快樂巴利palinanda.cc

人施設論·二法人施設 Dukapuggalapaññatti

本經目錄二法的解說。

45已對照

二、二法人施設

四十五、哪種人是忿怒者呢?此中什麼是忿?凡忿、發怒、已發怒之性,瞋、瞋著、已瞋著之性,恚害、恚害著、已恚害著之性,違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為忿。凡是這忿未斷的人——這種人稱為“忿怒者”。

45Katamo ca puggalo kodhano? Tattha katamo kodho? Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ [dūsanā dūsitattaṃ (syā.)] byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati kodho. Yassa puggalassa ayaṃ kodho appahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘kodhano’’.
46已對照

四十六、哪種人是怨恨者呢?此中什麼是恨?前時是忿,後時是恨。凡如是形相的恨、恨著、已恨著之性、安置、置立、正置立、隨結合、隨相續、忿的堅固作為——這稱為恨。凡是這恨未斷的人——這種人稱為“怨恨者”。

46Katamo ca puggalo upanāhī? Tattha katamo upanāho? Pubbakālaṃ kodho aparakālaṃ upanāho. Yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṃ aṭṭhapanā [āṭhapanā (ka.) vibha. 891] ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṃsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṃ kodhassa – ayaṃ vuccati upanāho. Yassa puggalassa ayaṃ upanāho appahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘upanāhī’’.
47已對照

四十七、哪種人是覆蔑者呢?此中什麼是覆蔑?凡覆蔑、覆蔑著、已覆蔑著之性、刻薄、刻薄的作為——這稱為覆蔑。凡是這覆蔑未斷的人——這種人稱為“覆蔑者”。

47Katamo ca puggalo makkhī? Tattha katamo makkho? Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ [makkhīyanā makkhīyitattaṃ (sī.), makkhiyanā makkhiyitattaṃ (ka.)] niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ – ayaṃ vuccati makkho. Yassa puggalassa ayaṃ makkho appahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘makkhī’’.
48已對照

四十八、哪種人是攀齊者呢?此中什麼是攀齊?凡攀齊、攀齊著、已攀齊著之性、攀齊之取勝、諍論之處、取軛、不捨遣——這稱為攀齊。凡是這攀齊未斷的人——這種人稱為“攀齊者”。

48Katamo ca puggalo paḷāsī? Tattha katamo paḷāso? Yo paḷāso paḷāsāyanā paḷāsāyitattaṃ paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṃ yugaggāho appaṭinissaggo – ayaṃ vuccati paḷāso. Yassa puggalassa ayaṃ paḷāso appahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘paḷāsī’’.
49已對照

四十九、哪種人是嫉者呢?此中什麼是嫉?凡於他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養[生起的]嫉、嫉妒、已嫉妒之性、嫉羨、嫉羨著、已嫉羨著之性——這稱為嫉。凡是這嫉未斷的人——這種人稱為“嫉者”。

49Katamo ca puggalo issukī? Tattha katamā issā? Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā [ussuyā ussuyanā (ka.) vibha. 893] usūyitattaṃ – ayaṃ vuccati issā. Yassa puggalassa ayaṃ issā appahīnā – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘issukī’’.
50已對照

五十、哪種人是慳者呢?此中什麼是慳?有五種慳:住處慳、家慳、利養慳、稱譽慳、法慳。凡如是形相的慳、慳著、已慳著之性、貪惜、鄙吝、吝嗇、心的不施捨——這稱為慳。凡是這慳未斷的人——這種人稱為“慳者”。

50Katamo ca puggalo maccharī? Tattha katamaṃ macchariyaṃ? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Yassa puggalassa idaṃ macchariyaṃ appahīnaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘maccharī’’.
51已對照

五十一、哪種人是諂者呢?此中什麼是諂?此處有一種[人],是諂者、遍諂者。凡於此的諂詐、諂詐性、諂、粗澀性、粗澀、深固性、深固——這稱為諂。凡是這諂未斷的人——這種人稱為“諂者”。

51Katamo ca puggalo saṭho? Tattha katamaṃ sāṭheyyaṃ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho. Yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ [kakkhaḷatā kakkhaḷiyaṃ (syā.) evaṃ khuddakavibhaṅgadukaniddesepi] parikkhattattā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati sāṭheyyaṃ. Yassa puggalassa idaṃ sāṭheyyaṃ appahīnaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘saṭho’’.
52已對照

五十二、哪種人是誑者呢?此中什麼是誑?此處有一種[人],以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行之後,為了掩藏它而立下惡欲:他希求“願人們不知道我”,思惟“願人們不知道我”,說出“願人們不知道我”的話,以身勇猛而行“願人們不知道我”。凡如是形相的誑、誑性、狡避、欺詐、詐偽、推卸、迴避、隱藏、遍隱藏、遮蔽、掩藏、不顯明之作、不揭露之作、嚴密遮蔽、惡的作為——這稱為誑。凡是這誑未斷的人——這種人稱為“誑者”。

52Katamo ca puggalo māyāvī? Tattha katamā māyā? Idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati – ‘‘mā maṃ jaññā’’ti icchati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti saṅkappati ‘‘mā maṃ jaññā’’ti vācaṃ bhāsati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati māyā. Yassa puggalassa ayaṃ māyā appahīnā – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘māyāvī’’.
53已對照

五十三、哪種人是無慚者呢?此中什麼是無慚?凡不慚,對應當慚[的事]不慚,對諸惡不善法的進入不慚——這稱為無慚。具足這無慚的人[稱為]“無慚者”。

53Katamo ca puggalo ahiriko? Tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hiriyitabbena na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ahirikaṃ. Iminā ahirikena samannāgato puggalo ‘‘ahiriko’’.
54已對照

五十四、哪種人是無愧者呢?此中什麼是無愧?凡不愧,對應當愧[的事]不愧,對諸惡不善法的進入不愧——這稱為無愧。具足這無愧的人[稱為]“無愧者”。

54Katamo ca puggalo anottappī? Tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati anottappaṃ. Iminā anottappena samannāgato puggalo ‘‘anottappī’’.
55已對照

五十五、哪種人是難受勸者呢?此中什麼是難受勸性?於如法之[語]被說時的難受勸之行、難受勸之態、難受勸性、執持乖違性、樂於對立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不順從性——這稱為難受勸性。具足這難受勸性的人[稱為]“難受勸者”。

55Katamo ca puggalo dubbaco? Tattha katamo dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādariyatā agāravatā appatissavatā – ayaṃ vuccati dovacassatā. Imāya dovacassatāya samannāgato puggalo ‘‘dubbaco’’.
56已對照

五十六、哪種人是惡友者呢?此中什麼是惡友性?那些無信、破戒、少聞、慳吝、惡慧的人,凡對他們的親近、常親近、共親近、依附、共依附、歸附、共歸附、傾向——這稱為惡友性。具足這惡友性的人[稱為]“惡友者”。

56Katamo ca puggalo pāpamitto? Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā – ayaṃ vuccati pāpamittatā. Imāya pāpamittatāya samannāgato puggalo ‘‘pāpamitto’’.
57已對照

五十七、哪種人是於諸根不守護門者呢?此中什麼是於諸根不守護根門?此處有一種人,以眼見色後,取於相,取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,[而]他不為防護它而行道,不守護眼根,不致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,取於相,取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,[而]他不為防護它而行道,不守護意根,不致力於意根的律儀。凡對這六根的不守護、不保護、不守衛、不律儀——這稱為於諸根不守護根門。具足這於諸根不守護根門的人[稱為]“於諸根不守護門者”。

57Katamo ca puggalo indriyesu aguttadvāro? Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco puggalo cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati indriyesu aguttadvāratā. Imāya indriyesu aguttadvāratāya samannāgato puggalo ‘‘indriyesu aguttadvāro’’.
58已對照

五十八、哪種人是於食不知量者呢?此中什麼是於食不知量?此處有一種人,不省思、不如理地攝取食物,為嬉遊、為驕慢、為裝飾、為莊嚴;凡於此的不知足、不知量、不省思於食——這稱為於食不知量。具足這於食不知量的人[稱為]“於食不知量者”。

58Katamo ca puggalo bhojane amattaññū? Tattha katamā bhojane amattaññutā? Idhekacco puggalo appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya, yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati bhojane amattaññutā. Imāya bhojane amattaññutāya samannāgato puggalo ‘‘bhojane amattaññū’’.
59已對照

五十九、哪種人是失念者呢?此中什麼是失念?凡無念、不隨念、不憶念、無念、不憶持性、不任持性、漂浮性、忘失性——這稱為失念。具足這失唸的人[稱為]“失念者”。

59Katamo ca puggalo muṭṭhassati? Tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ? Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati muṭṭhassaccaṃ. Iminā muṭṭhassaccena samannāgato puggalo ‘‘muṭṭhassati’’.
60已對照

六十、哪種人是不正知者呢?此中什麼是不正知?凡無智、不見、不現觀、不隨覺、不正覺、不通達、不攝取、不深入、不平等觀察、不省察、不現前作、劣慧、愚痴、不正知、痴、極痴、迷痴、無明、無明暴流、無明軛、無明隨眠、無明纏、無明門閂、痴不善根——這稱為不正知。具足這不正知的人[稱為]“不正知者”。

60Katamo ca puggalo asampajāno? Tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhaṇā apariyogāhaṇā [asaṃgāhanā apariyogāhanā (sī. syā. ka.)] asamapekkhaṇā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati asampajaññaṃ. Iminā asampajaññena samannāgato puggalo ‘‘asampajāno’’.
61已對照

六十一、哪種人是戒失壞者呢?此中什麼是戒的失壞?身的違犯、語的違犯、身語的違犯——這稱為戒的失壞。一切惡戒都是戒的失壞。具足這戒的失壞的人[稱為]“戒失壞者”。

61Katamo ca puggalo sīlavipanno? Tattha katamā sīlavipatti? Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati sīlavipatti. Sabbampi dussilyaṃ sīlavipatti. Imāya sīlavipattiyā samannāgato puggalo ‘‘sīlavipanno’’.
62已對照

六十二、哪種人是見失壞者呢?此中什麼是見的失壞?“沒有布施,沒有供養,沒有祭祀;沒有善作、惡作之業的果與異熟;沒有此世,沒有他世;沒有母,沒有父;沒有化生的眾生;世間沒有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為見的失壞。一切邪見都是見的失壞。具足這見的失壞的人[稱為]“見失壞者”。

62Katamo ca puggalo diṭṭhivipanno? Tattha katamā diṭṭhivipatti? ‘‘Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ [sukaṭadukkaṭānaṃ (sī.)] kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā [samaggatā (ka.)] sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho [vipariyesaggāho (sabbattha) padasiddhi cintetabbā], ayaṃ vuccati diṭṭhivipatti. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti. Imāya diṭṭhivipattiyā samannāgato puggalo ‘‘diṭṭhivipanno’’.
63已對照

六十三、哪種人是內結的人呢?凡是五下分結未斷的人——這種人稱為“內結的人”。

63Katamo ca puggalo ajjhattasaṃyojano? Yassa puggalassa pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘ajjhattasaṃyojano’’.
64已對照

六十四、哪種人是外結的人呢?凡是五上分結未斷的人——這種人稱為“外結的人”。

64Katamo ca puggalo bahiddhāsaṃyojano? Yassa puggalassa pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘bahiddhāsaṃyojano’’.
65已對照

六十五、哪種人是不忿怒者呢?此中什麼是忿?凡忿、發怒、已發怒之性,瞋、瞋著、已瞋著之性,恚害、恚害著、已恚害著之性,違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為忿。凡是這忿已斷的人——這種人稱為“不忿怒者”。

65Katamo ca puggalo akkodhano? Tattha katamo kodho? Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati kodho. Yassa puggalassa ayaṃ kodho pahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘akkodhano’’.
66已對照

六十六、哪種人是不怨恨者呢?此中什麼是恨?前時是忿,後時是恨。凡如是形相的恨、恨著、已恨著之性、安置、置立、正置立、隨結合、隨相續、忿的堅固作為——這稱為恨。凡是這恨已斷的人——這種人稱為“不怨恨者”。

66Katamo ca puggalo anupanāhī? Tattha katamo upanāho? Pubbakālaṃ kodho aparakālaṃ upanāho yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṃ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṃsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṃ kodhassa – ayaṃ vuccati upanāho. Yassa puggalassa ayaṃ upanāho pahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘anupanāhī’’.
67已對照

六十七、哪種人是不覆蔑者呢?此中什麼是覆蔑?凡覆蔑、覆蔑著、已覆蔑著之性、刻薄、刻薄的作為——這稱為覆蔑。凡是這覆蔑已斷的人——這種人稱為“不覆蔑者”。

67Katamo ca puggalo amakkhī? Tattha katamo makkho? Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ – ayaṃ vuccati makkho. Yassa puggalassa ayaṃ makkho pahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘amakkhī’’.
68已對照

六十八、哪種人是不攀齊者呢?此中什麼是攀齊?凡攀齊、攀齊著、已攀齊著之性、攀齊之取勝、諍論之處、取軛、不捨遣——這稱為攀齊。凡是這攀齊已斷的人——這種人稱為“不攀齊者”。

68Katamo ca puggalo apaḷāsī? Tattha katamo paḷāso? Yo paḷāso paḷāsāyanā paḷāsāyitattaṃ paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṃ yugaggāho appaṭinissaggo – ayaṃ vuccati paḷāso. Yassa puggalassa ayaṃ paḷāso pahīno – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘apaḷāsī’’.
69已對照

六十九、哪種人是不嫉者呢?此中什麼是嫉?凡於他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養[生起的]嫉、嫉妒、已嫉妒之性、嫉羨、嫉羨著、已嫉羨著之性——這稱為嫉。凡是這嫉已斷的人——這種人稱為“不嫉者”。

69Katamo ca puggalo anissukī? Tattha katamā issā? Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā usūyitattaṃ – ayaṃ vuccati issā. Yassa puggalassa ayaṃ issā pahīnā – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘anissukī’’.
70已對照

七十、哪種人是不慳者呢?此中什麼是慳?有五種慳:住處慳、家慳、利養慳、稱譽慳、法慳。凡如是形相的慳、慳著、已慳著之性、貪惜、鄙吝、吝嗇、心的不施捨——這稱為慳。凡是這慳已斷的人——這種人稱為“不慳者”。

70Katamo ca pugalo amaccharī? Tattha katamaṃ macchariyaṃ? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Yassa puggalassa idaṃ macchariyaṃ pahīnaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘amaccharī’’.
71已對照

七十一、哪種人是不諂者呢?此中什麼是諂?此處有一種[人],是諂者、遍諂者。凡於此的諂詐、諂詐性、諂、粗澀性、粗澀、深固性、深固——這稱為諂。凡是這諂已斷的人——這種人稱為“不諂者”。

71Katamo ca puggalo asaṭho? Tattha katamaṃ sāṭheyyaṃ? Idhekacco saṭho hoti parisaṭho. Yaṃ tattha saṭhaṃ saṭhatā sāṭheyyaṃ kakkaratā kakkariyaṃ parikkhattatā pārikkhattiyaṃ – idaṃ vuccati sāṭheyyaṃ. Yassa puggalassa idaṃ sāṭheyyaṃ pahīnaṃ – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘asaṭho’’.
72已對照

七十二、哪種人是不誑者呢?此中什麼是誑?此處有一種人,以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行之後,為了掩藏它而立下惡欲:他希求“願人們不知道我”,思惟“願人們不知道我”,說出“願人們不知道我”的話,以身勇猛而行“願人們不知道我”。凡如是形相的誑、誑性、狡避、欺詐、詐偽、推卸、迴避、隱藏、遍隱藏、遮蔽、掩藏、不顯明之作、不揭露之作、嚴密遮蔽、惡的作為——這稱為誑。凡是這誑已斷的人——這種人稱為“不誑者”。

72Katamo ca puggalo amāyāvī? Tattha katamā māyā? Idhekacco puggalo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati – ‘‘mā maṃ jaññā’’ti icchati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti saṅkappati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti vācaṃ bhāsati, ‘‘mā maṃ jaññā’’ti kāyena parakkamati. Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā – ayaṃ vuccati māyā. Yassa puggalassa ayaṃ māyā pahīnā – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘amāyāvī’’.
73已對照

七十三、哪種人是有慚者呢?此中什麼是慚?凡慚,對應當慚[的事]而慚,對諸惡不善法的進入而慚——這稱為慚。具足這慚的人[稱為]“有慚者”。

73Katamo ca puggalo hirimā? Tattha katamā hirī? Yaṃ hirīyati hiriyitabbena hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – ayaṃ vuccati hirī. Imāya hiriyā samannāgato puggalo ‘‘hirimā’’.
74已對照

七十四、哪種人是有愧者呢?此中什麼是愧?凡愧,對應當愧[的事]而愧,對諸惡不善法的進入而愧——這稱為愧。具足這愧的人[稱為]“有愧者”。

74Katamo ca puggalo ottappī? Tattha katamaṃ ottappaṃ? Yaṃ ottappati ottappitabbena ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ottappaṃ. Iminā ottappena samannāgato puggalo ‘‘ottappī’’.
75已對照

七十五、哪種人是易受勸者呢?此中什麼是易受勸性?於如法之[語]被說時的易受勸之行、易受勸之態、易受勸性、執持不乖違性、不樂於對立性、尊重、尊重性、恭敬性、順從性——這稱為易受勸性。具足這易受勸性的人[稱為]“易受勸者”。

75Katamo ca puggalo suvaco? Tattha katamā sovacassatā? Sahadhammike vuccamāne sovacassāyaṃ sovacassiyaṃ sovacassatā avippaṭikulaggāhitā avipaccanīkasātatā sādariyaṃ sādariyatā sagāravatā sappatissavatā – ayaṃ vuccati sovacassatā. Imāya sovacassatāya samannāgato puggalo ‘‘suvaco’’.
76已對照

七十六、哪種人是善友者呢?此中什麼是善友性?那些有信、持戒、多聞、有施捨、有慧的人,凡對他們的親近、常親近、共親近、依附、共依附、歸附、共歸附、傾向——這稱為善友性。具足這善友性的人[稱為]“善友者”。

76Katamo ca puggalo kalyāṇamitto? Tattha katamā kalyāṇamittatā? Ye te puggalā saddhā sīlavanto bahussutā cāgavanto paññavanto, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā – ayaṃ vuccati kalyāṇamittatā. Imāya kalyāṇamittatāya samannāgato puggalo ‘‘kalyāṇamitto’’.
77已對照

七十七、哪種人是於諸根守護門者呢?此中什麼是於諸根守護根門?此處有一種人,以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。凡對這六根的守護、保護、守衛、律儀——這稱為於諸根守護根門。具足這於諸根守護根門的人[稱為]“於諸根守護門者”。

77Katamo ca puggalo indriyesu guttadvāro? Tattha katamā indriyesu guttadvāratā? Idhekacco puggalo cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ gutti gopanā ārakkho saṃvaro – ayaṃ vuccati indriyesu guttadvāratā. Imāya indriyesu guttadvāratāya samannāgato puggalo ‘‘indriyesu guttadvāro’’.
78已對照

七十八、哪種人是於食知量者呢?此中什麼是於食知量?此處有一種人,如理省思後攝取食物:“不為嬉遊,不為驕慢,不為裝飾,不為莊嚴,只是為了這身體的住立、維持,為了止息傷害,為了資助梵行;我將如此消除舊受,也不令新受生起;我將得以維生、無過,並且安樂而住。”凡於此的知足、知量、省思於食——這稱為於食知量。具足這於食知量的人[稱為]“於食知量者”。

78Katamo ca puggalo bhojane mattaññū? Tattha katamā bhojane mattaññutā? Idhekacco puggalo paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya; yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’’ti. Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati bhojane mattaññutā. Imāya bhojane mattaññutāya samannāgato puggalo ‘‘bhojane mattaññū’’.
79已對照

七十九、哪種人是念已現起者呢?此中什麼是念?凡念、隨念、憶念、念、憶持性、任持性、不漂浮性、不忘失性、念、念根、念力、正念——這稱為念。具足這唸的人[稱為]“念已現起者”。

79Katamo ca puggalo upaṭṭhitassati? Tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammusanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati – ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā samannāgato puggalo ‘‘upaṭṭhitassati’’.
80已對照

八十、哪種人是正知者呢?此中什麼是正知?凡慧、了知、簡擇、遍簡擇、擇法、觀察、近觀察、別觀察、聰敏、善巧、精細、明辨、思、詳察、廣慧、敏慧、引導者、觀、正知、刺[棒]、慧、慧根、慧力、慧刀、慧殿、慧明、慧光、慧燈、慧寶、無痴、擇法、正見——這稱為正知。具足這正知的人[稱為]“正知者”。

80Katamo ca puggalo sampajāno? Tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati sampajaññaṃ. Iminā sampajaññena samannāgato puggalo ‘‘sampajāno’’.
81已對照

八十一、哪種人是具足戒者呢?此中什麼是戒的具足?身的不違犯、語的不違犯、身語的不違犯——這稱為戒的具足。一切戒律儀都是戒的具足。具足這戒的具足的人[稱為]“具足戒者”。

81Katamo ca puggalo sīlasampanno? Tattha katamā sīlasampadā? Kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo kāyikavācasiko avītikkamo – ayaṃ vuccati sīlasampadā. Sabbopi sīlasaṃvaro sīlasampadā. Imāya sīlasampadāya samannāgato puggalo ‘‘sīlasampanno’’.
82已對照

八十二、哪種人是具足見者呢?此中什麼是見的具足?“有布施,有供養,有祭祀;有善作、惡作之業的果與異熟;有此世,有他世;有母,有父;有化生的眾生;世間有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”凡如是形相的慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為見的具足。一切正見都是見的具足。具足這見的具足的人[稱為]“具足見者”。

82Katamo ca puggalo diṭṭhisampanno? Tattha katamā diṭṭhisampadā? ‘‘Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti. Yā evarūpā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati diṭṭhisampadā. Sabbāpi sammādiṭṭhi diṭṭhisampadā. Imāya diṭṭhisampadāya samannāgato puggalo ‘‘diṭṭhisampanno’’.
83已對照

八十三、哪兩種人在世間難得呢?先施恩者,與知恩、感恩者——這兩種人在世間難得。

83Katame dve puggalā dullabhā lokasmiṃ? Yo ca pubbakārī, yo ca kataññū katavedī – ime dve puggalā dullabhā lokasmiṃ.
84已對照

八十四、哪兩種人難以令滿足呢?每有所得便收藏起來者,與每有所得便施捨出去者——這兩種人“難以令滿足”。

84Katame dve puggalā duttappayā? Yo ca laddhaṃ laddhaṃ nikkhipati, yo ca laddhaṃ laddhaṃ vissajjeti – ime dve puggalā ‘‘duttappayā’’.
85已對照

八十五、哪兩種人易於令滿足呢?每有所得不收藏起來者,與每有所得不施捨出去者——這兩種人“易於令滿足”。

85Katame dve puggalā sutappayā? Yo ca laddhaṃ laddhaṃ na nikkhipati, yo ca laddhaṃ laddhaṃ na vissajjeti – ime dve puggalā ‘‘sutappayā’’.
86已對照

八十六、哪兩種人的諸漏增長呢?對不應追悔的追悔者,與對應追悔的不追悔者——這兩種人的諸漏增長。

86Katamesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā vaḍḍhanti? Yo ca na kukkuccāyitabbaṃ kukkuccāyati, yo ca kukkuccāyitabbaṃ na kukkuccāyati – imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā vaḍḍhanti.
87已對照

八十七、哪兩種人的諸漏不增長呢?對不應追悔的不追悔者,與對應追悔的追悔者——這兩種人的諸漏不增長。

87Katamesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā na vaḍḍhanti? Yo ca na kukkuccāyitabbaṃ na kukkuccāyati, yo ca kukkuccāyitabbaṃ kukkuccāyati – imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā na vaḍḍhanti.
88已對照

八十八、哪種人是意向低劣者呢?此處有一種人,是破戒者、有惡法者,他親近、結交、侍奉另一個破戒、有惡法的[人]——這種人稱為“意向低劣者”。

88Katamo ca puggalo hīnādhimutto? Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo, so aññaṃ dussīlaṃ pāpadhammaṃ sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘hīnādhimutto’’.
89已對照

八十九、哪種人是意向殊勝者呢?此處有一種人,是持戒者、有善法者,他親近、結交、侍奉另一個持戒、有善法的[人]——這種人稱為“意向殊勝者”。

89Katamo ca puggalo paṇītādhimutto? Idhekacco puggalo sīlavā hoti kalyāṇadhammo, so aññaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati puggalo ‘‘paṇītādhimutto’’.
90已對照

九十、哪種人是已滿足者呢?諸獨覺佛,以及如來的阿羅漢弟子們,是已滿足者。正等正覺者既是已滿足者,也是令[他人]滿足者。

90Katamo ca puggalo titto? Paccekasambuddhā [paccekabuddho (sī.)] ye ca tathāgatassa sāvakā arahanto tittā. Sammāsambuddho titto ca tappetā ca [tappetā ca, ayaṃ vuccati puggalo titto (sī.)].
已對照

二法的解說。