快樂巴利palinanda.cc

法集論·概說品 Nikkhepakaṇḍaṃ Tikanikkhepaṃ

本經目錄概說品終。

985已對照

三、概說品

三法概說

九百八十五、哪些法是善的?三善根——無貪、無瞋、無痴;與它們相應的受蘊、想蘊、行蘊、識蘊;由它們等起的身業、語業、意業——這些法是善的。

985Katame dhammā kusalā? Tīṇi kusalamūlāni – alobho, adoso, amoho; taṃsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā kusalā.
986已對照

九百八十六、哪些法是不善的?三不善根——貪、瞋、痴;以及與它們同處的諸煩惱;與它們相應的受蘊、想蘊、行蘊、識蘊;由它們等起的身業、語業、意業——這些法是不善的。

986Katame dhammā akusalā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho, doso, moho; tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā akusalā.
987已對照

九百八十七、哪些法是無記的?諸善、不善法的異熟——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊、想蘊、行蘊、識蘊;以及凡是唯作的、既非善、亦非不善、亦非業的異熟的諸法;以及一切色與無為界——這些法是無記的。

987Katame dhammā abyākatā? Kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā abyākatā.
988已對照

九百八十八、哪些法與樂受相應?於樂地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了樂受;與它相應的想蘊、行蘊、識蘊——這些法與樂受相應。

988Katame dhammā sukhāya vedanāya sampayuttā? Sukhabhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, apariyāpanne, sukhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā sukhāya vedanāya sampayuttā.
989已對照

九百八十九、哪些法與苦受相應?於苦地中,於欲界的[心中],除了苦受;與它相應的想蘊、行蘊、識蘊——這些法與苦受相應。

989Katame dhammā dukkhāya vedanāya sampayuttā? Dukkhabhūmiyaṃ kāmāvacare, dukkhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā dukkhāya vedanāya sampayuttā.
990已對照

九百九十、哪些法與不苦不樂受相應?於不苦不樂地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],除了不苦不樂受;與它相應的想蘊、行蘊、識蘊——這些法與不苦不樂受相應。

990Katame dhammā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā? Adukkhamasukhabhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, arūpāvacare, apariyāpanne, adukkhamasukhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā.
991已對照

九百九十一、哪些法是異熟?諸善、不善法的異熟——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊——這些法是異熟。

991Katame dhammā vipākā? Kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā vipākā.
992已對照

九百九十二、哪些法是異熟法法?諸善、不善法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊——這些法是異熟法法。

992Katame dhammā vipākadhammadhammā? Kusalākusalā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā vipākadhammadhammā.
993已對照

九百九十三、哪些法是非異熟非異熟法法?凡是唯作的、既非善、亦非不善、亦非業的異熟的諸法,以及一切色與無為界——這些法是非異熟非異熟法法。

993Katame dhammā nevavipākanavipākadhammadhammā? Ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā nevavipākanavipākadhammadhammā.
994已對照

九百九十四、哪些法是執受而順取的?諸善、不善法的有漏的異熟——欲界的、色界的、無色界的——受蘊……乃至……識蘊;以及凡是由於業之已作[而生]的色——這些法是執受而順取的。

994Katame dhammā upādiṇṇupādāniyā? Sāsavā kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; yañca rūpaṃ kammassa katattā – ime dhammā upādiṇṇupādāniyā.
995已對照

九百九十五、哪些法是非執受而順取的?有漏的善、不善諸法——欲界的、色界的、無色界的——受蘊……乃至……識蘊;以及凡是唯作的、既非善、亦非不善、亦非業的異熟的諸法;以及凡是非由於業之已作[而生]的色——這些法是非執受而順取的。

995Katame dhammā anupādiṇṇupādāniyā? Sāsavā kusalākusalā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā; yañca rūpaṃ na kammassa katattā – ime dhammā anupādiṇṇupādāniyā.
996已對照

九百九十六、哪些法是非執受非順取的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是非執受非順取的。

996Katame dhammā anupādiṇṇaanupādāniyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anupādiṇṇaanupādāniyā.
997已對照

九百九十七、哪些法是雜染而順雜染的?三不善根——貪、瞋、痴;以及與它們同處的諸煩惱;與它們相應的受蘊……乃至……識蘊;由它們等起的身業、語業、意業——這些法是雜染而順雜染的。

997Katame dhammā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho, doso, moho; tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā.
998已對照

九百九十八、哪些法是非雜染而順雜染的?有漏的善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊、受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這些法是非雜染而順雜染的。

998Katame dhammā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā? Sāsavā kusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho, vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā.
999已對照

九百九十九、哪些法是非雜染非順雜染的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是非雜染非順雜染的。

999Katame dhammā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā.
1000已對照

一千、哪些法是有尋有伺的?於有尋有伺地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了尋與伺;與它們相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法是有尋有伺的。

1000Katame dhammā savitakkasavicārā? Savitakkasavicārabhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, apariyāpanne, vitakkavicāre ṭhapetvā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā savitakkasavicārā.
1001已對照

一千零一、哪些法是無尋唯伺的?於無尋唯伺地中,於色界的、不繫屬的[心中],除了伺;與它相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法是無尋唯伺的。

1001Katame dhammā avitakkavicāramattā? Avitakkavicāramattabhūmiyaṃ rūpāvacare, apariyāpanne, vicāraṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā avitakkavicāramattā.
1002已對照

一千零二、哪些法是無尋無伺的?於無尋無伺地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是無尋無伺的。

1002Katame dhammā avitakkaavicārā? Avitakkaavicārabhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, arūpāvacare, apariyāpanne; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā avitakkaavicārā.
1003已對照

一千零三、哪些法與喜俱行?於喜地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了喜;與它相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法與喜俱行。

1003Katame dhammā pītisahagatā? Pītibhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, apariyāpanne, pītiṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā pītisahagatā.
1004已對照

一千零四、哪些法與樂俱行?於樂地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了樂;與它相應的想蘊、行蘊、識蘊——這些法與樂俱行。

1004Katame dhammā sukhasahagatā? Sukhabhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, apariyāpanne, sukhaṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā sukhasahagatā.
1005已對照

一千零五、哪些法與舍俱行?於舍地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],除了舍;與它相應的想蘊、行蘊、識蘊——這些法與舍俱行。

1005Katame dhammā upekkhāsahagatā? Upekkhābhūmiyaṃ kāmāvacare, rūpāvacare, arūpāvacare, apariyāpanne, upekkhaṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā upekkhāsahagatā.
1006已對照

一千零六、哪些法是應以見舍斷的?三結——有身見、疑、戒禁取。

1006Katame dhammā dassanena pahātabbā? Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.
1007已對照

一千零七、此中什麼是有身見?在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。他隨觀受為自我,或[隨觀]自我為有受,或[隨觀]受在自我中,或[隨觀]自我在受中。他隨觀想為自我,或[隨觀]自我為有想,或[隨觀]想在自我中,或[隨觀]自我在想中。他隨觀諸行為自我,或[隨觀]自我為有諸行,或[隨觀]諸行在自我中,或[隨觀]自我在諸行中。他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為有身見。

1007Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ. Saññaṃ attato samanupassati, saññāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā saññaṃ, saññāya vā attānaṃ. Saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ, attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṃ. Viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ [diṭṭhivisūkāyitaṃ (sī.)] diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati sakkāyadiṭṭhi.
1008已對照

一千零八、此中什麼是疑?對導師懷疑、猶豫,對法懷疑、猶豫,對僧懷疑、猶豫,對學懷疑、猶豫,對前際懷疑、猶豫,對後際懷疑、猶豫,對前際後際懷疑、猶豫,對此緣性[與]緣生之法懷疑、猶豫。凡如是形相的疑惑、疑惑著、已疑惑著之性、異慧、疑、二途、歧路、猶豫、非一向之取、徘徊、遍徘徊、不深入、心的僵滯、意的抓搔——這稱為疑。

1008Tattha katamā vicikicchā? Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati. Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvedhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā thambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati vicikicchā.
1009已對照

一千零九、此中什麼是戒禁取?此外的沙門婆羅門[所執]的“以戒得清淨,以禁得清淨,以戒禁得清淨”,凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為戒禁取。

1009Tattha katamo sīlabbataparāmāso? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ ‘sīlena suddhi, vatena suddhi, sīlabbatena suddhī’ti yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati sīlabbataparāmāso.
1010已對照

一千零一十、這三結,以及與它們同處的諸煩惱;與它們相應的受蘊……乃至……識蘊;由它們等起的身業、語業、意業——這些法是應以見舍斷的。

1010Imāni tīṇi saṃyojanāni; tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ime dhammā dassanena pahātabbā.
1011已對照

一千零一十一、哪些法是應以修舍斷的?其餘的貪、瞋、痴,以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是應以修舍斷的。

1011Katame dhammā bhāvanāya pahātabbā? Avaseso lobho, doso, moho; tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā bhāvanāya pahātabbā.
1012已對照

一千零一十二、哪些法是既非應以見、亦非應以修舍斷的?善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是既非應以見、亦非應以修舍斷的。

1012Katame dhammā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā? Kusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā.
1013已對照

一千零一十三、哪些法是有應以見舍斷之因的?三結——有身見、疑、戒禁取。

1013Katame dhammā dassanena pahātabbahetukā? Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.
1014已對照

一千零一十四、此中什麼是有身見……乃至……這稱為有身見。

1014Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi…pe… ayaṃ vuccati sakkāyadiṭṭhi.
1015已對照

一千零一十五、此中什麼是疑……乃至……這稱為疑。

1015Tattha katamā vicikicchā…pe… ayaṃ vuccati vicikicchā.
1016已對照

一千零一十六、此中什麼是戒禁取……乃至……這稱為戒禁取。

1016Tattha katamo sīlabbataparāmāso…pe… ayaṃ vuccati sīlabbataparāmāso.
1017已對照

一千零一十七、這三結,以及與它們同處的諸煩惱;與它們相應的受蘊……乃至……識蘊;由它們等起的身業、語業、意業——這些法是有應以見舍斷之因的。三結——有身見、疑、戒禁取——這些法是應以見舍斷的。與它們同處的貪、瞋、痴——這些法是應以見舍斷之因。以及與它們同處的諸煩惱;與它們相應的受蘊……乃至……識蘊;由它們等起的身業、語業、意業——這些法是有應以見舍斷之因的。

1017Imāni tīṇi saṃyojanāni; tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā dassanena pahātabbahetukā. Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso – ime dhammā dassanena pahātabbā. Tadekaṭṭho lobho, doso, moho – ime dhammā dassanena pahātabbahetū. Tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā dassanena pahātabbahetukā.
1018已對照

一千零一十八、哪些法是有應以修舍斷之因的?其餘的貪、瞋、痴——這些法是應以修舍斷之因。以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是有應以修舍斷之因的。

1018Katame dhammā bhāvanāya pahātabbahetukā? Avaseso lobho, doso, moho – ime dhammā bhāvanāya pahātabbahetū. Tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā bhāvanāya pahātabbahetukā.
1019已對照

一千零一十九、哪些法是無應以見、亦無應以修舍斷之因的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊、想蘊、行蘊、識蘊;以及一切色與無為界——這些法是無應以見、亦無應以修舍斷之因的。

1019Katame dhammā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā.
1020已對照

一千零二十、哪些法是趣向積集的?有漏的善、不善諸法——欲界的、色界的、無色界的——受蘊……乃至……識蘊——這些法是趣向積集的。

1020Katame dhammā ācayagāmino? Sāsavā kusalākusalā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā ācayagāmino.
1021已對照

一千零二十一、哪些法是趣向損減的?不繫屬的四道——這些法是趣向損減的。

1021Katame dhammā apacayagāmino? Cattāro maggā apariyāpannā – ime dhammā apacayagāmino.
1022已對照

一千零二十二、哪些法是非趣向積集非趣向損減的?諸善、不善法的異熟——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及凡是唯作的、既非善、亦非不善、亦非業的異熟的諸法;以及一切色與無為界——這些法是非趣向積集非趣向損減的。

1022Katame dhammā neva ācayagāmi na apacayagāmino? Kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā neva ācayagāmi na apacayagāmino.
1023已對照

一千零二十三、哪些法是有學的?不繫屬的四道,以及下三沙門果——這些法是有學的。

1023Katame dhammā sekkhā? Cattāro maggā apariyāpannā, heṭṭhimāni ca tīṇi sāmaññaphalāni – ime dhammā sekkhā.
1024已對照

一千零二十四、哪些法是無學的?最上的阿羅漢果——這些法是無學的。

1024Katame dhammā asekkhā? Upariṭṭhimaṃ [uparimaṃ (syā.)] arahattaphalaṃ – ime dhammā asekkhā.
1025已對照

一千零二十五、哪些法是非有學非無學的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非有學非無學的。

1025Katame dhammā nevasekkhanāsekkhā? Te dhamme ṭhapetvā, avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā nevasekkhanāsekkhā.
1026已對照

一千零二十六、哪些法是有限的?一切欲界的善、不善、無記諸法;色蘊……乃至……識蘊——這些法是有限的。

1026Katame dhammā parittā? Sabbeva kāmāvacarā kusalākusalābyākatā dhammā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā parittā.
1027已對照

一千零二十七、哪些法是廣大的?色界的、無色界的善、無記諸法;受蘊……乃至……識蘊——這些法是廣大的。

1027Katame dhammā mahaggatā? Rūpāvacarā, arūpāvacarā, kusalābyākatā dhammā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā mahaggatā.
1028已對照

一千零二十八、哪些法是無量的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是無量的。

1028Katame dhammā appamāṇā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā appamāṇā.
1029已對照

一千零二十九、哪些法是有限所緣的?凡緣於有限諸法而生起的心與心所諸法——這些法是有限所緣的。

1029Katame dhammā parittārammaṇā? Paritte dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā parittārammaṇā.
1030已對照

一千零三十、哪些法是廣大所緣的?凡緣於廣大諸法而生起的心與心所諸法——這些法是廣大所緣的。

1030Katame dhammā mahaggatārammaṇā? Mahaggate dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā mahaggatārammaṇā.
1031已對照

一千零三十一、哪些法是無量所緣的?凡緣於無量諸法而生起的心與心所諸法——這些法是無量所緣的。

1031Katame dhammā appamāṇārammaṇā? Appamāṇe dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā appamāṇārammaṇā.
1032已對照

一千零三十二、哪些法是下劣的?三不善根——貪、瞋、痴;以及與它們同處的諸煩惱;與它們相應的受蘊……乃至……識蘊;由它們等起的身業、語業、意業——這些法是下劣的。

1032Katame dhammā hīnā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho, doso, moho; tadekaṭṭhā ca kilesā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā hīnā.
1033已對照

一千零三十三、哪些法是中等的?有漏的善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是中等的。

1033Katame dhammā majjhimā? Sāsavā kusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā majjhimā.
1034已對照

一千零三十四、哪些法是殊勝的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是殊勝的。

1034Katame dhammā paṇītā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā paṇītā.
1035已對照

一千零三十五、哪些法是邪性決定的?五無間業,以及凡是決定的邪見——這些法是邪性決定的。

1035Katame dhammā micchattaniyatā? Pañca kammāni ānantarikāni, yā ca micchādiṭṭhiniyatā – ime dhammā micchattaniyatā.
1036已對照

一千零三十六、哪些法是正性決定的?不繫屬的四道——這些法是正性決定的。

1036Katame dhammā sammattaniyatā? Cattāro maggā apariyāpannā – ime dhammā sammattaniyatā.
1037已對照

一千零三十七、哪些法是不決定的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是不決定的。

1037Katame dhammā aniyatā? Te dhamme ṭhapetvā, avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā aniyatā.
1038已對照

一千零三十八、哪些法以道為所緣?凡緣於聖道而生起的心與心所諸法——這些法以道為所緣。

1038Katame dhammā maggārammaṇā? Ariyamaggaṃ ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā maggārammaṇā.
1039已對照

一千零三十九、哪些法以道為因?除了具足聖道者的諸道支,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法以道為因。具足聖道者的正見既是道、又是因;除了正見,與它相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法以道為因。具足聖道者的無貪、無瞋、無痴——這些法是道因。與它們相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法以道為因。

1039Katame dhammā maggahetukā? Ariyamaggasamaṅgissa maggaṅgāni ṭhapetvā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā maggahetukā. Ariyamaggasamaṅgissa sammādiṭṭhi maggo ceva hetu ca, sammādiṭṭhiṃ ṭhapetvā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā maggahetukā. Ariyamaggasamaṅgissa alobho, adoso, amoho – ime dhammā maggahetū. Taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā maggahetukā.
1040已對照

一千零四十、哪些法以道為增上?凡以聖道作為增上而生起的心與心所諸法——這些法以道為增上。具足聖道者修習以審察為增上的道時,除了審察,與它相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法以道為增上。

1040Katame dhammā maggādhipatino? Ariyamaggaṃ adhipatiṃ karitvā ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā maggādhipatino. Ariyamaggasamaṅgissa vīmaṃsādhipateyyaṃ maggaṃ bhāvayantassa vīmaṃsaṃ ṭhapetvā; taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā maggādhipatino.
1041已對照

一千零四十一、哪些法是已生的?凡已誕生、已有、已正誕生、已生出、已出現、已顯現、已生、已正生、已起、已等起、已生、攝於已生之分的諸法——色、受、想、行、識——這些法是已生的。

1041Katame dhammā uppannā? Ye dhammā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā uppannā samuppannā uṭṭhitā samuṭṭhitā uppannā uppannaṃsena saṅgahitā, rūpaṃ [rūpā (bahūsu)], vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ – ime dhammā uppannā.
1042已對照

一千零四十二、哪些法是未生的?凡未誕生、未有、未正誕生、未生出、未出現、未顯現、未生、未正生、未起、未等起、未生、攝於未生之分的諸法——色、受、想、行、識——這些法是未生的。

1042Katame dhammā anuppannā? Ye dhammā ajātā abhūtā asañjātā anibbattā anabhinibbattā apātubhūtā anuppannā asamuppannā anuṭṭhitā asamuṭṭhitā anuppannā anuppannaṃsena saṅgahitā, rūpaṃ, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ – ime dhammā anuppannā.
1043已對照

一千零四十三、哪些法是將生的?諸異熟未成熟的善、不善法的異熟——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及凡是由於業之已作而將生起的色——這些法是將生的。

1043Katame dhammā uppādino? Kusalākusalānaṃ dhammānaṃ avipakkavipākānaṃ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; yañca rūpaṃ kammassa katattā uppajjissati – ime dhammā uppādino.
1044已對照

一千零四十四、哪些法是過去的?凡已過去、已滅、已離去、已變異、已沒、已滅沒、生起後已離去、已過去、攝於過去之分的諸法——色、受、想、行、識——這些法是過去的。

1044Katame dhammā atītā? Ye dhammā atītā niruddhā vigatā vipariṇatā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā uppajjitvā vigatā atītā atītaṃsena saṅgahitā, rūpaṃ, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ – ime dhammā atītā.
1045已對照

一千零四十五、哪些法是未來的?凡未誕生、未有、未正誕生、未生出、未出現、未顯現、未生、未正生、未起、未等起、未來、攝於未來之分的諸法——色、受、想、行、識——這些法是未來的。

1045Katame dhammā anāgatā? Ye dhammā ajātā abhūtā asañjātā anibbattā anabhinibbattā apātubhūtā anuppannā asamuppannā anuṭṭhitā asamuṭṭhitā anāgatā anāgataṃsena saṅgahitā, rūpaṃ, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ – ime dhammā anāgatā.
1046已對照

一千零四十六、哪些法是現在的?凡已誕生、已有、已正誕生、已生出、已出現、已顯現、已生、已正生、已起、已等起、現在、攝於現在之分的諸法——色、受、想、行、識——這些法是現在的。

1046Katame dhammā paccuppannā? Ye dhammā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā uppannā samuppannā uṭṭhitā samuṭṭhitā paccuppannā paccuppannaṃsena saṅgahitā, rūpaṃ, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ – ime dhammā paccuppannā.
1047已對照

一千零四十七、哪些法是過去所緣的?凡緣於過去諸法而生起的心與心所諸法——這些法是過去所緣的。

1047Katame dhammā atītārammaṇā? Atīte dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā atītārammaṇā.
1048已對照

一千零四十八、哪些法是未來所緣的?凡緣於未來諸法而生起的心與心所諸法——這些法是未來所緣的。

1048Katame dhammā anāgatārammaṇā? Anāgate dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā anāgatārammaṇā.
1049已對照

一千零四十九、哪些法是現在所緣的?凡緣於現在諸法而生起的心與心所諸法——這些法是現在所緣的。

1049Katame dhammā paccuppannārammaṇā? Paccuppanne dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā paccuppannārammaṇā.
1050已對照

一千零五十、哪些法是內的?凡那些對於彼彼眾生是內、各自、自身所生、個人所屬、執受的諸法——色、受、想、行、識——這些法是內的。

1050Katame dhammā ajjhattā? Ye dhammā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyatā pāṭipuggalikā upādiṇṇā, rūpaṃ, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ – ime dhammā ajjhattā.
1051已對照

一千零五十一、哪些法是外的?凡那些對於彼彼其他眾生、其他人是內、各自、自身所生、個人所屬、執受的諸法——色、受、想、行、識——這些法是外的。

1051Katame dhammā bahiddhā? Ye dhammā tesaṃ tesaṃ parasattānaṃ parapuggalānaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ niyatā pāṭipuggalikā upādiṇṇā, rūpaṃ, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ – ime dhammā bahiddhā.
1052已對照

一千零五十二、哪些法是內外的?那兩者——這些法是內外的。

1052Katame dhammā ajjhattabahiddhā? Tadubhayaṃ – ime dhammā ajjhattabahiddhā.
1053已對照

一千零五十三、哪些法是內所緣的?凡緣於內諸法而生起的心與心所諸法——這些法是內所緣的。

1053Katame dhammā ajjhattārammaṇā? Ajjhatte dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā ajjhattārammaṇā.
1054已對照

一千零五十四、哪些法是外所緣的?凡緣於外諸法而生起的心與心所諸法——這些法是外所緣的。

1054Katame dhammā bahiddhārammaṇā? Bahiddhā dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā bahiddhārammaṇā.
1055已對照

一千零五十五、哪些法是內外所緣的?凡緣於內外諸法而生起的心與心所諸法——這些法是內外所緣的。

1055Katame dhammā ajjhattabahiddhārammaṇā? Ajjhattabahiddhā dhamme ārabbha ye uppajjanti cittacetasikā dhammā – ime dhammā ajjhattabahiddhārammaṇā.
1056已對照

一千零五十六、哪些法是有見有對的?色處——這些法是有見有對的。

1056Katame dhammā sanidassanasappaṭighā? Rūpāyatanaṃ – ime dhammā sanidassanasappaṭighā.
1057已對照

一千零五十七、哪些法是無見有對的?眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、聲處、香處、味處、觸處——這些法是無見有對的。

1057Katame dhammā anidassanasappaṭighā? Cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ – ime dhammā anidassanasappaṭighā.
1058已對照

一千零五十八、哪些法是無見無對的?受蘊、想蘊、行蘊、識蘊;以及凡是無見無對的、屬於法處的色;以及無為界——這些法是無見無對的。

1058Katame dhammā anidassanaappaṭighā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; yañca rūpaṃ anidassanaṃ appaṭighaṃ dhammāyatanapariyāpannaṃ; asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anidassanaappaṭighā.
1059已對照

三法。

二法概說

因聚

一千零五十九、哪些法是因?三善因、三不善因、三無記因、九欲界因、六色界因、六無色界因、六不繫屬因。

1059Katame dhammā hetū? Tayo kusalahetū, tayo akusalahetū, tayo abyākatahetū, nava kāmāvacarahetū cha rūpāvacarahetū, cha arūpāvacarahetū, cha apariyāpannahetū.
1060已對照

一千零六十、此中什麼是三善因?無貪、無瞋、無痴。

1060Tattha katame tayo kusalahetū? Alobho, adoso, amoho.
1061已對照

一千零六十一、此中什麼是無貪?凡無貪、不貪著、不貪著之性、無極貪、不極貪著、不極貪著之性、無貪欲、無貪善根——這稱為無貪。

1061Tattha katamo alobho? Yo alobho alubbhanā alubbhitattaṃ asārāgo asārajjanā asārajjitattaṃ anabhijjhā alobho kusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati alobho.
1062已對照

一千零六十二、此中什麼是無瞋?凡無瞋、不瞋著、不瞋著之性、慈、慈愍、慈愍性、護念、護念著、護念性、求利益性、憐憫、無瞋恚、無惱害、無瞋善根——這稱為無瞋。

1062Tattha katamo adoso? Yo adoso adussanā adussitattaṃ metti mettāyanā mettāyitattaṃ anuddā anuddāyanā anudāyitattaṃ hitesitā anukampā abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati adoso.
1063已對照

一千零六十三、此中什麼是無痴?於苦的智、於苦集的智、於苦滅的智、於導至苦滅之道的智、於前際的智、於後際的智、於前際後際的智、於此緣性[與]緣生之法的智;凡如是形相的慧、了知、簡擇、遍簡擇、擇法、觀察、近觀察、別觀察、聰敏、善巧、精細、明辨、思、詳察、廣慧、敏慧、引導者、觀、正知、刺[棒]、慧、慧根、慧力、慧刀、慧殿、慧明、慧光、慧燈、慧寶、無痴、擇法、正見——這稱為無痴。

1063Tattha katamo amoho? Dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ, pubbante ñāṇaṃ, aparante ñāṇaṃ, pubbantāparante ñāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu ñāṇaṃ, yā evarūpā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati amoho.
1064已對照

這些是三善因。

一千零六十四、此中什麼是三不善因?貪、瞋、痴。

1064Tattha katame tayo akusalahetū? Lobho, doso, moho.
1065已對照

一千零六十五、此中什麼是貪?凡貪、極貪、隨順、順從、歡喜、喜貪、心的極貪、欲求、迷醉、耽著、貪求、遍貪求、執著、泥沼、動搖、誑、能生者、令生者、縫合者、羅網者、流動者、貪著者、線、散佈者、營求者、伴侶、願求、有之索、林、叢林、親暱、愛戀、顧戀、親族、渴望、冀望著、已冀望著之性、色渴望、聲渴望、香渴望、味渴望、觸渴望、利養渴望、財富渴望、子息渴望、生命渴望、渴求、極渴求、增渴求、渴求、渴求著、已渴求著之性、貪婪、貪婪著、已貪婪著之性、搖尾性、欲美好性、非法之貪、不正貪、愛著、愛求著、希求、羨慕、正希求、欲愛、有愛、無有愛、色愛、無色愛、滅愛、色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛、暴流、軛、系、取、障礙、蓋、遮覆、繫縛、隨煩惱、隨眠、纏、藤、貪惜、苦的根本、苦的因緣、苦的源頭、魔之罥索、魔之釣鉤、魔之境域、渴愛之河、渴愛之網、渴愛之牽繩、渴愛之海、貪欲、貪不善根——這稱為貪。

1065Tattha katamo lobho? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandīrāgo [nandirāgo (sī.)] cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī [sibbanī (sī.)] jālinī saritā visattikā suttaṃ visaṭā āyūhinī [āyūhanī (sī. syā.)] dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsisanā āsisitattaṃ [āsiṃsanā āsiṃsitattaṃ (sī. syā.)] rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā [puñcikatā (syā.) pucchikatā (sī.)] sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chādanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati lobho.
1066已對照

一千零六十六、此中什麼是瞋?[想]“他曾對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他正對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他將對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所愛、可意者作無益……乃至……正作無益……乃至……將作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所不愛、不可意者作有益……乃至……正作有益……乃至……將作有益”而嫌恨生起,或者於非處嫌恨生起。凡如是形相的心的嫌恨、牴觸、瞋、對抗、忿怒、極忿怒、正忿怒、瞋、極瞋、正瞋、心的恚害、意的極瞋、忿、發怒、已發怒之性、瞋、瞋著、已瞋著之性、恚害、恚害著、已恚害著之性、違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為瞋。

1066Tattha katamo doso? Anatthaṃ me acarīti āghāto jāyati, anatthaṃ me caratīti āghāto jāyati, anatthaṃ me carissatīti āghāto jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati doso.
1067已對照

一千零六十七、此中什麼是痴?於苦的無智、於苦集的無智、於苦滅的無智、於導至苦滅之道的無智、於前際的無智、於後際的無智、於前際後際的無智、於此緣性[與]緣生之法的無智;凡如是形相的無智、不見、不現觀、不隨覺、不正覺、不通達、不攝取、不深入、不平等觀察、不省察、不現前作、劣慧、愚痴、不正知、痴、極痴、迷痴、無明、無明暴流、無明軛、無明隨眠、無明纏、無明門閂、痴不善根——這稱為痴。

1067Tattha katamo moho? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ, yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṃgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati moho.
1068已對照

這些是三不善因。

一千零六十八、此中什麼是三無記因?或從諸善法的異熟[而來],或於諸唯作無記法中的無貪、無瞋、無痴——這些是三無記因。

1068Tattha katame tayo abyākatahetū? Kusalānaṃ vā dhammānaṃ vipākato kiriyābyākatesu vā dhammesu alobho adoso amoho – ime tayo abyākatahetū.
1069已對照

一千零六十九、此中什麼是九欲界因?三善因、三不善因、三無記因——這些是九欲界因。

1069Tattha katame nava kāmāvacarahetū? Tayo kusalahetū, tayo akusalahetū, tayo abyākatahetū – ime nava kāmāvacarahetū.
1070已對照

一千零七十、此中什麼是六色界因?三善因、三無記因——這些是六色界因。

1070Tattha katame cha rūpāvacarahetū? Tayo kusalahetū, tayo abyākatahetū – ime cha rūpāvacarahetū.
1071已對照

一千零七十一、此中什麼是六無色界因?三善因、三無記因——這些是六無色界因。

1071Tattha katame cha arūpāvacarahetū? Tayo kusalahetū, tayo abyākatahetū – ime cha arūpāvacarahetū.
1072已對照

一千零七十二、此中什麼是六不繫屬因?三善因、三無記因——這些是六不繫屬因。

1072Tattha katame cha apariyāpannahetū? Tayo kusalahetū, tayo abyākatahetū – ime cha apariyāpannahetū.
1073已對照

一千零七十三、此中什麼是三善因?無貪、無瞋、無痴。

1073Tattha katame tayo kusalahetū? Alobho, adoso, amoho.
1074已對照

一千零七十四、此中什麼是無貪?凡無貪、不貪著、不貪著之性、無極貪、不極貪著、不極貪著之性、無貪欲、無貪善根——這稱為無貪。

1074Tattha katamo alobho? Yo alobho alubbhanā alubbhitattaṃ asārāgo asārajjanā asārajjitattaṃ anabhijjhā alobho kusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati alobho.
1075已對照

一千零七十五、此中什麼是無瞋?凡無瞋、不瞋著、不瞋著之性……乃至……無瞋恚、無惱害、無瞋善根——這稱為無瞋。

1075Tattha katamo adoso? Yo adoso adussanā adussitattaṃ…pe… abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati adoso.
1076已對照

一千零七十六、此中什麼是無痴?於苦的智、於苦集的智、於苦滅的智、於導至苦滅之道的智、於前際的智、於後際的智、於前際後際的智、於此緣性[與]緣生之法的智;凡如是形相的慧、了知、簡擇、遍簡擇、擇法、觀察、近觀察、別觀察、聰敏、善巧、精細、明辨、思、詳察、廣慧、敏慧、引導者、觀、正知、刺[棒]、慧、慧根、慧力、慧刀、慧殿、慧明、慧光、慧燈、慧寶、無痴、擇法、正見、擇法覺支、道支、道所攝——這稱為無痴。

1076Tattha katamo amoho? Dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ, pubbante ñāṇaṃ, aparante ñāṇaṃ, pubbantāparante ñāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu ñāṇaṃ, yā evarūpā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṃ maggapariyāpannaṃ – ayaṃ vuccati amoho.
1077已對照

這些是三善因。

一千零七十七、此中什麼是三無記因?從諸善法的異熟[而來]的無貪、無瞋、無痴——這些是三無記因。這些是六不繫屬因——這些法是因。

1077Tattha katame tayo abyākatahetū? Kusalānaṃ dhammānaṃ vipākato alobho adoso amoho – ime tayo abyākatahetū. Ime cha apariyāpannahetū – ime dhammā hetū.
1078已對照

一千零七十八、哪些法是非因?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非因。

1078Katame dhammā na hetū? Te dhamme ṭhapetvā, avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na hetū.
1079已對照

一千零七十九、哪些法是有因的?凡就那些法而言是有因的諸法:受蘊……乃至……識蘊——這些法是有因的。

1079Katame dhammā sahetukā? Tehi dhammehi ye dhammā sahetukā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā sahetukā.
1080已對照

一千零八十、哪些法是無因的?凡就那些法而言是無因的諸法:受蘊……乃至……識蘊,以及一切色與無為界——這些法是無因的。

1080Katame dhammā ahetukā? Tehi dhammehi ye dhammā ahetukā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā ahetukā.
1081已對照

一千零八十一、哪些法與因相應?凡與那些法相應的諸法:受蘊……乃至……識蘊——這些法與因相應。

1081Katame dhammā hetusampayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā hetusampayuttā.
1082已對照

一千零八十二、哪些法與因不相應?凡與那些法不相應的諸法:受蘊……乃至……識蘊,以及一切色與無為界——這些法與因不相應。

1082Katame dhammā hetuvippayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā hetuvippayuttā.
1083已對照

一千零八十三、哪些法既是因、又是有因的?貪由痴而既是因、又是有因的,痴由貪而既是因、又是有因的,瞋由痴而既是因、又是有因的,痴由瞋而既是因、又是有因的;無貪、無瞋、無痴,它們互相既是因、又是有因的——這些法既是因、又是有因的。

1083Katame dhammā hetū ceva sahetukā ca? Lobho mohena hetu ceva sahetuko ca, moho lobhena hetu ceva sahetuko ca, doso mohena hetu ceva sahetuko ca, moho dosena hetu ceva sahetuko ca; alobho adoso amoho, te aññamaññaṃ hetū ceva sahetukā ca – ime dhammā hetū ceva sahetukā ca.
1084已對照

一千零八十四、哪些法是有因而非因的?凡就那些法而言是有因的諸法,除了那些法,受蘊……乃至……識蘊——這些法是有因而非因的。

1084Katame dhammā sahetukā ceva na ca hetū? Tehi dhammehi ye dhammā sahetukā te dhamme ṭhapetvā, vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā sahetukā ceva na ca hetū.
1085已對照

一千零八十五、哪些法既是因、又與因相應?貪由痴而既是因、又與因相應,痴由貪而既是因、又與因相應,瞋由痴而既是因、又與因相應,痴由瞋而既是因、又與因相應;無貪、無瞋、無痴,它們互相既是因、又與因相應——這些法既是因、又與因相應。

1085Katame dhammā hetū ceva hetusampayuttā ca? Lobho mohena hetu ceva hetusampayutto ca, moho lobhena hetu ceva hetusampayutto ca, doso mohena hetu ceva hetusampayutto ca, moho dosena hetu ceva hetusampayutto ca; alobho adoso amoho, te aññamaññaṃ hetū ceva hetusampayuttā ca – ime dhammā hetū ceva hetusampayuttā ca.
1086已對照

一千零八十六、哪些法與因相應而非因?凡與那些法相應的諸法,除了那些法,受蘊……乃至……識蘊——這些法與因相應而非因。

1086Katame dhammā hetusampayuttā ceva na ca hetū? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā te dhamme ṭhapetvā, vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā hetusampayuttā ceva na ca hetū.
1087已對照

一千零八十七、哪些法是非因而有因的?凡就那些法而言是非因而有因的諸法:受蘊……乃至……識蘊——這些法是非因而有因的。

1087Katame dhammā na hetū sahetukā? Tehi dhammehi ye dhammā na hetū sahetukā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā na hetū sahetukā.
1088已對照

一千零八十八、哪些法是非因而無因的?凡就那些法而言是非因而無因的諸法:受蘊……乃至……識蘊,以及一切色與無為界——這些法是非因而無因的。

1088Katame dhammā na hetū ahetukā? Tehi dhammehi ye dhammā na hetū ahetukā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na hetū ahetukā.
1089已對照

小中間二法

一千零八十九、哪些法是有緣的?五蘊——色蘊、受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這些法是有緣的。

1089Katame dhammā sappaccayā? Pañcakkhandhā – rūpakkhandho, vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā sappaccayā.
1090已對照

一千零九十、哪些法是無緣的?無為界——這些法是無緣的。

1090Katame dhammā appaccayā? Asaṅkhatā dhātu – ime dhammā appaccayā.
1091已對照

一千零九十一、哪些法是有為的?凡那些法是有緣的,那些法就是有為的。

1091Katame dhammā saṅkhatā? Yeva te dhammā sappaccayā, teva te dhammā saṅkhatā.
1092已對照

一千零九十二、哪些法是無為的?凡那法是無緣的,那法就是無為的。

1092Katame dhammā asaṅkhatā? Yo eva so dhammo appaccayo, so eva so dhammo asaṅkhato.
1093已對照

一千零九十三、哪些法是有見的?色處——這些法是有見的。

1093Katame dhammā sanidassanā? Rūpāyatanaṃ – ime dhammā sanidassanā.
1094已對照

一千零九十四、哪些法是無見的?眼處……乃至……觸處,受蘊……乃至……識蘊,以及凡是無見無對的、屬於法處的色,以及無為界——這些法是無見的。

1094Katame dhammā anidassanā? Cakkhāyatanaṃ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṃ, vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, yañca rūpaṃ anidassanaṃ appaṭighaṃ dhammāyatanapariyāpannaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anidassanā.
1095已對照

一千零九十五、哪些法是有對的?眼處……乃至……觸處——這些法是有對的。

1095Katame dhammā sappaṭighā? Cakkhāyatanaṃ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṃ – ime dhammā sappaṭighā.
1096已對照

一千零九十六、哪些法是無對的?受蘊……乃至……識蘊,以及凡是無見無對的、屬於法處的色,以及無為界——這些法是無對的。

1096Katame dhammā appaṭighā? Vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, yañca rūpaṃ anidassanaṃ appaṭighaṃ dhammāyatanapariyāpannaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā appaṭighā.
1097已對照

一千零九十七、哪些法是有色的?四大種,以及依四大種而有的色——這些法是有色的。

1097Katame dhammā rūpino? Cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ – ime dhammā rūpino.
1098已對照

一千零九十八、哪些法是非色的?受蘊……乃至……識蘊,以及無為界——這些法是非色的。

1098Katame dhammā arūpino? Vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā arūpino.
1099已對照

一千零九十九、哪些法是世間的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是世間的。

1099Katame dhammā lokiyā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā lokiyā.
1100已對照

一千一百、哪些法是出世間的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是出世間的。

1100Katame dhammā lokuttarā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā lokuttarā.
1101已對照

一千一百零一、哪些法為某[識]所識知、不為某[識]所識知?凡那些法是眼所識的,那些法不是耳所識的;或者凡那些法是耳所識的,那些法不是眼所識的。凡那些法是眼所識的,那些法不是鼻所識的;或者凡那些法是鼻所識的,那些法不是眼所識的。凡那些法是眼所識的,那些法不是舌所識的;或者凡那些法是舌所識的,那些法不是眼所識的。凡那些法是眼所識的,那些法不是身所識的;或者凡那些法是身所識的,那些法不是眼所識的。凡那些法是耳所識的,那些法不是鼻所識的;或者凡那些法是鼻所識的,那些法不是耳所識的。凡那些法是耳所識的,那些法不是舌所識的;或者凡那些法是舌所識的,那些法不是耳所識的。凡那些法是耳所識的,那些法不是身所識的;或者凡那些法是身所識的,那些法不是耳所識的。凡那些法是耳所識的,那些法不是眼所識的;或者凡那些法是眼所識的,那些法不是耳所識的。凡那些法是鼻所識的,那些法不是舌所識的;或者凡那些法是舌所識的,那些法不是鼻所識的。凡那些法是鼻所識的,那些法不是身所識的;或者凡那些法是身所識的,那些法不是鼻所識的。凡那些法是鼻所識的,那些法不是眼所識的;或者凡那些法是眼所識的,那些法不是鼻所識的。凡那些法是鼻所識的,那些法不是耳所識的;或者凡那些法是耳所識的,那些法不是鼻所識的。凡那些法是舌所識的,那些法不是身所識的;或者凡那些法是身所識的,那些法不是舌所識的。凡那些法是舌所識的,那些法不是眼所識的;或者凡那些法是眼所識的,那些法不是舌所識的。凡那些法是舌所識的,那些法不是耳所識的;或者凡那些法是耳所識的,那些法不是舌所識的。凡那些法是舌所識的,那些法不是鼻所識的;或者凡那些法是鼻所識的,那些法不是舌所識的。凡那些法是身所識的,那些法不是眼所識的;或者凡那些法是眼所識的,那些法不是身所識的。凡那些法是身所識的,那些法不是耳所識的;或者凡那些法是耳所識的,那些法不是身所識的。凡那些法是身所識的,那些法不是鼻所識的;或者凡那些法是鼻所識的,那些法不是身所識的。凡那些法是身所識的,那些法不是舌所識的;或者凡那些法是舌所識的,那些法不是身所識的。這些法為某[識]所識知、不為某[識]所識知。

1101Katame dhammā kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā? Ye te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā; ye vā pana te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā. Ye te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā ghānaviññeyyā; ye vā pana te dhammā ghānaviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā. Ye te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā jivhāviññeyyā; ye vā pana te dhammā jivhāviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā. Ye te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā kāyaviññeyyā; ye vā pana te dhammā kāyaviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā. Ye te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā ghānaviññeyyā; ye vā pana te dhammā ghānaviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā. Ye te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā jivhāviññeyyā; ye vā pana te dhammā jivhāviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā. Ye te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā kāyaviññeyyā; ye vā pana te dhammā kāyaviññeyyā na te dhammā sotaviññeyyā. Ye te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā; ye vā pana te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā. Ye te dhammā ghānaviññeyyā, na te dhammā jivhāviññeyyā; ye vā pana te dhammā jivhāviññeyyā, na te dhammā ghānaviññeyyā. Ye te dhammā ghānaviññeyyā, na te dhammā kāyaviññeyyā; ye vā pana te dhammā kāyaviññeyyā, na te dhammā ghānaviññeyyā. Ye te dhammā ghānaviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā; ye vā pana te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā ghānaviññeyyā. Ye te dhammā ghānaviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā; ye vā pana te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā ghānaviññeyyā. Ye te dhammā jivhāviññeyyā, na te dhammā kāyaviññeyyā; ye vā pana te dhammā kāyaviññeyyā, na te dhammā jivhāviññeyyā. Ye te dhammā jivhāviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā; ye vā pana te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā jivhāviññeyyā. Ye te dhammā jivhāviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā; ye vā pana te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā jivhāviññeyyā. Ye te dhammā jivhāviññeyyā, na te dhammā ghānaviññeyyā; ye vā pana te dhammā ghānaviññeyyā, na te dhammā jivhāviññeyyā. Ye te dhammā kāyaviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā; ye vā pana te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā kāyaviññeyyā. Ye te dhammā kāyaviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā; ye vā pana te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā kāyaviññeyyā. Ye te dhammā kāyaviññeyyā, na te dhammā ghānaviññeyyā; ye vā pana te dhammā ghānaviññeyyā, na te dhammā kāyaviññeyyā. Ye te dhammā kāyaviññeyyā, na te dhammā jivhāviññeyyā; ye vā pana te dhammā jivhāviññeyyā, na te dhammā kāyaviññeyyā. Ime dhammā kenaci viññeyyā kenaci na viññeyyā.
1102已對照

漏聚

一千一百零二、哪些法是漏?四漏——欲漏、有漏(bhavāsava)、見漏、無明漏。

1102Katame dhammā āsavā? Cattāro āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo.
1103已對照

一千一百零三、此中什麼是欲漏?凡於諸欲的欲欲、欲貪、欲喜、欲愛、欲愛戀、欲熱惱、欲迷醉、欲耽著——這稱為欲漏。

1103Tattha katamo kāmāsavo? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati kāmāsavo.
1104已對照

一千一百零四、此中什麼是有漏?凡於諸有的有欲、有貪、有喜、有愛、有愛戀、有熱惱、有迷醉、有耽著——這稱為有漏。

1104Tattha katamo bhavāsavo? Yo bhavesu bhavachando [bhavacchando (sī. syā.)] bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati bhavāsavo.
1105已對照

一千一百零五、此中什麼是見漏?“世間是常”,或“世間是無常”,或“世間有邊”,或“世間無邊”,或“命即是身”,或“命異身異”,或“如來死後存在”,或“如來死後不存在”,或“如來死後既存在又不存在”,或“如來死後既非存在又非不存在”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為見漏。一切邪見也都是見漏。

1105Tattha katamo diṭṭhāsavo? Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā; yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati diṭṭhāsavo. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhāsavo.
1106已對照

一千一百零六、此中什麼是無明漏?於苦的無智、於苦集的無智、於苦滅的無智、於導至苦滅之道的無智、於前際的無智、於後際的無智、於前際後際的無智、於此緣性[與]緣生之法的無智;凡如是形相的無智、不見、不現觀、不隨覺、不正覺、不通達、不攝取、不深入、不平等觀察、不省察、不現前作、劣慧、愚痴、不正知、痴、極痴、迷痴、無明、無明暴流、無明軛、無明隨眠、無明纏、無明門閂、痴不善根——這稱為無明漏。

1106Tattha katamo avijjāsavo? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṃgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati avijjāsavo.
1107已對照

這些法是漏。

一千一百零七、哪些法是非漏?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非漏。

1107Katame dhammā no āsavā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no āsavā.
1108已對照

一千一百零八、哪些法是有漏的?善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是有漏的。

1108Katame dhammā sāsavā? Kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā sāsavā.
1109已對照

一千一百零九、哪些法是無漏的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是無漏的。

1109Katame dhammā anāsavā? Apariyāpannā maggā ca maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anāsavā.
1110已對照

一千一百一十、哪些法與漏相應?凡與那些法相應的諸法:受蘊……乃至……識蘊——這些法與漏相應。

1110Katame dhammā āsavasampayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā āsavasampayuttā.
1111已對照

一千一百一十一、哪些法與漏不相應?凡與那些法不相應的諸法:受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法與漏不相應。

1111Katame dhammā āsavavippayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā āsavavippayuttā.
1112已對照

一千一百一十二、哪些法既是漏、又是有漏的?正是那些漏,既是漏、又是有漏的。

1112Katame dhammā āsavā ceva sāsavā ca? Teyeva āsavā āsavā ceva sāsavā ca.
1113已對照

一千一百一十三、哪些法是有漏而非漏的?凡就那些法而言是有漏的諸法,除了那些法,其餘有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是有漏而非漏的。

1113Katame dhammā sāsavā ceva no ca āsavā? Tehi dhammehi ye dhammā sāsavā, te dhamme ṭhapetvā avasesā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā sāsavā ceva no ca āsavā.
1114已對照

一千一百一十四、哪些法既是漏、又與漏相應?欲漏由無明漏而既是漏、又與漏相應,無明漏由欲漏而既是漏、又與漏相應,有漏由無明漏而既是漏、又與漏相應,無明漏由有漏而既是漏、又與漏相應,見漏由無明漏而既是漏、又與漏相應,無明漏由見漏而既是漏、又與漏相應——這些法既是漏、又與漏相應。

1114Katame dhammā āsavā ceva āsavasampayuttā ca? Kāmāsavo avijjāsavena āsavo ceva āsavasampayutto ca, avijjāsavo kāmāsavena āsavo ceva āsavasampayutto ca, bhavāsavo avijjāsavena āsavo ceva āsavasampayutto ca, avijjāsavo bhavāsavena āsavo ceva āsavasampayutto ca, diṭṭhāsavo avijjāsavena āsavo ceva āsavasampayutto ca, avijjāsavo diṭṭhāsavena āsavo ceva āsavasampayutto ca – ime dhammā āsavā ceva āsavasampayuttā ca.
1115已對照

一千一百一十五、哪些法與漏相應而非漏?凡與那些法相應的諸法,除了那些法,受蘊……乃至……識蘊——這些法與漏相應而非漏。

1115Katame dhammā āsavasampayuttā ceva no ca āsavā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhamme ṭhapetvā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā āsavasampayuttā ceva no ca āsavā.
1116已對照

一千一百一十六、哪些法是與漏不相應而有漏的?凡與那些法不相應的、有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是與漏不相應而有漏的。

1116Katame dhammā āsavavippayuttā sāsavā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā āsavavippayuttā sāsavā.
1117已對照

一千一百一十七、哪些法是與漏不相應而無漏的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是與漏不相應而無漏的。

1117Katame dhammā āsavavippayuttā anāsavā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā āsavavippayuttā anāsavā.
1118已對照

概說品第一誦分。

結聚

一千一百一十八、哪些法是結?十結——欲貪結、瞋結、慢結、見結、疑結、戒禁取結、有貪結、嫉結、慳結、無明結。

1118Katame dhammā saṃyojanā? Dasa saṃyojanāni – kāmarāgasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, issāsaṃyojanaṃ, macchariyasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ.
1119已對照

一千一百一十九、此中什麼是欲貪結?凡於諸欲的欲欲、欲貪、欲喜、欲愛、欲愛戀、欲熱惱、欲迷醉、欲耽著——這稱為欲貪結。

1119Tattha katamaṃ kāmarāgasaṃyojanaṃ? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – idaṃ vuccati kāmarāgasaṃyojanaṃ.
1120已對照

一千一百二十、此中什麼是瞋結?[想]“他曾對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他正對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他將對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所愛、可意者作無益……乃至……正作無益……乃至……將作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所不愛、不可意者作有益……乃至……正作有益……乃至……將作有益”而嫌恨生起,或者於非處嫌恨生起。凡如是形相的心的嫌恨、牴觸、瞋、對抗、忿怒、極忿怒、正忿怒、瞋、極瞋、正瞋、心的恚害、意的極瞋、忿、發怒、已發怒之性、瞋、瞋著、已瞋著之性、恚害、恚害著、已恚害著之性、違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為瞋結。

1120Tattha katamaṃ paṭighasaṃyojanaṃ? Anatthaṃ me acarīti āghāto jāyati, anatthaṃ me caratīti āghāto jāyati, anatthaṃ me carissatīti āghāto jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – idaṃ vuccati paṭighasaṃyojanaṃ.
1121已對照

一千一百二十一、此中什麼是慢結?“我是更勝的”之慢,“我是相等的”之慢,“我是更劣的”之慢。凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為慢結。

1121Tattha katamaṃ mānasaṃyojanaṃ? Seyyohamasmīti māno, sadisohamasmīti māno, hīnohamasmīti māno. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnamo [uṇṇati uṇṇāmo (syā.)] dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – idaṃ vuccati mānasaṃyojanaṃ.
1122已對照

一千一百二十二、此中什麼是見結?“世間是常”,或“世間是無常”,或“世間有邊”,或“世間無邊”,或“命即是身”,或“命異身異”,或“如來死後存在”,或“如來死後不存在”,或“如來死後既存在又不存在”,或“如來死後既非存在又非不存在”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為見結。除了戒禁取結,一切邪見都是見結。

1122Tattha katamaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ? Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā; yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati diṭṭhisaṃyojanaṃ. Ṭhapetvā sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhisaṃyojanaṃ.
1123已對照

一千一百二十三、此中什麼是疑結?對導師懷疑、猶豫,對法懷疑、猶豫,對僧懷疑、猶豫,對學懷疑、猶豫,對前際懷疑、猶豫,對後際懷疑、猶豫,對前後際懷疑、猶豫,對此緣性[與]緣所生諸法懷疑、猶豫。凡如是形相的疑惑、疑惑著、已疑惑著之性、異慧、疑、二途、歧路、猶豫、非一向之取、徘徊、遍徘徊、不深入、心的僵滯、意的抓搔——這稱為疑結。

1123Tattha katamaṃ vicikicchāsaṃyojanaṃ? Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvedhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā thambhitattaṃ cittassa manovilekho – idaṃ vuccati vicikicchāsaṃyojanaṃ.
1124已對照

一千一百二十四、此中什麼是戒禁取結?此外的沙門婆羅門[所執]的“以戒得清淨,以禁得清淨,以戒禁得清淨”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為戒禁取結。

1124Tattha katamaṃ sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti; yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ.
1125已對照

一千一百二十五、此中什麼是有貪結?凡於諸有的有欲、有貪、有喜、有愛、有愛戀、有熱惱、有迷醉、有耽著——這稱為有貪結。

1125Tattha katamaṃ bhavarāgasaṃyojanaṃ? Yo bhavesu bhavachando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṃ – idaṃ vuccati bhavarāgasaṃyojanaṃ.
1126已對照

一千一百二十六、此中什麼是嫉結?凡於他人的利養、恭敬、尊重、敬仰、禮拜、供養[生起的]嫉、嫉妒、已嫉妒之性、嫉羨、嫉羨著、已嫉羨著之性——這稱為嫉結。

1126Tattha katamaṃ issāsaṃyojanaṃ? Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā usūyitattaṃ [ussuyā ussuyanā ussuyitattaṃ (ka.)] – idaṃ vuccati issāsaṃyojanaṃ.
1127已對照

一千一百二十七、此中什麼是慳結?五慳——住處慳、家慳、利養慳、稱譽慳、法慳。凡如是形相的慳、慳著、已慳著之性、貪惜、鄙吝、吝嗇、心的不施捨——這稱為慳結。

1127Tattha katamaṃ macchariyasaṃyojanaṃ? Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyasaṃyojanaṃ.
1128已對照

一千一百二十八、此中什麼是無明結?於苦的無智、於苦集的無智、於苦滅的無智、於導至苦滅之道的無智、於前際的無智、於後際的無智、於前後際的無智、於此緣性[與]緣所生諸法的無智。凡如是形相的無智、不見、不現觀、不隨覺、不正覺、不通達、不攝取、不深入、不平等觀察、不省察、不現前作、劣慧、愚痴、不正知、痴、極痴、迷痴、無明、無明暴流、無明軛、無明隨眠、無明纏、無明門閂、痴不善根——這稱為無明結。

1128Tattha katamaṃ avijjāsaṃyojanaṃ? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṃgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati avijjāsaṃyojanaṃ.
1129已對照

這些法是結。

一千一百二十九、哪些法是非結?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非結。

1129Katame dhammā no saṃyojanā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no saṃyojanā.
1130已對照

一千一百三十、哪些法是順結的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順結的。

1130Katame dhammā saṃyojaniyā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā saṃyojaniyā.
1131已對照

一千一百三十一、哪些法是不順結的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是不順結的。

1131Katame dhammā asaṃyojaniyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā asaṃyojaniyā.
1132已對照

一千一百三十二、哪些法與結相應?凡與那些法相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與結相應。

1132Katame dhammā saṃyojanasampayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā saṃyojanasampayuttā.
1133已對照

一千一百三十三、哪些法與結不相應?凡與那些法不相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法與結不相應。

1133Katame dhammā saṃyojanavippayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā saṃyojanavippayuttā.
1134已對照

一千一百三十四、哪些法既是結、又是順結的?正是那些結,既是結、又是順結的。

1134Katame dhammā saṃyojanā ceva saṃyojaniyā ca? Tāneva saṃyojanāni saṃyojanā ceva saṃyojaniyā ca.
1135已對照

一千一百三十五、哪些法是順結而非結的?凡對那些法而言是順結的諸法,除了那些法,其餘的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順結而非結的。

1135Katame dhammā saṃyojaniyā ceva no ca saṃyojanā? Tehi dhammehi ye dhammā saṃyojaniyā, te dhamme ṭhapetvā avasesā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā saṃyojaniyā ceva no ca saṃyojanā.
1136已對照

一千一百三十六、哪些法既是結、又與結相應?欲貪結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與欲貪結,既是結、又與結相應;瞋結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與瞋結,既是結、又與結相應;慢結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與慢結,既是結、又與結相應;見結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與見結,既是結、又與結相應;疑結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與疑結,既是結、又與結相應;戒禁取結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與戒禁取結,既是結、又與結相應;有貪結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與有貪結,既是結、又與結相應;嫉結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與嫉結,既是結、又與結相應;慳結與無明結,既是結、又與結相應;無明結與慳結,既是結、又與結相應——這些法既是結、又與結相應。

1136Katame dhammā saṃyojanā ceva saṃyojanasampayuttā ca? Kāmarāgasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ kāmarāgasaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, paṭighasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ paṭighasaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, mānasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ mānasaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, diṭṭhisaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ diṭṭhisaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, vicikicchāsaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ vicikicchāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ sīlabbataparāmāsasaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, bhavarāgasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ bhavarāgasaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, issāsaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ issāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, macchariyasaṃyojanaṃ avijjāsaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca, avijjāsaṃyojanaṃ macchariyasaṃyojanena saṃyojanañceva saṃyojanasampayuttañca – ime dhammā saṃyojanā ceva saṃyojanasampayuttā ca.
1137已對照

一千一百三十七、哪些法與結相應而非結?凡與那些法相應的諸法,除了那些法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與結相應而非結。

1137Katame dhammā saṃyojanasampayuttā ceva no ca saṃyojanā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhamme ṭhapetvā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā saṃyojanasampayuttā ceva no ca saṃyojanā.
1138已對照

一千一百三十八、哪些法是與結不相應而順結的?凡與那些法不相應的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是與結不相應而順結的。

1138Katame dhammā saṃyojanavippayuttā saṃyojaniyā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā saṃyojanavippayuttā saṃyojaniyā.
1139已對照

一千一百三十九、哪些法是與結不相應而不順結的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是與結不相應而不順結的。

1139Katame dhammā saṃyojanavippayuttā asaṃyojaniyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā saṃyojanavippayuttā asaṃyojaniyā.
1140已對照

系聚

一千一百四十、哪些法是系?四系——貪欲身系、瞋恚身系、戒禁取身系、此諦執取身系。

1140Katame dhammā ganthā? Cattāro ganthā – abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṃ saccābhiniveso kāyagantho.
1141已對照

一千一百四十一、此中什麼是貪欲身系?凡貪、極貪、隨順、順從、歡喜、喜貪、心的極貪、欲求、迷醉、耽著、貪求、遍貪求、執著、泥沼、動搖、誑、能生者、令生者、縫合者、羅網者、流動者、貪著者、線、散佈者、營求者、伴侶、願求、有之索、林、叢林、親暱、愛戀、顧戀、親族、渴望、冀望著、已冀望著之性、色渴望、聲渴望、香渴望、味渴望、觸渴望、利養渴望、財富渴望、子息渴望、生命渴望、渴求、極渴求、增渴求、渴求、渴求著、已渴求著之性、貪婪、貪婪著、已貪婪著之性、搖尾性、欲美好性、非法之貪、不正貪、愛著、愛求著、希求、羨慕、正希求、欲愛、有愛、無有愛、色愛、無色愛、滅愛、色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛、暴流、軛、系、取、障礙、蓋、遮覆、繫縛、隨煩惱、隨眠、纏、藤、貪惜、苦的根本、苦的因緣、苦的源頭、魔之罥索、魔之釣鉤、魔之境域、渴愛之河、渴愛之網、渴愛之牽繩、渴愛之海、貪欲、貪不善根——這稱為貪欲身系。

1141Tattha katamo abhijjhā kāyagantho? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandīrāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṃ visaṭā āyūhinī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsisanā āsisitattaṃ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chādanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati abhijjhā kāyagantho.
1142已對照

一千一百四十二、此中什麼是瞋恚身系?[想]“他曾對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他正對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他將對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所愛、可意者作無益……乃至……正作無益……乃至……將作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所不愛、不可意者作有益……乃至……正作有益……乃至……將作有益”而嫌恨生起,或者於非處嫌恨生起。凡如是形相的心的嫌恨、牴觸、瞋、對抗、忿怒、極忿怒、正忿怒、瞋、極瞋、正瞋、心的恚害、意的極瞋、忿、發怒、已發怒之性、瞋、瞋著、已瞋著之性、恚害、恚害著、已恚害著之性、違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為瞋恚身系。

1142Tattha katamo byāpādo kāyagantho? Anatthaṃ me acarī ti āghāto jāyati, anatthaṃ me caratīti āghāto jāyati, anatthaṃ me carissatīti āghāto jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati byāpādo kāyagantho.
1143已對照

一千一百四十三、此中什麼是戒禁取身系?此外的沙門婆羅門[所執]的“以戒得清淨,以禁得清淨,以戒禁得清淨”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為戒禁取身系。

1143Tattha katamo sīlabbataparāmāso kāyagantho? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi, vatena suddhi, sīlabbatena suddhīti yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati sīlabbataparāmāso kāyagantho.
1144已對照

一千一百四十四、此中什麼是此諦執取身系?“世間是常,唯此是真實,餘者虛妄”,或“世間是無常,唯此是真實,餘者虛妄”,或“世間有邊,唯此是真實,餘者虛妄”,或“世間無邊,唯此是真實,餘者虛妄”,或“命即是身,唯此是真實,餘者虛妄”,或“命異身異,唯此是真實,餘者虛妄”,或“如來死後存在,唯此是真實,餘者虛妄”,或“如來死後不存在,唯此是真實,餘者虛妄”,或“如來死後既存在又不存在,唯此是真實,餘者虛妄”,或“如來死後既非存在又非不存在,唯此是真實,餘者虛妄”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為此諦執取身系。除了戒禁取身系,一切邪見都是此諦執取身系。

1144Tattha katamo idaṃsaccābhiniveso kāyagantho? Sassato loko, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; asassato loko, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; antavā loko, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; anantavā loko, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamaññanti vā; neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamaññanti vā yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati idaṃsaccābhiniveso kāyagantho. Ṭhapetvā sīlabbataparāmāsaṃ kāyaganthaṃ sabbāpi micchādiṭṭhi idaṃsaccābhiniveso kāyagantho.
1145已對照

這些法是系。

一千一百四十五、哪些法是非系?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非系。

1145Katame dhammā no ganthā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no ganthā.
1146已對照

一千一百四十六、哪些法是順系的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順系的。

1146Katame dhammā ganthaniyā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā ganthaniyā.
1147已對照

一千一百四十七、哪些法是不順系的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是不順系的。

1147Katame dhammā aganthaniyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā aganthaniyā.
1148已對照

一千一百四十八、哪些法與系相應?凡與那些法相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與系相應。

1148Katame dhammā ganthasampayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā ganthasampayuttā.
1149已對照

一千一百四十九、哪些法與系不相應?凡與那些法不相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法與系不相應。

1149Katame dhammā ganthavippayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, sabbañca rūpaṃ asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā ganthavippayuttā.
1150已對照

一千一百五十、哪些法既是系、又是順系的?正是那些系,既是系、又是順系的。

1150Katame dhammā ganthā ceva ganthaniyā ca? Teva ganthā ganthā ceva ganthaniyā ca.
1151已對照

一千一百五十一、哪些法是順系而非系的?凡對那些法而言是順系的諸法,除了那些法,其餘的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順系而非系的。

1151Katame dhammā ganthaniyā ceva no ca ganthā? Tehi dhammehi ye dhammā ganthaniyā, te dhamme ṭhapetvā avasesā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā ganthaniyā ceva no ca ganthā.
1152已對照

一千一百五十二、哪些法既是系、又與系相應?戒禁取身系與貪欲身系,既是系、又與系相應;貪欲身系與戒禁取身系,既是系、又與系相應;此諦執取身系與貪欲身系,既是系、又與系相應;貪欲身系與此諦執取身系,既是系、又與系相應——這些法既是系、又與系相應。

1152Katame dhammā ganthā ceva ganthasampayuttā ca? Sīlabbataparāmāso kāyagantho abhijjhākāyaganthena gantho ceva ganthasampayutto ca, abhijjhākāyagantho sīlabbataparāmāsena kāyaganthena gantho ceva ganthasampayutto ca, idaṃsaccābhiniveso kāyagantho abhijjhākāyaganthena gantho ceva ganthasampayutto ca, abhijjhākāyagantho idaṃsaccābhinivesena kāyaganthena gantho ceva ganthasampayutto ca – ime dhammā ganthā ceva ganthasampayuttā ca.
1153已對照

一千一百五十三、哪些法與系相應而非系?凡與那些法相應的諸法,除了那些法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與系相應而非系。

1153Katame dhammā ganthasampayuttā ceva no ca ganthā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhamme ṭhapetvā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā ganthasampayuttā ceva no ca ganthā.
1154已對照

一千一百五十四、哪些法是與系不相應而順系的?凡與那些法不相應的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是與系不相應而順系的。

1154Katame dhammā ganthavippayuttā ganthaniyā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā ganthavippayuttā ganthaniyā.
1155已對照

一千一百五十五、哪些法是與系不相應而不順系的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是與系不相應而不順系的。

1155Katame dhammā ganthavippayuttā aganthaniyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā ganthavippayuttā aganthaniyā.
1156已對照

暴流聚

一千一百五十六、哪些法是暴流?四暴流……乃至……這些法是與暴流不相應而順暴流的。

1156Katame dhammā oghā? Cattāro oghā…pe… ime dhammā oghavippayuttā oghaniyā.
1157已對照

軛聚

一千一百五十七、哪些法是軛?四軛……乃至……這些法是與軛不相應而順軛的。

1157Katame dhammā yogā? Cattāro yogā…pe… ime dhammā yogavippayuttā yoganiyā.
1158已對照

蓋聚

一千一百五十八、哪些法是蓋?六蓋——欲欲蓋、瞋恚蓋、昏沉睡眠蓋、掉舉追悔蓋、疑蓋、無明蓋。

1158Katame dhammā nīvaraṇā? Cha nīvaraṇā [nīvaraṇāni (syā.)] – kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ, avijjānīvaraṇaṃ.
1159已對照

一千一百五十九、此中什麼是欲欲蓋?凡於諸欲的欲欲、欲貪、欲喜、欲愛、欲愛戀、欲熱惱、欲迷醉、欲耽著——這稱為欲欲蓋。

1159Tattha katamaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – idaṃ vuccati kāmacchandanīvaraṇaṃ.
1160已對照

一千一百六十、此中什麼是瞋恚蓋?[想]“他曾對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他正對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他將對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所愛、可意者作無益……乃至……正作無益……乃至……將作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所不愛、不可意者作有益……乃至……正作有益……乃至……將作有益”而嫌恨生起,或者於非處嫌恨生起。凡如是形相的心的嫌恨、牴觸、瞋、對抗、忿怒、極忿怒、正忿怒、瞋、極瞋、正瞋、心的恚害、意的極瞋、忿、發怒、已發怒之性、瞋、瞋著、已瞋著之性、恚害、恚害著、已恚害著之性、違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為瞋恚蓋。

1160Tattha katamaṃ byāpādanīvaraṇaṃ? Anatthaṃ me acarīti āghāto jāyati, anatthaṃ me caratīti āghāto jāyati; anatthaṃ me carissatīti āghāto jāyati; piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – idaṃ vuccati byāpādanīvaraṇaṃ.
1161已對照

一千一百六十一、此中什麼是昏沉睡眠蓋?有昏沉,有睡眠。

1161Tattha katamaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ? Atthi thinaṃ, atthi middhaṃ.
1162已對照

一千一百六十二、此中什麼是昏沉?凡心的不堪能、不適業性、沉陷、深陷、退縮、退縮之態、退縮之性、心的昏沉、昏沉之態、昏沉之性——這稱為昏沉。

1162Tattha katamaṃ thinaṃ? Yā cittassa akallatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati thinaṃ.
1163已對照

一千一百六十三、此中什麼是睡眠?凡身的不堪能、不適業性、覆蔽、遍覆蔽、內閉、睡眠、睡、打盹、睡、睡著、已睡著之性——這稱為睡眠。如是,這昏沉與這睡眠——這稱為昏沉睡眠蓋。

1163Tattha katamaṃ middhaṃ? Yā kāyassa akallatā akammaññatā onāho pariyonāho antosamorodho middhaṃ soppaṃ pacalāyikā soppaṃ supanā supitattaṃ – idaṃ vuccati middhaṃ. Iti idañca thinaṃ, idañca middhaṃ – idaṃ vuccati thinamiddhanīvaraṇaṃ.
1164已對照

一千一百六十四、此中什麼是掉舉追悔蓋?有掉舉,有追悔。

1164Tattha katamaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ? Atthi uddhaccaṃ, atthi kukkuccaṃ.
1165已對照

一千一百六十五、此中什麼是掉舉?凡心的掉舉、不寂止、心的散亂、心的迷亂——這稱為掉舉。

1165Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati uddhaccaṃ.
1166已對照

一千一百六十六、此中什麼是追悔?於不許可的[事]有許可之想,於許可的[事]有不許可之想,於無罪的[事]有有罪之想,於有罪的[事]有無罪之想。凡如是形相的追悔、追悔著、已追悔著之性、心的悔恨、意的抓搔——這稱為追悔。如是,這掉舉與這追悔——這稱為掉舉追悔蓋。

1166Tattha katamaṃ kukkuccaṃ? Akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā. Yaṃ evarūpaṃ kukkuccaṃ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho – idaṃ vuccati kukkuccaṃ. Iti idañca uddhaccaṃ, idañca kukkuccaṃ – idaṃ vuccati uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ.
1167已對照

一千一百六十七、此中什麼是疑蓋?對導師懷疑、猶豫,對法懷疑、猶豫,對僧懷疑、猶豫,對學懷疑、猶豫,對前際懷疑、猶豫,對後際懷疑、猶豫,對前後際懷疑、猶豫,對此緣性[與]緣所生諸法懷疑、猶豫。凡如是形相的疑惑、疑惑著、已疑惑著之性、異慧、疑、二途、歧路、猶豫、非一向之取、徘徊、遍徘徊、不深入、心的僵滯、意的抓搔——這稱為疑蓋。

1167Tattha katamaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ? Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati. Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvedhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā thambhitattaṃ cittassa manovilekho – idaṃ vuccati vicikicchānīvaraṇaṃ.
1168已對照

一千一百六十八、此中什麼是無明蓋?於苦的無智、於苦集的無智、於苦滅的無智、於導至苦滅之道的無智、於前際的無智、於後際的無智、於前後際的無智、於此緣性[與]緣所生諸法的無智。凡如是形相的無智、不見、不現觀、不隨覺、不正覺、不通達、不攝取、不深入、不平等觀察、不省察、不現前作、劣慧、愚痴、不正知、痴、極痴、迷痴、無明、無明暴流、無明軛、無明隨眠、無明纏、無明門閂、痴不善根——這稱為無明蓋。

1168Tattha katamaṃ avijjānīvaraṇaṃ? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṃgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati avijjānīvaraṇaṃ.
1169已對照

這些法是蓋。

一千一百六十九、哪些法是非蓋?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非蓋。

1169Katame dhammā no nīvaraṇā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no nīvaraṇā.
1170已對照

一千一百七十、哪些法是順蓋的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順蓋的。

1170Katame dhammā nīvaraṇiyā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā nīvaraṇiyā.
1171已對照

一千一百七十一、哪些法是不順蓋的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是不順蓋的。

1171Katame dhammā anīvaraṇiyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anīvaraṇiyā.
1172已對照

一千一百七十二、哪些法與蓋相應?凡與那些法相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與蓋相應。

1172Katame dhammā nīvaraṇasampayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā nīvaraṇasampayuttā.
1173已對照

一千一百七十三、哪些法與蓋不相應?凡與那些法不相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法與蓋不相應。

1173Katame dhammā nīvaraṇavippayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā nīvaraṇavippayuttā.
1174已對照

一千一百七十四、哪些法既是蓋、又是順蓋的?正是那些蓋,既是蓋、又是順蓋的。

1174Katame dhammā nīvaraṇā ceva nīvaraṇiyā ca? Tāneva nīvaraṇāni nīvaraṇā ceva nīvaraṇiyā ca.
1175已對照

一千一百七十五、哪些法是順蓋而非蓋的?凡對那些法而言是順蓋的諸法,除了那些法,其餘的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順蓋而非蓋的。

1175Katame dhammā nīvaraṇiyā ceva no ca nīvaraṇā? Tehi dhammehi ye dhammā nīvaraṇiyā, te dhamme ṭhapetvā avasesā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā nīvaraṇiyā ceva no ca nīvaraṇā.
1176已對照

一千一百七十六、哪些法既是蓋、又與蓋相應?欲欲蓋與無明蓋,既是蓋、又與蓋相應;無明蓋與欲欲蓋,既是蓋、又與蓋相應;瞋恚蓋與無明蓋,既是蓋、又與蓋相應;無明蓋與瞋恚蓋,既是蓋、又與蓋相應;昏沉睡眠蓋與無明蓋,既是蓋、又與蓋相應;無明蓋與昏沉睡眠蓋,既是蓋、又與蓋相應;掉舉蓋與無明蓋,既是蓋、又與蓋相應;無明蓋與掉舉蓋,既是蓋、又與蓋相應;追悔蓋與無明蓋,既是蓋、又與蓋相應;無明蓋與追悔蓋,既是蓋、又與蓋相應;疑蓋與無明蓋,既是蓋、又與蓋相應;無明蓋與疑蓋,既是蓋、又與蓋相應;欲欲蓋與掉舉蓋,既是蓋、又與蓋相應;掉舉蓋與欲欲蓋,既是蓋、又與蓋相應;瞋恚蓋與掉舉蓋,既是蓋、又與蓋相應;掉舉蓋與瞋恚蓋,既是蓋、又與蓋相應;昏沉睡眠蓋與掉舉蓋,既是蓋、又與蓋相應;掉舉蓋與昏沉睡眠蓋,既是蓋、又與蓋相應;追悔蓋與掉舉蓋,既是蓋、又與蓋相應;掉舉蓋與追悔蓋,既是蓋、又與蓋相應;疑蓋與掉舉蓋,既是蓋、又與蓋相應;掉舉蓋與疑蓋,既是蓋、又與蓋相應;無明蓋與掉舉蓋,既是蓋、又與蓋相應;掉舉蓋與無明蓋,既是蓋、又與蓋相應——這些法既是蓋、又與蓋相應。

1176Katame dhammā nīvaraṇā ceva nīvaraṇasampayuttā ca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, avijjānīvaraṇaṃ kāmacchandanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, byāpādanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, avijjānīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, avijjānīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, uddhaccanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, avijjānīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, kukkuccanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, avijjānīvaraṇaṃ kukkuccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, vicikicchānīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, avijjānīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, kāmacchandanīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, uddhaccanīvaraṇaṃ kāmacchandanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, byāpādanīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, uddhaccanīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, uddhaccanīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, kukkuccanīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, uddhaccanīvaraṇaṃ kukkuccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, vicikicchānīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, uddhaccanīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, avijjānīvaraṇaṃ uddhaccanīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca, uddhaccanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañca – ime dhammā nīvaraṇā ceva nīvaraṇasampayuttā ca.
1177已對照

一千一百七十七、哪些法與蓋相應而非蓋?凡與那些法相應的諸法,除了那些法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與蓋相應而非蓋。

1177Katame dhammā nīvaraṇasampayuttā ceva no ca nīvaraṇā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhamme ṭhapetvā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā nīvaraṇasampayuttā ceva no ca nīvaraṇā.
1178已對照

一千一百七十八、哪些法是與蓋不相應而順蓋的?凡與那些法不相應的有漏的善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是與蓋不相應而順蓋的。

1178Katame dhammā nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā sāsavā kusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā.
1179已對照

一千一百七十九、哪些法是與蓋不相應而不順蓋的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是與蓋不相應而不順蓋的。

1179Katame dhammā nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā.
1180已對照

執取聚

一千一百八十、哪些法是執取?見執取。

1180Katame dhammā parāmāsā? Diṭṭhiparāmāso.
1181已對照

一千一百八十一、此中什麼是見執取?“世間是常”,或“世間是無常”,或“世間有邊”,或“世間無邊”,或“命即是身”,或“命異身異”,或“如來死後存在”,或“如來死後不存在”,或“如來死後既存在又不存在”,或“如來死後既非存在又非不存在”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為見執取。一切邪見都是見執取。

1181Tattha katamo diṭṭhiparāmāso? Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati diṭṭhiparāmāso. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhiparāmāso.
1182已對照

這些法是執取。

一千一百八十二、哪些法是非執取?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非執取。

1182Katame dhammā no parāmāsā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no parāmāsā.
1183已對照

一千一百八十三、哪些法是所執取的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是所執取的。

1183Katame dhammā parāmaṭṭhā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā parāmaṭṭhā.
1184已對照

一千一百八十四、哪些法是非所執取的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是非所執取的。

1184Katame dhammā aparāmaṭṭhā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā aparāmaṭṭhā.
1185已對照

一千一百八十五、哪些法與執取相應?凡與那些法相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與執取相應。

1185Katame dhammā parāmāsasampayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā parāmāsasampayuttā.
1186已對照

一千一百八十六、哪些法與執取不相應?凡與那些法不相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法與執取不相應。

1186Katame dhammā parāmāsavippayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā parāmāsavippayuttā.
1187已對照

一千一百八十七、哪些法既是執取、又是所執取的?正是那執取,既是執取、又是所執取的。

1187Katame dhammā parāmāsā ceva parāmaṭṭhā ca? Sveva parāmāso parāmāso ceva parāmaṭṭho ca.
1188已對照

一千一百八十八、哪些法是所執取而非執取的?凡為那些法所執取的諸法,除了那些法,其餘的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是所執取而非執取的。

1188Katame dhammā parāmaṭṭhā ceva no ca parāmāsā? Tehi dhammehi ye dhammā parāmaṭṭhā, te dhamme ṭhapetvā avasesā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā parāmaṭṭhā ceva no ca parāmāsā.
1189已對照

一千一百八十九、哪些法是與執取不相應而所執取的?凡與那些法不相應的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是與執取不相應而所執取的。

1189Katame dhammā parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā.
1190已對照

一千一百九十、哪些法是與執取不相應而非所執取的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是與執取不相應而非所執取的。

1190Katame dhammā parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā.
1191已對照

大中間二法

一千一百九十一、哪些法是有所緣的?受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這些法是有所緣的。

1191Katame dhammā sārammaṇā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā sārammaṇā.
1192已對照

一千一百九十二、哪些法是無所緣的?一切色與無為界——這些法是無所緣的。

1192Katame dhammā anārammaṇā? Sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anārammaṇā.
1193已對照

一千一百九十三、哪些法是心?眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意界、意識界——這些法是心。

1193Katame dhammā cittā? Cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manodhātu, manoviññāṇadhātu – ime dhammā cittā.
1194已對照

一千一百九十四、哪些法是非心?受蘊、想蘊、行蘊,以及一切色與無為界——這些法是非心。

1194Katame dhammā no cittā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no cittā.
1195已對照

一千一百九十五、哪些法是心所的?受蘊、想蘊、行蘊——這些法是心所的。

1195Katame dhammā cetasikā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – ime dhammā cetasikā.
1196已對照

一千一百九十六、哪些法是非心所的?心,以及一切色與無為界——這些法是非心所的。

1196Katame dhammā acetasikā? Cittañca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā acetasikā.
1197已對照

一千一百九十七、哪些法與心相應?受蘊、想蘊、行蘊——這些法與心相應。

1197Katame dhammā cittasampayuttā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – ime dhammā cittasampayuttā.
1198已對照

一千一百九十八、哪些法與心不相應?一切色與無為界——這些法與心不相應。心不應說是“與心相應的”,也不應說是“與心不相應的”。

1198Katame dhammā cittavippayuttā? Sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā cittavippayuttā. Cittaṃ na vattabbaṃ – cittena sampayuttantipi, cittena vippayuttantipi.
1199已對照

一千一百九十九、哪些法與心相雜?受蘊、想蘊、行蘊——這些法與心相雜。

1199Katame dhammā cittasaṃsaṭṭhā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – ime dhammā cittasaṃsaṭṭhā.
1200已對照

一千二百、哪些法與心不相雜?一切色與無為界——這些法與心不相雜。心不應說是“與心相雜的”,也不應說是“與心不相雜的”。

1200Katame dhammā cittavisaṃsaṭṭhā? Sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā cittavisaṃsaṭṭhā. Cittaṃ na vattabbaṃ – cittena saṃsaṭṭhantipi, cittena visaṃsaṭṭhantipi.
1201已對照

一千二百零一、哪些法是以心為等起的?受蘊、想蘊、行蘊;身表、語表;或者另有凡心生的、以心為因的、以心為等起的色——色處、聲處、香處、味處、觸處、空界、水界、色輕快性、色柔軟性、色適業性、色積集、色相續、段食——這些法是以心為等起的。

1201Katame dhammā cittasamuṭṭhānā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho; kāyaviññatti vacīviññatti; yaṃ vā panaññampi atthi rūpaṃ cittajaṃ cittahetukaṃ cittasamuṭṭhānaṃ rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa lahutā rūpassa mudutā rūpassa kammaññatā rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro – ime dhammā cittasamuṭṭhānā.
1202已對照

一千二百零二、哪些法是非以心為等起的?心,以及其餘的色與無為界——這些法是非以心為等起的。

1202Katame dhammā no cittasamuṭṭhānā? Cittañca, avasesañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no cittasamuṭṭhānā.
1203已對照

一千二百零三、哪些法與心俱有?受蘊、想蘊、行蘊、身表、語表——這些法與心俱有。

1203Katame dhammā cittasahabhuno? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, kāyaviññatti, vacīviññatti – ime dhammā cittasahabhuno.
1204已對照

一千二百零四、哪些法非與心俱有?心,以及其餘的色與無為界——這些法非與心俱有。

1204Katame dhammā no cittasahabhuno? Cittañca, avasesañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no cittasahabhuno.
1205已對照

一千二百零五、哪些法隨心轉?受蘊、想蘊、行蘊、身表、語表——這些法隨心轉。

1205Katame dhammā cittānuparivattino? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, kāyaviññatti, vacīviññatti – ime dhammā cittānuparivattino.
1206已對照

一千二百零六、哪些法非隨心轉?心,以及其餘的色與無為界——這些法非隨心轉。

1206Katame dhammā no cittānuparivattino? Cittañca, avasesañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no cittānuparivattino.
1207已對照

一千二百零七、哪些法是與心相雜而以心為等起的?受蘊、想蘊、行蘊——這些法是與心相雜而以心為等起的。

1207Katame dhammā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – ime dhammā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā.
1208已對照

一千二百零八、哪些法是非與心相雜而以心為等起的?心,以及一切色與無為界——這些法是非與心相雜而以心為等起的。

1208Katame dhammā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā? Cittañca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā.
1209已對照

一千二百零九、哪些法是與心相雜、以心為等起、與心俱有的?受蘊、想蘊、行蘊——這些法是與心相雜、以心為等起、與心俱有的。

1209Katame dhammā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – ime dhammā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno.
1210已對照

一千二百一十、哪些法是非與心相雜、以心為等起、與心俱有的?心,以及一切色與無為界——這些法是非與心相雜、以心為等起、與心俱有的。

1210Katame dhammā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno? Cittañca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno.
1211已對照

一千二百一十一、哪些法是與心相雜、以心為等起、隨心轉的?受蘊、想蘊、行蘊——這些法是與心相雜、以心為等起、隨心轉的。

1211Katame dhammā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho – ime dhammā cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino.
1212已對照

一千二百一十二、哪些法是非與心相雜、以心為等起、隨心轉的?心,以及一切色與無為界——這些法是非與心相雜、以心為等起、隨心轉的。

1212Katame dhammā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino? Cittañca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino.
1213已對照

一千二百一十三、哪些法是內的?眼處……乃至……意處——這些法是內的。

1213Katame dhammā ajjhattikā? Cakkhāyatanaṃ…pe… manāyatanaṃ – ime dhammā ajjhattikā.
1214已對照

一千二百一十四、哪些法是外的?色處……乃至……法處——這些法是外的。

1214Katame dhammā bāhirā? Rūpāyatanaṃ…pe… dhammāyatanaṃ – ime dhammā bāhirā.
1215已對照

一千二百一十五、哪些法是所造的?眼處……乃至……段食——這些法是所造的。

1215Katame dhammā upādā? Cakkhāyatanaṃ…pe… kabaḷīkāro āhāro – ime dhammā upādā.
1216已對照

一千二百一十六、哪些法是非所造的?受蘊、想蘊、行蘊、識蘊、四大種,以及無為界——這些法是非所造的。

1216Katame dhammā no upādā? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho, cattāro ca mahābhūtā, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no upādā.
1217已對照

一千二百一十七、哪些法是執受的?諸善、不善法的有漏的異熟——欲界的、色界的、無色界的——受蘊……乃至……識蘊;以及凡由於業之已作[而生]的色——這些法是執受的。

1217Katame dhammā upādiṇṇā? Sāsavā kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; yañca rūpaṃ kammassa katattā – ime dhammā upādiṇṇā.
1218已對照

一千二百一十八、哪些法是非執受的?有漏的善、不善諸法——欲界的、色界的、無色界的——受蘊……乃至……識蘊;以及凡是唯作的、既非善、亦非不善、亦非業的異熟的諸法,凡非由於業之已作[而生]的色,不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是非執受的。

1218Katame dhammā anupādiṇṇā? Sāsavā kusalākusalā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā, yañca rūpaṃ na kammassa katattā, apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anupādiṇṇā.
1219已對照

取聚

一千二百一十九、哪些法是取?四取——欲取、見取、戒禁取、我論取。

1219Katame dhammā upādānā? Cattāri upādānāni – kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ [kāmūpādānaṃ diṭṭhūpādānaṃ sīlabbatūpādānaṃ attavādūpādānaṃ (sī.)].
1220已對照

一千二百二十、此中什麼是欲取?凡於諸欲的欲欲、欲貪、欲喜、欲愛、欲愛戀、欲熱惱、欲迷醉、欲耽著——這稱為欲取。

1220Tattha katamaṃ kāmupādānaṃ? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ – idaṃ vuccati kāmupādānaṃ.
1221已對照

一千二百二十一、此中什麼是見取?“沒有布施,沒有供養,沒有祭祀;沒有善作、惡作之業的果與異熟;沒有此世,沒有他世;沒有母,沒有父;沒有化生的眾生;世間沒有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為見取。除了戒禁取與我論取,一切邪見都是見取。

1221Tattha katamaṃ diṭṭhupādānaṃ? Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā [samaggatā (ka.)] sammāpaṭipannā, ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati diṭṭhupādānaṃ. Ṭhapetvā sīlabbatupādānañca attavādupādānañca sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhupādānaṃ.
1222已對照

一千二百二十二、此中什麼是戒禁取?此外的沙門婆羅門[所執]的“以戒得清淨,以禁得清淨,以戒禁得清淨”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為戒禁取。

1222Tattha katamaṃ sīlabbatupādānaṃ? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi, vatena suddhi, sīlabbatena suddhīti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati sīlabbatupādānaṃ.
1223已對照

一千二百二十三、此中什麼是我論取?在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。對受……乃至……對想……乃至……對諸行……乃至……他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為我論取。

1223Tattha katamaṃ attavādupādānaṃ? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – idaṃ vuccati attavādupādānaṃ.
1224已對照

這些法是取。

一千二百二十四、哪些法是非取?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非取。

1224Katame dhammā no upādānā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no upādānā.
1225已對照

一千二百二十五、哪些法是順取的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順取的。

1225Katame dhammā upādāniyā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā upādāniyā.
1226已對照

一千二百二十六、哪些法是不順取的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是不順取的。

1226Katame dhammā anupādāniyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anupādāniyā.
1227已對照

一千二百二十七、哪些法與取相應?凡與那些法相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與取相應。

1227Katame dhammā upādānasampayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā upādānasampayuttā.
1228已對照

一千二百二十八、哪些法與取不相應?凡與那些法不相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法與取不相應。

1228Katame dhammā upādānavippayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā upādānavippayuttā.
1229已對照

一千二百二十九、哪些法既是取、又是順取的?正是那些取,既是取、又是順取的。

1229Katame dhammā upādānā ceva upādāniyā ca? Tāneva upādānāni upādānā ceva upādāniyā ca.
1230已對照

一千二百三十、哪些法是順取而非取的?凡對那些法而言是順取的諸法,除了那些法,其餘的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順取而非取的。

1230Katame dhammā upādāniyā ceva no ca upādānā? Tehi dhammehi ye dhammā upādāniyā, te dhamme ṭhapetvā avasesā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā upādāniyā ceva no ca upādānā.
1231已對照

一千二百三十一、哪些法既是取、又與取相應?見取與欲取,既是取、又與取相應;欲取與見取,既是取、又與取相應;戒禁取與欲取,既是取、又與取相應;欲取與戒禁取,既是取、又與取相應;我論取與欲取,既是取、又與取相應;欲取與我論取,既是取、又與取相應——這些法既是取、又與取相應。

1231Katame dhammā upādānā ceva upādānasampayuttā ca? Diṭṭhupādānaṃ kāmupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, kāmupādānaṃ diṭṭhupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, sīlabbatupādānaṃ kāmupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, kāmupādānaṃ sīlabbatupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, attavādupādānaṃ kāmupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca, kāmupādānaṃ attavādupādānena upādānañceva upādānasampayuttañca – ime dhammā upādānā ceva upādānasampayuttā ca.
1232已對照

一千二百三十二、哪些法與取相應而非取?凡與那些法相應的諸法,除了那些法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與取相應而非取。

1232Katame dhammā upādānasampayuttā ceva no ca upādānā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhamme ṭhapetvā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā upādānasampayuttā ceva no ca upādānā.
1233已對照

一千二百三十三、哪些法是與取不相應而順取的?凡與那些法不相應的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是與取不相應而順取的。

1233Katame dhammā upādānavippayuttā upādāniyā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā upādānavippayuttā upādāniyā.
1234已對照

一千二百三十四、哪些法是與取不相應而不順取的?不繫屬的諸道、諸道果,以及無為界——這些法是與取不相應而不順取的。

1234Katame dhammā upādānavippayuttā anupādāniyā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā upādānavippayuttā anupādāniyā.
1235已對照

概說品第二誦分。

煩惱聚

一千二百三十五、哪些法是煩惱?十煩惱事——貪、瞋、痴、慢、見、疑、昏沉、掉舉、無慚、無愧。

1235Katame dhammā kilesā? Dasa kilesavatthūni – lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṃ, uddhaccaṃ, ahirīkaṃ, anottappaṃ.
1236已對照

一千二百三十六、此中什麼是貪?凡貪、極貪、隨順、順從、歡喜、喜貪、心的極貪、欲求、迷醉、耽著、貪求、遍貪求、執著、泥沼、動搖、誑、能生者、令生者、縫合者、羅網者、流動者、貪著者、線、散佈者、營求者、伴侶、願求、有之索、林、叢林、親暱、愛戀、顧戀、親族、渴望、冀望著、已冀望著之性、色渴望、聲渴望、香渴望、味渴望、觸渴望、利養渴望、財富渴望、子息渴望、生命渴望、渴求、極渴求、增渴求、渴求、渴求著、已渴求著之性、貪婪、貪婪著、已貪婪著之性、搖尾性、欲美好性、非法之貪、不正貪、愛著、愛求著、希求、羨慕、正希求、欲愛、有愛、無有愛、色愛、無色愛、滅愛、色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛、暴流、軛、系、取、障礙、蓋、遮覆、繫縛、隨煩惱、隨眠、纏、藤、貪惜、苦的根本、苦的因緣、苦的源頭、魔之罥索、魔之釣鉤、魔之境域、渴愛之河、渴愛之網、渴愛之牽繩、渴愛之海、貪欲、貪不善根——這稱為貪。

1236Tattha katamo lobho? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandīrāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṃ visaṭā āyūhinī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsisanā āsisitattaṃ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chādanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati lobho.
1237已對照

一千二百三十七、此中什麼是瞋?[想]“他曾對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他正對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他將對我作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所愛、可意者作無益……乃至……正作無益……乃至……將作無益”而嫌恨生起,[想]“他曾對我所不愛、不可意者作有益……乃至……正作有益……乃至……將作有益”而嫌恨生起,或者於非處嫌恨生起。凡如是形相的心的嫌恨、牴觸、瞋、對抗、忿怒、極忿怒、正忿怒、瞋、極瞋、正瞋、心的恚害、意的極瞋、忿、發怒、已發怒之性、瞋、瞋著、已瞋著之性、恚害、恚害著、已恚害著之性、違逆、對抗、暴戾、粗言、心的不滿意——這稱為瞋。

1237Tattha katamo doso? Anatthaṃ me acarīti āghāto jāyati, anatthaṃ me caratīti āghāto jāyati, anatthaṃ me carissatīti āghāto jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati doso.
1238已對照

一千二百三十八、此中什麼是痴?於苦的無智,於苦集的無智,於苦滅的無智,於導至苦滅之道的無智,於前際的無智,於後際的無智,於前際後際的無智,於此緣性[與]緣生之法的無智。凡如是形相的無智、不見、不現觀、不隨覺、不正覺、不通達、不攝取、不深入、不平等觀察、不省察、不現前作、劣慧、愚痴、不正知、痴、極痴、迷痴、無明、無明暴流、無明軛、無明隨眠、無明纏、無明門閂、痴不善根——這稱為痴。

1238Tattha katamo moho? Dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ. Yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṃgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati moho.
1239已對照

一千二百三十九、此中什麼是慢?“我是更勝的”之慢,“我是相等的”之慢,“我是更劣的”之慢;凡如是形相的慢、思量、已思量之性、高舉、昂揚、旗幟、執持、心的欲[高舉]旗幟之性——這稱為慢。

1239Tattha katamo māno? Seyyohamasmīti māno, sadisohamasmīti māno, hīnohamasmīti māno; yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati māno.
1240已對照

一千二百四十、此中什麼是見?“世間是常”,或“世間是無常”,或“世間有邊”,或“世間無邊”,或“命即是身”,或“命異身異”,或“如來死後存在”,或“如來死後不存在”,或“如來死後既存在又不存在”,或“如來死後既非存在又非不存在”——凡如是形相的見、見執、見稠林、見曠野、見乖諍、見異動、見結、執、固執、執著、執取、邪路、邪道、邪性、外道處、顛倒執——這稱為見。一切邪見都是見。

1240Tattha katamā diṭṭhi? Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati diṭṭhi. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhi.
1241已對照

一千二百四十一、此中什麼是疑?對導師懷疑、猶豫,對法懷疑、猶豫,對僧懷疑、猶豫,對學懷疑、猶豫,對前際懷疑、猶豫,對後際懷疑、猶豫,對前際後際懷疑、猶豫,對此緣性[與]緣生之法懷疑、猶豫——凡如是形相的疑惑、疑惑著、已疑惑著之性、異慧、疑、二途、歧路、猶豫、非一向之取、徘徊、遍徘徊、不深入、心的僵滯、意的抓搔——這稱為疑。

1241Tattha katamā vicikicchā? Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvedhāpatho saṃsayo, anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā thambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati vicikicchā.
1242已對照

一千二百四十二、此中什麼是昏沉?凡心的不堪能、不適業性、沉陷、深陷、退縮、退縮之態、退縮之性、心的昏沉、昏沉之態、昏沉之性——這稱為昏沉。

1242Tattha katamaṃ thinaṃ? Yā cittassa akallatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati thinaṃ.
1243已對照

一千二百四十三、此中什麼是掉舉?凡心的掉舉、不寂止、心的散亂、心的迷亂——這稱為掉舉。

1243Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati uddhaccaṃ.
1244已對照

一千二百四十四、此中什麼是無慚?凡不慚,對應當慚[的事]不慚,對諸惡不善法的進入不慚——這稱為無慚。

1244Tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hiriyitabbena, na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ahirikaṃ.
1245已對照

一千二百四十五、此中什麼是無愧?凡不愧,對應當愧[的事]不愧,對諸惡不善法的進入不愧——這稱為無愧。

1245Tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena, na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati anottappaṃ.
1246已對照

這些法是煩惱。

一千二百四十六、哪些法是非煩惱?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非煩惱。

1246Katame dhammā no kilesā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho …pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no kilesā.
1247已對照

一千二百四十七、哪些法是順雜染的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順雜染的。

1247Katame dhammā saṃkilesikā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā saṃkilesikā.
1248已對照

一千二百四十八、哪些法是不順雜染的?不繫屬的諸道與諸道果,以及無為界——這些法是不順雜染的。

1248Katame dhammā asaṃkilesikā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā asaṃkilesikā.
1249已對照

一千二百四十九、哪些法是雜染的?三不善根——貪、瞋、痴;以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是雜染的。

1249Katame dhammā saṃkiliṭṭhā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho, doso, moho; tadekaṭṭhā ca kilesā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā saṃkiliṭṭhā.
1250已對照

一千二百五十、哪些法是非雜染的?善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是非雜染的。

1250Katame dhammā asaṃkiliṭṭhā? Kusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā asaṃkiliṭṭhā.
1251已對照

一千二百五十一、哪些法與煩惱相應?凡與那些法相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊——這些法與煩惱相應。

1251Katame dhammā kilesasampayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā kilesasampayuttā.
1252已對照

一千二百五十二、哪些法與煩惱不相應?凡與那些法不相應的諸法——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法與煩惱不相應。

1252Katame dhammā kilesavippayuttā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā kilesavippayuttā.
1253已對照

一千二百五十三、哪些法既是煩惱、又是順雜染的?正是那些煩惱,既是煩惱、又是順雜染的。

1253Katame dhammā kilesā ceva saṃkilesikā ca? Teva kilesā kilesā ceva saṃkilesikā ca.
1254已對照

一千二百五十四、哪些法是順雜染而非煩惱的?凡由那些法而順雜染的諸法,除了那些法,其餘的有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是順雜染而非煩惱的。

1254Katame dhammā saṃkilesikā ceva no ca kilesā? Tehi dhammehi ye dhammā saṃkilesikā, te dhamme ṭhapetvā avasesā sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā saṃkilesikā ceva no ca kilesā.
1255已對照

一千二百五十五、哪些法既是煩惱、又是雜染的?正是那些煩惱,既是煩惱、又是雜染的。

1255Katame dhammā kilesā ceva saṃkiliṭṭhā ca? Teva kilesā kilesā ceva saṃkiliṭṭhā ca.
1256已對照

一千二百五十六、哪些法是雜染而非煩惱的?凡由那些法而雜染的諸法,除了那些法,受蘊……乃至……識蘊——這些法是雜染而非煩惱的。

1256Katame dhammā saṃkiliṭṭhā ceva no ca kilesā? Tehi dhammehi ye dhammā saṃkiliṭṭhā, te dhamme ṭhapetvā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā saṃkiliṭṭhā ceva no ca kilesā.
1257已對照

一千二百五十七、哪些法既是煩惱、又與煩惱相應?貪以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以貪而既是煩惱、又與煩惱相應,瞋以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以瞋而既是煩惱、又與煩惱相應,慢以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以慢而既是煩惱、又與煩惱相應,見以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以見而既是煩惱、又與煩惱相應,疑以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以疑而既是煩惱、又與煩惱相應,昏沉以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以昏沉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,貪以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以貪而既是煩惱、又與煩惱相應,瞋以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以瞋而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,慢以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以慢而既是煩惱、又與煩惱相應,見以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以見而既是煩惱、又與煩惱相應,疑以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以疑而既是煩惱、又與煩惱相應,昏沉以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以昏沉而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,貪以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以貪而既是煩惱、又與煩惱相應,瞋以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以瞋而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,慢以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以慢而既是煩惱、又與煩惱相應,見以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以見而既是煩惱、又與煩惱相應,疑以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以疑而既是煩惱、又與煩惱相應,昏沉以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以昏沉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,貪以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以貪而既是煩惱、又與煩惱相應,瞋以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以瞋而既是煩惱、又與煩惱相應,痴以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以痴而既是煩惱、又與煩惱相應,慢以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以慢而既是煩惱、又與煩惱相應,見以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以見而既是煩惱、又與煩惱相應,疑以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以疑而既是煩惱、又與煩惱相應,昏沉以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以昏沉而既是煩惱、又與煩惱相應,掉舉以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以掉舉而既是煩惱、又與煩惱相應,無慚以無愧而既是煩惱、又與煩惱相應,無愧以無慚而既是煩惱、又與煩惱相應——這些法既是煩惱、又與煩惱相應。

1257Katame dhammā kilesā ceva kilesasampayuttā ca? Lobho mohena kileso ceva kilesasampayutto ca, moho lobhena kileso ceva kilesasampayutto ca, doso mohena kileso ceva kilesasampayutto ca, moho dosena kileso ceva kilesasampayutto ca, māno mohena kileso ceva kilesasampayutto ca, moho mānena kileso ceva kilesasampayutto ca, diṭṭhi mohena kileso ceva kilesasampayuttā ca, moho diṭṭhiyā kileso ceva kilesasampayutto ca, vicikicchā mohena kileso ceva kilesasampayuttā ca, moho vicikicchāya kileso ceva kilesasampayutto ca, thinaṃ mohena kileso ceva kilesasampayuttañca, moho thinena kileso ceva kilesasampayutto ca, uddhaccaṃ mohena kileso ceva kilesasampayuttañca, moho uddhaccena kileso ceva kilesasampayutto ca, ahirikaṃ mohena kileso ceva kilesasampayuttañca, moho ahirikena kileso ceva kilesasampayutto ca, anottappaṃ mohena kileso ceva kilesasampayuttañca, moho anottappena kileso ceva kilesasampayutto ca, lobho uddhaccena kileso ceva kilesasampayutto ca, uddhaccaṃ lobhena kileso ceva kilesasampayuttañca, doso uddhaccena kileso ceva kilesasampayutto ca, uddhaccaṃ dosena kileso ceva kilesasampayuttañca, moho uddhaccena kileso ceva kilesasampayutto ca, uddhaccaṃ mohena kileso ceva kilesasampayuttañca, māno uddhaccena kileso ceva kilesasampayutto ca, uddhaccaṃ mānena kileso ceva kilesasampayuttañca, diṭṭhi uddhaccena kileso ceva kilesasampayuttā ca, uddhaccaṃ diṭṭhiyā kileso ceva kilesasampayuttañca, vicikicchā uddhaccena kileso ceva kilesasampayuttā ca, uddhaccaṃ vicikicchāya kileso ceva kilesasampayuttañca, thinaṃ uddhaccena kileso ceva kilesasampayuttañca, uddhaccaṃ thinena kileso ceva kilesasampayuttañca, ahirikaṃ uddhaccena kileso ceva kilesasampayuttañca, uddhaccaṃ ahirikena kileso ceva kilesasampayuttañca, anottappaṃ uddhaccena kileso ceva kilesasampayuttañca, uddhaccaṃ anottappena kileso ceva kilesasampayuttañca, lobho ahirikena kileso ceva kilesasampayutto ca, ahirikaṃ lobhena kileso ceva kilesasampayuttañca, doso ahirikena kileso ceva kilesasampayutto ca, ahirikaṃ dosena kileso ceva kilesasampayuttañca, moho ahirikena kileso ceva kilesasampayutto ca, ahirikaṃ mohena kileso ceva kilesasampayuttañca, māno ahirikena kileso ceva kilesasampayutto ca, ahirikaṃ mānena kileso ceva kilesasampayuttañca, diṭṭhi ahirikena kileso ceva kilesasampayuttā ca, ahirikaṃ diṭṭhiyā kileso ceva kilesasampayuttañca, vicikicchā ahirikena kileso ceva kilesasampayuttā ca, ahirikaṃ vicikicchāya kileso ceva kilesasampayuttañca, thinaṃ ahirikena kileso ceva kilesasampayuttañca, ahirikaṃ thinena kileso ceva kilesasampayuttañca, uddhaccaṃ ahirikena kileso ceva kilesasampayuttañca, ahirikaṃ uddhaccena kileso ceva kilesasampayuttañca, anottappaṃ ahirikena kileso ceva kilesasampayuttañca, ahirikaṃ anottappena kileso ceva kilesasampayuttañca, lobho anottappena kileso ceva kilesasampayutto ca, anottappaṃ lobhena kileso ceva kilesasampayuttañca, doso anottappena kileso ceva kilesasampayutto ca, anottappaṃ dosena kileso ceva kilesasampayuttañca, moho anottappena kileso ceva kilesasampayutto ca, anottappaṃ mohena kileso ceva kilesasampayuttañca, māno anottappena kileso ceva kilesasampayutto ca, anottappaṃ mānena kileso ceva kilesasampayuttañca, diṭṭhi anottappena kileso ceva kilesasampayuttā ca, anottappaṃ diṭṭhiyā kileso ceva kilesasampayuttañca, vicikicchā anottappena kileso ceva kilesasampayuttā ca, anottappaṃ vicikicchāya kileso ceva kilesasampayuttañca, thinaṃ anottappena kileso ceva kilesasampayuttañca, anottappaṃ thinena kileso ceva kilesasampayuttañca, uddhaccaṃ anottappena kileso ceva kilesasampayuttañca, anottappaṃ uddhaccena kileso ceva kilesasampayuttañca, ahirikaṃ anottappena kileso ceva kilesasampayuttañca, anottappaṃ ahirikena kileso ceva kilesasampayuttañca – ime dhammā kilesā ceva kilesasampayuttā ca.
1258已對照

一千二百五十八、哪些法與煩惱相應而非煩惱?凡與那些法相應的諸法,除了那些法,受蘊……乃至……識蘊——這些法與煩惱相應而非煩惱。

1258Katame dhammā kilesasampayuttā ceva no ca kilesā? Tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā te dhamme ṭhapetvā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā kilesasampayuttā ceva no ca kilesā.
1259已對照

一千二百五十九、哪些法與煩惱不相應而是順雜染的?凡與那些法不相應的有漏的善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法與煩惱不相應而是順雜染的。

1259Katame dhammā kilesavippayuttā saṃkilesikā? Tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā sāsavā kusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā kilesavippayuttā saṃkilesikā.
1260已對照

一千二百六十、哪些法與煩惱不相應而是不順雜染的?不繫屬的諸道與諸道果,以及無為界——這些法與煩惱不相應而是不順雜染的。

1260Katame dhammā kilesavippayuttā asaṃkilesikā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā kilesavippayuttā asaṃkilesikā.
1261已對照

後分二法

一千二百六十一、哪些法是應以見舍斷的?三結——有身見、疑、戒禁取。

1261Katame dhammā dassanena pahātabbā? Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.
1262已對照

一千二百六十二、此中什麼是有身見?在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。對受……乃至……對想……乃至……對諸行……乃至……他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為有身見。

1262Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati sakkāyadiṭṭhi.
1263已對照

一千二百六十三、此中什麼是疑?對導師懷疑、猶豫……乃至……心的僵滯、意的抓搔——這稱為疑。

1263Tattha katamā vicikicchā? Satthari kaṅkhati vicikicchati…pe… thambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati vicikicchā.
1264已對照

一千二百六十四、此中什麼是戒禁取?此外的沙門婆羅門[所執]的“以戒得清淨,以禁得清淨,以戒禁得清淨”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為戒禁取。這三結,以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是應以見舍斷的。

1264Tattha katamo sīlabbataparāmāso? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati sīlabbataparāmāso. Imāni tīṇi saṃyojanāni, tadekaṭṭhā ca kilesā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ – ime dhammā dassanena pahātabbā.
1265已對照

一千二百六十五、哪些法是不應以見舍斷的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是不應以見舍斷的。

1265Katame dhammā na dassanena pahātabbā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na dassanena pahātabbā.
1266已對照

一千二百六十六、哪些法是應以修舍斷的?其餘的貪、瞋、痴,以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是應以修舍斷的。

1266Katame dhammā bhāvanāya pahātabbā? Avaseso lobho doso moho, tadekaṭṭhā ca kilesā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ manokammaṃ – ime dhammā bhāvanāya pahātabbā.
1267已對照

一千二百六十七、哪些法是不應以修舍斷的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是不應以修舍斷的。

1267Katame dhammā na bhāvanāya pahātabbā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho …pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na bhāvanāya pahātabbā.
1268已對照

一千二百六十八、哪些法是有應以見舍斷之因的?三結——有身見、疑、戒禁取。

1268Katame dhammā dassanena pahātabbahetukā? Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.
1269已對照

一千二百六十九、此中什麼是有身見?在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。對受……乃至……對想……乃至……對諸行……乃至……他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為有身見。

1269Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi? Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati sakkāyadiṭṭhi.
1270已對照

一千二百七十、此中什麼是疑?對導師懷疑、猶豫……乃至……心的僵滯、意的抓搔——這稱為疑。

1270Tattha katamā vicikicchā? Satthari kaṅkhati vicikicchati…pe… thambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati vicikicchā.
1271已對照

一千二百七十一、此中什麼是戒禁取?此外的沙門婆羅門[所執]的“以戒得清淨,以禁得清淨,以戒禁得清淨”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為戒禁取。這三結,以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是有應以見舍斷之因的。三結——有身見、疑、戒禁取——這些法是應以見舍斷的。與它們同處的貪、瞋、痴——這些法是應以見舍斷之因。以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是有應以見舍斷之因的。

1271Tattha katamo sīlabbataparāmāso? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti – yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati sīlabbataparāmāso. Imāni tīṇi saṃyojanāni, tadekaṭṭhā ca kilesā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā dassanena pahātabbahetukā. Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso – ime dhammā dassanena pahātabbā. Tadekaṭṭho lobho doso moho – ime dhammā dassanena pahātabbahetū. Tadekaṭṭhā ca kilesā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā dassanena pahātabbahetukā.
1272已對照

一千二百七十二、哪些法是無應以見舍斷之因的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是無應以見舍斷之因的。

1272Katame dhammā na dassanena pahātabbahetukā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na dassanena pahātabbahetukā.
1273已對照

一千二百七十三、哪些法是有應以修舍斷之因的?其餘的貪、瞋、痴——這些法是應以修舍斷之因。以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是有應以修舍斷之因的。

1273Katame dhammā bhāvanāya pahātabbahetukā? Avaseso lobho doso moho – ime dhammā bhāvanāya pahātabbahetū. Tadekaṭṭhā ca kilesā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā bhāvanāya pahātabbahetukā.
1274已對照

一千二百七十四、哪些法是無應以修舍斷之因的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是無應以修舍斷之因的。

1274Katame dhammā na bhāvanāya pahātabbahetukā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na bhāvanāya pahātabbahetukā.
1275已對照

一千二百七十五、哪些法是有尋的?於有尋地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了尋;與它相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法是有尋的。

1275Katame dhammā savitakkā? Savitakkabhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare apariyāpanne, vitakkaṃ ṭhapetvā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā savitakkā.
1276已對照

一千二百七十六、哪些法是無尋的?於無尋地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],受蘊……乃至……識蘊;以及尋、一切色與無為界——這些法是無尋的。

1276Katame dhammā avitakkā? Avitakkabhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare arūpāvacare apariyāpanne; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; vitakko ca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā avitakkā.
1277已對照

一千二百七十七、哪些法是有伺的?於有伺地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了伺;與它相應的受蘊、想蘊、行蘊、識蘊——這些法是有伺的。

1277Katame dhammā savicārā? Savicārabhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare apariyāpanne, vicāraṃ ṭhapetvā, taṃsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā savicārā.
1278已對照

一千二百七十八、哪些法是無伺的?於無伺地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],受蘊……乃至……識蘊;以及伺、一切色與無為界——這些法是無伺的。

1278Katame dhammā avicārā? Avicārabhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare arūpāvacare apariyāpanne; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; vicāro ca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā avicārā.
1279已對照

一千二百七十九、哪些法是有喜的?於有喜地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了喜;與它相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法是有喜的。

1279Katame dhammā sappītikā? Sappītikabhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare apariyāpanne, pītiṃ ṭhapetvā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā sappītikā.
1280已對照

一千二百八十、哪些法是無喜的?於無喜地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],受蘊……乃至……識蘊;以及喜、一切色與無為界——這些法是無喜的。

1280Katame dhammā appītikā? Appītikabhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare arūpāvacare apariyāpanne; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; pīti ca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā appītikā.
1281已對照

一千二百八十一、哪些法與喜俱行?於喜地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了喜;與它相應的受蘊……乃至……識蘊——這些法與喜俱行。

1281Katame dhammā pītisahagatā? Pītibhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare apariyāpanne, pītiṃ ṭhapetvā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā pītisahagatā.
1282已對照

一千二百八十二、哪些法不與喜俱行?於非喜地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],受蘊……乃至……識蘊;以及喜、一切色與無為界——這些法不與喜俱行。

1282Katame dhammā na pītisahagatā? Na pītibhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare arūpāvacare apariyāpanne; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; pīti ca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na pītisahagatā.
1283已對照

一千二百八十三、哪些法與樂俱行?於樂地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],除了樂;與它相應的想蘊、行蘊、識蘊——這些法與樂俱行。

1283Katame dhammā sukhasahagatā? Sukhabhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare apariyāpanne, sukhaṃ ṭhapetvā, taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā sukhasahagatā.
1284已對照

一千二百八十四、哪些法不與樂俱行?於非樂地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],受蘊……乃至……識蘊;以及樂、一切色與無為界——這些法不與樂俱行。

1284Katame dhammā na sukhasahagatā? Na sukhabhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare arūpāvacare apariyāpanne; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sukhañca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na sukhasahagatā.
1285已對照

一千二百八十五、哪些法與舍俱行?於舍地中,於欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的[心中],除了舍;與它相應的想蘊、行蘊、識蘊——這些法與舍俱行。

1285Katame dhammā upekkhāsahagatā? Upekkhābhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare arūpāvacare apariyāpanne, upekkhaṃ ṭhapetvā, taṃsampayutto saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ime dhammā upekkhāsahagatā.
1286已對照

一千二百八十六、哪些法不與舍俱行?於非舍地中,於欲界的、色界的、不繫屬的[心中],受蘊……乃至……識蘊;以及舍、一切色與無為界——這些法不與舍俱行。

1286Katame dhammā na upekkhāsahagatā? Na upekkhābhūmiyaṃ kāmāvacare rūpāvacare apariyāpanne, vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, upekkhā ca, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā na upekkhāsahagatā.
1287已對照

一千二百八十七、哪些法是欲界的?以下至無間地獄為邊際,以上把他化自在天諸天攝於其內,凡在這中間、於此處行、攝屬於此處的蘊、界、處,色、受、想、諸行、識——這些法是欲界的。

1287Katame dhammā kāmāvacarā? Heṭṭhato avicinirayaṃ pariyantaṃ karitvā, uparito paranimmitavasavattī deve [paranimmitavasavattideve (sī. ka.)] anto karitvā, yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātu āyatanā, rūpaṃ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ – ime dhammā kāmāvacarā.
1288已對照

一千二百八十八、哪些法是非欲界的?色界的、無色界的、不繫屬的——這些法是非欲界的。

1288Katame dhammā na kāmāvacarā? Rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā – ime dhammā na kāmāvacarā.
1289已對照

一千二百八十九、哪些法是色界的?以下至梵天界為邊際,以上把色究竟天諸天攝於其內,凡在這中間、於此處行、攝屬於此處的,或已入定者的、或已投生者的、或現法樂住者的心與心所諸法——這些法是色界的。

1289Katame dhammā rūpāvacarā? Heṭṭhato brahmalokaṃ pariyantaṃ karitvā, uparito akaniṭṭhe deve [akaniṭṭhadeve (sī. ka.)] anto karitvā, yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa [diṭṭhadhammasukhavihārassa (ka.)] vā cittacetasikā dhammā – ime dhammā rūpāvacarā.
1290已對照

一千二百九十、哪些法是非色界的?欲界的、無色界的、不繫屬的——這些法是非色界的。

1290Katame dhammā na rūpāvacarā? Kāmāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā – ime dhammā na rūpāvacarā.
1291已對照

一千二百九十一、哪些法是無色界的?以下至趣往空無邊處的諸天為邊際,以上把趣往非想非非想處的諸天攝於其內,凡在這中間、於此處行、攝屬於此處的,或已入定者的、或已投生者的、或現法樂住者的心與心所諸法——這些法是無色界的。

1291Katame dhammā arūpāvacarā? Heṭṭhato ākāsānañcāyatanupage deve pariyantaṃ karitvā, uparito nevasaññānāsaññāyatanupage deve anto karitvā, yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā – ime dhammā arūpāvacarā.
1292已對照

一千二百九十二、哪些法是非無色界的?欲界的、色界的、不繫屬的——這些法是非無色界的。

1292Katame dhammā na arūpāvacarā? Kāmāvacarā, rūpāvacarā, apariyāpannā – ime dhammā na arūpāvacarā.
1293已對照

一千二百九十三、哪些法是系屬的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是系屬的。

1293Katame dhammā pariyāpannā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā pariyāpannā.
1294已對照

一千二百九十四、哪些法是不繫屬的?諸道與諸道果,以及無為界——這些法是不繫屬的。

1294Katame dhammā apariyāpannā? Maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā apariyāpannā.
1295已對照

一千二百九十五、哪些法是導向出離的?不繫屬的四道——這些法是導向出離的。

1295Katame dhammā niyyānikā? Cattāro maggā apariyāpannā – ime dhammā niyyānikā.
1296已對照

一千二百九十六、哪些法是不導向出離的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是不導向出離的。

1296Katame dhammā aniyyānikā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā aniyyānikā.
1297已對照

一千二百九十七、哪些法是決定的?五無間業,以及凡決定的邪見,不繫屬的四道——這些法是決定的。

1297Katame dhammā niyatā? Pañca kammāni ānantarikāni, yā ca micchādiṭṭhi niyatā, cattāro maggā apariyāpannā – ime dhammā niyatā.
1298已對照

一千二百九十八、哪些法是不決定的?除了那些法,其餘的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是不決定的。

1298Katame dhammā aniyatā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā aniyatā.
1299已對照

一千二百九十九、哪些法是有上的?有漏的善、不善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的——色蘊……乃至……識蘊——這些法是有上的。

1299Katame dhammā sauttarā? Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā; rūpakkhandho…pe… viññāṇakkhandho – ime dhammā sauttarā.
1300已對照

一千三百、哪些法是無上的?不繫屬的諸道與諸道果,以及無為界——這些法是無上的。

1300Katame dhammā anuttarā? Apariyāpannā maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā anuttarā.
1301已對照

一千三百零一、哪些法是有諍的?三不善根——貪、瞋、痴;以及與它們同處的諸煩惱,與它們相應的受蘊……乃至……識蘊,由它們等起的身業、語業、意業——這些法是有諍的。

1301Katame dhammā saraṇā? Tīṇi akusalamūlāni lobho, doso, moho; tadekaṭṭhā ca kilesā, taṃsampayutto vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokammaṃ – ime dhammā saraṇā.
1302已對照

一千三百零二、哪些法是無諍的?善、無記諸法——欲界的、色界的、無色界的、不繫屬的——受蘊……乃至……識蘊;以及一切色與無為界——這些法是無諍的。

1302Katame dhammā araṇā? Kusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho, sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā araṇā.
1303已對照

阿毗達摩二法。

經部二法概說

一千三百零三、哪些法是明分的?與明相應的諸法——這些法是明分的。

1303Katame dhammā vijjābhāgino? Vijjāya sampayuttakā dhammā – ime dhammā vijjābhāgino.
1304已對照

一千三百零四、哪些法是無明分的?與無明相應的諸法——這些法是無明分的。

1304Katame dhammā avijjābhāgino? Avijjāya sampayuttakā dhammā – ime dhammā avijjābhāgino.
1305已對照

一千三百零五、哪些法是如電的?下三聖道中的慧——這些法是如電的。

1305Katame dhammā vijjūpamā? Heṭṭhimesu tīsu ariyamaggesu paññā – ime dhammā vijjūpamā.
1306已對照

一千三百零六、哪些法是如金剛的?最上的阿羅漢道中的慧——這些法是如金剛的。

1306Katame dhammā vajirūpamā? Upariṭṭhime arahattamagge paññā – ime dhammā vajirūpamā.
1307已對照

一千三百零七、哪些法是愚人的?無慚與無愧——這些法是愚人的。一切不善法也是愚人的。

1307Katame dhammā bālā? Ahirīkañca anottappañca – ime dhammā bālā. Sabbepi akusalā dhammā bālā.
1308已對照

一千三百零八、哪些法是智者的?慚與愧——這些法是智者的。一切善法也是智者的。

1308Katame dhammā paṇḍitā? Hirī ca ottappañca – ime dhammā paṇḍitā. Sabbepi kusalā dhammā paṇḍitā.
1309已對照

一千三百零九、哪些法是黑的?無慚與無愧——這些法是黑的。一切不善法也是黑的。

1309Katame dhammā kaṇhā? Ahirīkañca anottappañca – ime dhammā kaṇhā. Sabbepi akusalā dhammā kaṇhā.
1310已對照

一千三百一十、哪些法是白的?慚與愧——這些法是白的。一切善法也是白的。

1310Katame dhammā sukkā? Hirī ca ottappañca – ime dhammā sukkā? Sabbepi kusalā dhammā sukkā.
1311已對照

一千三百一十一、哪些法是令熱惱的?身惡行、語惡行、意惡行——這些法是令熱惱的。一切不善法也是令熱惱的。

1311Katame dhammā tapanīyā? Kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ – ime dhammā tapanīyā. Sabbepi akusalā dhammā tapanīyā.
1312已對照

一千三百一十二、哪些法是不令熱惱的?身善行、語善行、意善行——這些法是不令熱惱的。一切善法也是不令熱惱的。

1312Katame dhammā atapanīyā? Kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ, manosucaritaṃ – ime dhammā atapanīyā. Sabbepi kusalā dhammā atapanīyā.
1313已對照

一千三百一十三、哪些法是增語?凡對那些那些法[所立]的稱謂、名稱、施設、言說、名、名業、名號、詞說、文、說——這些法是增語。一切法都是增語之路。

1313Katame dhammā adhivacanā? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo – ime dhammā adhivacanā. Sabbeva dhammā adhivacanapathā.
1314已對照

一千三百一十四、哪些法是詞說?凡對那些那些法[所立]的稱謂、名稱、施設、言說、名、名業、名號、詞說、文、說——這些法是詞說。一切法都是詞說之路。

1314Katame dhammā nirutti? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo – ime dhammā nirutti. Sabbeva dhammā niruttipathā.
1315已對照

一千三百一十五、哪些法是施設?凡對那些那些法[所立]的稱謂、名稱、施設、言說、名、名業、名號、詞說、文、說——這些法是施設。一切法都是施設之路。

1315Katame dhammā paññatti? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo – ime dhammā paññatti. Sabbeva dhammā paññattipathā.
1316已對照

一千三百一十六、此中什麼是名?受蘊、想蘊、行蘊、識蘊,以及無為界——這稱為名。

1316Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho, asaṅkhatā ca dhātu – idaṃ vuccati nāmaṃ.
1317已對照

一千三百一十七、此中什麼是色?四大種,以及依四大種而有的色——這稱為色。

1317Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ – idaṃ vuccati rūpaṃ.
1318已對照

一千三百一十八、此中什麼是無明?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為無明。

1318Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – ayaṃ vuccati avijjā.
1319已對照

一千三百一十九、此中什麼是有愛?凡於諸有的有欲……乃至……有耽著——這稱為有愛。

1319Tattha katamā bhavataṇhā? Yo bhavesu bhavachando…pe… bhavajjhosānaṃ – ayaṃ vuccati bhavataṇhā.
1320已對照

一千三百二十、此中什麼是有見?“我與世間將會存在”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為有見。

1320Tattha katamā bhavadiṭṭhi? Bhavissati attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati bhavadiṭṭhi.
1321已對照

一千三百二十一、此中什麼是無有見?“我與世間將不會存在”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為無有見。

1321Tattha katamā vibhavadiṭṭhi? Na bhavissati attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati vibhavadiṭṭhi.
1322已對照

一千三百二十二、此中什麼是常見?“我與世間是常恆的”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為常見。

1322Tattha katamā sassatadiṭṭhi? Sassato attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati sassatadiṭṭhi.
1323已對照

一千三百二十三、此中什麼是斷見?“我與世間將斷滅”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為斷見。

1323Tattha katamā ucchedadiṭṭhi? Ucchijjissati attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati ucchedadiṭṭhi.
1324已對照

一千三百二十四、此中什麼是有邊見?“我與世間是有邊的”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為有邊見。

1324Tattha katamā antavā diṭṭhi? Antavā attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati antavā diṭṭhi.
1325已對照

一千三百二十五、此中什麼是無邊見?“我與世間是無邊的”——凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為無邊見。

1325Tattha katamā anantavā diṭṭhi? Anantavā attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati anantavā diṭṭhi.
1326已對照

一千三百二十六、此中什麼是隨前際見?凡緣於前際而生起的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為隨前際見。

1326Tattha katamā pubbantānudiṭṭhi? Pubbantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati pubbantānudiṭṭhi.
1327已對照

一千三百二十七、此中什麼是隨後際見?凡緣於後際而生起的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為隨後際見。

1327Tattha katamā aparantānudiṭṭhi? Aparantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati aparantānudiṭṭhi.
1328已對照

一千三百二十八、此中什麼是無慚?凡不慚,對應當慚[的事]不慚,對諸惡不善法的進入不慚——這稱為無慚。

1328Tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hiriyitabbena, na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ahirikaṃ.
1329已對照

一千三百二十九、此中什麼是無愧?凡不愧,對應當愧[的事]不愧,對諸惡不善法的進入不愧——這稱為無愧。

1329Tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena, na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati anottappaṃ.
1330已對照

一千三百三十、此中什麼是慚?凡慚,對應當慚[的事]而慚,對諸惡不善法的進入而慚——這稱為慚。

1330Tattha katamā hirī? Yaṃ hirīyati hiriyitabbena, hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – ayaṃ vuccati hirī.
1331已對照

一千三百三十一、此中什麼是愧?凡愧,對應當愧[的事]而愧,對諸惡不善法的進入而愧——這稱為愧。

1331Tattha katamaṃ ottappaṃ? Yaṃ ottappati ottappitabbena, ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – idaṃ vuccati ottappaṃ.
1332已對照

一千三百三十二、此中什麼是難受勸性?於如法之[語]被說時的難受勸之行、難受勸之態、難受勸性、執持乖違性、樂於對立性、不尊重、不尊重性、不恭敬性、不順從性——這稱為難受勸性。

1332Tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vippaṭikūlaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appaṭissavatā – ayaṃ vuccati dovacassatā.
1333已對照

一千三百三十三、此中什麼是惡友性?那些無信、破戒、少聞、慳吝、惡慧的人,凡對他們的親近、常親近、共親近、依附、共依附、歸附、共歸附、傾向於彼——這稱為惡友性。

1333Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati pāpamittatā.
1334已對照

一千三百三十四、此中什麼是易受勸性?於如法之[語]被說時的易受勸之行、易受勸之態、易受勸性、執持不乖違性、不樂於對立性、恭敬性、尊重、尊重性、順從性——這稱為易受勸性。

1334Tattha katamā sovacassatā? Sahadhammike vuccamāne sovacassāyaṃ sovacassiyaṃ sovacassatā appaṭikūlaggāhitā avipaccanīkasātatā sagāravatā sādariyaṃ sādaratā sappaṭissavatā – ayaṃ vuccati sovacassatā.
1335已對照

一千三百三十五、此中什麼是善友性?那些有信、持戒、多聞、有施捨、有慧的人,凡對他們的親近、常親近、共親近、依附、共依附、歸附、共歸附、傾向於彼——這稱為善友性。

1335Tattha katamā kalyāṇamittatā? Ye te puggalā saddhā sīlavanto bahussutā cāgavanto paññavanto, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti taṃsampavaṅkatā – ayaṃ vuccati kalyāṇamittatā.
1336已對照

一千三百三十六、此中什麼是犯[戒]善巧?五犯聚也是犯,七犯聚也是犯。凡對那些犯的犯[戒]善巧、慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為犯[戒]善巧。

1336Tattha katamā āpattikusalatā? Pañcapi āpattikkhandhā āpattiyo, sattapi āpattikkhandhā āpattiyo. Yā tāsaṃ āpattīnaṃ āpattikusalatā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati āpattikusalatā.
1337已對照

一千三百三十七、此中什麼是出罪善巧?凡從那些犯出罪的善巧、慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為出罪善巧。

1337Tattha katamā āpattivuṭṭhānakusalatā? Yā tāhi āpattīhi vuṭṭhānakusalatā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati āpattivuṭṭhānakusalatā.
1338已對照

一千三百三十八、此中什麼是等至善巧?有有尋有伺的等至,有無尋唯伺的等至,有無尋無伺的等至。凡對那些等至的等至善巧、慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為等至善巧。

1338Tattha katamā samāpattikusalatā? Atthi savitakkasavicārā samāpatti, atthi avitakkavicāramattā samāpatti, atthi avitakkaavicārā samāpatti. Yā tāsaṃ samāpattīnaṃ samāpattikusalatā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati samāpattikusalatā.
1339已對照

一千三百三十九、此中什麼是出等至善巧?凡從那些等至出[定]的善巧、慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為出等至善巧。

1339Tattha katamā samāpattivuṭṭhānakusalatā? Yā tāhi samāpattīhi vuṭṭhānakusalatā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati samāpattivuṭṭhānakusalatā.
1340已對照

一千三百四十、此中什麼是界善巧?十八界——眼界、色界、眼識界,耳界、聲界、耳識界,鼻界、香界、鼻識界,舌界、味界、舌識界,身界、觸界、身識界,意界、法界、意識界。凡對那些界的界善巧、慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為界善巧。

1340Tattha katamā dhātukusalatā? Aṭṭhārasa dhātuyo cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu saddadhātu sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu gandhadhātu ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu rasadhātu jivhāviññāṇadhātu, kāyadhātu phoṭṭhabbadhātu kāyaviññāṇadhātu, manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu. Yā tāsaṃ dhātūnaṃ dhātukusalatā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati dhātukusalatā.
1341已對照

一千三百四十一、此中什麼是作意善巧?凡對那些界的作意善巧、慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為作意善巧。

1341Tattha katamā manasikārakusalatā? Yā tāsaṃ dhātūnaṃ manasikārakusalatā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati manasikārakusalatā.
1342已對照

一千三百四十二、此中什麼是處善巧?十二處——眼處、色處、耳處、聲處、鼻處、香處、舌處、味處、身處、觸處、意處、法處。凡對那些處的處善巧、慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為處善巧。

1342Tattha katamā āyatanakusalatā? Dvādasāyatanāni – cakkhāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ, manāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ. Yā tesaṃ āyatanānaṃ āyatanakusalatā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati āyatanakusalatā.
1343已對照

一千三百四十三、此中什麼是緣起善巧?以無明為緣而有行,以行為緣而有識,以識為緣而有名色,以名色為緣而有六處,以六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死、愁、悲、苦、憂、惱生起。這樣,這整個苦蘊就集起了。凡於此的慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為緣起善巧。

1343Tattha katamā paṭiccasamuppādakusalatā? Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti; evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati paṭiccasamuppādakusalatā.
1344已對照

一千三百四十四、此中什麼是是處善巧?凡那些法是那些法生起的因、緣,那便是“是處”;凡於此的慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為是處善巧。

1344Tattha katamā ṭhānakusalatā? Ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ hetū paccayā uppādāya [upādāya (sī. ka.)] taṃ taṃ ṭhānanti, yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ṭhānakusalatā.
1345已對照

一千三百四十五、此中什麼是非處善巧?凡那些法不是那些法生起的因、不是緣,那便是“非處”;凡於此的慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為非處善巧。

1345Tattha katamā aṭṭhānakusalatā? Ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ na hetū na paccayā uppādāya taṃ taṃ aṭṭhānanti, yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati aṭṭhānakusalatā.
1346已對照

一千三百四十六、此中什麼是正直?凡正直性、不歪曲性、不偏曲性、不彎曲性——這稱為正直。

1346Tattha katamo ajjavo? Yā ajjavatā ajimhatā avaṅkatā akuṭilatā – ayaṃ vuccati ajjavo.
1347已對照

一千三百四十七、此中什麼是柔軟?凡柔軟性、柔軟之態、不粗硬性、不堅硬性、謙下心性——這稱為柔軟。

1347Tattha katamo maddavo? Yā mudutā maddavatā akakkhaḷatā akathinatā nīcacittatā – ayaṃ vuccati maddavo.
1348已對照

一千三百四十八、此中什麼是忍耐?凡忍、忍性、忍受性、不暴戾、不粗言、心的滿意——這稱為忍耐。

1348Tattha katamā khanti? Yā khanti khamanatā adhivāsanatā acaṇḍikkaṃ anasuropo attamanatā cittassa – ayaṃ vuccati khanti.
1349已對照

一千三百四十九、此中什麼是柔和?凡身的不逾越、語的不逾越、身語的不逾越——這稱為柔和。一切戒的防護也是柔和。

1349Tattha katamaṃ soraccaṃ? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo – idaṃ vuccati soraccaṃ. Sabbopi sīlasaṃvaro soraccaṃ.
1350已對照

一千三百五十、此中什麼是和藹語?凡那有瘤節的、粗糙的、於他人辛辣的、觸犯他人的、近於忿的、不能導致定的語言,舍斷這樣的語言之後,凡那無瑕、悅耳、可愛、沁入人心、文雅、為眾人所喜、為眾人所意的語言,是說這樣語言者;凡於此的柔軟語性、和順語性、不粗惡語性——這稱為和藹語。

1350Tattha katamaṃ sākhalyaṃ? Yā sā vācā aṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā, tathārūpiṃ vācaṃ pahāya yā sā vācā neḷā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti; yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā apharusavācatā – idaṃ vuccati sākhalyaṃ.
1351已對照

一千三百五十一、此中什麼是親厚?有兩種親厚——財物親厚與法親厚。在此,有人以財物親厚或以法親厚而成為作親厚者——這稱為親厚。

1351Tattha katamo paṭisanthāro? Dve paṭisanthārā – āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca. Idhekacco paṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā – ayaṃ vuccati paṭisanthāro.
1352已對照

一千三百五十二、此中什麼是於諸根不守護根門?在此,有人以眼見色後,取於相,取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,[而]他不為防護它而行道,不守護眼根,不致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,取於相,取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,[而]他不為防護它而行道,不守護意根,不致力於意根的律儀。凡對這六根的不守護、不保護、不護衛、不律儀——這稱為於諸根不守護根門。

1352Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati indriyesu aguttadvāratā.
1353已對照

一千三百五十三、此中什麼是於食不知量?在此,有人不省思、不如理地攝取食物,為嬉遊、為驕慢、為裝飾、為莊嚴。凡於此的不知足、不知量、不省思於食——這稱為於食不知量。

1353Tattha katamā bhojane amattaññutā? Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya. Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati bhojane amattaññutā.
1354已對照

一千三百五十四、此中什麼是於諸根守護根門?在此,有人以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。凡對這六根的守護、保護、護衛、律儀——這稱為於諸根守護根門。

1354Tattha katamā indriyesu guttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti na anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ gutti gopanā ārakkho saṃvaro – ayaṃ vuccati indriyesu guttadvāratā.
1355已對照

一千三百五十五、此中什麼是於食知量?在此,有人如理省思後攝取食物:“不為嬉遊,不為驕慢,不為裝飾,不為莊嚴,只是為了這身體的住立、維持,為了止息傷害,為了資助梵行;我將如此消除舊受,也不令新受生起;我將得以維生、無過,並且安樂而住。”凡於此的知足、知量、省思於食——這稱為於食知量。

1355Tattha katamā bhojane mattaññutā? Idhekacco paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti. Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati bhojane mattaññutā.
1356已對照

一千三百五十六、此中什麼是失念?凡無念、不隨念、不憶念、無念、不憶持性、不任持性、漂浮性、忘失性——這稱為失念。

1356Tattha katamaṃ muṭṭhasaccaṃ? Yā asati ananussati appaṭissati asati asaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammusanatā – idaṃ vuccati muṭṭhasaccaṃ.
1357已對照

一千三百五十七、此中什麼是不正知?凡無智、不見……乃至……無明門閂、痴不善根——這稱為不正知。

1357Tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ – idaṃ vuccati asampajaññaṃ.
1358已對照

一千三百五十八、此中什麼是念?凡念、隨念、憶念、念、憶持性、任持性、不漂浮性、不忘失性、念、念根、念力、正念——這稱為念。

1358Tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammusanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati – ayaṃ vuccati sati.
1359已對照

一千三百五十九、此中什麼是正知?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為正知。

1359Tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati sampajaññaṃ.
1360已對照

一千三百六十、此中什麼是省思力?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為省思力。

1360Tattha katamaṃ paṭisaṅkhānabalaṃ? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati paṭisaṅkhānabalaṃ.
1361已對照

一千三百六十一、此中什麼是修習力?凡對諸善法的習行、修習、多作——這稱為修習力。七覺支即是修習力。

1361Tattha katamaṃ bhāvanābalaṃ? Yā kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ – idaṃ vuccati bhāvanābalaṃ. Sattapi bojjhaṅgā bhāvanābalaṃ.
1362已對照

一千三百六十二、此中什麼是止?凡心的住立……乃至……正定——這稱為止。

1362Tattha katamo samatho? Yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhi – ayaṃ vuccati samatho.
1363已對照

一千三百六十三、此中什麼是觀?凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為觀。

1363Tattha katamā vipassanā? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati vipassanā.
1364已對照

一千三百六十四、此中什麼是止之相?凡心的住立……乃至……正定——這稱為止之相。

1364Tattha katamaṃ samathanimittaṃ? Yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhi – idaṃ vuccati samathanimittaṃ.
1365已對照

一千三百六十五、此中什麼是策勵之相?凡心的精進發勤……乃至……正精進——這稱為策勵之相。

1365Tattha katamaṃ paggāhanimittaṃ? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo – idaṃ vuccati paggāhanimittaṃ.
1366已對照

一千三百六十六、此中什麼是策勵?凡心的精進發勤……乃至……正精進——這稱為策勵。

1366Tattha katamo paggāho? Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo – ayaṃ vuccati paggāho.
1367已對照

一千三百六十七、此中什麼是不散亂?凡心的住立……乃至……正定——這稱為不散亂。

1367Tattha katamo avikkhepo? Yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhi – ayaṃ vuccati avikkhepo.
1368已對照

一千三百六十八、此中什麼是戒的失壞?凡身的逾越、語的逾越、身語的逾越——這稱為戒的失壞。一切惡戒也是戒的失壞。

1368Tattha katamā sīlavipatti? Yo kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati sīlavipatti. Sabbampi dussilyaṃ sīlavipatti.
1369已對照

一千三百六十九、此中什麼是見的失壞?“沒有布施,沒有供養,沒有祭祀;沒有善作、惡作之業的果與異熟;沒有此世,沒有他世;沒有母,沒有父;沒有化生的眾生;世間沒有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”凡如是形相的見、見執……乃至……顛倒執——這稱為見的失壞。一切邪見也是見的失壞。

1369Tattha katamā diṭṭhivipatti? Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ…pe… vipariyāsaggāho – ayaṃ vuccati diṭṭhivipatti. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.
1370已對照

一千三百七十、此中什麼是戒的具足?凡身的不逾越、語的不逾越、身語的不逾越——這稱為戒的具足。一切戒的防護也是戒的具足。

1370Tattha katamā sīlasampadā? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo – ayaṃ vuccati sīlasampadā. Sabbopi sīlasaṃvaro sīlasampadā.
1371已對照

一千三百七十一、此中什麼是見的具足?“有布施,有供養,有祭祀;有善作、惡作之業的果與異熟;有此世,有他世;有母,有父;有化生的眾生;世間有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。”凡如是形相的慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見——這稱為見的具足。一切正見也是見的具足。

1371Tattha katamā diṭṭhisampadā? Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti yā evarūpā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati diṭṭhisampadā. Sabbāpi sammādiṭṭhi diṭṭhisampadā.
1372已對照

一千三百七十二、此中什麼是戒清淨?凡身的不逾越、語的不逾越、身語的不逾越——這稱為戒清淨。一切戒的防護也是戒清淨。

1372Tattha katamā sīlavisuddhi? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo – ayaṃ vuccati sīlavisuddhi. Sabbopi sīlasaṃvaro sīlavisuddhi.
1373已對照

一千三百七十三、此中什麼是見清淨?業自作智、隨順諦智、具道者之智、具果者之智。

1373Tattha katamā diṭṭhivisuddhi? Kammassakatañāṇaṃ saccānulomikañāṇaṃ maggasamaṅgissa ñāṇaṃ phalasamaṅgissa ñāṇaṃ.
1374已對照

一千三百七十四、“見清淨”者:凡慧、了知……乃至……無痴、擇法、正見。

1374Diṭṭhivisuddhikho panāti – yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
1375已對照

一千三百七十五、“以及依如是見者的精勤”者:凡心的精進發勤……乃至……正精進。

1375Yathādiṭṭhissa ca padhānanti – yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo.
1376已對照

一千三百七十六、“悚懼”者:生怖、老怖、病怖、死怖。“應悚懼處”者:生、老、病、死。

1376Saṃvegoti – jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ. Saṃvejaniyaṃ [saṃvejanīyaṃ (sī.)] ṭhānanti – jāti jarā byādhi maraṇaṃ.
1377已對照

一千三百七十七、“以及已悚懼者的如理精勤”者:在此,比丘為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為舍斷已生的惡不善法,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為令未生的善法生起,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。

1377Saṃviggassa ca yoniso padhānanti – idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.
1378已對照

一千三百七十八、“於諸善法的不知足”者:凡對諸善法的修習不知足者[想要]更多[善法]的欲求。

1378Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesūti – yā kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā.
1379已對照

一千三百七十九、“以及於精勤的不退縮”者:凡對諸善法的修習恭敬而作、恆常而作、不止而作、不退縮而住、不放下欲性、不放下軛性、習行、修習、多作。

1379Appaṭivānitā ca padhānasminti – yā kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya sakkaccakiriyatā sātaccakiriyatā aṭṭhitakiriyatā anolīnavuttitā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ.
1380已對照

一千三百八十、“明”者:三明——宿住隨念智是明,眾生死生智是明,諸漏盡智是明。

1380Vijjāti – tisso vijjā – pubbenivāsānussati ñāṇaṃ vijjā, sattānaṃ cutūpapāte ñāṇaṃ vijjā, āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ vijjā.
1381已對照

一千三百八十一、“解脫”者:兩種解脫——心的勝解與涅槃。

1381Vimuttīti – dve vimuttiyo – cittassa [cittassa ca (sī. syā.)] adhimutti, nibbānañca.
1382已對照

一千三百八十二、“盡智”者:具道者之智。

1382Khaye ñāṇanti – maggasamaṅgissa ñāṇaṃ.
1383已對照

一千三百八十三、“無生智”者:具果者之智。

1383Anuppāde ñāṇanti – phalasamaṅgissa ñāṇaṃ.
已對照

概說品終。