自落之果。他也穿麻衣,也穿麻混織衣,也穿裹屍布衣,也穿糞掃衣,也穿樹皮衣,也穿羚羊皮,也穿羚羊皮條衣,也穿吉祥草衣,也穿樹皮纖維衣,也穿木片衣,也穿人發毯,也穿馬尾毛毯,也穿梟羽衣;他是拔除鬚髮者,住於拔除鬚髮之行;他是常立者,拒絕座位;他是蹲踞者,住於蹲踞精勤之行;他是臥刺者,在刺床上安置臥處;他住於以傍晚為第三次的入水之行。他就這樣住於修習種種炙烤、逼迫身體之行。人就是這樣是自苦者、從事自我折磨之行。

174Kathañca puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto? Idhekacco puggalo acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano [hatthāvalekhano (syā.)], naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko nābhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti na kaḷopimukhā [kalopimukhā (sī. syā.) ma. ni. 2.7] paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṃ na daṇḍamantaraṃ na musalamantaraṃ na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya, na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivati. So ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko…pe… sattāgāriko vā hoti sattālopiko; ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti…pe… sattahipi dattīhi yāpeti; ekāhikampi āhāraṃ āhāreti, dvīhikampi [dvāhikampi (sī.)] āhāraṃ āhāreti…pe… sattāhikampi āhāraṃ āhāreti. Iti evarūpaṃ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati. So sākabhakkho vā hoti sāmākabhakkho vā hoti nīvārabhakkho vā hoti daddulabhakkho vā hoti haṭabhakkho vā hoti kaṇabhakkho vā hoti ācāmabhakkho vā hoti piññākabhakkho vā hoti tiṇabhakkho vā hoti gomayabhakkho vā hoti, vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāreti masāṇānipi dhāreti chavadussānipi dhāreti paṃsukūlānipi dhāreti tirīṭānipi dhāreti ajinampi dhāreti ajinakkhipampi dhāreti kusacīrampi dhāreti vākacīrampi dhāreti phalakacīrampi dhāreti kesakambalampi dhāreti vāḷakambalampi dhāreti ulūkapakkhampi [ulukapakkhampi (sī. syā.)] dhāreti, kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto, ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti, sāyatatiyakampi [sāyaṃtatiyakampi (syā. ka.) ma. ni. 2.7] udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Iti evarūpaṃ anekavihitaṃ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati. Evaṃ puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto.
175已對照

一百七十五、人怎樣是苦他者、從事折磨他人之行呢?此處有一種人,是屠羊者、屠豬者、捕鳥者、獵獸者、殘暴者、漁夫、盜賊、劊子手、屠牛者、獄吏,以及其他凡作殘酷行業者。人就是這樣是苦他者、從事折磨他人之行。

175Kathañca puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto? Idhekacco puggalo orabbhiko hoti sūkariko sākuṇiko māgaviko luddo macchaghātako coro coraghātako goghātako bandhanāgāriko, ye vā panaññepi keci kurūrakammantā. Evaṃ puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto.
176已對照

一百七十六、人怎樣既是自苦者、從事自我折磨之行,又是苦他者、從事折磨他人之行呢?此處有一種人,是已灌頂的剎帝利王,或是大富婆羅門。他在城的東方造了一座新的祭堂(sandhāgāra)之後,剃除鬚髮,穿上帶蹄的羚羊皮,以熟酥與油塗身,以鹿角搔背,與王后及國師婆羅門一同進入祭堂。他在那裡於未鋪[墊]、以青[草]塗覆的地上安置臥處。一頭有同色小牛的母牛,其第一個乳房中所有的乳,國王以之維生;第二個乳房中所有的乳,王后以之維生;第三個乳房中所有的乳,國師婆羅門以之維生;第四個乳房中所有的乳,以之供火;其餘的[乳],小牛以之維生。他這樣說——“要殺這麼多公牛以供祭祀,要殺這麼多小公牛以供祭祀,要殺這麼多小母牛以供祭祀,要殺這麼多山羊以供祭祀,要殺這麼多公綿羊以供祭祀,(要殺這麼多馬以供祭祀,)要為祭柱而砍伐這麼多樹木,要為鋪祭草而割刈這麼多吉祥草。”凡他那些稱為奴僕、僕役或傭工的人們,他們也受刑杖脅迫、受怖畏脅迫,淚流滿面地哭泣著做準備工作。人就是這樣既是自苦者、從事自我折磨之行,又是苦他者、從事折磨他人之行。

176Kathañca puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto? Idhekacco puggalo rājā vā hoti khattiyo muddhāvasitto [muddhābhisitto (syā. ka.)] brāhmaṇo vā mahāsālo. So puratthimena narassa navaṃ sandhāgāraṃ [santāgāraṃ (syā.), yaññāgāraṃ (sī.)] kārāpetvā kesamassuṃ ohāretvā kharājinaṃ [khurājinaṃ (syā. ka.)] nivāsetvā sappitelena kāyaṃ abbhañjitvā migavisāṇena piṭṭhiṃ kaṇḍuvamāno [kaṇḍūyamāno (sī.)] sandhāgāraṃ pavisati saddhiṃ mahesiyā brāhmaṇena ca purohitena. So tattha anantarahitāya bhūmiyā haritupalittāya seyyaṃ kappeti. Ekissā gāviyā sarūpavacchāya yaṃ ekasmiṃ thane khīraṃ hoti tena rājā yāpeti, yaṃ dutiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena mahesī yāpeti, yaṃ tatiyasmiṃ thane khīraṃ hoti tena brāhmaṇo purohito yāpeti, yaṃ catutthasmiṃ thane khīraṃ hoti tena aggiṃ juhati, avasesena vacchako yāpeti. So evamāha – ‘‘ettakā usabhā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatarā haññantu yaññatthāya, ettakā vacchatariyo haññantu yaññatthāya, ettakā ajā haññantu yaññatthāya, ettakā urabbhā haññantu yaññatthāya, (ettakā assā haññantu yaññatthāya) [( ) natthi sīhaḷapotthake. majjhimanikāye kandarakasuttepi evameva] ettakā rukkhā chijjantu yūpatthāya, ettakā dabbhā lūyantu barihisatthāyā’’ti [parihiṃsatthāyāti (sī. syā. ka.) ma. ni. 2.9]. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti. Evaṃ puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.
177已對照

一百七十七、人怎樣既不是自苦者、不從事自我折磨之行,也不是苦他者、不從事折磨他人之行呢?他不自苦、不苦他,就在現法中無飢渴、已寂滅、已清涼,領受樂,以已成梵的自身而住。

在此,如來出現於世間,是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。他自己以證智證知這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。居士、居士之子,或出生於其他某個家族者聽聞那法。他聽聞那法之後,獲得對如來的信心。他具足如此獲得的信心,這樣思察——“在家生活是狹窄的塵垢之道,出家則是空曠開闊的。住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者呢?”後來某個時候,他捨棄少量財產或捨棄大量財產,捨棄少數親眷或捨棄眾多親眷,剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者。

177Kathañca puggalo neva attantapo ca hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto, na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto? So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati. Idha tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’’nti! So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati.
178已對照

一百七十八、他如此出家之後,具足比丘們的學處與共住,舍斷殺生,遠離殺生,放下棍棒,放下刀劍,有慚愧,具同情心,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心而住。

舍斷不與取,遠離不與取,只取所與,只期待所與;他以非盜賊、清淨的自身而住。

舍斷非梵行,是梵行者,遠行[於非梵行之外],遠離在俗之法——淫慾。

舍斷虛妄語,遠離虛妄語,是說真實語者、以真實連結真實者、堅定者、可信賴者、不欺世間者。

舍斷離間語,遠離離間語;從這裡聽到的不去那裡說以離間這些人,或從那裡聽到的不來這裡說以離間那些人。他就這樣使分裂者和合、使和合者[更]相應,樂於和合,喜於和合,欣於和合,是說能成就和合之語者。

舍斷粗惡語,遠離粗惡語;凡是無瑕、悅耳、可愛、沁入人心、文雅、為眾人所喜、為眾人所意的語言,他便是說這樣語言者。

舍斷雜穢語,遠離雜穢語,是應時而說者、說真實者、說義利者、說法者、說律者;他是說值得藏於心中之語者,[所說]應時、有依據、有分限、具足義利。

178So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati. Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharati. Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārī [anācārī (ka.)] paṭivirato methunā gāmadhammā. Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa. Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti bhinnānaṃ vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti, kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ.
179已對照

一百七十九、他遠離損害種子類與草木類,是一食者、止於[非]夜食者、遠離非時食者。遠離觀看歌舞奏樂等違逆之事,遠離佩戴、裝飾、塗飾花鬘香料脂粉之處,遠離高床大床,遠離接受金銀。

遠離接受生谷,遠離接受生肉,遠離接受婦女童女,遠離接受婢奴,遠離接受山羊與綿羊,遠離接受雞與豬,遠離接受象、牛、馬與母馬,遠離接受田地與地產,遠離受使傳信與跑腿,遠離買賣,遠離假秤、假稱、假量,遠離賄賂、欺詐、詐偽、行騙,遠離砍殺、殺害、綁縛、攔路搶劫、掠奪、暴力行為。

179So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti, ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā, naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti, mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti, uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti, jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti. Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, itthikumārikāpaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti, kayavikkayā paṭivirato hoti, tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti, ukkoṭanavañcananikatisāciyogā [… sāviyogā (syā. ka.)] paṭivirato hoti, chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti.
180已對照

一百八十、他滿足於護身之衣、護腹之施食。無論他去往何處,都只隨身攜帶[這些]而行。猶如有翼之鳥,無論飛往何處,都只以自己的雙翼為負擔而飛;正是如此,比丘滿足於護身之衣、護腹之施食,無論他去往何處,都只隨身攜帶[這些]而行。他具足這聖潔的戒蘊,內心感受無過失之樂。

180So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati, seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti. Evamevaṃ bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
181已對照

一百八十一、他以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。他具足這聖潔的根律儀,內心感受無染汙之樂。

181So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati; sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
182已對照

一百八十二、他在前進、返回時保持正知,向前看、向旁看時保持正知,屈、伸[肢體]時保持正知,持僧伽梨、缽與衣時保持正知,食、飲、嚼、嘗時保持正知,大便、小便時保持正知,行走、站立、坐著、睡眠、覺醒、說話、沉默時保持正知。

他具足這聖潔的戒蘊,具足這聖潔的根律儀,具足這聖潔的念與正知,具足這聖潔的知足之後,前往僻靜的坐臥處——林野、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林邊地、露地、草堆。他於食後從托缽處返回,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他舍斷對世間的貪欲,以離貪欲之心而住,使心從貪欲中淨化。舍斷瞋恚與惱恨,以無瞋之心而住,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心,使心從瞋恚與惱恨中淨化。舍斷昏沉睡眠,離昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心從昏沉睡眠中淨化。舍斷掉舉追悔,不掉舉而住,內心寂靜,使心從掉舉追悔中淨化。舍斷疑,度脫疑惑而住,對諸善法不再猶豫,使心從疑中淨化。

182So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato [passa ma. ni. 2 kandarakasutte; a. ni. 1 attantapasutte ca] vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti; byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti; thinamiddhaṃ [thīnamiddhaṃ (sī. syā.)] pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti; uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti; vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.
183已對照

一百八十三、他舍斷這五蓋——心的隨煩惱、令慧羸弱者——之後,已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪;尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪;離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:“舍、具念、樂住。”成就並住於第三禪;舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。

當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於宿住隨念智。他回憶起許多種宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多壞劫、許多成劫、許多壞成劫——“我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡。在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。”如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。

183So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
184已對照

一百八十四、當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於眾生死生智。他以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去——“這些眾生確實具足身惡行、具足語惡行、具足意惡行,誹謗聖者,持邪見,受持邪見之業;他們身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。而這些眾生具足身善行、具足語善行、具足意善行,不誹謗聖者,持正見,受持正見之業;他們身壞命終之後,投生於善趣、天界。”如此,他以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去。

184So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā, vacīduccaritena samannāgatā, manoduccaritena samannāgatā, ariyānaṃ upavādakā, micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti. So iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
185已對照

一百八十五、當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於漏盡智。他如實了知“此是苦”,如實了知“此是苦之集”,如實了知“此是苦之滅”,如實了知“此是導至苦滅之道”;如實了知“此是諸漏”,如實了知“此是漏之集”,如實了知“此是漏之滅”,如實了知“此是導至漏滅之道”。當他如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有“已解脫”之智。他了知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”人就是這樣既不是自苦者、不從事自我折磨之行,也不是苦他者、不從事折磨他人之行。他不自苦、不苦他,就在現法中無飢渴、已寂滅、已清涼,領受樂,以已成梵的自身而住。

185So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ime āsavā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ āsavasamudayo’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ āsavanirodho’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti pajānāti. Evaṃ puggalo neva attantapo ca hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto, na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.
186已對照

一百八十六、哪種人是有貪者呢?凡是貪未斷的人——這種人稱為“有貪者”。

哪種人是有瞋者呢?凡是瞋未斷的人——這種人稱為“有瞋者”。

哪種人是有痴者呢?凡是痴未斷的人——這種人稱為“有痴者”。

哪種人是有慢者呢?凡是慢未斷的人——這種人稱為“有慢者”。

186Katamo ca puggalo sarāgo? Yassa puggalassa rāgo appahīno, ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sarāgo’’. Katamo ca puggalo sadoso? Yassa puggalassa doso appahīno, ayaṃ vuccati puggalo ‘‘sadoso’’. Katamo ca puggalo samoho? Yassa puggalassa moho appahīno, ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samoho’’. Katamo ca puggalo samāno? Yassa puggalassa māno appahīno, ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samāno’’.
187已對照

一百八十七、人怎樣是內心之止的獲得者,不是增上慧法觀的獲得者呢?此處有一種人,是色俱行或無色俱行諸等至的獲得者,不是出世間道或果的獲得者。人就是這樣是內心之止的獲得者,不是增上慧法觀的獲得者。

人怎樣是增上慧法觀的獲得者,不是內心之止的獲得者呢?此處有一種人,是出世間道或果的獲得者,不是色俱行或無色俱行諸等至的獲得者。人就是這樣是增上慧法觀的獲得者,不是內心之止的獲得者。

人怎樣既是內心之止的獲得者,也是增上慧法觀的獲得者呢?此處有一種人,是色俱行或無色俱行諸等至的獲得者,[也]是出世間道或果的獲得者。人就是這樣既是內心之止的獲得者,也是增上慧法觀的獲得者。

人怎樣既不是內心之止的獲得者,也不是增上慧法觀的獲得者呢?此處有一種人,既不是色俱行或無色俱行諸等至的獲得者,也不是出世間道或果的獲得者。人就是這樣既不是內心之止的獲得者,也不是增上慧法觀的獲得者。

187Kathañca puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya? Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ, na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā. Evaṃ puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya. Kathañca puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa? Idhekacco puggalo lābhī hoti lokuttaramaggassa vā phalassa vā, na lābhī rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ. Evaṃ puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa. Kathañca puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya? Idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ, lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā. Evaṃ puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya. Kathañca puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya? Idhekacco puggalo neva lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ, na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā. Evaṃ puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya.
188已對照

一百八十八、哪種人是順流而行的人呢?此處有一種人,受用諸欲,並造惡業。這種人稱為“順流而行的人”。

哪種人是逆流而行的人呢?此處有一種人,不受用諸欲,也不造惡業。他雖帶著苦、帶著憂,滿面流淚而哭泣,[仍]行圓滿、清淨的梵行。這種人稱為“逆流而行的人”。

哪種人是自身住立的人呢?此處有一種人,由於五下分結的滅盡,成為化生者,在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。這種人稱為“自身住立的人”。

哪種人是已渡、到彼岸、站在陸地上的婆羅門呢?此處有一種人,由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。這種人稱為“已渡、到彼岸、站在陸地上的婆羅門”。

188Katamo ca puggalo anusotagāmī? Idhekacco puggalo kāme ca paṭisevati pāpañca kammaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘anusotagāmī’’. Katamo ca puggalo paṭisotagāmī? Idhekacco puggalo kāme ca na paṭisevati pāpañca kammaṃ na karoti. So sahāpi dukkhena sahāpi domanassena assumukhenapi rudamāno paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘paṭisotagāmī’’. Katamo ca puggalo ṭhitatto? Idhekacco puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ṭhitatto’’. Katamo ca puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo? Idhekacco puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati puggalo tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.
189已對照

一百八十九、人怎樣是少聞而所聞未到達[義]者呢?此處有一種人的所聞是少的——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他就那少許的所聞,不是了知義、了知法而行法隨法者。人就是這樣是少聞而所聞未到達[義]者。

人怎樣是少聞而所聞已到達[義]者呢?此處有一種人的所聞是少的——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他就那少許的所聞,是了知義、了知法而行法隨法者。人就是這樣是少聞而所聞已到達[義]者。

人怎樣是多聞而所聞未到達[義]者呢?此處有一種人的所聞是多的——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他就那眾多的所聞,不是了知義、了知法而行法隨法者。人就是這樣是多聞而所聞未到達[義]者。

人怎樣是多聞而所聞已到達[義]者呢?此處有一種人的所聞是多的——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他就那眾多的所聞,是了知義、了知法而行法隨法者。人就是這樣是多聞而所聞已到達[義]者。

189Kathañca puggalo appassuto hoti sutena anupapanno? Idhekaccassa puggalassa appakaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa appakassa sutassa na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno [na dhammamaññāya na dhammānudhammapaṭipanno (syā.), na dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno (ka.)] hoti. Evaṃ puggalo appassuto hoti sutena anupapanno. Kathañca puggalo appassuto hoti sutena upapanno? Idhekaccassa puggalassa appakaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa appakassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti. Evaṃ puggalo appassuto hoti sutena upapanno. Kathañca puggalo bahussuto hoti sutena anupapanno? Idhekaccassa puggalassa bahukaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa bahukassa sutassa na atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti. Evaṃ puggalo bahussuto hoti sutena anupapanno. Kathañca puggalo bahussuto hoti sutena upapanno? Idhekaccassa puggalassa bahukaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa bahukassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti. Evaṃ puggalo bahussuto hoti sutena upapanno.
190已對照

一百九十、哪種人是不動沙門呢?此處有一種人,由於三結的滅盡,成為須陀洹,不墮惡趣,[趣向]決定,以正覺為歸趣。這種人稱為“不動沙門”。

哪種人是紅蓮沙門呢?此處有一種人,由於三結的滅盡、貪瞋痴的薄弱,成為斯陀含,只來此世間一次,便作苦的終結。這種人稱為“紅蓮沙門”。

哪種人是白蓮沙門呢?此處有一種人,由於五下分結的滅盡,成為化生者,在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。這種人稱為“白蓮沙門”。

哪種人是沙門中的柔軟沙門呢?此處有一種人,由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。這種人稱為“沙門中的柔軟沙門”。

190Katamo ca puggalo samaṇamacalo? Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samaṇamacalo’’. Katamo ca puggalo samaṇapadumo? Idhekacco puggalo tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samaṇapadumo’’. Katamo ca puggalo samaṇapuṇḍarīko? Idhekacco puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samaṇapuṇḍarīko’’. Katamo ca puggalo samaṇesu samaṇasukhumālo? Idhekacco puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati puggalo ‘‘samaṇesu samaṇasukhumālo’’ti.
已對照

四法的解說。