快樂巴利palinanda.cc

中部第91經 · 梵摩經 Brahmāyusuttaṃ

本經目錄一、梵摩經

383緬 2.334已對照

一、梵摩經

三八三、如是我聞——一時,世尊在毗提訶(Videha)[國]遊行,與約五百位比丘組成的大比丘僧團一起。那時,梵摩(Brahmāyu)婆羅門住在彌薩羅(Mithilā),年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年,出生已一百二十歲,通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺。梵摩婆羅門聽說:“諸位,據說沙門喬達摩——釋迦子,從釋迦家族出家者——正在毗提訶[國]遊行,與約五百位比丘組成的大比丘僧團一起。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’他自己以證智證知這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。能夠見到這樣的阿羅漢,真是很好。”

383. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā videhesu cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Tena kho pana samayena brahmāyu brāhmaṇo mithilāyaṃ paṭivasati jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṃ vedānaṃ [bedānaṃ (ka.)] pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Assosi kho brahmāyu brāhmaṇo – ‘‘samaṇo khalu bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’’ti.
384PTS 2.134緬 2.335已對照

三八四、那時,梵摩婆羅門有一位名叫優多羅(Uttara)的青年弟子,通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺。於是,梵摩婆羅門召喚優多羅青年:“親愛的優多羅,這位沙門喬達摩——釋迦子,從釋迦家族出家者——正在毗提訶[國]遊行,與約五百位比丘組成的大比丘僧團一起。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者……乃至……能夠見到這樣的阿羅漢,真是很好。’來吧,親愛的優多羅,你前往沙門喬達摩之處;到了之後,要了解沙門喬達摩:究竟關於那位喬達摩尊師傳揚的名聲與其真實相符,還是不相符?那位喬達摩尊師是這樣的人,還是不是這樣的人?這樣,我們就將瞭解那位喬達摩尊師。”“可是,尊師,我將如何瞭解那位喬達摩尊師:究竟關於那位喬達摩尊師傳揚的名聲與其真實相符,還是不相符?那位喬達摩尊師是這樣的人,還是不是這樣的人呢?”“親愛的優多羅,我們的聖典中傳有三十二大丈夫相(dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇa),具足這些[相]的大丈夫只有兩種趣向,而無其他:如果他居住在家,將成為轉輪王,是如法的法王,領有四方,得勝利,達成國土安定,具足七寶。他擁有這七寶,即:輪寶、象寶、馬寶、摩尼寶、女寶、居士寶,將軍寶為第七。他有一千多個兒子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敵軍。他不以刀杖,而以法征服這片以海洋為邊際的大地後安住。然而,如果他從在家出家而成為無家者,將成為阿羅漢、正等正覺者,是世間揭開覆障者。親愛的優多羅,我是聖典的傳授者,你是聖典的領受者。”

384. Tena kho pana samayena brahmāyussa brāhmaṇassa uttaro nāma māṇavo antevāsī hoti tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo uttaraṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ayaṃ, tāta uttara, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho…pe… sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’ti. Ehi tvaṃ, tāta uttara, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṃ gotamaṃ jānāhi yadi vā taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathā santaṃyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā; yadi vā so bhavaṃ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso. Tathā mayaṃ taṃ bhavantaṃ gotamaṃ vedissāmā’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ panāhaṃ, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ jānissāmi yadi vā taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathā santaṃyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā; yadi vā so bhavaṃ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso’’ti. ‘‘Āgatāni kho, tāta uttara, amhākaṃ mantesu dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ, hatthiratanaṃ, assaratanaṃ, maṇiratanaṃ, itthiratanaṃ, gahapatiratanaṃ, pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena [dhammena samena (ka.)] abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Ahaṃ kho pana, tāta uttara, mantānaṃ dātā; tvaṃ mantānaṃ paṭiggahetā’’ti.
385PTS 2.135緬 2.336已對照

三八五、“是的,尊師。”優多羅青年應諾梵摩婆羅門之後,從座而起,禮敬梵摩婆羅門,右繞之後,在毗提訶[國]向世尊[所在之處]遊行而去。他依次遊行,來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的優多羅青年在世尊身上尋察三十二大丈夫相。優多羅青年在世尊身上見到了大部分的三十二大丈夫相,唯除兩種。對於兩種大丈夫相——陰藏相(kosohita vatthaguyha)與廣長舌相(pahūtajivhatā)——他猶豫、疑惑,不能信解,不能淨信。那時,世尊這樣想:“這位優多羅青年在我身上見到了大部分的三十二大丈夫相,唯除兩種。對於兩種大丈夫相——陰藏相與廣長舌相——他猶豫、疑惑,不能信解,不能淨信。”於是,世尊作出這樣的神通作為(iddhābhisaṅkhāra),使優多羅青年得以見到世尊的陰藏相。接著,世尊伸出舌頭,以舌觸撫、再觸撫兩邊耳孔,觸撫、再觸撫兩邊鼻孔,並以舌頭覆蓋整個額面。那時,優多羅青年這樣想:“沙門喬達摩具足三十二大丈夫相。我何不跟隨沙門喬達摩,看看他的威儀(iriyāpatha)呢?”於是,優多羅青年跟隨世尊七個月,如影不離。

385. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho uttaro māṇavo brahmāyussa brāhmaṇassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā videhesu yena bhagavā tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uttaro māṇavo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho uttaro māṇavo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena thapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya ca. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ uttaro māṇavo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena thapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi yathā addasa uttaro māṇavo bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi [parimasi (sī. ka.)]; ubhopi nāsikasotāni [nāsikāsotāni (sī.)] anumasi paṭimasi; kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi. Atha kho uttarassa māṇavassa etadahosi – ‘‘samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ anubandheyyaṃ, iriyāpathamassa passeyya’’nti. Atha kho uttaro māṇavo sattamāsāni bhagavantaṃ anubandhi chāyāva anapāyinī [anupāyinī (syā. kaṃ. ka.)].
386PTS 2.136緬 2.337已對照

三八六、於是,優多羅青年在七個月過後,在毗提訶[國]向彌薩羅遊行而去。他依次遊行,[到了]彌薩羅,來到梵摩婆羅門之處;到了之後,禮敬梵摩婆羅門,坐在一旁。梵摩婆羅門對坐在一旁的優多羅青年這樣說——“親愛的優多羅,那位喬達摩尊師是否確如所傳揚的名聲那樣,而非不同?那位喬達摩尊師是否確實如此,而非別樣?”“尊師,那位喬達摩尊師確如所傳揚的名聲那樣,而非不同;那位喬達摩尊師確實如此,而非別樣。而且那位喬達摩尊師具足三十二大丈夫相。

“喬達摩尊師是足善安立者;這也是那位喬達摩尊師這位大丈夫的大丈夫相。

“那位喬達摩尊師兩足掌下生有輪,具千輻、有輞、有轂,一切行相圓滿……

“那位喬達摩尊師是足跟廣長者……

“那位喬達摩尊師是指長者……

“那位喬達摩尊師是手足柔軟細嫩者……

“那位喬達摩尊師是手足有網縵者……

“那位喬達摩尊師是足踝高隆者……

“那位喬達摩尊師是脛如鹿王(eṇijaṅgha)者……

“那位喬達摩尊師站立而不彎身,就能以兩手掌觸摩、摩挲雙膝……

“那位喬達摩尊師是陰藏相者……

“那位喬達摩尊師是身金色、皮膚如黃金者……

“那位喬達摩尊師是皮膚細滑者。由於皮膚細滑,塵垢不著於身……

“那位喬達摩尊師是一孔一毛者;諸毛一一生於一一毛孔……

“那位喬達摩尊師是毛端上曏者;所生諸毛端上向,紺青色,如眼藥之色,捲曲成環,右旋而生……

“那位喬達摩尊師是身直如梵天者……

“那位喬達摩尊師是七處隆滿者……

“那位喬達摩尊師是上半身如獅子者……

“那位喬達摩尊師是兩肩之間充滿者……

“那位喬達摩尊師是身圓如尼拘陀樹者;他的身高與兩臂張開之長相等,兩臂張開之長與身高相等……

“那位喬達摩尊師是肩項均圓者……

“那位喬達摩尊師是得味中最上之味者……

“那位喬達摩尊師是頷如獅子者……

“那位喬達摩尊師是有四十齒者……

“那位喬達摩尊師是齒齊平者……

“那位喬達摩尊師是齒無間隙者……

“那位喬達摩尊師是牙極白者……

“那位喬達摩尊師是廣長舌(pahūtajivha)者……

“那位喬達摩尊師是梵音聲、語如迦陵頻伽鳥(karavika)者……

“那位喬達摩尊師是眼紺青者……

“那位喬達摩尊師是睫如牛犢者……

“那位喬達摩尊師兩眉之間生有白毫,潔白柔軟,如細綿……

“那位喬達摩尊師是頂如纏首巾者;這也是那位喬達摩尊師這位大丈夫的大丈夫相。

“尊師,那位喬達摩尊師具足這三十二大丈夫相。

386. Atha kho uttaro māṇavo sattannaṃ māsānaṃ accayena videhesu yena mithilā tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena mithilā yena brahmāyu brāhmaṇo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho uttaraṃ māṇavaṃ brahmāyu brāhmaṇo etadavoca – ‘‘kacci, tāta uttara, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathā santaṃyeva saddo abbhuggato, no aññathā? Kacci pana so bhavaṃ gotamo tādiso, no aññādiso’’ti? ‘‘Tathā santaṃyeva, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saddo abbhuggato, no aññathā; tādisova [tādisova bho (sī. pī.), tādiso ca kho (syā. kaṃ. ka.)] so bhavaṃ gotamo, no aññādiso. Samannāgato ca [samannāgato ca bho (sabbattha)] so bhavaṃ gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi.
‘‘Suppatiṭṭhitapādo kho pana bhavaṃ gotamo; idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘‘Heṭṭhā kho pana tassa bhoto gotamassa pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni…
‘‘Āyatapaṇhi kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Dīghaṅguli kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Mudutalunahatthapādo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Jālahatthapādo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Ussaṅkhapādo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Eṇijaṅgho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Ṭhitako kho pana so bhavaṃ gotamo anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati…
‘‘Kosohitavatthaguyho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Suvaṇṇavaṇṇo kho pana so bhavaṃ gotamo kañcanasannibhattaco…
‘‘Sukhumacchavi kho pana so bhavaṃ gotamo. Sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati…
‘‘Ekekalomo kho pana so bhavaṃ gotamo; ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni…
‘‘Uddhaggalomo kho pana so bhavaṃ gotamo; uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni…
‘‘Brahmujugatto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Sattussado kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Sīhapubbaddhakāyo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Citantaraṃso kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Nigrodhaparimaṇḍalo kho pana so bhavaṃ gotamo; yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo…
‘‘Samavaṭṭakkhandho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Rasaggasaggī kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Sīhahanu kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Cattālīsadanto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Samadanto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Aviraḷadanto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Susukkadāṭho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Pahūtajivho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Brahmassaro kho pana so bhavaṃ gotamo karavikabhāṇī…
‘‘Abhinīlanetto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Gopakhumo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Uṇṇā kho panassa bhoto gotamassa bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā…
‘‘Uṇhīsasīso kho pana so bhavaṃ gotamo; idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘‘Imehi kho, bho, so bhavaṃ gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato.
387PTS 2.138緬 2.339已對照

三八七、“那位喬達摩尊師行走時,先以右足起步。他抬足不[跨]得太遠,落足不[放]得太近;他行走不太快,行走不太慢;他行走時不以膝碰膝,行走時不以踝碰踝。他行走時不抬高大腿,不壓低大腿;不收緊大腿,不搖動大腿。那位喬達摩尊師行走時,只有下半身動,也不以身力行走。那位喬達摩尊師回顧時,以全身回顧;他不向上仰視,不向下俯視,行走時也不東張西望,只看一軛之遠;而在那之外,他有無障礙的知見。他進入俗家之間時,不抬高身體,不壓低身體;不收緊身體,不搖動身體。他在離座位不太遠、不太近之處轉身,也不以手扶持而坐到座位上,也不把身體投到座位上。他坐在俗家之間時,不作手的輕躁之舉,不作足的輕躁之舉;不把膝架在膝上而坐,不把踝架在踝上而坐,也不以手支頷而坐。他坐在俗家之間時,不驚怖、不顫抖、不動搖、不戰慄。他不驚怖、不顫抖、不動搖、不戰慄,已離身毛豎立。那位喬達摩尊師坐在俗家之間時,也是具遠離之行(vivekavatta)的。他接受缽水時,不抬高缽,不壓低缽;不收緊缽,不搖動缽。他接受缽水不太少、不太多。他洗缽時不發出咕嚕咕嚕之聲,不翻轉著洗缽,也不把缽放在地上而洗手;手洗淨時缽也洗淨了,缽洗淨時手也洗淨了。他倒缽水時不太遠、不太近,也不濺灑。他接受飯時,不抬高缽,不壓低缽;不收緊缽,不搖動缽。他接受飯不太少、不太多。喬達摩尊師攝取菜餚,[只取]菜餚的分量,也不以菜餚越過飯糰。喬達摩尊師把飯糰在口中轉動兩三次之後嚥下;他沒有任何一粒飯粒未經嚼碎而入於身內,也沒有任何一粒飯粒殘留在口中;然後才送上另一口飯糰。那位喬達摩尊師領受滋味而攝取食物,卻不領受對味的貪。

387. ‘‘Gacchanto kho pana so bhavaṃ gotamo dakkhiṇeneva pādena paṭhamaṃ pakkamati. So nātidūre pādaṃ uddharati, nāccāsanne pādaṃ nikkhipati; so nātisīghaṃ gacchati, nātisaṇikaṃ gacchati; na ca adduvena adduvaṃ saṅghaṭṭento gacchati, na ca gopphakena gopphakaṃ saṅghaṭṭento gacchati. So gacchanto na satthiṃ unnāmeti, na satthiṃ onāmeti; na satthiṃ sannāmeti, na satthiṃ vināmeti. Gacchato kho pana tassa bhoto gotamassa adharakāyova [aḍḍhakāyova (ka.), āraddhakāyova (syā. kaṃ.)] iñjati, na ca kāyabalena gacchati. Apalokento kho pana so bhavaṃ gotamo sabbakāyeneva apaloketi; so na uddhaṃ ulloketi, na adho oloketi; na ca vipekkhamāno gacchati, yugamattañca pekkhati; tato cassa uttari anāvaṭaṃ ñāṇadassanaṃ bhavati. So antaragharaṃ pavisanto na kāyaṃ unnāmeti, na kāyaṃ onāmeti; na kāyaṃ sannāmeti, na kāyaṃ vināmeti. So nātidūre nāccāsanne āsanassa parivattati, na ca pāṇinā ālambitvā āsane nisīdati, na ca āsanasmiṃ kāyaṃ pakkhipati. So antaraghare nisinno samāno na hatthakukkuccaṃ āpajjati, na pādakukkuccaṃ āpajjati; na adduvena adduvaṃ āropetvā nisīdati; na ca gopphakena gopphakaṃ āropetvā nisīdati; na ca pāṇinā hanukaṃ upadahitvā [upādiyitvā (sī. pī.)] nisīdati. So antaraghare nisinno samāno na chambhati na kampati na vedhati na paritassati. So achambhī akampī avedhī aparitassī vigatalomahaṃso. Vivekavatto ca so bhavaṃ gotamo antaraghare nisinno hoti. So pattodakaṃ paṭiggaṇhanto na pattaṃ unnāmeti, na pattaṃ onāmeti; na pattaṃ sannāmeti, na pattaṃ vināmeti. So pattodakaṃ paṭiggaṇhāti nātithokaṃ nātibahuṃ. So na khulukhulukārakaṃ [bulubulukārakaṃ (sī.)] pattaṃ dhovati, na samparivattakaṃ pattaṃ dhovati, na pattaṃ bhūmiyaṃ nikkhipitvā hatthe dhovati; hatthesu dhotesu patto dhoto hoti, patte dhote hatthā dhotā honti. So pattodakaṃ chaḍḍeti nātidūre nāccāsanne, na ca vicchaḍḍayamāno. So odanaṃ paṭiggaṇhanto na pattaṃ unnāmeti, na pattaṃ onāmeti; na pattaṃ sannāmeti, na pattaṃ vināmeti. So odanaṃ paṭiggaṇhāti nātithokaṃ nātibahuṃ. Byañjanaṃ kho pana bhavaṃ gotamo byañjanamattāya āhāreti, na ca byañjanena ālopaṃ atināmeti. Dvattikkhattuṃ kho bhavaṃ gotamo mukhe ālopaṃ samparivattetvā ajjhoharati; na cassa kāci odanamiñjā asambhinnā kāyaṃ pavisati, na cassa kāci odanamiñjā mukhe avasiṭṭhā hoti; athāparaṃ ālopaṃ upanāmeti. Rasapaṭisaṃvedī kho pana so bhavaṃ gotamo āhāraṃ āhāreti, no ca rasarāgapaṭisaṃvedī.
PTS 2.140緬 2.340已對照

“那位喬達摩尊師攝取具足八支的食物——不為嬉遊(dava),不為驕慢(mada),不為裝飾(maṇḍana),不為莊嚴(vibhūsana),只是為了這身體的住立、維持,為了止息傷害,為了資助梵行——‘我將如此消除舊受,也不令新受生起;我將得以維生、無過,並且安樂而住。’他食畢接受缽水時,不抬高缽,不壓低缽;不收緊缽,不搖動缽。他接受缽水不太少、不太多。他洗缽時不發出咕嚕咕嚕之聲,不翻轉著洗缽,也不把缽放在地上而洗手;手洗淨時缽也洗淨了,缽洗淨時手也洗淨了。他倒缽水時不太遠、不太近,也不濺灑。他食畢不把缽放在地上,[放時]不太遠、不太近;他既不對缽不顧,也不過度看護缽。他食畢默然坐片刻,也不誤隨喜的時機。他食畢而隨喜,不呵責那飯食,不期待別的飯食;而只以法語對那會眾開示、勸導、激勵、令歡喜。他以法語對那會眾開示、勸導、激勵、令歡喜之後,從座而起,離去。他行走不太快,行走不太慢,行走時也不像急於脫身者[那樣];那位喬達摩尊師身上的衣,既不提得過高,也不放得過低,既不緊貼於身,也不離開身體;風也不把衣從那位喬達摩尊師身上吹開;塵垢也不沾著那位喬達摩尊師的身。他到了園中,坐在所敷設的座位上。坐下之後洗足;那位喬達摩尊師並不專事於裝飾雙足而住。他洗足之後,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他既不思於自身的損害,也不思於他人的損害,也不思於兩者的損害;那位喬達摩尊師坐著時,只思惟自身的利益、他人的利益、兩者的利益與一切世間的利益。他到了園中,在會眾中說法,不抬舉那會眾,也不貶抑那會眾;而只以法語對那會眾開示、勸導、激勵、令歡喜。

‘‘Aṭṭhaṅgasamannāgataṃ [aṭṭhaṅgasamannāgato (ka.)] kho pana so bhavaṃ gotamo āhāraṃ āhāreti – neva davāya, na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya – ‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. So bhuttāvī pattodakaṃ paṭiggaṇhanto na pattaṃ unnāmeti, na pattaṃ onāmeti; na pattaṃ sannāmeti, na pattaṃ vināmeti. So pattodakaṃ paṭiggaṇhāti nātithokaṃ nātibahuṃ. So na khulukhulukārakaṃ pattaṃ dhovati, na samparivattakaṃ pattaṃ dhovati, na pattaṃ bhūmiyaṃ nikkhipitvā hatthe dhovati; hatthesu dhotesu patto dhoto hoti, patte dhote hatthā dhotā honti. So pattodakaṃ chaḍḍeti nātidūre nāccāsanne, na ca vicchaḍḍayamāno. So bhuttāvī na pattaṃ bhūmiyaṃ nikkhipati nātidūre nāccāsanne, na ca anatthiko pattena hoti, na ca ativelānurakkhī pattasmiṃ. So bhuttāvī muhuttaṃ tuṇhī nisīdati, na ca anumodanassa kālamatināmeti. So bhuttāvī anumodati, na taṃ bhattaṃ garahati, na aññaṃ bhattaṃ paṭikaṅkhati; aññadatthu dhammiyā kathāya taṃ parisaṃ sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. So taṃ parisaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkamati. So nātisīghaṃ gacchati, nātisaṇikaṃ gacchati, na ca muccitukāmo gacchati; na ca tassa bhoto gotamassa kāye cīvaraṃ accukkaṭṭhaṃ hoti na ca accokkaṭṭhaṃ, na ca kāyasmiṃ allīnaṃ na ca kāyasmā apakaṭṭhaṃ; na ca tassa bhoto gotamassa kāyamhā vāto cīvaraṃ apavahati; na ca tassa bhoto gotamassa kāye rajojallaṃ upalimpati. So ārāmagato nisīdati paññatte āsane. Nisajja pāde pakkhāleti; na ca so bhavaṃ gotamo pādamaṇḍanānuyogamanuyutto viharati. So pāde pakkhāletvā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So neva attabyābādhāya ceteti, na parabyābādhāya ceteti, na ubhayabyābādhāya ceteti; attahitaparahitaubhayahitasabbalokahitameva so bhavaṃ gotamo cintento nisinno hoti. So ārāmagato parisati dhammaṃ deseti, na taṃ parisaṃ ussādeti, na taṃ parisaṃ apasādeti; aññadatthu dhammiyā kathāya taṃ parisaṃ sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti.
緬 2.341已對照

“從那位喬達摩尊師口中發出的音聲具足八支:清晰、可解、柔美、悅耳、圓滿、不散、深沉、洪亮。那位喬達摩尊師隨其會眾[之量]以聲令知,而其聲不出會眾之外。他們被那位喬達摩尊師以法語開示、勸導、激勵、令歡喜之後,從座而起,一邊回望一邊離去,因為不捨[所聞之法]。尊師,我們見到那位喬達摩尊師行走,見到[他]站立,見到[他]進入俗家之間,見到[他]在俗家之間默然而坐,見到[他]在俗家之間進食,見到[他]食畢默然而坐,見到[他]食畢隨喜,見到[他]往園中去,見到[他]到了園中默然而坐,見到[他]到了園中在會眾中說法。那位喬達摩尊師就是如此、如此的,而且更勝於此。”

‘‘Aṭṭhaṅgasamannāgato kho panassa bhoto gotamassa mukhato ghoso niccharati – vissaṭṭho ca, viññeyyo ca, mañju ca, savanīyo ca, bindu ca, avisārī ca, gambhīro ca, ninnādī ca. Yathāparisaṃ kho pana so bhavaṃ gotamo sarena viññāpeti, na cassa bahiddhā parisāya ghoso niccharati. Te tena bhotā gotamena dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā uṭṭhāyāsanā pakkamanti avalokayamānāyeva [apalokayamānāyeva (sī. ka.)] avijahitattā [avijahantābhāvena (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Addasāma kho mayaṃ, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ gacchantaṃ, addasāma ṭhitaṃ, addasāma antaragharaṃ pavisantaṃ, addasāma antaraghare nisinnaṃ tuṇhībhūtaṃ, addasāma antaraghare bhuñjantaṃ, addasāma bhuttāviṃ nisinnaṃ tuṇhībhūtaṃ, addasāma bhuttāviṃ anumodantaṃ, addasāma ārāmaṃ gacchantaṃ, addasāma ārāmagataṃ nisinnaṃ tuṇhībhūtaṃ, addasāma ārāmagataṃ parisati dhammaṃ desentaṃ. Ediso ca ediso ca so bhavaṃ gotamo, tato ca bhiyyo’’ti.
388已對照

三八八、如是說時,梵摩婆羅門從座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,三次發出感嘆——

“禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者!

“禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者!

“禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者!”

“但願我們某時某日能與那位喬達摩尊師相會,但願能有一番交談!”

388. Evaṃ vutte, brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ udānaṃ udāneti –
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.
‘‘Appeva nāma mayaṃ kadāci karahaci tena bhotā gotamena samāgaccheyyāma? Appeva nāma siyā kocideva kathāsallāpo’’ti!
389PTS 2.141緬 2.342已對照

三八九、那時,世尊在毗提訶[國]依次遊行,來到彌薩羅。世尊就住在彌薩羅的摩伽提婆芒果林(Maghadevambavana)。彌薩羅的婆羅門居士們聽說:“諸位,據說沙門喬達摩——釋迦子,從釋迦家族出家者——在毗提訶[國]遊行,與約五百位比丘組成的大比丘僧團一起,已到達彌薩羅,住在彌薩羅的摩伽提婆芒果林。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’他自己以證智證知這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。能夠見到這樣的阿羅漢,真是很好。”

389. Atha kho bhagavā videhesu anupubbena cārikaṃ caramāno yena mithilā tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā mithilāyaṃ viharati maghadevambavane. Assosuṃ kho mithileyyakā [methileyyakā (sī. pī.)] brāhmaṇagahapatikā – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi mithilaṃ anuppatto, mithilāyaṃ viharati maghadevambavane. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’’ti.
已對照

於是,彌薩羅的婆羅門居士們來到世尊之處;到了之後,有些禮敬世尊之後坐在一旁,有些與世尊互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後坐在一旁,有些向世尊合掌之後坐在一旁,有些在世尊面前說出自己的名與姓之後坐在一旁,有些默然坐在一旁。

Atha kho mithileyyakā brāhmaṇagahapatikā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavato santike nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
390PTS 2.142已對照

三九〇、梵摩婆羅門聽說:“諸位,據說沙門喬達摩——釋迦子,從釋迦家族出家者——已到達彌薩羅,住在彌薩羅的摩伽提婆芒果林。”於是,梵摩婆羅門與眾多弟子一起前往摩伽提婆芒果林。那時,梵摩婆羅門在離芒果林不遠處這樣想:“我事先未經通報就去見沙門喬達摩,這對我是不適宜的。”於是,梵摩婆羅門召喚某位青年[學子]:“來,青年,你前往沙門喬達摩之處;到了之後,以我的名義問候沙門喬達摩少病、少惱、起居輕利、有力、安樂而住:‘喬達摩尊師,梵摩婆羅門問候喬達摩尊師少病、少惱、起居輕利、有力、安樂而住。’並且這樣說:‘喬達摩尊師,梵摩婆羅門年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年,出生已一百二十歲,通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺。尊師,凡住在彌薩羅的婆羅門居士們,梵摩婆羅門被稱為他們之中最上的,即依財富;梵摩婆羅門被稱為他們之中最上的,即依聖典;梵摩婆羅門被稱為他們之中最上的,即依壽命與名聲。他想要見喬達摩尊師。’”

390. Assosi kho brahmāyu brāhmaṇo – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito mithilaṃ anuppatto, mithilāyaṃ viharati maghadevambavane’’ti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo sambahulehi sāvakehi saddhiṃ yena maghadevambavanaṃ tenupasaṅkami. Atha kho brahmāyuno brāhmaṇassa avidūre ambavanassa etadahosi – ‘‘na kho metaṃ patirūpaṃ yohaṃ pubbe appaṭisaṃvidito samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkameyya’’nti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, māṇavaka, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṃ gotamaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha – ‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo bhavantaṃ gotamaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatī’ti. Evañca vadehi – ‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Yāvatā, bho, brāhmaṇagahapatikā mithilāyaṃ paṭivasanti, brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ bhogehi; brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ mantehi; brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ āyunā ceva yasasā ca. So bhoto gotamassa dassanakāmo’’’ti.
緬 2.343已對照

“是的,尊師。”那位青年應諾梵摩婆羅門之後,來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,站在一旁。站在一旁的那位青年對世尊這樣說——“喬達摩尊師,梵摩婆羅門問候喬達摩尊師少病、少惱、起居輕利、有力、安樂而住;並且這樣說:‘喬達摩尊師,梵摩婆羅門年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年,出生已一百二十歲,通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺。尊師,凡住在彌薩羅的婆羅門居士們,梵摩婆羅門被稱為他們之中最上的,即依財富;梵摩婆羅門被稱為他們之中最上的,即依聖典;梵摩婆羅門被稱為他們之中最上的,即依壽命與名聲。他想要見喬達摩尊師。’”“青年,現在正是梵摩婆羅門認為適時的時候。”於是,那位青年來到梵摩婆羅門之處;到了之後,對梵摩婆羅門這樣說——“我已被沙門喬達摩尊師給了機會。現在正是尊師認為適時的時候。”

‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so māṇavako brahmāyussa brāhmaṇassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho so māṇavako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo bhavantaṃ gotamaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati; evañca vadeti – ‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Yāvatā, bho, brāhmaṇagahapatikā mithilāyaṃ paṭivasanti, brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ bhogehi; brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ mantehi; brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ āyunā ceva yasasā ca. So bhoto gotamassa dassanakāmo’’’ti. ‘‘Yassadāni, māṇava, brahmāyu brāhmaṇo kālaṃ maññatī’’ti. Atha kho so māṇavako yena brahmāyu brāhmaṇo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘katāvakāso khomhi bhavatā samaṇena gotamena. Yassadāni bhavaṃ kālaṃ maññatī’’ti.
391已對照

三九一、於是,梵摩婆羅門前往世尊之處。那會眾遠遠看見梵摩婆羅門走來;看見之後,便分向兩旁退開,讓出空處,正如對待知名而有聲譽者那樣。於是,梵摩婆羅門對那會眾這樣說——“夠了,諸位!你們坐在自己的座位上吧。我就在這裡,坐在沙門喬達摩的近旁。”

391. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. Addasā kho sā parisā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna oramiya [oramattha (syā. kaṃ. pī.), oramatha, oramati (ka.), atha naṃ (sī.), oramiyāti pana tvāpaccayantatathasaṃvaṇṇanānurūpaṃ visodhitapadaṃ] okāsamakāsi yathā taṃ ñātassa yasassino. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo taṃ parisaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, bho! Nisīdatha tumhe sake āsane. Idhāhaṃ samaṇassa gotamassa santike nisīdissāmī’’ti.
PTS 2.143緬 2.344已對照

於是,梵摩婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的梵摩婆羅門在世尊身上尋察三十二大丈夫相。梵摩婆羅門在世尊身上見到了大部分的三十二大丈夫相,唯除兩種。對於兩種大丈夫相——陰藏相與廣長舌相——他猶豫、疑惑,不能信解,不能淨信。於是,梵摩婆羅門以偈對世尊說——

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya ca. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
已對照

“我所聽聞的那三十二種大丈夫相,

‘‘Ye me dvattiṃsāti sutā, mahāpurisalakkhaṇā;
已對照

喬達摩,其中兩種,我在尊師身上未見到。

Duve tesaṃ na passāmi, bhoto kāyasmiṃ gotama.
已對照

“人中最上者啊,尊師的陰部是否藏於鞘中?

‘‘Kacci kosohitaṃ bhoto, vatthaguyhaṃ naruttama;
已對照

那以與女人同名[之陰性]來稱呼的舌,是否不外現?

Nārīsamānasavhayā, kacci jivhā na dassakā [nārīsahanāma savhayā, kacci jivhā narassikā; (sī. syā. kaṃ. pī.)].
已對照

“你是否為廣長舌者?好讓我們知道那[事];

‘‘Kacci pahūtajivhosi, yathā taṃ jāniyāmase;
已對照

請伸出那廣長[之舌],仙人啊,請除去我們的疑惑。

Ninnāmayetaṃ pahūtaṃ, kaṅkhaṃ vinaya no ise.
已對照

“為現法的利益,也為來世的安樂,

‘‘Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;
已對照

得了機會,我們[便]問——凡有所願求的。”

Katāvakāsā pucchāma, yaṃ kiñci abhipatthita’’nti.
392已對照

三九二、那時,世尊這樣想:“這位梵摩婆羅門在我身上見到了大部分的三十二大丈夫相,唯除兩種。對於兩種大丈夫相——陰藏相與廣長舌相——他猶豫、疑惑,不能信解,不能淨信。”於是,世尊作出這樣的神通作為,使梵摩婆羅門得以見到世尊的陰藏相。接著,世尊伸出舌頭,以舌觸撫、再觸撫兩邊耳孔,觸撫、再觸撫兩邊鼻孔,並以舌頭覆蓋整個額面。於是,世尊以偈回答梵摩婆羅門——

392. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ brahmāyu brāhmaṇo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi yathā addasa brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi; ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi; kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi. Atha kho bhagavā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ gāthāhi paccabhāsi –
已對照

“你所聽聞的那三十二種大丈夫相,

‘‘Ye te dvattiṃsāti sutā, mahāpurisalakkhaṇā;
已對照

全都在我身上,婆羅門,你莫有疑惑。

Sabbe te mama kāyasmiṃ, mā te [mā vo (ka.)] kaṅkhāhu brāhmaṇa.
已對照

“應證知的我已證知,應修習的我已修習,

‘‘Abhiññeyyaṃ abhiññātaṃ, bhāvetabbañca bhāvitaṃ;
已對照

應舍斷的我已舍斷,因此,婆羅門,我是佛陀。

Pahātabbaṃ pahīnaṃ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇa.
PTS 2.144緬 2.345已對照

“為現法的利益,也為來世的安樂,

‘‘Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;
已對照

[今]已給你機會,凡有所願求,儘管問吧。”

Katāvakāso pucchassu, yaṃ kiñci abhipatthita’’nti.
393已對照

三九三、那時,梵摩婆羅門這樣想:“我已被沙門喬達摩給了機會。我該問沙門喬達摩什麼呢——‘現法的義利,還是來世的義利’?”那時,梵摩婆羅門又這樣想:“我於現法諸義利是善巧的,別人也來問我現法的義利。我何不向沙門喬達摩單問來世的義利呢?”於是,梵摩婆羅門以偈對世尊說——

393. Atha kho brahmāyussa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘katāvakāso khomhi samaṇena gotamena. Kiṃ nu kho ahaṃ samaṇaṃ gotamaṃ puccheyyaṃ – ‘diṭṭhadhammikaṃ vā atthaṃ samparāyikaṃ vā’’’ti. Atha kho brahmāyussa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘kusalo kho ahaṃ diṭṭhadhammikānaṃ atthānaṃ. Aññepi maṃ diṭṭhadhammikaṃ atthaṃ pucchanti. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ samparāyikaṃyeva atthaṃ puccheyya’’nti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
已對照

“如何是婆羅門?如何成為達吠陀者(vedagū)?

‘‘Kathaṃ kho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati vedagū;
已對照

尊師,如何是三吠陀者(tevijja)?如何稱為已流盡者(sotthiya)?

Tevijjo bho kathaṃ hoti, sotthiyo kinti vuccati.
已對照

“尊師,如何是阿羅漢?如何成為圓滿者(kevalī)?

‘‘Arahaṃ bho kathaṃ hoti, kathaṃ bhavati kevalī;
已對照

尊師,如何是牟尼?如何稱為佛陀?”

Muni ca bho kathaṃ hoti, buddho kinti pavuccatī’’ti.
394已對照

三九四、於是,世尊以偈回答梵摩婆羅門——

394. Atha kho bhagavā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ gāthāhi paccabhāsi –
已對照

“誰知宿住,並見天界與苦界,

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati;
已對照

又已達生之滅盡,是以證智完成的牟尼。

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññā vosito muni.
已對照

“他了知清淨的心,[那心]完全從諸貪解脫;

‘‘Cittaṃ visuddhaṃ jānāti, muttaṃ rāgehi sabbaso;
已對照

已舍斷生與死、梵行圓滿者,

Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī;
已對照

已到達一切法的彼岸——如是者稱為佛陀。”

Pāragū sabbadhammānaṃ, buddho tādī pavuccatī’’ti.
PTS 2.145已對照

如是說時,梵摩婆羅門從座而起,把上衣偏袒一肩,以頭禮敬世尊雙足,以口親吻世尊雙足、以雙手撫摩[之],並自報其名:“喬達摩尊師,我是梵摩婆羅門;喬達摩尊師,我是梵摩婆羅門。”於是,那會眾生起了稀有、未曾有之心——“諸位,真是稀有啊!諸位,真是未曾有啊!這位知名而有聲譽的梵摩婆羅門,竟會作這樣最上的謙下之行!”於是,世尊對梵摩婆羅門這樣說——“夠了,婆羅門,起來,坐到你自己的座位上吧,既然你的心已對我生起淨信。”於是,梵摩婆羅門起身,坐在自己的座位上。

Evaṃ vutte, brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘‘brahmāyu ahaṃ, bho gotama, brāhmaṇo; brahmāyu ahaṃ, bho gotama, brāhmaṇo’’ti. Atha kho sā parisā acchariyabbhutacittajātā ahosi – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Yatra hi nāmāyaṃ brahmāyu brāhmaṇo ñāto yasassī evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karissatī’’ti. Atha kho bhagavā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, brāhmaṇa, uṭṭhaha nisīda tvaṃ sake āsane yato te mayi cittaṃ pasanna’’nti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhahitvā sake āsane nisīdi.
395PTS 2.146緬 2.346已對照

三九五、於是,世尊為梵摩婆羅門說次第之論(anupubbiṃ kathaṃ),即施論、戒論、生天論;開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道梵摩婆羅門已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是這樣,梵摩婆羅門就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼:“凡任何集法,一切皆是滅法。”於是,梵摩婆羅門已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣,對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。我皈依那位喬達摩尊師、法與比丘僧團。願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。願喬達摩尊師與比丘僧團一起接受我明日的飲食。”世尊以默然表示接受。於是,梵摩婆羅門知道世尊已接受,便從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。於是,梵摩婆羅門在那一夜過後,在自己的住處令人備辦了上妙的嚼食、噉食,然後派人向世尊通報時間:“喬達摩尊師,是時候了,飲食已經備好。”

於是,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到梵摩婆羅門的住處;到了之後,與比丘僧團一起坐在所敷設的座位上。於是,梵摩婆羅門七天之中以上妙的嚼食、噉食親手奉侍以佛陀為首的比丘僧團,使之飽足滿意。於是,世尊在那七天過後,在毗提訶[國]遊行而去。於是,世尊離去不久,梵摩婆羅門命終了。於是,眾多比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——“尊者,梵摩婆羅門已命終了。他的趣是什麼?他的來世如何?”“諸比丘,梵摩婆羅門是智者,他踐行了法隨法,也沒有因法之故而惱害我。諸比丘,梵摩婆羅門以五下分結的滅盡而為化生者,將在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。”

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。

395. Atha kho bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ, sīlakathaṃ, saggakathaṃ; kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ, samudayaṃ, nirodhaṃ, maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti – evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Adhivāsetu ca me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bho gotama, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena brahmāyussa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo sattāhaṃ buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena videhesu cārikaṃ pakkāmi. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo acirapakkantassa bhagavato kālamakāsi. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘brahmāyu, bhante, brāhmaṇo kālaṅkato. Tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti? ‘‘Paṇḍito, bhikkhave, brahmāyu brāhmaṇo paccapādi dhammassānudhammaṃ, na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ vihesesi. Brahmāyu, bhikkhave, brāhmaṇo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī, anāvattidhammo tasmā lokā’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Brahmāyusuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.
已對照

《梵摩經》終,[《婆羅門品》中之]第一[經]。