快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 大品註疏卷末結語

本經目錄義注結語名為《顯揚真義》的相應部義注,於一切方面終。復注結語釋義至此,《顯揚真義》即《相應部義注》的隱義顯揚,終。相應部復注,完畢。

已對照篇首

義注

已對照

結語

Nigamanakathā
PTS 3.308緬 3.340已對照

至此——

對於觀之行上覺慧精巧的諸勤修者多所饒益的

殊勝的《相應部》,為了作[其]義的釋義,

懷著願正法久住[之心],由我所開始的

那部名為《顯揚真義》(Sāratthappakāsinī)的精微義注——

它擷取大義注的精要而告完成;

以聖典的誦分計,[其量]約為七十八誦分。

《清淨道論》以誦分計也約五十九[誦分];

因為它是為闡明諸阿含之義而作的。

所以,這部義注與它合計,以誦分之數計,

略有不足,為一百三十七。

如是,以誦分計,其量為一百三十七[誦分]、

闡明住大寺者們的宗義的[這部義注]——

我擷取根本義注的精要而作此[義注]時,

凡由此所積之福,以它,願一切世間[眾生]皆得安樂。

為作此[義注],長老尊者光護(Jotipāla)——

[他]戒行清淨,[其]智能闡明善說,

欲求教法興盛,功德美善——向我請求;

[他由此]所證得的福,以它,願眾人也皆得安樂。

這部名為《顯揚真義》的相應部義注,是由師長們賜名為「覺音(Buddhaghosa)」的長老所作——[他]以至上清淨的信、慧、精進為莊嚴,以戒、正行、正直、柔和等功德之聚而成就,能深入自宗與他宗義理的幽深之處,具足慧的通達,於含義注的三藏教法諸分類中[其]智之力無所障礙,是大文法家,具有由造詣圓滿而生的甜美高雅之辭的言語之美,是言辭恰當而不虛妄之說的殊勝論師,是大詩人;[他]是那些以已通達的諸無礙解為眷屬、以六證智等種種功德所莊嚴的上人法中慧善安立的、作上座傳承之燈的、住大寺的諸長老之傳承的莊嚴者,[其]慧廣博清淨。

願它長住於世間,為尋求度脫世間者,

為諸善男子,指示戒清淨之理;

只要那心清淨、如如[不動]、

於世間為世間最上的大仙人「佛陀」之名,仍在世間流轉。

Ettāvatā hi –
‘‘Bahukārassa yatīnaṃ vipassanācāranipuṇabuddhīnaṃ,
Saṃyuttavaranikāyassa atthasaṃvaṇṇanaṃ kātuṃ.
‘‘Saddhammassa ciraṭṭhitimāsisamānena yā mayā;
Nipuṇā aṭṭhakathā āraddhā sāratthapakāsinī nāma.
‘‘Sā hi mahāaṭṭhakathāya sāramādāya niṭṭhitā esā;
Aṭṭhasattatimattāya pāḷiyā bhāṇavārehi.
‘‘Ekūnasaṭṭhimatto visuddhimaggopi bhāṇavārehi;
Atthappakāsanatthāya āgamānaṃ kato yasmā.
‘‘Tasmā tena sahāyaṃ aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya;
Thokena aparipūraṃ sattatiṃsasataṃ hoti.
‘‘Sattatiṃsādhikasata-parimāṇaṃ bhāṇavārato evaṃ;
Samayaṃ pakāsayantiṃ mahāvihārādhivāsīnaṃ.
‘‘Mūlaṭṭhakathāya sāramādāya mayā imaṃ karontena;
Yaṃ puññamupacitaṃ tena hotu sabbo sukhī loko.
‘‘Etissā karaṇatthaṃ therena bhadantajotipālena;
Sucisīlena subhāsitassa pakāsayantañāṇena.
‘‘Sāsanavibhūtikāmena yācamānena maṃ subhaguṇena;
Yaṃ samadhigataṃ puññaṃ tenāpi jano sukhī bhavatū’’ti.
Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyappaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇappaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ sāratthappakāsinī nāma saṃyuttanikāyaṭṭhakathā.
‘‘Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ;
Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ sīlavisuddhiyā.
‘‘Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino;
Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesino’’ti.
已對照

名為《顯揚真義》的

Sāratthappakāsinī nāma
已對照

相應部義注,於一切方面終。

Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathā sabbākārena niṭṭhitā.
已對照篇首

復注

已對照

結語釋義

Nigamanakathāvaṇṇanā
緬 2.551已對照

由於在思擇一切色與非色時,[其]智以細滑微妙者為境,[故為]「於觀之行上覺慧精巧的(vipassanācāranipuṇabuddhīnaṃ)」;由於身語的行持善加自制,又由於在止與觀上正確地勤修,[故為]「諸勤修者(yatīnaṃ)」,[即]諸比丘——對[他們]而言,由於[它]以種種理趣作為在蘊、處、界、諦、根、緣起之差別的勝義法中智之分別的依止,[故為]「多所饒益的(bahukārassa)」殊勝的《相應部》(saṃyuttāgama),「為了作[其]義的釋義(atthasaṃvaṇṇanaṃ kātuṃ)」,正由於顯揚真義,「由我所開始的」那部「精微義注」——[句子的]連屬如此。正是由於它格外具有能引生慧的功德,[義注]在造論之初、一開頭也才說了「能生慧之分別的」。「大義注的精要(mahāaṭṭhakathāya sāraṃ)」者:即《相應部大義注》的精要。「約五十九(ekūnasaṭṭhimatto)」者:由於略微不足,[故]取用「約(matta)」一詞。

「根本義注的精要(mūlaṭṭhakathāya sāraṃ)」者:即把前面所說的《相應部大義注》的精要,以結語的方式再次說[出]。或者,「根本義注的精要」是指諸古義注中的義之精要;[義注]以此顯示:「我取《相應部大義注》中的義之精要而作這部《顯揚真義》時,對於其餘諸大部的根本義注,也取了此處堪於析出的義之精要而作。」而「住大寺者們的(mahāvihārādhivāsīnaṃ)」這[語]應與前後二句相連:即「闡明住大寺者們的宗義」以及「擷取住大寺者們的根本義注的精要」。「以它(tena)」,[即]以那福。「願一切世間[眾生]皆得安樂(hotu sabbo sukhī loko)」者:即願欲界等種種差別的一切有情世間,都隨其所應,以依證得三菩提而[與之]相應的涅槃之樂而得安樂——[作者]以此把自己的福迴向,為令包括諸天的世間證得究竟之樂。

Sakalarūpārūpasammasane saṇhasukhumavisayañāṇatāya vipassanācāranipuṇabuddhīnaṃ susaṃyatakāyavacīsamācāratāya samathavipassanāsu sammadeva yatanato ca yatīnaṃ bhikkhūnaṃ khandhāyatanadhātusaccindriyapaṭiccasamuppādabhede paramatthadhamme nānānayehi ñāṇavibhāgassa sannissayena bahukārassa saṃyuttāgamavarassa atthasaṃvaṇṇanaṃ kātuṃ sāratthappakāsanato eva nipuṇā yā mayā aṭṭhakathā āraddhāti sambandho. Savisesaṃ paññāvahaguṇattā eva hissa ganthārambhe āditopi ‘‘paññāpabhedajananassā’’ti vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāya sāranti saṃyuttamahāaṭṭhakathāya sāraṃ. Ekūnasaṭṭhimattoti thokaṃ ūnabhāvato matta-saddaggahaṇaṃ.
Mūlaṭṭhakathāya sāranti pubbe vuttasaṃyuttamahāaṭṭhakathāya sārameva puna nigamanavasena vuttanti. Atha vā mūlaṭṭhakathāya sāranti porāṇaṭṭhakathāsu atthasāraṃ. Tena etaṃ dasseti ‘‘saṃyuttamahāaṭṭhakathāya atthasāraṃ ādāya imaṃ sāratthappakāsiniṃ karontena sesamahānikāyānampi mūlaṭṭhakathāsu idha viyogakkhamaṃ atthasāraṃ ādāya akāsi’’nti. ‘‘Mahāvihārādhivāsīna’’nti ca idaṃ purimapacchimapadehi saddhiṃ sambandhitabbaṃ ‘‘mahāvihārādhivāsīnaṃ samayaṃ pakāsayantiṃ mahāvihārādhivāsīnaṃ mūlaṭṭhakathāya sāraṃ ādāyā’’ti ca. Tena puññena. Hotu sabbo sukhī lokoti kāmāvacarādivibhāgo sabbo sattaloko yathārahaṃ bodhittayādhigamavasena sampayuttena nibbānasukhena sukhito hotūti sadevakassa lokassa accantaṃ sukhādhigamāya attano puññaṃ pariṇāmeti.
已對照

至此,《顯揚真義》

Ettāvatā sāratthappakāsiniyā
已對照

即《相應部義注》的隱義顯揚,終。

Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya līnatthappakāsanā niṭṭhitā.
已對照

相應部復注,完畢。

Saṃyuttaṭīkā samattā.