快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 因緣相應·大品 7. Mahāvaggo

本經目錄七、大品一、無聞經二、第二無聞經三、子肉喻經四、有貪經五、城邑經六、思擇經七、蘆葦束經八、憍賞彌經九、高漲經十、須深經大品第七。

已對照

七、大品

7. Mahāvaggo
已對照

一、無聞經

1. Assutavāsuttaṃ
61PTS 2.94已對照

六十一、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)祇樹林給孤獨園……乃至……“諸比丘,無聞凡夫(assutavā puthujjano)於這個四大所成(cātumahābhūtika)之身,也可能厭離,也可能離貪,也可能解脫。這是什麼緣故呢?諸比丘,可以看到這個四大所成之身的積集(ācaya)、損減(apacaya)、攝取(ādāna)、捨棄(nikkhepana)。所以無聞凡夫於此也可能厭離,也可能離貪,也可能解脫。”

61. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme…pe… ‘‘assutavā, bhikkhave, puthujjano imasmiṃ cātumahābhūtikasmiṃ kāyasmiṃ nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi. Taṃ kissa hetu? [cātummahābhūtikasmiṃ (sī. syā. kaṃ.)] Dissati, bhikkhave [dissati hi bhikkhave (sī. syā. kaṃ.)], imassa cātumahābhūtikassa kāyassa ācayopi apacayopi ādānampi nikkhepanampi. Tasmā tatrāssutavā puthujjano nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi’’.
已對照

“諸比丘,而這被稱為‘心’、被稱為‘意’、被稱為‘識’的,無聞凡夫於此不能厭離,不能離貪,不能解脫。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為這長夜以來被無聞凡夫所耽著(ajjhosita)、所執為我所(mamāyita)、所執取(parāmaṭṭha):‘這是我的、這是我、這是我的自我。’所以無聞凡夫於此不能厭離,不能離貪,不能解脫。

‘‘Yañca kho etaṃ, bhikkhave, vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, tatrāssutavā puthujjano nālaṃ nibbindituṃ nālaṃ virajjituṃ nālaṃ vimuccituṃ. Taṃ kissa hetu? Dīgharattañhetaṃ, bhikkhave, assutavato puthujjanassa ajjhositaṃ mamāyitaṃ parāmaṭṭhaṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti. Tasmā tatrāssutavā puthujjano nālaṃ nibbindituṃ nālaṃ virajjituṃ nālaṃ vimuccituṃ.
PTS 2.95緬 1.320已對照

“諸比丘,寧可無聞凡夫把這個四大所成之身趨近為自我(attato upagaccheyya),而決不[把]心[趨近為自我]。這是什麼緣故呢?諸比丘,可以看到這四大所成之身存續一年,存續兩年,存續三年,存續四年,存續五年,存續十年,存續二十年,存續三十年,存續四十年,存續五十年,存續一百年,甚至更久地存續。

‘‘Varaṃ, bhikkhave, assutavā puthujjano imaṃ cātumahābhūtikaṃ kāyaṃ attato upagaccheyya, na tveva cittaṃ. Taṃ kissa hetu? Dissatāyaṃ, bhikkhave, cātumahābhūtiko kāyo ekampi vassaṃ tiṭṭhamāno dvepi vassāni tiṭṭhamāno tīṇipi vassāni tiṭṭhamāno cattāripi vassāni tiṭṭhamāno pañcapi vassāni tiṭṭhamāno dasapi vassāni tiṭṭhamāno vīsatipi vassāni tiṭṭhamāno tiṃsampi vassāni tiṭṭhamāno cattārīsampi vassāni tiṭṭhamāno paññāsampi vassāni tiṭṭhamāno vassasatampi tiṭṭhamāno, bhiyyopi tiṭṭhamāno.
已對照

“諸比丘,而這被稱為‘心’、被稱為‘意’、被稱為‘識’的,它在夜裡與白天,正是另一個生起,另一個滅去。諸比丘,譬如獼猴(makkaṭa)在林野、大林(pavana)中游行,抓住樹枝;放開它,又抓住另一[枝];放開它,又抓住另一[枝]。同樣地,諸比丘,這被稱為‘心’、被稱為‘意’、被稱為‘識’的,它在夜裡與白天,正是另一個生起,另一個滅去。

‘‘Yañca kho etaṃ, bhikkhave, vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, taṃ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṃ nirujjhati. Seyyathāpi, bhikkhave, makkaṭo araññe pavane caramāno sākhaṃ gaṇhati, taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhati, taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhati; evameva kho, bhikkhave, yamidaṃ vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, taṃ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṃ nirujjhati.
已對照

“諸比丘,於此,有聞的聖弟子(sutavā ariyasāvako)正對緣起(paṭiccasamuppāda)好好地如理作意:‘如是,此[緣]存在時此[果]便有,由此[緣]的生起此[果]便生起;此[緣]不存在時此[果]便不有,由此[緣]之滅此[果]便滅,即:以無明為緣而有行;以行為緣而有識……乃至……這樣,這整個苦蘊就集起了。正由無明的無餘離貪、滅,而有行之滅;以行之滅而有識之滅……乃至……這樣,這整個苦蘊就滅了。’”

‘‘Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṃyeva sādhukaṃ yoniso manasi karoti – ‘iti imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassuppādā idaṃ uppajjati; imasmiṃ asati idaṃ na hoti, imassa nirodhā idaṃ nirujjhati – yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’’ti.
已對照

“諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子便於色厭離,於受厭離,於想厭離,於諸行厭離,於識厭離;由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第一[經]。

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati; nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、第二無聞經

2. Dutiyaassutavāsuttaṃ
62PTS 2.96緬 1.321已對照

六十二、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,無聞凡夫於這個四大所成之身,也可能厭離,也可能離貪,也可能解脫。這是什麼緣故呢?諸比丘,可以看到這個四大所成之身的積集、損減、攝取、捨棄。所以無聞凡夫於此也可能厭離,也可能離貪,也可能解脫。諸比丘,而這被稱為‘心’、被稱為‘意’、被稱為‘識’的,無聞凡夫於此不能厭離,不能離貪,不能解脫。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為這長夜以來被無聞凡夫所耽著、所執為我所、所執取:‘這是我的、這是我、這是我的自我。’所以無聞凡夫於此不能厭離,不能離貪,不能解脫。”

62. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘assutavā, bhikkhave, puthujjano imasmiṃ cātumahābhūtikasmiṃ kāyasmiṃ nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi. Taṃ kissa hetu? Dissati, bhikkhave, imassa cātumahābhūtikassa kāyassa ācayopi apacayopi ādānampi nikkhepanampi. Tasmā tatrāssutavā puthujjano nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi. Yañca kho etaṃ, bhikkhave, vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, tatrāssutavā puthujjano nālaṃ nibbindituṃ nālaṃ virajjituṃ nālaṃ vimuccituṃ. Taṃ kissa hetu? Dīgharattañhetaṃ, bhikkhave, assutavato puthujjanassa ajjhositaṃ mamāyitaṃ parāmaṭṭhaṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti. Tasmā tatrāssutavā puthujjano nālaṃ nibbindituṃ nālaṃ virajjituṃ nālaṃ vimuccituṃ’’.
已對照

“諸比丘,寧可無聞凡夫把這個四大所成之身趨近為自我,而決不[把]心[趨近為自我]。這是什麼緣故呢?諸比丘,可以看到這四大所成之身存續一年,存續兩年,存續三年,存續四年,存續五年,存續十年,存續二十年,存續三十年,存續四十年,存續五十年,存續一百年,甚至更久地存續。諸比丘,而這被稱為‘心’、被稱為‘意’、被稱為‘識’的,它在夜裡與白天,正是另一個生起,另一個滅去。

‘‘Varaṃ, bhikkhave, assutavā puthujjano imaṃ cātumahābhūtikaṃ kāyaṃ attato upagaccheyya, na tveva cittaṃ. Taṃ kissa hetu? Dissatāyaṃ, bhikkhave, cātumahābhūtiko kāyo ekampi vassaṃ tiṭṭhamāno dvepi vassāni tiṭṭhamāno tīṇipi vassāni tiṭṭhamāno cattāripi vassāni tiṭṭhamāno pañcapi vassāni tiṭṭhamāno dasapi vassāni tiṭṭhamāno vīsatipi vassāni tiṭṭhamāno tiṃsampi vassāni tiṭṭhamāno cattārīsampi vassāni tiṭṭhamāno paññāsampi vassāni tiṭṭhamāno vassasatampi tiṭṭhamāno, bhiyyopi tiṭṭhamāno. Yañca kho etaṃ, bhikkhave, vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, taṃ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṃ nirujjhati.
PTS 2.97已對照

“諸比丘,於此,有聞的聖弟子正對緣起好好地如理作意:‘如是,此[緣]存在時此[果]便有,由此[緣]的生起此[果]便生起;此[緣]不存在時此[果]便不有,由此[緣]之滅此[果]便滅。’諸比丘,緣於能感受樂的(sukhavedaniya)觸,樂受生起。由那能感受樂的觸之滅,凡與之相應的(tajja)所感受——緣於能感受樂的觸而生起的樂受——它滅,它寂止。諸比丘,緣於能感受苦的觸,苦受生起。由那能感受苦的觸之滅,凡與之相應的所感受——緣於能感受苦的觸而生起的苦受——它滅,它寂止。諸比丘,緣於能感受不苦不樂的觸,不苦不樂受生起。由那能感受不苦不樂的觸之滅,凡與之相應的所感受——緣於能感受不苦不樂的觸而生起的不苦不樂受——它滅,它寂止。

‘‘Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṃyeva sādhukaṃ yoniso manasi karoti – ‘iti imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassuppādā idaṃ uppajjati; imasmiṃ asati idaṃ na hoti, imassa nirodhā idaṃ nirujjhatī’ti. Sukhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati sukhavedanā. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati. Dukkhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhavedanā. Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā dukkhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati. Adukkhamasukhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhavedanā. Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati.
緬 1.322已對照

“諸比丘,譬如由兩根木柴的相擦、結合,熱生起,火產生;由那兩根木柴的分開、分離,凡與之相應的熱,它滅,它寂止。同樣地,諸比丘,緣於能感受樂的觸,樂受生起。由那能感受樂的觸之滅,凡與之相應的所感受——緣於能感受樂的觸而生起的樂受——它滅,它寂止。……乃至……緣於能感受不苦不樂的觸,不苦不樂受生起。由那能感受不苦不樂的觸之滅,凡與之相應的所感受——緣於能感受不苦不樂的觸而生起的不苦不樂受——它滅,它寂止。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ saṅghaṭṭanasamodhānā usmā jāyati tejo abhinibbattati. Tesaṃyeva dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ nānākatavinibbhogā [nānābhāvāvinikkhepā (sī. pī.) ma. ni. 3.357] yā tajjā usmā sā nirujjhati sā vūpasammati; evameva kho, bhikkhave, sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati sukhavedanā. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati…pe… adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhavedanā. Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati.
已對照

“諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子便於觸厭離,於受厭離,於想厭離,於諸行厭離,於識厭離;由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第二[經]。

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako phassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati; nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、子肉喻經

3. Puttamaṃsūpamasuttaṃ
63PTS 2.98緬 1.323已對照

六十三、在舍衛城……乃至……“諸比丘,有這四種食(āhāra),為已生(bhūta)的眾生之存續,或為求生者(sambhavesī)之資益。是哪四[種]呢?段食(kabaḷīkāra āhāra)——粗的或細的,觸為第二,意思(manosañcetanā)為第三,識為第四。諸比丘,這些就是四種食,為已生的眾生之存續,或為求生者之資益。”

“諸比丘,段食應如何見呢?諸比丘,譬如有夫婦二人,帶著少許行糧,走上曠野之路。他們有一個可愛、可意的獨子。諸比丘,那時,那走入曠野的夫婦二人的那少許行糧,會耗盡、用完,而他們還有剩餘的曠野未渡過。諸比丘,於是那夫婦二人會這樣想:‘我們那少許行糧已耗盡、用完了,而這剩餘的曠野還未渡出。讓我們殺了這可愛、可意的獨子,作成乾肉與串肉,吃著子肉,這樣渡出那剩餘的曠野吧,免得我們三人全都喪命。’諸比丘,於是那夫婦二人殺了那可愛、可意的獨子,作成乾肉與串肉,吃著子肉,這樣渡出那剩餘的曠野。他們一面吃著子肉,一面捶胸:‘獨子啊,你在哪裡?獨子啊,你在哪裡?’

“諸比丘,你們認為怎樣?他們會是為嬉遊而食用食物嗎?會是為驕慢而食用食物嗎?會是為裝飾而食用食物嗎?會是為莊嚴而食用食物嗎?”“不是的,尊者。”“諸比丘,他們豈不唯是為了渡出曠野而食用食物嗎?”“是的,尊者。”“諸比丘,正是這樣,我說:‘段食應這樣見。’諸比丘,段食被遍知時,五欲功德之貪便被遍知;五欲功德之貪被遍知時,便沒有那使聖弟子為其所繫縛而再來此世間的結(saṃyojana)了。

“諸比丘,觸食應如何見呢?諸比丘,譬如一頭剝了皮的母牛,若依靠牆而立,那些依牆而住的生物便會咬食它;若依靠樹而立,那些依樹而住的生物便會咬食它;若依靠水而立,那些依水而住的生物便會咬食它;若依靠虛空而立,那些依虛空而住的生物便會咬食它。諸比丘,那剝了皮的母牛無論依靠什麼而立,依那[處]而住的生物便會咬食它。諸比丘,正是這樣,我說:‘觸食應這樣見。’諸比丘,觸食被遍知時,三受便被遍知;三受被遍知時,我說聖弟子便沒有任何更應作的了。

“諸比丘,意思食應如何見呢?諸比丘,猶如有一個炭火坑,深過一人身量,滿是無焰無煙的炭火。這時來了一個想活、不想死、想樂、厭苦的人。兩個強力之人抓住他的兩臂,把他拖向那炭火坑。諸比丘,那時那人的思(cetanā)會遠離,希求會遠離,願求會遠離。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那人這樣想:‘我若跌入這炭火坑,便會因此遭遇死亡,或近於死亡之苦。’諸比丘,正是這樣,我說:‘意思食應這樣見。’諸比丘,意思食被遍知時,三渴愛便被遍知;三渴愛被遍知時,我說聖弟子便沒有任何更應作的了。

“諸比丘,識食應如何見呢?諸比丘,譬如[人們]捉住一個造罪的盜賊,帶去給國王看:‘陛下,這是您的造罪的盜賊;您想給他什麼刑罰,就施加那[刑罰]吧。’國王便這樣說:‘去吧,諸位,上午時分以百矛擊這人。’他們便在上午時分以百矛擊他。於是國王在中午時分這樣說:‘喂,那人怎樣了?’‘陛下,他仍那樣活著。’國王便這樣說:‘去吧,諸位,中午時分以百矛擊那人。’他們便在中午時分以百矛擊他。於是國王在傍晚時分這樣說:‘喂,那人怎樣了?’‘陛下,他仍那樣活著。’國王便這樣說:‘去吧,諸位,傍晚時分以百矛擊那人。’他們便在傍晚時分以百矛擊他。諸比丘,你們認為怎樣?那人一日之中被三百矛所擊,會因此感受苦、憂嗎?”“尊者,即使被一支矛所擊,也會因此感受苦、憂,何況被三百矛所擊呢!”“諸比丘,正是這樣,我說:‘識食應這樣見。’諸比丘,識食被遍知時,名色便被遍知;名色被遍知時,我說聖弟子便沒有任何更應作的了。”第三[經]。

63. Sāvatthiyaṃ …pe… ‘‘cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Katame cattāro? Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya’’.
‘‘Kathañca, bhikkhave, kabaḷīkāro āhāro daṭṭhabbo? Seyyathāpi, bhikkhave, dve jāyampatikā [jayampatikā (sī. pī.) ṭīkā oloketabbā] parittaṃ sambalaṃ ādāya kantāramaggaṃ paṭipajjeyyuṃ. Tesamassa ekaputtako piyo manāpo. Atha kho tesaṃ, bhikkhave, dvinnaṃ jāyampatikānaṃ kantāragatānaṃ yā parittā sambalamattā, sā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Siyā ca nesaṃ kantārāvaseso anatiṇṇo. Atha kho tesaṃ, bhikkhave, dvinnaṃ jāyampatikānaṃ evamassa – ‘amhākaṃ kho yā parittā sambalamattā sā parikkhīṇā pariyādiṇṇā [pariyādinnā (syā. kaṃ.)]. Atthi cāyaṃ kantārāvaseso anittiṇṇo [anitthiṇṇo (syā. kaṃ.), anatiṇṇo (ka.)]. Yaṃnūna mayaṃ imaṃ ekaputtakaṃ piyaṃ manāpaṃ vadhitvā vallūrañca soṇḍikañca karitvā puttamaṃsāni khādantā evaṃ taṃ kantārāvasesaṃ nitthareyyāma, mā sabbeva tayo vinassimhā’ti. Atha kho te, bhikkhave, dve jāyampatikā taṃ ekaputtakaṃ piyaṃ manāpaṃ vadhitvā vallūrañca soṇḍikañca karitvā puttamaṃsāni khādantā evaṃ taṃ kantārāvasesaṃ nitthareyyuṃ. Te puttamaṃsāni ceva khādeyyuṃ, ure ca paṭipiseyyuṃ – ‘kahaṃ, ekaputtaka, kahaṃ, ekaputtakā’ti.
‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu te davāya vā āhāraṃ āhāreyyuṃ, madāya vā āhāraṃ āhāreyyuṃ, maṇḍanāya vā āhāraṃ āhāreyyuṃ, vibhūsanāya vā āhāraṃ āhāreyyu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Nanu te, bhikkhave, yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya āhāraṃ āhāreyyu’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, kabaḷīkāro āhāro daṭṭhabbo’’ti vadāmi. Kabaḷīkāre, bhikkhave, āhāre pariññāte pañcakāmaguṇiko rāgo pariññāto hoti. Pañcakāmaguṇike rāge pariññāte natthi taṃ saṃyojanaṃ yena saṃyojanena saṃyutto ariyasāvako puna imaṃ lokaṃ āgaccheyya.
‘‘Kathañca, bhikkhave, phassāhāro daṭṭhabbo? Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī niccammā kuṭṭaṃ ce [kuḍḍañce (sī. syā. kaṃ. pī.)] nissāya tiṭṭheyya. Ye kuṭṭanissitā pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Rukkhaṃ ce nissāya tiṭṭheyya, ye rukkhanissitā pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Udakaṃ ce nissāya tiṭṭheyya, ye udakanissitā pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Ākāsaṃ ce nissāya tiṭṭheyya, ye ākāsanissitā pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Yaṃ yadeva hi sā, bhikkhave, gāvī niccammā nissāya tiṭṭheyya, ye tannissitā [ye tannissitā tannissitā (sī. syā. kaṃ. pī.)] pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, ‘‘phassāhāro daṭṭhabbo’’ti vadāmi. Phasse, bhikkhave, āhāre pariññāte tisso vedanā pariññātā honti. Tīsu vedanāsu pariññātāsu ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti [uttariṃkaraṇīyanti (sī. pī.)] vadāmi.
‘‘Kathañca, bhikkhave, manosañcetanāhāro daṭṭhabbo? Seyyathāpi, bhikkhave, aṅgārakāsu sādhikaporisā puṇṇā aṅgārānaṃ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhappaṭikūlo. Tamenaṃ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā taṃ aṅgārakāsuṃ upakaḍḍheyyuṃ. Atha kho, bhikkhave, tassa purisassa ārakāvassa cetanā ārakā patthanā ārakā paṇidhi. Taṃ kissa hetu? Evañhi, bhikkhave, tassa purisassa hoti – ‘imaṃ cāhaṃ aṅgārakāsuṃ papatissāmi, tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchāmi maraṇamattaṃ vā dukkha’nti. Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, ‘manosañcetanāhāro daṭṭhabbo’ti vadāmi. Manosañcetanāya, bhikkhave, āhāre pariññāte tisso taṇhā pariññātā honti. Tīsu taṇhāsu pariññātāsu ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmi.
‘‘Kathañca, bhikkhave, viññāṇāhāro daṭṭhabbo? Seyyathāpi, bhikkhave, coraṃ āgucāriṃ gahetvā rañño dasseyyuṃ – ‘ayaṃ te, deva, coro āgucārī, imassa yaṃ icchasi taṃ daṇḍaṃ paṇehī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya – ‘gacchatha, bho, imaṃ purisaṃ pubbaṇhasamayaṃ sattisatena hanathā’ti. Tamenaṃ pubbaṇhasamayaṃ sattisatena haneyyuṃ. Atha rājā majjhanhikasamayaṃ evaṃ vadeyya – ‘ambho, kathaṃ so puriso’ti? ‘Tatheva, deva, jīvatī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya – ‘gacchatha, bho, taṃ purisaṃ majjhanhikasamayaṃ sattisatena hanathā’ti. Tamenaṃ majjhanhikasamayaṃ sattisatena haneyyuṃ. Atha rājā sāyanhasamayaṃ evaṃ vadeyya – ‘ambho, kathaṃ so puriso’ti? ‘Tatheva, deva, jīvatī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya – ‘gacchatha, bho, taṃ purisaṃ sāyanhasamayaṃ sattisatena hanathā’ti. Tamenaṃ sāyanhasamayaṃ sattisatena haneyyuṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu so puriso divasaṃ tīhi sattisatehi haññamāno tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyethā’’ti? ‘‘Ekissāpi, bhante, sattiyā haññamāno tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyetha; ko pana vādo tīhi sattisatehi haññamāno’’ti! ‘‘Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, viññāṇāhāro daṭṭhabboti vadāmi. Viññāṇe, bhikkhave, āhāre pariññāte nāmarūpaṃ pariññātaṃ hoti, nāmarūpe pariññāte ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、有貪經

4. Atthirāgasuttaṃ
64PTS 2.101緬 1.325已對照

六十四、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,有這四種食,為已生的眾生之存續,或為求生者之資益。是哪四[種]呢?段食——粗的或細的,觸為第二,意思為第三,識為第四。諸比丘,這些就是四種食,為已生的眾生之存續,或為求生者之資益。”

64. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Katame cattāro? Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya’’.
已對照

“諸比丘,若於段食有貪、有歡喜、有渴愛,識便於彼住立、增廣。凡於何處識住立、增廣,於彼便有名色的降入。凡於何處有名色的降入,於彼便有諸行的增長。凡於何處有諸行的增長,於彼便有未來的再有之生起。凡於何處有未來的再有之生起,於彼便有未來的生、老死。凡於何處有未來的生、老死,諸比丘,我說那是有愁、有熱惱、有惱的。

‘‘Kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ. Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi, atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, sasokaṃ taṃ, bhikkhave, sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi.
已對照

“諸比丘,若於觸食……乃至……諸比丘,若於意思食……諸比丘,若於識食有貪、有歡喜、有渴愛,識便於彼住立、增廣。凡於何處識住立、增廣,於彼便有名色的降入。凡於何處有名色的降入,於彼便有諸行的增長。凡於何處有諸行的增長,於彼便有未來的再有之生起。凡於何處有未來的再有之生起,於彼便有未來的生、老死。凡於何處有未來的生、老死,諸比丘,我說那是有愁、有熱惱、有惱的。

‘‘Phasse ce, bhikkhave, āhāre…pe… manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre… viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ. Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi, atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, sasokaṃ taṃ, bhikkhave, sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi.
PTS 2.102緬 1.326已對照

“諸比丘,猶如染工或畫師,在有染料、或紫膠、或薑黃、或靛青、或茜草時,在磨得很光滑的木板上、或牆壁上、或布幅上,畫出具足一切大小肢體的女人像或男人像;同樣地,諸比丘,若於段食有貪、有歡喜、有渴愛,識便於彼住立、增廣。凡於何處識住立、增廣,於彼便有名色的降入。凡於何處有名色的降入,於彼便有諸行的增長。凡於何處有諸行的增長,於彼便有未來的再有之生起。凡於何處有未來的再有之生起,於彼便有未來的生、老死。凡於何處有未來的生、老死,諸比丘,我說那是有愁、有熱惱、有惱的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, rajako vā cittakārako vā sati rajanāya vā lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā suparimaṭṭhe vā phalake bhittiyā vā dussapaṭṭe vā itthirūpaṃ vā purisarūpaṃ vā abhinimmineyya sabbaṅgapaccaṅgaṃ; evameva kho, bhikkhave, kabaḷīkāre ce āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ. Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi, atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, sasokaṃ taṃ, bhikkhave, sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi.
已對照

“諸比丘,若於觸食……乃至……諸比丘,若於意思食……諸比丘,若於識食有貪、有歡喜、有渴愛,識便於彼住立、增廣。凡於何處識住立、增廣,於彼便有名色的降入。凡於何處有名色的降入,於彼便有諸行的增長。凡於何處有諸行的增長,於彼便有未來的再有之生起。凡於何處有未來的再有之生起,於彼便有未來的生、老死。凡於何處有未來的生、老死,諸比丘,我說那是有愁、有熱惱、有惱的。

‘‘Phasse ce, bhikkhave, āhāre…pe… manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre… viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ. Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi, atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, sasokaṃ taṃ, bhikkhave, sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi.
已對照

“諸比丘,若於段食無貪、無歡喜、無渴愛,識便於彼不住立、不增廣。凡於何處識不住立、不增廣,於彼便無名色的降入。凡於何處無名色的降入,於彼便無諸行的增長。凡於何處無諸行的增長,於彼便無未來的再有之生起。凡於何處無未來的再有之生起,於彼便無未來的生、老死。凡於何處無未來的生、老死,諸比丘,我說那是無愁、無熱惱、無惱的。

‘‘Kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ avirūḷhaṃ. Yattha appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha natthi saṅkhārānaṃ vuddhi, natthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha natthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha natthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, asokaṃ taṃ, bhikkhave, adaraṃ anupāyāsanti vadāmi.
PTS 2.103已對照

“諸比丘,若於觸食……乃至……諸比丘,若於意思食……諸比丘,若於識食無貪、無歡喜、無渴愛,識便於彼不住立、不增廣。凡於何處識不住立、不增廣,於彼便無名色的降入。凡於何處無名色的降入,於彼便無諸行的增長。凡於何處無諸行的增長,於彼便無未來的再有之生起。凡於何處無未來的再有之生起,於彼便無未來的生、老死。凡於何處無未來的生、老死,諸比丘,我說那是無愁、無熱惱、無惱的。

‘‘Phasse ce, bhikkhave, āhāre…pe… manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre… viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ avirūḷhaṃ. Yattha appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha natthi saṅkhārānaṃ vuddhi, natthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha natthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha natthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, asokaṃ taṃ, bhikkhave, adaraṃ anupāyāsanti vadāmi.
緬 1.327已對照

“諸比丘,猶如一座尖頂屋或一座重閣講堂,有北方、或南方、或東方的窗戶,當太陽昇起時,光線從窗戶射入,會住立於何處?”“尊者,於西面的牆上。”“諸比丘,若沒有西面的牆,會住立於何處?”“尊者,於地上。”“諸比丘,若沒有地,會住立於何處?”“尊者,於水中。”“諸比丘,若沒有水,會住立於何處?”“尊者,[它]不住立。”“諸比丘,同樣地,若於段食無貪、無歡喜、無渴愛……乃至……

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, kūṭāgāraṃ vā kūṭāgārasālaṃ vā uttarāya vā dakkhiṇāya vā pācīnāya vā vātapānā sūriye uggacchante vātapānena rasmi pavisitvā kvāssa patiṭṭhitā’’ [kattha patiṭṭhitā (ka.)] ti? ‘‘Pacchimāyaṃ, bhante, bhittiya’’nti. ‘‘Pacchimā ce, bhikkhave, bhitti nāssa kvāssa patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Pathaviyaṃ, bhante’’ti. ‘‘Pathavī ce, bhikkhave, nāssa kvāssa patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Āpasmiṃ, bhante’’ti. ‘‘Āpo ce, bhikkhave, nāssa kvāssa patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Appatiṭṭhitā, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, kabaḷīkāre ce āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā…pe….
PTS 2.104已對照

“諸比丘,若於觸食……諸比丘,若於意思食……諸比丘,若於識食無貪、無歡喜、無渴愛,識便於彼不住立、不增廣。凡於何處識不住立、不增廣,於彼便無名色的降入。凡於何處無名色的降入,於彼便無諸行的增長。凡於何處無諸行的增長,於彼便無未來的再有之生起。凡於何處無未來的再有之生起,於彼便無未來的生、老死。凡於何處無未來的生、老死,諸比丘,我說那是無愁、無熱惱、無惱的。”第四[經]。

‘‘Phasse ce, bhikkhave, āhāre… manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre… viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ avirūḷhaṃ. Yattha appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha natthi saṅkhārānaṃ vuddhi, natthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha natthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha natthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ asokaṃ taṃ, bhikkhave, adaraṃ anupāyāsanti vadāmī’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、城邑經

5. Nagarasuttaṃ
65已對照

六十五、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,我在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這樣想:‘這世間實在陷入了苦:生、老、死,又死沒、又受生;然而對於這苦——[即]老死——卻不了知出離。究竟何時才能了知這苦——[即]老死——的出離呢?’諸比丘,我這樣想:‘有什麼時才有老死?以什麼為緣而有老死?’諸比丘,我由如理作意而有慧的現觀:‘有生時才有老死,以生為緣而有老死。’”

65. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘pubbe me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘kicchā vatāyaṃ loko āpanno jāyati ca jīyati ca mīyati ca cavati ca upapajjati ca. Atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṃ nappajānāti jarāmaraṇassa. Kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṃ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, kiṃpaccayā jarāmaraṇa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti.
已對照

“諸比丘,我這樣想:‘有什麼時才有生……乃至……才有有……才有取……才有愛……才有受……才有觸……才有六處……才有名色?以什麼為緣而有名色?’諸比丘,我由如理作意而有慧的現觀:‘有識時才有名色,以識為緣而有名色。’諸比丘,我這樣想:‘有什麼時才有識?以什麼為緣而有識?’諸比丘,我由如理作意而有慧的現觀:‘有名色時才有識,以名色為緣而有識。’”

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jāti hoti…pe… bhavo hoti… upādānaṃ hoti… taṇhā hoti… vedanā hoti… phasso hoti… saḷāyatanaṃ hoti… nāmarūpaṃ hoti… kiṃpaccayā nāmarūpa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho sati nāmarūpaṃ hoti, viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho sati viññāṇaṃ hoti, kiṃpaccayā viññāṇa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati viññāṇaṃ hoti, nāmarūpapaccayā viññāṇa’’’nti.
PTS 2.105緬 1.328已對照

“諸比丘,我這樣想:這識從名色折返,不再往前去。到此為止而有生、有老、有死、有死沒、有受生,即:以名色為緣而有識;以識為緣而有名色;以名色為緣而有六處;以六處為緣而有觸……乃至……這樣,這整個苦蘊就集起了。諸比丘,‘集起、集起’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – paccudāvattati kho idaṃ viññāṇaṃ nāmarūpamhā na paraṃ gacchati. Ettāvatā jāyetha vā jīyetha vā mīyetha vā cavetha vā upapajjetha vā, yadidaṃ nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ; viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ; nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ; saḷāyatanapaccayā phasso…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. ‘Samudayo, samudayo’ti kho me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.
已對照

“諸比丘,我這樣想:‘沒有什麼時就沒有老死?以什麼之滅而有老死之滅?’諸比丘,我由如理作意而有慧的現觀:‘沒有生時就沒有老死,以生之滅而有老死之滅。’諸比丘,我這樣想:‘沒有什麼時就沒有生……乃至……就沒有有……就沒有取……就沒有愛……就沒有受……就沒有觸……就沒有六處……就沒有名色?以什麼之滅而有名色之滅?’諸比丘,我由如理作意而有慧的現觀:‘沒有識時就沒有名色,以識之滅而有名色之滅。’”

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho asati, jarāmaraṇaṃ na hoti; kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho asati, jarāmaraṇaṃ na hoti; jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jāti na hoti…pe… bhavo na hoti… upādānaṃ na hoti… taṇhā na hoti… vedanā na hoti… phasso na hoti… saḷāyatanaṃ na hoti… nāmarūpaṃ na hoti. Kissa nirodhā nāmarūpanirodho’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho asati, nāmarūpaṃ na hoti; viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’’’ti.
已對照

“諸比丘,我這樣想:‘沒有什麼時就沒有識?以什麼之滅而有識之滅?’諸比丘,我由如理作意而有慧的現觀:‘沒有名色時就沒有識,以名色之滅而有識之滅。’”

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho asati viññāṇaṃ na hoti; kissa nirodhā viññāṇanirodho’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati, viññāṇaṃ na hoti; nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho’’’ti.
已對照

“諸比丘,我這樣想:我已證得這條通向正覺之道,即:以名色之滅而有識之滅;以識之滅而有名色之滅;以名色之滅而有六處之滅;以六處之滅而有觸之滅……乃至……這樣,這整個苦蘊就滅了。諸比丘,‘滅、滅’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – adhigato kho myāyaṃ maggo bodhāya yadidaṃ – nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho; viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho; nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho; saḷāyatananirodhā phassanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. ‘Nirodho, nirodho’ti kho me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.
PTS 2.106緬 1.329已對照

“諸比丘,猶如有人在林野、密林中游行,會看見一條古道、古徑,為往昔的人們所行走過。他會隨它而行。隨它而行時,會看見一座古城、古王都,為往昔的人們所居住,具足園林、具足樹林、具足蓮池,有城基,可愛。諸比丘,於是那人會告訴國王或王之大臣:‘大人,您應當知道:我在林野、密林中游行時,看見了一條古道、古徑,為往昔的人們所行走過,我隨它而行了。隨它而行時,我看見了一座古城、古王都,為往昔的人們所居住,具足園林、具足樹林、具足蓮池,有城基,可愛。大人,請您營建那座城。’諸比丘,於是那國王或王之大臣便會營建那座城。後來,那座城便會興盛、繁榮、為眾人所知、人煙稠密,達到增長與廣大。諸比丘,同樣地,我看見了一條古道、古徑,為往昔的諸正等正覺者所行走過。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso araññe pavane caramāno passeyya purāṇaṃ maggaṃ purāṇañjasaṃ pubbakehi manussehi anuyātaṃ. So tamanugaccheyya. Tamanugacchanto passeyya purāṇaṃ nagaraṃ purāṇaṃ rājadhāniṃ pubbakehi manussehi ajjhāvuṭṭhaṃ [ajjhāvutthaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] ārāmasampannaṃ vanasampannaṃ pokkharaṇīsampannaṃ uddhāpavantaṃ [uddāpavantaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] ramaṇīyaṃ. Atha kho so, bhikkhave, puriso rañño vā rājamahāmattassa vā āroceyya – ‘yagghe, bhante, jāneyyāsi – ahaṃ addasaṃ araññe pavane caramāno purāṇaṃ maggaṃ purāṇañjasaṃ pubbakehi manussehi anuyātaṃ tamanugacchiṃ. Tamanugacchanto addasaṃ purāṇaṃ nagaraṃ purāṇaṃ rājadhāniṃ pubbakehi manussehi ajjhāvuṭṭhaṃ ārāmasampannaṃ vanasampannaṃ pokkharaṇīsampannaṃ uddhāpavantaṃ ramaṇīyaṃ. Taṃ, bhante, nagaraṃ māpehī’ti. Atha kho so, bhikkhave, rājā vā rājamahāmatto vā taṃ nagaraṃ māpeyya. Tadassa nagaraṃ aparena samayena iddhañceva phītañca bāhujaññaṃ ākiṇṇamanussaṃ vuddhivepullappattaṃ. Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, addasaṃ purāṇaṃ maggaṃ purāṇañjasaṃ pubbakehi sammāsambuddhehi anuyātaṃ.
PTS 2.107已對照

“諸比丘,而那為往昔的諸正等正覺者所行走過的古道、古徑是什麼呢?正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。諸比丘,這就是那為往昔的諸正等正覺者所行走過的古道、古徑;我隨它而行;隨它而行時,我證知了老死,證知了老死之集起,證知了老死之滅,證知了導至老死滅之道。我隨它而行;隨它而行時,我證知了生……乃至……證知了有……證知了取……證知了愛……證知了受……證知了觸……證知了六處……證知了名色……證知了識。我隨它而行;隨它而行時,我證知了諸行,證知了行之集起,證知了行之滅,證知了導至行滅之道。證知了它之後,我告訴了比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷。諸比丘,這梵行興盛、繁榮、廣佈、為眾人所知、遍佈各處,直至在天與人之中已被善加宣說。”第五[經]。

‘‘Katamo ca so, bhikkhave, purāṇamaggo purāṇañjaso pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāto? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ kho so, bhikkhave, purāṇamaggo purāṇañjaso pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāto, tamanugacchiṃ; tamanugacchanto jarāmaraṇaṃ abbhaññāsiṃ; jarāmaraṇasamudayaṃ abbhaññāsiṃ; jarāmaraṇanirodhaṃ abbhaññāsiṃ; jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññāsiṃ. Tamanugacchiṃ; tamanugacchanto jātiṃ abbhaññāsiṃ…pe… bhavaṃ abbhaññāsiṃ… upādānaṃ abbhaññāsiṃ… taṇhaṃ abbhaññāsiṃ… vedanaṃ abbhaññāsiṃ… phassaṃ abbhaññāsiṃ… saḷāyatanaṃ abbhaññāsiṃ… nāmarūpaṃ abbhaññāsiṃ… viññāṇaṃ abbhaññāsiṃ. Tamanugacchiṃ; tamanugacchanto saṅkhāre abbhaññāsiṃ; saṅkhārasamudayaṃ abbhaññāsiṃ; saṅkhāranirodhaṃ abbhaññāsiṃ; saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññāsiṃ. Tadabhiññā ācikkhiṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Tayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’’nti. Pañcamaṃ.
已對照

六、思擇經

6. Sammasasuttaṃ
66緬 1.330已對照

六十六、如是我聞——一時,世尊住在拘樓國(Kuru),[有]一座名叫劍磨瑟曇(Kammāsadhamma)的拘樓人市鎮。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說:“諸比丘,你們作內在的思擇(antaraṃ sammasaṃ)嗎?”這樣說時,某位比丘對世尊這樣說:“尊者,我作內在的思擇。”“比丘,那麼你是如何作內在的思擇的?”於是那位比丘作了解答。那位比丘如何解答,那位比丘[卻]未能令世尊之心滿意。

66. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘sammasatha no tumhe, bhikkhave, antaraṃ sammasa’’nti [antarā sammasananti (sī.)]. Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, bhante, sammasāmi antaraṃ sammasa’’nti. ‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, bhikkhu, sammasasi antaraṃ sammasa’’nti? Atha kho so bhikkhu byākāsi. Yathā so bhikkhu byākāsi na so bhikkhu bhagavato cittaṃ ārādhesi.
已對照

這樣說時,具壽阿難對世尊這樣說:“世尊,這正是時候;善逝,這正是時候——願世尊宣說內在的思擇。聽了世尊[所說],比丘們將會受持。”“那麼,阿難,你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

Evaṃ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā antaraṃ sammasaṃ bhāseyya. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tenahānanda, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 2.108已對照

“諸比丘,在此,比丘思擇時,作內在的思擇:‘凡這在世間生起的多種、種種樣的苦——老死,這苦以何為因緣?以何為集起?以何為生?以何為根源?於什麼存在時老死便有?於什麼不存在時老死便不有?’他思擇時這樣了知:‘凡這在世間生起的多種、種種樣的苦——老死,這苦以依(upadhi)為因緣,以依為集起,以依為生,以依為根源;於依存在時老死便有,於依不存在時老死便不有。’他了知老死,了知老死之集起,了知老死之滅,也了知那與老死之滅相合宜而導至的行道;他是如是行道者,也是隨法而行者。諸比丘,這稱為完全為了正確地滅盡苦、為了老死之滅而行道的比丘。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu sammasamāno sammasati antaraṃ sammasaṃ [sammasanaṃ (sī.)] – ‘yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ dukkhaṃ loke uppajjati jarāmaraṇaṃ. Idaṃ kho dukkhaṃ kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ, kismiṃ sati jarāmaraṇaṃ hoti, kismiṃ asati jarāmaraṇaṃ na hotī’ti? So sammasamāno evaṃ jānāti – ‘yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ dukkhaṃ loke uppajjati jarāmaraṇaṃ. Idaṃ kho dukkhaṃ upadhinidānaṃ upadhisamudayaṃ upadhijātikaṃ upadhipabhavaṃ, upadhismiṃ sati jarāmaraṇaṃ hoti, upadhismiṃ asati jarāmaraṇaṃ na hotī’ti. So jarāmaraṇañca pajānāti jarāmaraṇasamudayañca pajānāti jarāmaraṇanirodhañca pajānāti yā ca jarāmaraṇanirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti. Tathāpaṭipanno ca hoti anudhammacārī. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno jarāmaraṇanirodhāya.
緬 1.331已對照

“再者,他思擇時,作內在的思擇:‘而這依以何為因緣?以何為集起?以何為生?以何為根源?於什麼存在時依便有?於什麼不存在時依便不有?’他思擇時這樣了知:‘依以渴愛為因緣,以渴愛為集起,以渴愛為生,以渴愛為根源;於渴愛存在時依便有,於渴愛不存在時依便不有。’他了知依,了知依之集起,了知依之滅,也了知那與依之滅相合宜而導至的行道;他是如是行道者,也是隨法而行者。諸比丘,這稱為完全為了正確地滅盡苦、為了依之滅而行道的比丘。

‘‘Athāparaṃ sammasamāno sammasati antaraṃ sammasaṃ – ‘upadhi panāyaṃ kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo, kismiṃ sati upadhi hoti, kismiṃ asati upadhi na hotī’ti? So sammasamāno evaṃ jānāti – ‘upadhi taṇhānidāno taṇhāsamudayo taṇhājātiko taṇhāpabhavo, taṇhāya sati upadhi hoti, taṇhāya asati upadhi na hotī’ti. So upadhiñca pajānāti upadhisamudayañca pajānāti upadhinirodhañca pajānāti yā ca upadhinirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti. Tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno upadhinirodhāya.
PTS 2.109已對照

“再者,他思擇時,作內在的思擇:‘而這渴愛生起時於何處生起?安住時於何處安住?’他思擇時這樣了知:凡世間是可愛的、可意的,這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。世間什麼是可愛的、可意的呢?眼在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。耳在世間是可愛的、可意的……乃至……鼻在世間是可愛的、可意的……舌在世間是可愛的、可意的……身在世間是可愛的、可意的……意在世間是可愛的、可意的——這渴愛生起時即於此生起,安住時即於此安住。

‘‘Athāparaṃ sammasamāno sammasati antaraṃ sammasaṃ – ‘taṇhā panāyaṃ kattha uppajjamānā uppajjati, kattha nivisamānā nivisatī’ti? So sammasamāno evaṃ jānāti – yaṃ kho loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Kiñca loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ? Cakkhuṃ loke piyarūpaṃ, sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Sotaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ…pe… ghānaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ… jivhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ… kāyo loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ… mano loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati ettha nivisamānā nivisati.
已對照

“諸比丘,凡於過去時的任何沙門或婆羅門,把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為常、見為樂、見為我、見為無病、見為安穩,他們增長了渴愛;凡增長了渴愛者,他們增長了依;凡增長了依者,他們增長了苦;凡增長了苦者,他們未從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:他們未從苦中解脫。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ niccato addakkhuṃ sukhato addakkhuṃ attato addakkhuṃ ārogyato addakkhuṃ khemato addakkhuṃ. Te taṇhaṃ vaḍḍhesuṃ. Ye taṇhaṃ vaḍḍhesuṃ te upadhiṃ vaḍḍhesuṃ. Ye upadhiṃ vaḍḍhesuṃ te dukkhaṃ vaḍḍhesuṃ. Ye dukkhaṃ vaḍḍhesuṃ te na parimucciṃsu jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, na parimucciṃsu dukkhasmāti vadāmi.
已對照

“諸比丘,又凡於未來時的任何沙門或婆羅門,將把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為常、將見為樂、將見為我、將見為無病、將見為安穩,他們將增長渴愛;凡將增長渴愛者,他們將增長依;凡將增長依者,他們將增長苦;凡將增長苦者,他們將不從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:他們將不從苦中解脫。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ niccato dakkhissanti [dakkhinti (sī.)] sukhato dakkhissanti attato dakkhissanti ārogyato dakkhissanti khemato dakkhissanti. Te taṇhaṃ vaḍḍhissanti. Ye taṇhaṃ vaḍḍhissanti te upadhiṃ vaḍḍhissanti. Ye upadhiṃ vaḍḍhissanti te dukkhaṃ vaḍḍhissanti. Ye dukkhaṃ vaḍḍhissanti te na parimuccissanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, na parimuccissanti dukkhasmāti vadāmi.
緬 1.332已對照

“諸比丘,又凡於現在的任何沙門或婆羅門,把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為常、見為樂、見為我、見為無病、見為安穩,他們增長渴愛;凡增長渴愛者,他們增長依;凡增長依者,他們增長苦;凡增長苦者,他們不從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:他們不從苦中解脫。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ niccato passanti sukhato passanti attato passanti ārogyato passanti khemato passanti. Te taṇhaṃ vaḍḍhenti. Ye taṇhaṃ vaḍḍhenti te upadhiṃ vaḍḍhenti. Ye upadhiṃ vaḍḍhenti te dukkhaṃ vaḍḍhenti. Ye dukkhaṃ vaḍḍhenti te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, na parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.
PTS 2.110已對照

“諸比丘,猶如有一隻色具足、香具足、味具足的飲料杯(āpānīyakaṃsa),而它卻與毒相混。這時來了一個人,為暑熱所炙、為暑熱所迫,疲乏、焦渴、乾渴。[人們]對他這樣說:‘喂,人啊,這是給你的色具足、香具足、味具足的飲料杯,而它卻與毒相混。你若想要,就喝吧。你喝時,它以色、以香、以味確會適意;而喝了之後,你將因此而遭死亡,或受近於死亡之苦。’他貿然不加省思便喝了那飲料杯,不捨棄它。他因此而遭死亡,或受近於死亡之苦。諸比丘,同樣地,凡於過去時的任何沙門或婆羅門,把世間凡是可愛的……乃至……於未來時……乃至……凡於現在的任何沙門或婆羅門,把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為常、見為樂、見為我、見為無病、見為安穩,他們增長渴愛;凡增長渴愛者,他們增長依;凡增長依者,他們增長苦;凡增長苦者,他們不從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:他們不從苦中解脫。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno. So ca kho visena saṃsaṭṭho. Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ te, ambho purisa, āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno; so ca kho visena saṃsaṭṭho. Sace ākaṅkhasi piva. Pivato hi kho taṃ chādessati vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi, pivitvā ca pana tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchasi maraṇamattaṃ vā dukkha’nti. So taṃ āpānīyakaṃsaṃ sahasā appaṭisaṅkhā piveyya, nappaṭinissajjeyya. So tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ…pe… anāgatamaddhānaṃ…pe… etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ niccato passanti sukhato passanti attato passanti ārogyato passanti khemato passanti, te taṇhaṃ vaḍḍhenti. Ye taṇhaṃ vaḍḍhenti te upadhiṃ vaḍḍhenti. Ye upadhiṃ vaḍḍhenti te dukkhaṃ vaḍḍhenti. Ye dukkhaṃ vaḍḍhenti te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, na parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.
已對照

“諸比丘,而凡於過去時的任何沙門或婆羅門,把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為無常、見為苦、見為無我、見為病、見為怖畏,他們舍斷了渴愛;凡舍斷了渴愛者,他們舍斷了依;凡舍斷了依者,他們舍斷了苦;凡舍斷了苦者,他們從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫了——我說:他們從苦中解脫了。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato addakkhuṃ dukkhato addakkhuṃ anattato addakkhuṃ rogato addakkhuṃ bhayato addakkhuṃ, te taṇhaṃ pajahiṃsu. Ye taṇhaṃ pajahiṃsu te upadhiṃ pajahiṃsu. Ye upadhiṃ pajahiṃsu te dukkhaṃ pajahiṃsu. Ye dukkhaṃ pajahiṃsu te parimucciṃsu jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimucciṃsu dukkhasmāti vadāmi.
PTS 2.111緬 1.333已對照

“諸比丘,又凡於未來時的任何沙門或婆羅門,將把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為無常、將見為苦、將見為無我、將見為病、將見為怖畏,他們將舍斷渴愛;凡將舍斷渴愛者……乃至……我說:他們將從苦中解脫。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato dakkhissanti dukkhato dakkhissanti anattato dakkhissanti rogato dakkhissanti bhayato dakkhissanti, te taṇhaṃ pajahissanti. Ye taṇhaṃ pajahissanti…pe… parimuccissanti dukkhasmāti vadāmi.
已對照

“諸比丘,又凡於現在的任何沙門或婆羅門,把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為無常、見為苦、見為無我、見為病、見為怖畏,他們舍斷渴愛;凡舍斷渴愛者,他們舍斷依;凡舍斷依者,他們舍斷苦;凡舍斷苦者,他們從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:他們從苦中解脫。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato passanti dukkhato passanti anattato passanti rogato passanti bhayato passanti, te taṇhaṃ pajahanti. Ye taṇhaṃ pajahanti te upadhiṃ pajahanti. Ye upadhiṃ pajahanti te dukkhaṃ pajahanti. Ye dukkhaṃ pajahanti te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.
PTS 2.112已對照

“諸比丘,猶如有一隻色具足、香具足、味具足的飲料杯,而它卻與毒相混。這時來了一個人,為暑熱所炙、為暑熱所迫,疲乏、焦渴、乾渴。[人們]對他這樣說:‘喂,人啊,這是給你的色具足、香具足、味具足的飲料杯,而它卻與毒相混。你若想要,就喝吧。你喝時,它以色、以香、以味確會適意;而喝了之後,你將因此而遭死亡,或受近於死亡之苦。’諸比丘,這時那人會這樣想:‘我這對酒的渴,可以用水來解除,或用酪漿來解除,或用炒鹽飲來解除,或用鹹酸醋來解除;但我絕不喝那[杯]——這將長夜為我帶來利益與安樂。’他省思之後不喝那飲料杯,捨棄它。他不會因此而遭死亡,或受近於死亡之苦。諸比丘,同樣地,凡於過去時的任何沙門或婆羅門,把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為無常、見為苦、見為無我、見為病、見為怖畏,他們舍斷了渴愛;凡舍斷了渴愛者,他們舍斷了依;凡舍斷了依者,他們舍斷了苦;凡舍斷了苦者,他們從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫了——我說:他們從苦中解脫了。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno. So ca kho visena saṃsaṭṭho. Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ te, ambho purisa, āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno so ca kho visena saṃsaṭṭho. Sace ākaṅkhasi piva. Pivato hi kho taṃ chādessati vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi; pivitvā ca pana tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchasi maraṇamattaṃ vā dukkha’nti. Atha kho, bhikkhave, tassa purisassa evamassa – ‘sakkā kho me ayaṃ surāpipāsitā [surāpipāsā (?)] pānīyena vā vinetuṃ dadhimaṇḍakena vā vinetuṃ bhaṭṭhaloṇikāya [maṭṭhaloṇikāya (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā vinetuṃ loṇasovīrakena vā vinetuṃ, na tvevāhaṃ taṃ piveyyaṃ, yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. So taṃ āpānīyakaṃsaṃ paṭisaṅkhā na piveyya, paṭinissajjeyya. So tatonidānaṃ na maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato addakkhuṃ dukkhato addakkhuṃ anattato addakkhuṃ rogato addakkhuṃ bhayato addakkhuṃ, te taṇhaṃ pajahiṃsu. Ye taṇhaṃ pajahiṃsu te upadhiṃ pajahiṃsu. Ye upadhiṃ pajahiṃsu te dukkhaṃ pajahiṃsu. Ye dukkhaṃ pajahiṃsu te parimucciṃsu jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimucciṃsu dukkhasmāti vadāmi.
緬 1.334已對照

“諸比丘,又凡於未來時……乃至……凡於現在的任何沙門或婆羅門,把世間凡是可愛的、可意的[事物]見為無常、見為苦、見為無我、見為病、見為怖畏,他們舍斷渴愛;凡舍斷渴愛者,他們舍斷依;凡舍斷依者,他們舍斷苦;凡舍斷苦者,他們從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:他們從苦中解脫。”第六[經]。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ…pe… etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato passanti dukkhato passanti anattato passanti rogato passanti bhayato passanti, te taṇhaṃ pajahanti. Ye taṇhaṃ pajahanti te upadhiṃ pajahanti. Ye upadhiṃ pajahanti te dukkhaṃ pajahanti. Ye dukkhaṃ pajahanti te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimuccanti dukkhasmāti vadāmī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、蘆葦束經

7. Naḷakalāpīsuttaṃ
67PTS 2.113已對照

六十七、一時,具壽舍利弗與具壽大拘絺羅(Mahākoṭṭhika)住在波羅奈仙人墮處鹿野苑。那時,具壽大拘絺羅於傍晚時分從靜坐起身,來到具壽舍利弗之處;到了之後,與具壽舍利弗互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽大拘絺羅對具壽舍利弗這樣說:“賢友舍利弗,究竟老死是自作的,是他作的,是自作且他作的,還是非自作非他作而無因而生的?”“賢友拘絺羅,老死不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而無因而生的;而是以生為緣而有老死。”

67. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahākoṭṭhiko [mahākoṭṭhito (sī. syā. kaṃ. pī.)] bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, sayaṃkataṃ jarāmaraṇaṃ, paraṃkataṃ jarāmaraṇaṃ, sayaṃkatañca paraṃkatañca jarāmaraṇaṃ, udāhu asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ jarāmaraṇa’’nti? ‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ jarāmaraṇaṃ, na paraṃkataṃ jarāmaraṇaṃ, na sayaṃkatañca paraṃkatañca jarāmaraṇaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ jarāmaraṇaṃ. Api ca, jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti.
已對照

“賢友舍利弗,究竟生是自作的,是他作的,是自作且他作的,還是非自作非他作而無因而生的?”“賢友拘絺羅,生不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而無因而生的;而是以有為緣而有生。”

‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, sayaṃkatā jāti, paraṃkatā jāti, sayaṃkatā ca paraṃkatā ca jāti, udāhu asayaṃkārā aparaṃkārā adhiccasamuppannā jātī’’ti? ‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, sayaṃkatā jāti, na paraṃkatā jāti, na sayaṃkatā ca paraṃkatā ca jāti, nāpi asayaṃkārā aparaṃkārā adhiccasamuppannā jāti. Api ca, bhavapaccayā jātī’’ti.
緬 1.335已對照

“賢友舍利弗,究竟有是自作的……乃至……取是自作的……愛是自作的……受是自作的……觸是自作的……六處是自作的……名色是自作的,是他作的,是自作且他作的,還是非自作非他作而無因而生的?”“賢友拘絺羅,名色不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而無因而生的;而是以識為緣而有名色。”

‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, sayaṃkato bhavo…pe… sayaṃkataṃ upādānaṃ… sayaṃkatā taṇhā… sayaṃkatā vedanā… sayaṃkato phasso… sayaṃkataṃ saḷāyatanaṃ… sayaṃkataṃ nāmarūpaṃ, paraṃkataṃ nāmarūpaṃ, sayaṃkatañca paraṃkatañca nāmarūpaṃ, udāhu asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ nāmarūpa’’nti? ‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ nāmarūpaṃ, na paraṃkataṃ nāmarūpaṃ, na sayaṃkatañca paraṃkatañca nāmarūpaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ, adhiccasamuppannaṃ nāmarūpaṃ. Api ca, viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti.
已對照

“賢友舍利弗,究竟識是自作的,是他作的,是自作且他作的,還是非自作非他作而無因而生的?”“賢友拘絺羅,識不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而無因而生的;而是以名色為緣而有識。”

‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, sayaṅkataṃ viññāṇaṃ, paraṅkataṃ viññāṇaṃ, sayaṃkatañca paraṃkatañca viññāṇaṃ, udāhu asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ viññāṇa’’nti? ‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ viññāṇaṃ, na paraṃkataṃ viññāṇaṃ na sayaṃkatañca paraṃkatañca viññāṇaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ viññāṇaṃ. Api ca, nāmarūpapaccayā viññāṇa’’nti.
PTS 2.114已對照

“我們剛才這樣了知具壽舍利弗所說:‘賢友拘絺羅,名色不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而無因而生的;而是以識為緣而有名色。’”

‘‘Idāneva kho mayaṃ āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma – ‘na khvāvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ nāmarūpaṃ, na paraṃkataṃ nāmarūpaṃ, na sayaṃkatañca paraṃkatañca nāmarūpaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ nāmarūpaṃ. Api ca, viññāṇapaccayā nāmarūpa’’’nti.
已對照

“而我們剛才也這樣了知具壽舍利弗所說:‘賢友拘絺羅,識不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而無因而生的;而是以名色為緣而有識。’”

‘‘Idāneva ca pana mayaṃ āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma – ‘na khvāvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ viññāṇaṃ, na paraṃkataṃ viññāṇaṃ, na sayaṃkatañca paraṃkatañca viññāṇaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ viññāṇaṃ. Api ca, nāmarūpapaccayā viññāṇa’’’nti.
PTS 2.115緬 1.336已對照

“那麼,賢友舍利弗,這所說之義應當如何理解?”“那麼賢友,我為你作一譬喻;有些有智之人也正是依譬喻而領會所說之義的。賢友,猶如兩捆蘆葦(naḷakalāpī)互相依靠而立。賢友,正是這樣:以名色為緣而有識;以識為緣而有名色;以名色為緣而有六處;以六處為緣而有觸……乃至……這樣,這整個苦蘊就集起了。賢友,若拉開那兩捆蘆葦中的一捆,另一捆便會倒下;若拉開那另一捆,[這]一捆便會倒下。賢友,正是這樣:以名色之滅而有識之滅;以識之滅而有名色之滅;以名色之滅而有六處之滅;以六處之滅而有觸之滅……乃至……這樣,這整個苦蘊就滅了。”“稀有啊,賢友舍利弗!未曾有啊,賢友舍利弗!具壽舍利弗所說的這[話],是何等善說!而我們以這三十六事隨喜具壽舍利弗的這所說:‘賢友,若比丘為了對老死的厭離、離貪、滅而說法,便足以稱[他]為“說法者比丘”。賢友,若比丘為了對老死的厭離、離貪、滅而行道,便足以稱[他]為“法隨法行的比丘”。賢友,若比丘由對老死的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,便足以稱[他]為“已達現法涅槃的比丘”。若對生……若對有……若對取……若對愛……若對受……若對觸……若對六處……若對名色……若對識……若對諸行……賢友,若比丘為了對無明的厭離、離貪、滅而說法,便足以稱[他]為“說法者比丘”。賢友,若比丘為了對無明的厭離、離貪、滅而行道,便足以稱[他]為“法隨法行的比丘”。賢友,若比丘由對無明的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,便足以稱[他]為“已達現法涅槃的比丘”。’”第七[經]。

‘‘Yathā kathaṃ panāvuso sāriputta, imassa bhāsitassa attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Tenahāvuso, upamaṃ te karissāmi. Upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ jānanti. Seyyathāpi, āvuso, dve naḷakalāpiyo aññamaññaṃ nissāya tiṭṭheyyuṃ. Evameva kho, āvuso, nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ; viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ; nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ; saḷāyatanapaccayā phasso…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Tāsaṃ ce, āvuso, naḷakalāpīnaṃ ekaṃ ākaḍḍheyya, ekā papateyya; aparaṃ ce ākaḍḍheyya, aparā papateyya. Evameva kho, āvuso, nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho; viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho; nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho; saḷāyatananirodhā phassanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, āvuso sāriputta; abbhutaṃ, āvuso sāriputta! Yāvasubhāsitaṃ cidaṃ āyasmatā sāriputtena. Idañca pana mayaṃ āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ imehi chattiṃsāya vatthūhi anumodāma – ‘jarāmaraṇassa ce, āvuso, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, dhammakathiko bhikkhūti alaṃ vacanāya. Jarāmaraṇassa ce, āvuso, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, dhammānudhammappaṭipanno bhikkhūti alaṃ vacanāya. Jarāmaraṇassa ce, āvuso, bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti, diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhūti alaṃ vacanāya. Jātiyā ce… bhavassa ce… upādānassa ce… taṇhāya ce… vedanāya ce… phassassa ce… saḷāyatanassa ce… nāmarūpassa ce… viññāṇassa ce… saṅkhārānaṃ ce… avijjāya ce, āvuso, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, dhammakathiko bhikkhūti alaṃ vacanāya. Avijjāya ce, āvuso, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, dhammānudhammappaṭipanno bhikkhūti alaṃ vacanāya. Avijjāya ce, āvuso, bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti, diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhūti alaṃ vacanāyā’’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、憍賞彌經

8. Kosambisuttaṃ
68PTS 2.116緬 1.337已對照

六十八、一時,具壽茂師羅(Musila)、具壽波毗陀(Paviṭṭha)、具壽那羅陀(Nārada)與具壽阿難住在憍賞彌瞿師羅園。那時,具壽波毗陀對具壽茂師羅這樣說:“賢友茂師羅,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽茂師羅是否確有自內之智:‘以生為緣而有老死’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘以生為緣而有老死’。”

“賢友茂師羅,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽茂師羅是否確有自內之智:‘以有為緣而有生’……乃至……‘以取為緣而有有’……‘以愛為緣而有取’……‘以受為緣而有愛’……‘以觸為緣而有受’……‘以六處為緣而有觸’……‘以名色為緣而有六處’……‘以識為緣而有名色’……‘以行為緣而有識’……‘以無明為緣而有行’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘以無明為緣而有行’。”

“賢友茂師羅,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽茂師羅是否確有自內之智:‘以生之滅而有老死之滅’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘以生之滅而有老死之滅’。”

“賢友茂師羅,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽茂師羅是否確有自內之智:‘以有之滅而有生之滅’……乃至……‘以取之滅而有有之滅’……‘以愛之滅而有取之滅’……‘以受之滅而有愛之滅’……‘以觸之滅而有受之滅’……‘以六處之滅而有觸之滅’……‘以名色之滅而有六處之滅’……‘以識之滅而有名色之滅’……‘以行之滅而有識之滅’……‘以無明之滅而有行之滅’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘以無明之滅而有行之滅’。”

“賢友茂師羅,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽茂師羅是否確有自內之智:‘有之滅即是涅槃’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘有之滅即是涅槃’。”

“那麼,具壽茂師羅就是阿羅漢、漏盡者了?”這樣說時,具壽茂師羅保持沉默。那時,具壽那羅陀對具壽波毗陀這樣說:“善哉,賢友波毗陀,願我得到這個問題。請以這個問題問我。我將為你解答這個問題。”“願具壽那羅陀得到這個問題。我以這個問題問具壽那羅陀。願具壽那羅陀為我解答這個問題。”

“賢友那羅陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽那羅陀是否確有自內之智:‘以生為緣而有老死’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘以生為緣而有老死’。”

“賢友那羅陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽那羅陀是否確有自內之智:以有為緣而有生……乃至……以無明為緣而有行?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘以無明為緣而有行’。”

“賢友那羅陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽那羅陀是否確有自內之智:‘以生之滅而有老死之滅’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘以生之滅而有老死之滅’。”

“賢友那羅陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽那羅陀是否確有自內之智:‘以有之滅而有生之滅……乃至……以無明之滅而有行之滅’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘以無明之滅而有行之滅’。”

“賢友那羅陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,具壽那羅陀是否確有自內之智:‘有之滅即是涅槃’?”“賢友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,我知道此,我見到此:‘有之滅即是涅槃’。”

“那麼,具壽那羅陀就是阿羅漢、漏盡者了?”“賢友,‘有之滅即是涅槃’——我已如實以正慧善見這[一點],但我不是阿羅漢、漏盡者。賢友,猶如在荒漠路上有一口井,那裡既沒有繩子,也沒有汲水桶。這時來了一個人,為暑熱所炙、為暑熱所迫,疲乏、焦渴、乾渴;他往那口井裡望去。他確會有‘水’之智,卻不能以身觸及而住。賢友,正是這樣,‘有之滅即是涅槃’——我已如實以正慧善見這[一點],但我不是阿羅漢、漏盡者。”

這樣說時,具壽阿難對具壽波毗陀這樣說:“賢友波毗陀,作如是說的你,對具壽那羅陀要說什麼?”“賢友阿難,對作如是說的具壽那羅陀,我除了好的、除了善的之外,不說任何[話]。”第八[經]。

68. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca musilo [mūsilo (sī.), musīlo (pī.)] āyasmā ca paviṭṭho [saviṭṭho (sī. pī.)] āyasmā ca nārado āyasmā ca ānando kosambiyaṃ viharanti ghositārāme. Atha kho āyasmā paviṭṭho āyasmantaṃ musilaṃ etadavoca – ‘‘aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti.
‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavapaccayā jātīti…pe… upādānapaccayā bhavoti… taṇhāpaccayā upādānanti… vedanāpaccayā taṇhāti… phassapaccayā vedanāti… saḷāyatanapaccayā phassoti… nāmarūpapaccayā saḷāyatananti… viññāṇapaccayā nāmarūpanti… saṅkhārapaccayā viññāṇanti… avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavanirodhā jātinirodhoti…pe… upādānanirodhā bhavanirodhoti… taṇhānirodhā upādānanirodhoti… vedanānirodhā taṇhānirodhoti… phassanirodhā vedanānirodhoti… saḷāyatananirodhā phassanirodhoti… nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti… viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti … saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti… avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti.
‘‘Tenahāyasmā musilo arahaṃ khīṇāsavo’’ti? Evaṃ vutte, āyasmā musilo tuṇhī ahosi. Atha kho āyasmā nārado āyasmantaṃ paviṭṭhaṃ etadavoca – ‘‘sādhāvuso paviṭṭha, ahaṃ etaṃ pañhaṃ labheyyaṃ. Maṃ etaṃ pañhaṃ puccha. Ahaṃ te etaṃ pañhaṃ byākarissāmī’’ti. ‘‘Labhatāyasmā nārado etaṃ pañhaṃ. Pucchāmahaṃ āyasmantaṃ nāradaṃ etaṃ pañhaṃ. Byākarotu ca me āyasmā nārado etaṃ pañhaṃ’’.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – bhavapaccayā jāti…pe… avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavanirodhā jātinirodhoti…pe… avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti.
‘‘Tenahāyasmā nārado arahaṃ khīṇāsavo’’ti? ‘‘‘Bhavanirodho nibbāna’nti kho me, āvuso, yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, na camhi arahaṃ khīṇāsavo. Seyyathāpi, āvuso, kantāramagge udapāno. Tatra nevassa rajju na udakavārako. Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito, so taṃ udapānaṃ olokeyya. Tassa ‘udaka’nti hi kho ñāṇaṃ assa, na ca kāyena phusitvā vihareyya. Evameva kho, āvuso, ‘bhavanirodho nibbāna’nti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, na camhi arahaṃ khīṇāsavo’’ti.
Evaṃ vutte, āyasmā ānando āyasmantaṃ paviṭṭhaṃ etadavoca – ‘‘evaṃvādī [evaṃvādiṃ (?)] tvaṃ, āvuso paviṭṭha, āyasmantaṃ nāradaṃ kiṃ vadesī’’ti? ‘‘Evaṃvādāhaṃ, āvuso ānanda, āyasmantaṃ nāradaṃ na kiñci vadāmi aññatra kalyāṇā aññatra kusalā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、高漲經

9. Upayantisuttaṃ
69PTS 2.119緬 1.340已對照

六十九、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。在那裡……乃至……“諸比丘,大海高漲時,使諸大河高漲;諸大河高漲時,使諸小河高漲;諸小河高漲時,使諸大坑高漲;諸大坑高漲時,使諸小坑高漲。諸比丘,正是這樣,無明高漲時,使行高漲;行高漲時,使識高漲;識高漲時,使名色高漲;名色高漲時,使六處高漲;六處高漲時,使觸高漲;觸高漲時,使受高漲;受高漲時,使愛高漲;愛高漲時,使取高漲;取高漲時,使有高漲;有高漲時,使生高漲;生高漲時,使老死高漲。

69. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho…pe… ‘‘mahāsamuddo, bhikkhave, upayanto mahānadiyo upayāpeti, mahānadiyo upayantiyo kunnadiyo upayāpenti, kunnadiyo upayantiyo mahāsobbhe upayāpenti, mahāsobbhā upayantā kusobbhe upayāpenti. Evameva kho, bhikkhave, avijjā upayantī saṅkhāre upayāpeti, saṅkhārā upayantā viññāṇaṃ upayāpenti, viññāṇaṃ upayantaṃ nāmarūpaṃ upayāpeti, nāmarūpaṃ upayantaṃ saḷāyatanaṃ upayāpeti, saḷāyatanaṃ upayantaṃ phassaṃ upayāpeti, phasso upayanto vedanaṃ upayāpeti, vedanā upayantī taṇhaṃ upayāpeti, taṇhā upayantī upādānaṃ upayāpeti, upādānaṃ upayantaṃ bhavaṃ upayāpeti, bhavo upayanto jātiṃ upayāpeti, jāti upayantī jarāmaraṇaṃ upayāpeti.
已對照

“諸比丘,大海消退時,使諸大河消退;諸大河消退時,使諸小河消退;諸小河消退時,使諸大坑消退;諸大坑消退時,使諸小坑消退。諸比丘,正是這樣,無明消退時,使行消退;行消退時,使識消退;識消退時,使名色消退;名色消退時,使六處消退;六處消退時,使觸消退;觸消退時,使受消退;受消退時,使愛消退;愛消退時,使取消退;取消退時,使有消退;有消退時,使生消退;生消退時,使老死消退。”第九[經]。

‘‘Mahāsamuddo, bhikkhave, apayanto mahānadiyo apayāpeti, mahānadiyo apayantiyo kunnadiyo apayāpenti, kunnadiyo apayantiyo mahāsobbhe apayāpenti, mahāsobbhā apayantā kusobbhe apayāpenti. Evameva kho, bhikkhave, avijjā apayantī saṅkhāre apayāpeti, saṅkhārā apayantā viññāṇaṃ apayāpenti, viññāṇaṃ apayantaṃ nāmarūpaṃ apayāpeti, nāmarūpaṃ apayantaṃ saḷāyatanaṃ apayāpeti, saḷāyatanaṃ apayantaṃ phassaṃ apayāpeti, phasso apayanto vedanaṃ apayāpeti, vedanā apayantī taṇhaṃ apayāpeti, taṇhā apayantī upādānaṃ apayāpeti, upādānaṃ apayantaṃ bhavaṃ apayāpeti, bhavo apayanto jātiṃ apayāpeti, jāti apayantī jarāmaraṇaṃ apayāpetī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、須深經

10. Susimasuttaṃ
70已對照

七十、如是我聞——一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。那時,世尊受恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬,得衣、缽食、坐臥處、病者所需的醫藥資具。比丘僧團也受恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬,得衣、缽食、坐臥處、病者所需的醫藥資具。然而其他外道的遊方者們不受恭敬、不受尊重、不受敬重、不受供養、不受禮敬,不得衣、缽食、坐臥處、病者所需的醫藥資具。

70. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvara-piṇḍapāta-senāsana-gilānappaccaya-bhesajjaparikkhārānaṃ. Bhikkhusaṅghopi sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvara-piṇḍapāta-senāsanagilānappaccaya-bhesajjaparikkhārānaṃ. Aññatitthiyā pana paribbājakā asakkatā honti agarukatā amānitā apūjitā anapacitā, na lābhino cīvara-piṇḍapāta-senāsanagilānappaccaya-bhesajjaparikkhārānaṃ.
PTS 2.120緬 1.341已對照

那時,遊方者須深與一大群遊方者眾一起住在王舍城。於是遊方者須深的眾對遊方者須深這樣說:“須深賢友,你來吧,在沙門喬達摩[座下]修梵行。你學得法之後,可以教給我們;我們學得那法之後,將為在家人宣說。這樣,我們也將受恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬,得衣、缽食、坐臥處、病者所需的醫藥資具。”“是的,賢友們。”遊方者須深應諾了自己的眾,便來到具壽阿難那裡;到了之後,與具壽阿難互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者須深對具壽阿難這樣說:“阿難賢友,我想在這法與律中修梵行。”

Tena kho pana samayena susimo [susīmo (sī. ka.)] paribbājako rājagahe paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ. Atha kho susimassa paribbājakassa parisā susimaṃ paribbājakaṃ etadavocuṃ – ‘‘ehi tvaṃ, āvuso susima, samaṇe gotame brahmacariyaṃ cara. Tvaṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā amhe vāceyyāsi [vācessasi (pī. ka.)]. Taṃ mayaṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā gihīnaṃ bhāsissāma. Evaṃ mayampi sakkatā bhavissāma garukatā mānitā pūjitā apacitā lābhino cīvara-piṇḍapātasenāsana-gilānappaccaya-bhesajjaparikkhārāna’’nti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho susimo paribbājako sakāya parisāya paṭissuṇitvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho susimo paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, āvuso ānanda, imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’’nti.
已對照

於是具壽阿難帶著遊方者須深來到世尊那裡;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說:“尊者,這位遊方者須深這樣說:‘阿難賢友,我想在這法與律中修梵行。’”“那麼,阿難,你們讓須深出家吧。”遊方者須深便在世尊座下得了出家,得了具足戒。

Atha kho āyasmā ānando susimaṃ paribbājakaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, susimo paribbājako evamāha – ‘icchāmahaṃ, āvuso ānanda, imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’’nti. ‘‘Tenahānanda, susimaṃ pabbājethā’’ti. Alattha kho susimo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ.
PTS 2.121緬 1.342已對照

那時,眾多比丘在世尊座下記說了究竟智:“我們了知:生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”具壽須深聽說:“據說眾多比丘在世尊座下記說了究竟智:‘我們了知:生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”於是具壽須深來到那些比丘那裡;到了之後,與那些比丘互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽須深對那些比丘這樣說:“據說諸位具壽在世尊座下記說了究竟智:‘我們了知:生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’是真的嗎?”“是的,賢友。”

Tena kho pana samayena sambahulehi bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā hoti – ‘‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmā’’ti. Assosi kho āyasmā susimo – ‘‘sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmā’’ti. Atha kho āyasmā susimo yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tehi bhikkhūhi saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā susimo te bhikkhū etadavoca – ‘‘saccaṃ kirāyasmantehi bhagavato santike aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmā’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti.
已對照

“那麼,諸位具壽這樣知、這樣見,是否體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸這有如此大神力、如此大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界?”“不是的,賢友。”

‘‘Api pana [api nu (sī. syā. kaṃ.) evamuparipi] tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhotha – ekopi hutvā bahudhā hotha, bahudhāpi hutvā eko hotha; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ, tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamānā gacchatha, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karotha, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchatha, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamatha, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasatha parimajjatha, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
已對照

“那麼,諸位具壽這樣知、這樣見,是否以清淨、超人的天耳界,聽見天的與人的兩種聲音,無論遠的還是近的?”“不是的,賢友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇātha dibbe ca mānuse ca ye dūre santike cā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
PTS 2.122緬 1.343已對照

“那麼,諸位具壽這樣知、這樣見,是否以自己的心遍知其他眾生、其他人的心——有貪的心,了知為‘有貪的心’;離貪的心,了知為‘離貪的心’;有瞋的心,了知為‘有瞋的心’;離瞋的心,了知為‘離瞋的心’;有痴的心,了知為‘有痴的心’;離痴的心,了知為‘離痴的心’;萎縮的心,了知為‘萎縮的心’;散亂的心,了知為‘散亂的心’;廣大的心,了知為‘廣大的心’;不廣大的心,了知為‘不廣大的心’;有上的心,了知為‘有上的心’;無上的心,了知為‘無上的心’;得定的心,了知為‘得定的心’;無定的心,了知為‘無定的心’;解脫的心,了知為‘解脫的心’;未解脫的心,了知為‘未解脫的心’?”“不是的,賢友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānātha – sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānātha; vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittanti pajānātha; sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittanti pajānātha; vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittanti pajānātha; samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittanti pajānātha; vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ cittanti pajānātha; saṃkhittaṃ vā cittaṃ saṃkhittaṃ cittanti pajānātha; vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ cittanti pajānātha; mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ cittanti pajānātha; amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ cittanti pajānātha; sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ cittanti pajānātha; anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ cittanti pajānātha; samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ cittanti pajānātha; asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ cittanti pajānātha; vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ cittanti pajānātha; avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānāthā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
已對照

“那麼,諸位具壽這樣知、這樣見,是否回憶起多種宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多壞劫、許多成劫、許多壞成劫——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。’如此,回憶起具有行相、具有細節的多種宿住?”“不是的,賢友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaratha, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattārīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi, anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
PTS 2.123已對照

“那麼,諸位具壽這樣知、這樣見,是否以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去——‘這些眾生確實具足身惡行、具足語惡行、具足意惡行,誹謗聖者,持邪見,受持邪見之業;他們身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。而這些眾生具足身善行、具足語善行、具足意善行,不誹謗聖者,持正見,受持正見之業;他們身壞命終之後,投生於善趣、天界。’如此,以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去?”“不是的,賢友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passatha cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānātha – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā, ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā; ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā, ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti, iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passatha cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāthā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
已對照

“那麼,諸位具壽這樣知、這樣見,是否以身觸證那些寂靜的解脫——超越諸色而屬無色者——而住?”“不是的,賢友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe āruppā, te kāyena phusitvā viharathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
緬 1.344已對照

“諸位具壽,這裡既有這[番]解答,又未證入這些法——賢友們,這究竟是怎麼回事呢?”“須深賢友,我們是慧解脫者。”

‘‘Ettha dāni āyasmanto idañca veyyākaraṇaṃ imesañca dhammānaṃ asamāpatti; idaṃ no, āvuso, katha’’nti? ‘‘Paññāvimuttā kho mayaṃ, āvuso susimā’’ti.
PTS 2.124已對照

“對諸位具壽這簡略所說的,我不能詳細了知其義。願諸位具壽為我這樣說,使我能詳細了知諸位具壽這簡略所說之義。”“須深賢友,無論你了知也好,不了知也好,總之我們是慧解脫者。”

‘‘Na khvāhaṃ imassa āyasmantānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me āyasmanto tathā bhāsantu yathāhaṃ imassa āyasmantānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājāneyya’’nti. ‘‘Ājāneyyāsi vā tvaṃ, āvuso susima, na vā tvaṃ ājāneyyāsi atha kho paññāvimuttā maya’’nti.
已對照

於是具壽須深從座起,來到世尊那裡;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽須深把與那些比丘之間所有的交談,全都告知了世尊。“須深,先是法住智,其後是於涅槃之智。”

Atha kho āyasmā susimo uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā susimo yāvatako tehi bhikkhūhi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. ‘‘Pubbe kho, susima, dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, pacchā nibbāne ñāṇa’’nti.
已對照

“尊者,對世尊這簡略所說的,我不能詳細了知其義。尊者,願世尊為我這樣說,使我能詳細了知世尊這簡略所說之義。”“須深,無論你了知也好,不了知也好,總之法住智在先,其後是於涅槃之智。”

‘‘Na khvāhaṃ, bhante, imassa bhagavatā [bhagavato (pī.)] saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājāneyya’’nti. ‘‘Ājāneyyāsi vā tvaṃ, susima, na vā tvaṃ ājāneyyāsi, atha kho dhammaṭṭhitiñāṇaṃ pubbe, pacchā nibbāne ñāṇaṃ’’.
PTS 2.125緬 1.345已對照

“須深,你認為怎樣,色是常還是無常?”“無常,尊者。”“而那無常的,是苦還是樂?”“是苦,尊者。”“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”“不適宜,尊者。”“受是常還是無常?”“無常,尊者。”“而那無常的,是苦還是樂?”“是苦,尊者。”“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”“不適宜,尊者。”“想是常還是無常?”“無常,尊者。”……乃至……“諸行是常還是無常?”“無常,尊者。”“而那無常的,是苦還是樂?”“是苦,尊者。”“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”“不適宜,尊者。”“識是常還是無常?”“無常,尊者。”“而那無常的,是苦還是樂?”“是苦,尊者。”“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”“不適宜,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, susima, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Saññā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’…pe… ‘‘saṅkhārā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“因此,須深,凡任何色,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切色都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。凡任何受,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切受都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。凡任何想……乃至……凡任何諸行,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切諸行都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。凡任何識,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切識都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。

‘‘Tasmātiha, susima, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti; evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā yā dūre santike vā, sabbā vedanā netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti; evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci saññā…pe… ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā ye dūre santike vā, sabbe saṅkhārā netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti; evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti; evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
已對照

“須深,這樣見時,有聞的聖弟子於色也厭離,於受也厭離,於想也厭離,於諸行也厭離,於識也厭離;由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’

‘‘Evaṃ passaṃ, susima, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti.
PTS 2.126已對照

“須深,你見‘以生為緣而有老死’嗎?”“是的,尊者。”“須深,你見‘以有為緣而有生’嗎?”“是的,尊者。”“須深,你見‘以取為緣而有有’嗎?”“是的,尊者。”“須深,你見‘以愛為緣而有取’嗎?”“是的,尊者。”“須深,你見‘以受為緣而有愛’……‘以觸為緣而有受’……‘以六處為緣而有觸’……‘以名色為緣而有六處’……‘以識為緣而有名色’……‘以行為緣而有識’……‘以無明為緣而有行’嗎?”“是的,尊者。”

‘‘‘Jātipaccayā jarāmaraṇa’nti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘‘Bhavapaccayā jātī’ti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘‘Upādānapaccayā bhavo’ti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘‘Taṇhāpaccayā upādāna’nti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanāpaccayā taṇhāti… phassapaccayā vedanāti… saḷāyatanapaccayā phassoti… nāmarūpapaccayā saḷāyatananti… viññāṇapaccayā nāmarūpanti… saṅkhārapaccayā viññāṇanti… avijjāpaccayā saṅkhārāti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.
緬 1.346已對照

“須深,你見‘以生之滅而有老死之滅’嗎?”“是的,尊者。”“須深,你見‘以有之滅而有生之滅’嗎?”“是的,尊者。”“須深,你見‘以取之滅而有有之滅’……‘以愛之滅而有取之滅’……‘以受之滅而有愛之滅’……‘以觸之滅而有受之滅’……‘以六處之滅而有觸之滅’……‘以名色之滅而有六處之滅’……‘以識之滅而有名色之滅’……‘以行之滅而有識之滅’……‘以無明之滅而有行之滅’嗎?”“是的,尊者。”

‘‘‘Jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘‘Bhavanirodhā jātinirodho’ti susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Upādānanirodhā bhavanirodhoti… taṇhānirodhā upādānanirodhoti… vedanānirodhā taṇhānirodhoti… phassanirodhā vedanānirodhoti… saḷāyatananirodhā phassanirodhoti… nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti… viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti… saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti… avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已對照

“那麼,須深,你這樣知、這樣見,是否體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸這有如此大神力、如此大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhosi – ekopi hutvā bahudhā hosi, bahudhāpi hutvā eko hosi; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ, tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchasi, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karosi, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāno gacchasi, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamasi, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasasi parimajjasi, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattesī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
PTS 2.127已對照

“那麼,須深,你這樣知、這樣見,是否以清淨、超人的天耳界,聽見天的與人的兩種聲音,無論遠的還是近的?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇasi dibbe ca mānuse ca ye dūre santike cā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“那麼,須深,你這樣知、這樣見,是否以自己的心遍知其他眾生、其他人的心——有貪的心,了知為‘有貪的心’……乃至……解脫的心,了知為‘解脫的心’?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāsi – sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāsi…pe… vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ cittanti pajānāsī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“那麼,須深,你這樣知、這樣見,是否回憶起多種宿住,即:一生……乃至……如此,回憶起具有行相、具有細節的多種宿住?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarasi, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“那麼,須深,你這樣知、這樣見,是否以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡……乃至……了知眾生隨業而去?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passasi cavamāne…pe… yathākammūpage satte pajānāsī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
緬 1.347已對照

“那麼,須深,你這樣知、這樣見,是否以身觸證那些寂靜的解脫——超越諸色而屬無色者——而住?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe, āruppā te kāyena phusitvā viharasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“須深,這裡既有這[番]解答,又未證入這些法——須深,這究竟是怎麼回事呢?”

‘‘Ettha dāni, susima, idañca veyyākaraṇaṃ imesañca dhammānaṃ asamāpatti, idaṃ no, susima, katha’’nti?
已對照

於是具壽須深以頭伏於世尊足下,對世尊這樣說:“尊者,罪過戰勝了我,如愚者、如痴者、如不善者——我竟在這樣善說的法與律中作為盜法者而出家。尊者,願世尊接受我的罪過為罪過,以便在將來防護。”

Atha kho āyasmā susimo bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yvāhaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye dhammatthenako pabbajito. Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti.
PTS 2.128已對照

“確實,須深,罪過戰勝了你,如愚者、如痴者、如不善者——你竟在這樣善說的法與律中作為盜法者而出家。須深,譬如人們捉住一個作惡的盜賊,帶去給國王看:‘陛下,這是[交給]您的作惡的盜賊,凡您想對他施的刑罰,請下令施予。’國王對他們這樣說:‘諸位,去吧,用堅固的繩索把這人雙臂反剪、緊緊捆綁,用剃刀剃成光頭,以聲音刺耳的小鼓[開道],從街道到街道、從十字路口到十字路口牽著遊行,從南門帶出,在城南砍下他的頭。’國王的人們便用堅固的繩索把他雙臂反剪、緊緊捆綁,用剃刀剃成光頭,以聲音刺耳的小鼓[開道],從街道到街道、從十字路口到十字路口牽著遊行,從南門帶出,在城南砍下他的頭。須深,你認為怎樣,那人會因此而感受苦與憂嗎?”“是的,尊者。”

‘‘Taggha tvaṃ, susima, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yo tvaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye dhammatthenako pabbajito. Seyyathāpi, susima, coraṃ āgucāriṃ gahetvā rañño dasseyyuṃ – ‘ayaṃ te, deva, coro āgucārī, imassa yaṃ icchasi taṃ daṇḍaṃ paṇehī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya – ‘gacchatha, bho, imaṃ purisaṃ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindathā’ti. Tamenaṃ rañño purisā daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindeyyuṃ. Taṃ kiṃ maññasi, susima, api nu so puriso tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyethā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.
緬 1.348已對照

“須深,那人會因此而感受苦與憂;而凡在這樣善說的法與律中作為盜法者的出家,這比那[苦與憂]更有苦的異熟、更有辛辣的異熟,而且導向墮處。須深,而由於你見罪過為罪過而如法悔改,我們接受你的[悔過]。須深,凡是見罪過為罪過而如法悔改、於將來防護者,這在聖者之律中就是增長。”第十[經]。

‘‘Yaṃ kho so, susima, puriso tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyetha [paṭisaṃvediyetha vā, na vā paṭisaṃvediyetha (ka.)]. Yā evaṃ svākkhāte dhammavinaye dhammatthenakassa pabbajjā, ayaṃ tato dukkhavipākatarā ca kaṭukavipākatarā ca, api ca vinipātāya saṃvattati. Yato ca kho tvaṃ, susima, accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma. Vuddhi hesā, susima, ariyassa vinaye yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti, āyatiñca [āyatiṃ (syā. kaṃ.)] saṃvaraṃ āpajjatī’’ti. Dasamaṃ.
已對照

大品第七。

Mahāvaggo sattamo.
已對照

其攝頌——

說無聞者的兩[經],又一[經]以子肉;

有貪與城邑,思擇、蘆葦束;

憍賞彌與高漲,以須深為第十。

Tassuddānaṃ –
Dve assutavatā vuttā, puttamaṃsena cāparaṃ;
Atthirāgo ca nagaraṃ, sammasaṃ naḷakalāpiyaṃ;
Kosambī upayanti ca, dasamo susimena cāti [dasamo vutto susīmenāti (sī.)].