快樂巴利palinanda.cc

中部第100經 · 僧迦羅婆經 Saṅgāravasuttaṃ

本經目錄十、僧迦羅婆經

473PTS 2.210已對照

十、僧迦羅婆經

四七三、如是我聞——一時,世尊與大比丘僧團一同在憍薩羅國遊行。那時,一位名叫陀然尼(Dhanañjānī)的婆羅門女住在旃遮離劫波(Cañcalikappa),對佛、法、僧有淨信。於是,陀然尼婆羅門女絆了一下,三次發出感嘆——“禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者。禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者。禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者。”

473. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ. Tena kho pana samayena dhanañjānī [dhānañjānī (sī. pī.)] nāma brāhmaṇī cañcalikappe [maṇḍalakappe (sī.), paccalakappe (syā. kaṃ.), caṇḍalakappe (pī.)] paṭivasati abhippasannā buddhe ca dhamme ca saṅghe ca. Atha kho dhanañjānī brāhmaṇī upakkhalitvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi – ‘‘namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa. Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa. Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.
緬 2.425已對照

那時,一位名叫僧迦羅婆(Saṅgārava)的青年住在旃遮離劫波,他通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺。僧迦羅婆青年聽見陀然尼婆羅門女說這樣的話。聽了之後,他對陀然尼婆羅門女這樣說——“這陀然尼婆羅門女真是衰敗不祥(avabhūtā),這陀然尼婆羅門女真是陷於毀滅(parabhūtā)!儘管有(三吠陀的)婆羅門們在,她卻要稱讚那個剃光頭的沙門之流。”“孩子,賢面者(bhadramukha),你實在不知道那位世尊的戒與智(sīlapaññāṇa)。孩子,賢面者,倘若你知道那位世尊的戒與智,孩子,賢面者,你就不會認為那位世尊是應當辱罵、誹謗的了。”“那麼,賢女,當沙門喬達摩到達旃遮離劫波時,你就告訴我。”“是的,賢面者。”陀然尼婆羅門女應諾了僧迦羅婆青年。

Tena kho pana samayena saṅgāravo nāma māṇavo cañcalikappe paṭivasati tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Assosi kho saṅgāravo māṇavo dhanañjāniyā brāhmaṇiyā evaṃ vācaṃ bhāsamānāya. Sutvā dhanañjāniṃ brāhmaṇiṃ etadavoca – ‘‘avabhūtāva ayaṃ [avabhūtā cayaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] dhanañjānī brāhmaṇī, parabhūtāva ayaṃ [parābhūtā cayaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] dhanañjānī brāhmaṇī, vijjamānānaṃ (tevijjānaṃ) [( ) sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu natthi] brāhmaṇānaṃ, atha ca pana tassa muṇḍakassa samaṇakassa vaṇṇaṃ bhāsissatī’’ti [bhāsatīti (sī. syā. kaṃ. pī)]. ‘‘Na hi pana tvaṃ, tāta bhadramukha, tassa bhagavato sīlapaññāṇaṃ jānāsi. Sace tvaṃ, tāta bhadramukha, tassa bhagavato sīlapaññāṇaṃ jāneyyāsi, na tvaṃ, tāta bhadramukha, taṃ bhagavantaṃ akkositabbaṃ paribhāsitabbaṃ maññeyyāsī’’ti. ‘‘Tena hi, bhoti, yadā samaṇo gotamo cañcalikappaṃ anuppatto hoti atha me āroceyyāsī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhadramukhā’’ti kho dhanañjānī brāhmaṇī saṅgāravassa māṇavassa paccassosi.
已對照

於是,世尊在憍薩羅國依次遊行,來到了旃遮離劫波。世尊就住在旃遮離劫波都提耶(Todeyya)婆羅門們的芒果林。陀然尼婆羅門女聽說:“據說世尊已到達旃遮離劫波,住在旃遮離劫波都提耶婆羅門們的芒果林。”於是,陀然尼婆羅門女來到僧迦羅婆青年之處;到了之後,對僧迦羅婆青年這樣說——“孩子,賢面者,那位世尊已到達旃遮離劫波,住在旃遮離劫波都提耶婆羅門們的芒果林。孩子,賢面者,你如今認為是時候,[便請自便]。”

Atha kho bhagavā kosalesu anupubbena cārikaṃ caramāno yena cañcalikappaṃ tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā cañcalikappe viharati todeyyānaṃ brāhmaṇānaṃ ambavane. Assosi kho dhanañjānī brāhmaṇī – ‘‘bhagavā kira cañcalikappaṃ anuppatto, cañcalikappe viharati todeyyānaṃ brāhmaṇānaṃ ambavane’’ti. Atha kho dhanañjānī brāhmaṇī yena saṅgāravo māṇavo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā saṅgāravaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, tāta bhadramukha, so bhagavā cañcalikappaṃ anuppatto, cañcalikappe viharati todeyyānaṃ brāhmaṇānaṃ ambavane. Yassadāni, tāta bhadramukha, kālaṃ maññasī’’ti.
474PTS 2.211緬 2.426已對照

四七四、“是的,賢女。”僧迦羅婆青年應諾陀然尼婆羅門女之後,來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的僧迦羅婆青年對世尊這樣說——“喬達摩尊師,有一些沙門婆羅門,於現法中以證智達究竟、到彼岸(diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippatta),自稱是梵行之初(ādibrahmacariya)[的開創者]。喬達摩尊師,在那些於現法中以證智達究竟、到彼岸、自稱是梵行之初[的開創者]的沙門婆羅門之中,喬達摩尊師是哪一種呢?”“婆羅墮婆闍,對於那些於現法中以證智達究竟、到彼岸、自稱是梵行之初[的開創者]的[沙門婆羅門],我也說[其中]有差別。婆羅墮婆闍,有一些沙門婆羅門是依傳聞者(anussavika),他們依傳聞而於現法中以證智達究竟、到彼岸、自稱是梵行之初[的開創者],例如三吠陀婆羅門。婆羅墮婆闍,又有一些沙門婆羅門,只是以單單的信,於現法中以證智達究竟、到彼岸、自稱是梵行之初[的開創者],例如推理者(takkī)、審察者(vīmaṃsī)。婆羅墮婆闍,有一些沙門婆羅門,於前所未聞之法中,自己證知法之後,於現法中以證智達究竟、到彼岸、自稱是梵行之初[的開創者]。婆羅墮婆闍,在那些於前所未聞之法中,自己證知法之後,於現法中以證智達究竟、到彼岸、自稱是梵行之初[的開創者]的沙門婆羅門之中,我是他們之一。婆羅墮婆闍,這一點也應依這個理趣而知:凡那些於前所未聞之法中,自己證知法之後,於現法中以證智達究竟、到彼岸、自稱是梵行之初[的開創者]的沙門婆羅門,我是他們之一。

474. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho saṅgāravo māṇavo dhanañjāniyā brāhmaṇiyā paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho saṅgāravo māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘santi kho, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā, ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti. Tatra, bho gotama, ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā, ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesaṃ bhavaṃ gotamo katamo’’ti? ‘‘Diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattānaṃ, ādibrahmacariyaṃ paṭijānantānampi kho ahaṃ, bhāradvāja, vemattaṃ vadāmi. Santi, bhāradvāja, eke samaṇabrāhmaṇā anussavikā. Te anussavena diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā, ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti; seyyathāpi brāhmaṇā tevijjā. Santi pana, bhāradvāja, eke samaṇabrāhmaṇā kevalaṃ saddhāmattakena diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā, ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti; seyyathāpi takkī vīmaṃsī. Santi, bhāradvāja, eke samaṇabrāhmaṇā pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃyeva dhammaṃ abhiññāya diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā, ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti. Tatra, bhāradvāja, ye te samaṇabrāhmaṇā pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃyeva dhammaṃ abhiññāya diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā, ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesāhamasmi. Tadamināpetaṃ, bhāradvāja, pariyāyena veditabbaṃ, yathā ye te samaṇabrāhmaṇā pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃyeva dhammaṃ abhiññāya diṭṭhadhammābhiññāvosānapāramippattā, ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti, tesāhamasmi.
475PTS 2.212緬 2.427已對照

四七五、“婆羅墮婆闍,於此,我在正覺之前、尚未現等覺、仍是菩薩之時,曾這樣想——‘在家生活是狹窄的塵垢之道,出家則是空曠開闊的。住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者呢?’婆羅墮婆闍,後來,我還年輕,[發]甚是黑亮,具足賢善的青春,正當第一期年歲,在父母不願、淚流滿面、哭泣[之中],剃除了鬚髮,披上袈裟衣,從家出家而入非家。如是出家之後,我為求何者是善(kiṃ kusalagavesī)、遍求無上寂靜殊勝之處(anuttaraṃ santivarapada),便前往阿羅邏·迦羅摩(Āḷāra Kālāma)之處。到了之後,我對阿羅邏·迦羅摩這樣說——‘迦羅摩賢友,我願在這法與律中行梵行。’婆羅墮婆闍,這樣說時,阿羅邏·迦羅摩對我這樣說——‘具壽請住下;這法是這樣的:有智之人在其中不久便能以自己的證智作證、成就其自己老師的[所證]而住。’婆羅墮婆闍,我不久、很快便通曉了那法。婆羅墮婆闍,我僅以那樣動動嘴唇、復說言語的程度,便說著知論(ñāṇavāda)與長老論(theravāda),並且我自己與別人都自稱‘我知、我見’。婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘阿羅邏·迦羅摩宣說這法“我以自己的證智作證、成就而住”,並不只是以單單的信;阿羅邏·迦羅摩必定是知著、見著這法而住的。’

475. ‘‘Idha me, bhāradvāja, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, aparena samayena daharova samāno susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rudantānaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajiṃ. So evaṃ pabbajito samāno kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘icchāmahaṃ, āvuso kālāma, imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’nti. Evaṃ vutte, bhāradvāja, āḷāro kālāmo maṃ etadavoca – ‘viharatāyasmā. Tādiso ayaṃ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṃ ācariyakaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ pariyāpuṇiṃ. So kho ahaṃ, bhāradvāja, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ‘ñāṇavādañca vadāmi, theravādañca jānāmi, passāmī’ti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘na kho āḷāro kālāmo imaṃ dhammaṃ kevalaṃ saddhāmattakena sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti; addhā āḷāro kālāmo imaṃ dhammaṃ jānaṃ passaṃ viharatī’ti.
緬 2.428已對照

“婆羅墮婆闍,於是我便前往阿羅邏·迦羅摩之處;到了之後,我對阿羅邏·迦羅摩這樣說——‘迦羅摩賢友,您是到什麼程度而宣說“我以自己的證智作證、成就這法而住”的呢?’婆羅墮婆闍,這樣說時,阿羅邏·迦羅摩宣說了無所有處。婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘不只是阿羅邏·迦羅摩有信,我也有信;不只是阿羅邏·迦羅摩有精進……乃至……念……定……慧,我也有慧。我何不為了作證阿羅邏·迦羅摩所宣說“我以自己的證智作證、成就而住”的那個法,而致力精勤呢?’婆羅墮婆闍,我不久、很快便以自己的證智作證、成就那法而住了。婆羅墮婆闍,於是我便前往阿羅邏·迦羅摩之處;到了之後,我對阿羅邏·迦羅摩這樣說——‘迦羅摩賢友,您是到這個程度而宣說以自己的證智作證、成就這法的嗎?’‘賢友,我正是到這個程度而宣說以自己的證智作證、成就這法的。’‘賢友,我也是到這個程度而以自己的證智作證、成就這法而住的。’‘賢友,我們有所得啊!賢友,我們所得甚善啊——我們竟見到具壽這樣的同梵行者(sabrahmacārī)。如是,我以自己的證智作證、成就而宣說的那個法,您也以自己的證智作證、成就而住;您以自己的證智作證、成就而住的那個法,我也以自己的證智作證、成就而宣說。如是,我所知的那個法,您也知;您所知的那個法,我也知。如是,我怎樣,您也怎樣;您怎樣,我也怎樣。賢友,來吧,如今我們兩人一同統領這個眾(gaṇa)。’婆羅墮婆闍,如是,阿羅邏·迦羅摩身為我的老師,卻把身為弟子的我安立在與自己完全平等[的地位],並且以隆重的供養供養我。婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘這法不導向厭離、不[導向]離貪、不[導向]滅、不[導向]寂止、不[導向]證智、不[導向]正覺、不[導向]涅槃,而只[導向]無所有處之生。’婆羅墮婆闍,我便不滿足於那法,厭離那法而離去了。

‘‘Atha khvāhaṃ, bhāradvāja, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘kittāvatā no, āvuso kālāma, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti? Evaṃ vutte, bhāradvāja, āḷāro kālāmo ākiñcaññāyatanaṃ pavedesi. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘na kho āḷārasseva kālāmassa atthi saddhā, mayhaṃpatthi saddhā; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi vīriyaṃ…pe… sati… samādhi… paññā, mayhaṃpatthi paññā. Yaṃnūnāhaṃ yaṃ dhammaṃ āḷāro kālāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṃ. Atha khvāhaṃ, bhāradvāja, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘ettāvatā no, āvuso kālāma, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti? ‘Ettāvatā kho ahaṃ, āvuso, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemī’ti. ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti. ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṃ no, āvuso, ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ passāma. Iti yāhaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi taṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi tamahaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi. Iti yāhaṃ dhammaṃ jānāmi taṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi, yaṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi tamahaṃ dhammaṃ jānāmi. Iti yādiso ahaṃ tādiso tuvaṃ, yādiso tuvaṃ tādiso ahaṃ. Ehi dāni, āvuso, ubhova santā imaṃ gaṇaṃ pariharāmā’ti. Iti kho, bhāradvāja, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno attano antevāsiṃ maṃ samānaṃ attanā samasamaṃ ṭhapesi, uḷārāya ca maṃ pūjāya pūjesi. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘nāyaṃ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā’ti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, taṃ dhammaṃ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṃ.
476緬 2.429已對照

四七六、“婆羅墮婆闍,我為求何者是善、遍求無上寂靜殊勝之處,便前往鬱陀迦·羅摩子(Udaka Rāmaputta)之處;到了之後,我對鬱陀迦·羅摩子這樣說——‘賢友,我願在這法與律中行梵行。’婆羅墮婆闍,這樣說時,鬱陀迦·羅摩子對我這樣說——‘具壽請住下;這法是這樣的:有智之人在其中不久便能以自己的證智作證、成就其自己老師的[所證]而住。’婆羅墮婆闍,我不久、很快便通曉了那法。婆羅墮婆闍,我僅以那樣動動嘴唇、復說言語的程度,便說著知論與長老論,並且我自己與別人都自稱‘我知、我見’。婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘羅摩(Rāma)宣說這法“我以自己的證智作證、成就而住”,並不只是以單單的信;羅摩必定是知著、見著這法而住過的。’婆羅墮婆闍,於是我便前往鬱陀迦·羅摩子之處;到了之後,我對鬱陀迦·羅摩子這樣說——‘賢友,羅摩是到什麼程度而宣說“我以自己的證智作證、成就這法而住”的呢?’婆羅墮婆闍,這樣說時,鬱陀迦·羅摩子宣說了非想非非想處。婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘不只是羅摩曾有信,我也有信;不只是羅摩曾有精進……乃至……念……定……慧,我也有慧。我何不為了作證羅摩所宣說“我以自己的證智作證、成就而住”的那個法,而致力精勤呢?’婆羅墮婆闍,我不久、很快便以自己的證智作證、成就那法而住了。

476. ‘‘So kho ahaṃ, bhāradvāja, kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘icchāmahaṃ, āvuso [passa ma. ni. 1.278 pāsarāsisutte], imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’nti. Evaṃ vutte, bhāradvāja, udako rāmaputto maṃ etadavoca – ‘viharatāyasmā. Tādiso ayaṃ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṃ ācariyakaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ pariyāpuṇiṃ. So kho ahaṃ, bhāradvāja, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ‘ñāṇavādañca vadāmi, theravādañca jānāmi, passāmī’ti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘na kho rāmo imaṃ dhammaṃ kevalaṃ saddhāmattakena sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi; addhā rāmo imaṃ dhammaṃ jānaṃ passaṃ vihāsī’ti. Atha khvāhaṃ, bhāradvāja, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘kittāvatā no, āvuso, rāmo imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti? Evaṃ vutte, bhāradvāja, udako rāmaputto nevasaññānāsaññāyatanaṃ pavedesi. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘na kho rāmasseva ahosi saddhā, mayhaṃpatthi saddhā; na kho rāmasseva ahosi vīriyaṃ…pe… sati… samādhi… paññā, mayhaṃpatthi paññā. Yaṃnūnāhaṃ yaṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṃ.
已對照

“婆羅墮婆闍,於是我便前往鬱陀迦·羅摩子之處;到了之後,我對鬱陀迦·羅摩子這樣說——‘賢友,羅摩是到這個程度而宣說以自己的證智作證、成就這法的嗎?’‘賢友,羅摩正是到這個程度而宣說以自己的證智作證、成就這法的。’‘賢友,我也是到這個程度而以自己的證智作證、成就這法而住的。’‘賢友,我們有所得啊!賢友,我們所得甚善啊——我們竟見到具壽這樣的同梵行者。如是,羅摩以自己的證智作證、成就而宣說的那個法,您也以自己的證智作證、成就而住;您以自己的證智作證、成就而住的那個法,羅摩也以自己的證智作證、成就而宣說。如是,羅摩所證知的那個法,您也知;您所知的那個法,羅摩也曾證知。如是,羅摩曾怎樣,您也怎樣;您怎樣,羅摩也曾怎樣。賢友,來吧,如今就由您來統領這個眾。’婆羅墮婆闍,如是,鬱陀迦·羅摩子身為我的同梵行者,卻把我安立在老師之位,並且以隆重的供養供養我。婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘這法不導向厭離、不[導向]離貪、不[導向]滅、不[導向]寂止、不[導向]證智、不[導向]正覺、不[導向]涅槃,而只[導向]非想非非想處之生。’婆羅墮婆闍,我便不滿足於那法,厭離那法而離去了。

‘‘Atha khvāhaṃ, bhāradvāja, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘ettāvatā no, āvuso, rāmo imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti? ‘Ettāvatā kho, āvuso, rāmo imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti. ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti. ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṃ no, āvuso, ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ passāma. Iti yaṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi taṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi taṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi. Iti yaṃ dhammaṃ rāmo abhiññāsi taṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi, yaṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi taṃ dhammaṃ rāmo abhiññāsi. Iti yādiso rāmo ahosi tādiso tuvaṃ, yādiso tuvaṃ tādiso rāmo ahosi. Ehi dāni, āvuso, tuvaṃ imaṃ gaṇaṃ pariharā’ti. Iti kho, bhāradvāja, udako rāmaputto sabrahmacārī me samāno ācariyaṭṭhāne maṃ ṭhapesi, uḷārāya ca maṃ pūjāya pūjesi. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘nāyaṃ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, yāvadeva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyā’ti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, taṃ dhammaṃ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṃ.
477緬 2.430已對照

四七七、“婆羅墮婆闍,我為求何者是善、遍求無上寂靜殊勝之處,便在摩揭陀(Magadha)依次遊行,來到了優樓頻螺(Uruvelā)的軍村(Senānigama)。在那裡我見到一片可喜的地方、一座令人淨信的叢林、一條流著清淨而有好渡口的可喜之河,四周還有可行[乞]的村落。婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘諸位,這地方實在可喜,這叢林令人淨信,這河流著清淨而有好渡口、可喜,四周還有可行[乞]的村落。這對於欲求精勤的良家子的精勤,實在是足夠了。’婆羅墮婆闍,我便就在那裡坐下——[心想]‘這[地方]足以精勤了’。婆羅墮婆闍,而且有三個譬喻現起於我[心中],是稀有的、前所未聞的。

477. ‘‘So kho ahaṃ, bhāradvāja, kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno magadhesu anupubbena cārikaṃ caramāno yena uruveḷā senānigamo tadavasariṃ. Tatthaddasaṃ ramaṇīyaṃ bhūmibhāgaṃ, pāsādikañca vanasaṇḍaṃ, nadiñca sandantiṃ setakaṃ supatitthaṃ ramaṇīyaṃ, samantā ca gocaragāmaṃ. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘ramaṇīyo vata, bho, bhūmibhāgo, pāsādiko ca vanasaṇḍo, nadī ca sandati setakā supatitthā ramaṇīyā, samantā ca gocaragāmo. Alaṃ vatidaṃ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāyā’ti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, tattheva nisīdiṃ – ‘alamidaṃ padhānāyā’ti. Apissu maṃ, bhāradvāja, tisso upamā paṭibhaṃsu anacchariyā pubbe assutapubbā.
已對照

“婆羅墮婆闍,猶如一塊溼而有脂液(sasneha)的木,被置於水中。這時有人拿著上鑽木(uttarāraṇī)前來——[心想]‘我要生起火,我要顯現出熱焰。’婆羅墮婆闍,你認為怎樣?那人拿著上鑽木鑽那塊溼而有脂液、又被置於水中的木,能生起火、顯現出熱焰嗎?”“並非如此,喬達摩尊師。這是什麼緣故呢?喬達摩尊師,因為那塊木是溼而有脂液的,而且還被置於水中。那人只會分得疲勞與惱害(vighāta)罷了。”“婆羅墮婆闍,正是這樣:凡是那些沙門或婆羅門,身與心都還未遠離諸欲而住,而他們對諸欲的欲欲(kāmacchanda)、欲愛戀(kāmasneha)、欲迷醉(kāmamucchā)、欲渴(kāmapipāsā)、欲熱惱(kāmapariḷāha)在內心還未善斷、還未善止息——那麼,這些沙門婆羅門尊師縱然感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到見、得到無上正覺;這些沙門婆羅門尊師縱然不感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到見、得到無上正覺。婆羅墮婆闍,這就是現起於我[心中]的第一個譬喻,是稀有的、前所未聞的。

‘‘Seyyathāpi, bhāradvāja, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ udake nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, bhāradvāja, api nu so puriso amuṃ allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ udake nikkhittaṃ uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama. Taṃ kissa hetu? Aduñhi, bho gotama, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, tañca pana udake nikkhittaṃ; yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhāradvāja, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi avūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṃ na suppahīno hoti na suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No capi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, bhāradvāja, paṭhamā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.
478緬 2.431已對照

四七八、“婆羅墮婆闍,又有第二個譬喻現起於我[心中],是稀有的、前所未聞的。婆羅墮婆闍,猶如一塊溼而有脂液的木,被置於遠離水的陸地上。這時有人拿著上鑽木前來——[心想]‘我要生起火,我要顯現出熱焰。’婆羅墮婆闍,你認為怎樣?那人拿著上鑽木鑽那塊溼而有脂液、被置於遠離水的陸地上的木,能生起火、顯現出熱焰嗎?”“並非如此,喬達摩尊師。這是什麼緣故呢?喬達摩尊師,因為那塊木是溼而有脂液的,縱然被置於遠離水的陸地上。那人只會分得疲勞與惱害罷了。”“婆羅墮婆闍,正是這樣:凡是那些沙門或婆羅門,身與心雖已遠離諸欲而住,而他們對諸欲的欲欲、欲愛戀、欲迷醉、欲渴、欲熱惱在內心還未善斷、還未善止息——那麼,這些沙門婆羅門尊師縱然感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到見、得到無上正覺;這些沙門婆羅門尊師縱然不感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到見、得到無上正覺。婆羅墮婆闍,這就是現起於我[心中]的第二個譬喻,是稀有的、前所未聞的。

478. ‘‘Aparāpi kho maṃ, bhāradvāja, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Seyyathāpi, bhāradvāja, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ ārakā udakā thale nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, bhāradvāja, api nu so puriso amuṃ allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ ārakā udakā thale nikkhittaṃ uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama. Taṃ kissa hetu? Aduñhi, bho gotama, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, kiñcāpi ārakā udakā thale nikkhittaṃ; yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhāradvāja, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṃ na suppahīno hoti na suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, bhāradvāja, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.
479已對照

四七九、“婆羅墮婆闍,又有第三個譬喻現起於我[心中],是稀有的、前所未聞的。婆羅墮婆闍,猶如一塊枯乾(koḷāpa)的幹木,被置於遠離水的陸地上。這時有人拿著上鑽木前來——[心想]‘我要生起火,我要顯現出熱焰。’婆羅墮婆闍,你認為怎樣?那人拿著上鑽木鑽那塊枯乾的幹木、被置於遠離水的陸地上的[木],能生起火、顯現出熱焰嗎?”“是的,喬達摩尊師。這是什麼緣故呢?喬達摩尊師,因為那塊木是枯乾的幹木,而且被置於遠離水的陸地上。”“婆羅墮婆闍,正是這樣:凡是那些沙門或婆羅門,身與心都已遠離諸欲而住,而他們對諸欲的欲欲、欲愛戀、欲迷醉、欲渴、欲熱惱在內心已善斷、已善止息——那麼,這些沙門婆羅門尊師縱然感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也堪能得到智、得到見、得到無上正覺;這些沙門婆羅門尊師縱然不感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也堪能得到智、得到見、得到無上正覺。婆羅墮婆闍,這就是現起於我[心中]的第三個譬喻,是稀有的、前所未聞的。婆羅墮婆闍,這三個譬喻就是這樣現起於我[心中]的,是稀有的、前所未聞的。

479. ‘‘Aparāpi kho maṃ, bhāradvāja, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Seyyathāpi, bhāradvāja, sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ ārakā udakā thale nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, bhāradvāja, api nu so puriso amuṃ sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ ārakā udakā thale nikkhittaṃ uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘Evaṃ bho gotama. Taṃ kissa hetu? Aduñhi, bho gotama, sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ, tañca pana ārakā udakā thale nikkhitta’’nti. ‘‘Evameva kho, bhāradvāja, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṃ suppahīno hoti suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, bhāradvāja, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Imā kho maṃ, bhāradvāja, tisso upamā paṭibhaṃsu anacchariyā pubbe assutapubbā.
480緬 2.432已對照

四八〇、“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我何不以齒[壓]齒(dantebhidantamādhāya)、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心呢?’婆羅墮婆闍,於是我便以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心。婆羅墮婆闍,當我以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心時,汗水從腋下滲出。婆羅墮婆闍,猶如強力之人抓住較弱之人的頭、或肩而遍制伏、遍壓迫、遍燒惱[他],婆羅墮婆闍,正是這樣——當我以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心時,汗水從腋下滲出。婆羅墮婆闍,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。

480. ‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ dantebhidantamādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇheyyaṃ abhinippīḷeyyaṃ abhisantāpeyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, dantebhidantamādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇhāmi abhinippīḷemi abhisantāpemi. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, dantebhidantamādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti. Seyyathāpi, bhāradvāja, balavā puriso dubbalataraṃ purisaṃ sīse vā gahetvā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya, evameva kho me, bhāradvāja, dantebhidantamādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti. Āraddhaṃ kho pana me, bhāradvāja, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā; sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
481已對照

四八一、“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪(appāṇakaṃ jhānaṃ)呢?’婆羅墮婆闍,於是我從口與鼻阻斷了出入息。婆羅墮婆闍,當我從口與鼻阻斷出入息時,由耳孔出去的風發出極大的聲響。猶如鼓動鐵匠的風箱時發出極大的聲響,婆羅墮婆闍,正是這樣——當我從口與鼻阻斷出入息時,由耳孔出去的風發出極大的聲響。婆羅墮婆闍,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。

481. ‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṃ nikkhamantānaṃ adhimatto saddo hoti. Seyyathāpi nāma kammāragaggariyā dhamamānāya adhimatto saddo hoti, evameva kho me, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṃ nikkhamantānaṃ adhimatto saddo hoti. Āraddhaṃ kho pana me, bhāradvāja, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā; sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
緬 2.433已對照

“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪呢?’婆羅墮婆闍,於是我從口、鼻與耳阻斷了出入息。婆羅墮婆闍,當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,猛烈的風攪擊著頭頂。婆羅墮婆闍,猶如強力之人用銳利的尖器鑽攪頭頂,婆羅墮婆闍,正是這樣——當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,猛烈的風攪擊著頭頂。婆羅墮婆闍,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti. Seyyathāpi, bhāradvāja, balavā puriso, tiṇhena sikharena muddhani abhimattheyya, evameva kho me, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti. Āraddhaṃ kho pana me, bhāradvāja, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā; sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
已對照

“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪呢?’婆羅墮婆闍,於是我從口、鼻與耳阻斷了出入息。婆羅墮婆闍,當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,頭上有猛烈的頭痛。婆羅墮婆闍,猶如強力之人用堅韌的皮帶在頭上給[人]纏頭之刑,婆羅墮婆闍,正是這樣——當[我]從口、鼻與耳阻斷出入息時,頭上有猛烈的頭痛。婆羅墮婆闍,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti. Seyyathāpi, bhāradvāja, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya, evameva kho, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti. Āraddhaṃ kho pana me, bhāradvāja, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā; sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
已對照

“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪呢?’婆羅墮婆闍,於是我從口、鼻與耳阻斷了出入息。婆羅墮婆闍,當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,猛烈的風絞割著腹部。婆羅墮婆闍,猶如熟練的屠牛者或屠牛者的弟子用銳利的屠牛刀絞割腹部,婆羅墮婆闍,正是這樣——當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,猛烈的風絞割著腹部。婆羅墮婆闍,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Seyyathāpi, bhāradvāja, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya, evameva kho me, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Āraddhaṃ kho pana me, bhāradvāja, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā; sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.
緬 2.434已對照

“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪呢?’婆羅墮婆闍,於是我從口、鼻與耳阻斷了出入息。婆羅墮婆闍,當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,身中有猛烈的燒灼。婆羅墮婆闍,猶如兩個強力之人抓住較弱之人的兩臂,在炭火坑上炙烤、遍炙烤[他],婆羅墮婆闍,正是這樣——當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,身中有猛烈的燒灼。婆羅墮婆闍,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。婆羅墮婆闍,而且諸天神見了我,便這樣說——‘沙門喬達摩已死了。’有些天神這樣說——‘沙門喬達摩沒有死,不過正在死去。’有些天神這樣說——‘沙門喬達摩沒有死,也不是正在死去;沙門喬達摩是阿羅漢,阿羅漢之住正是這樣的。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṃ ḍāho hoti. Seyyathāpi, bhāradvāja, dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃ samparitāpeyyuṃ, evameva kho me, bhāradvāja, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṃ ḍāho hoti. Āraddhaṃ kho pana me, bhāradvāja, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho, teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Apissu maṃ, bhāradvāja, devatā disvā evamāhaṃsu – ‘kālaṅkato samaṇo gotamo’ti. Ekaccā devatā evamāhaṃsu – ‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, api ca kālaṅkarotī’ti. Ekaccā devatā evamāhaṃsu – ‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, nāpi kālaṅkaroti; arahaṃ samaṇo gotamo, vihārotveva so arahato evarūpo hotī’ti.
已對照

“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我何不行道於完全斷食呢?’婆羅墮婆闍,於是諸天神前來對我這樣說——‘尊駕(mārisa),你不要行道於完全斷食。尊駕,你若行道於完全斷食,我們便從你的毛孔灌入天上的精味,你就靠那個維生。’婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘如果我自稱完全不食,而這些天神卻從毛孔灌入天上的精味,我又靠那個維生,那對我便成了妄語。’婆羅墮婆闍,於是我謝絕了那些天神,說‘夠了’。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjeyya’nti. Atha kho maṃ, bhāradvāja, devatā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘mā kho tvaṃ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajji. Sace kho tvaṃ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjissasi, tassa te mayaṃ dibbaṃ ojaṃ lomakūpehi ajjhohāressāma. Tāya tvaṃ yāpessasī’ti. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘ahañceva kho pana sabbaso ajajjitaṃ paṭijāneyyaṃ, imā ca me devatā dibbaṃ ojaṃ lomakūpehi ajjhohāreyyuṃ, tāya cāhaṃ yāpeyyaṃ. Taṃ mamassa musā’ti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, tā devatā paccācikkhāmi, ‘hala’nti vadāmi.
緬 2.435已對照

“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我何不一點一點地進食,一掬一掬地[進食]——或綠豆湯,或馬豆湯,或豌豆湯,或野豆湯呢?’婆羅墮婆闍,於是我便一點一點地進食,一掬一掬地[進食]——或綠豆湯,或馬豆湯,或豌豆湯,或野豆湯。婆羅墮婆闍,當我一點一點地進食、一掬一掬地[進食]——或綠豆湯,或馬豆湯,或豌豆湯,或野豆湯時,我的身體達到了極度消瘦。猶如阿私提迦(āsītika)[藤]之節或黑[藤]之節,我的肢體支節也正是這樣,全由於[飲食]極少之故。猶如駱駝的蹄,我的臀部也正是這樣,全由於[飲食]極少之故。猶如一串紡錘,我的脊骨也凹凸不平,全由於[飲食]極少之故。猶如舊堂朽壞斷折的椽子,我的肋骨也朽壞斷折,全由於[飲食]極少之故。猶如深井中的水星深深陷落而顯現,我眼窩中的眼珠也深深陷落而顯現,全由於[飲食]極少之故。猶如生割的苦瓠被風吹日曬而萎縮皺縮,我的頭皮也萎縮皺縮,全由於[飲食]極少之故。婆羅墮婆闍,我[想]‘我要摸一摸腹皮’,摸到的卻正是脊骨;[想]‘我要摸一摸脊骨’,摸到的卻正是腹皮——婆羅墮婆闍,全由於[飲食]極少之故,我的腹皮竟貼上了脊骨。婆羅墮婆闍,我[想]‘我要大便或小便’,卻就在那裡俯面倒下,全由於[飲食]極少之故。婆羅墮婆闍,我為撫慰這身體而以手揉摩肢體;婆羅墮婆闍,當我以手揉摩肢體時,根已腐爛的毛便從身上脫落,全由於[飲食]極少之故。婆羅墮婆闍,而且人們見了我,便這樣說——‘沙門喬達摩是黑的。’有些人這樣說——‘沙門喬達摩不是黑的,沙門喬達摩是黃褐的。’有些人這樣說——‘沙門喬達摩不是黑的,也不是黃褐的,沙門喬達摩是目求羅魚色之膚(maṅguracchavi)的。’婆羅墮婆闍,我原本那樣遍淨、潔白的膚色就這樣被毀壞了,全由於[飲食]極少之故。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhāreyyaṃ pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsa’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhāresiṃ pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsaṃ. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhārayato pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsaṃ, adhimattakasimānaṃ patto kāyo hoti. Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā, evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya; seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṃ, evamevassu me ānisadaṃ hoti tāyevappāhāratāya; seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī, evamevassu me piṭṭhikaṇṭako uṇṇatāvanato hoti tāyevappāhāratāya; seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti, evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya; seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti, evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya; seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena saṃphuṭito hoti sammilāto, evamevassu me sīsacchavi saṃphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya. So kho ahaṃ, bhāradvāja, ‘udaracchaviṃ parimasissāmī’ti piṭṭhikaṇṭakaṃyeva pariggaṇhāmi, ‘piṭṭhikaṇṭakaṃ parimasissāmī’ti udaracchaviṃyeva pariggaṇhāmi; yāvassu me, bhāradvāja, udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṃ allīnā hoti tāyevappāhāratāya. So kho ahaṃ, bhāradvāja, ‘vaccaṃ vā muttaṃ vā karissāmī’ti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya. So kho ahaṃ, bhāradvāja, imameva kāyaṃ assāsento pāṇinā gattāni anumajjāmi. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, pāṇinā gattāni anumajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā papatanti tāyevappāhāratāya. Apissu maṃ, bhāradvāja, manussā disvā evamāhaṃsu – ‘kāḷo samaṇo gotamo’ti. Ekacce manussā evamāhaṃsu – ‘na kāḷo samaṇo gotamo, sāmo samaṇo gotamo’ti. Ekacce manussā evamāhaṃsu – ‘na kāḷo samaṇo gotamo napi sāmo, maṅguracchavi samaṇo gotamo’ti; yāvassu me, bhāradvāja, tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto upahato hoti tāyevappāhāratāya.
482緬 2.436已對照

四八二、“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘凡是過去世的任何沙門或婆羅門所曾感受的由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其極]至此為最,再沒有超過這個的了。凡是未來世的任何沙門或婆羅門將要感受的由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其極]至此為最,再沒有超過這個的了。凡是現今的任何沙門或婆羅門所感受的由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其極]至此為最,再沒有超過這個的了。然而我以這辛辣的難行,並未證得上人法、足以為聖的殊勝智見。會不會有別的道通向正覺呢?’婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘而我記得:在父親釋迦[族]的農事[之處],我曾坐在清涼的閻浮樹蔭下,已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。會不會這個就是通向正覺的道呢?’婆羅墮婆闍,那時我生起了隨念之識(satānusāri viññāṇa)——‘正是這個才是通向正覺的道。’婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我為什麼要畏懼那種樂呢——那種樂是在諸欲之外、在諸不善法之外的啊。’婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘我不畏懼那種樂——那種樂是在諸欲之外、在諸不善法之外的。’

482. ‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘ye kho keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayiṃsu, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo; yepi hi keci anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayissanti, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo; yepi hi keci etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo. Na kho panāhaṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ. Siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti? Tassa mayhaṃ bhāradvāja, etadahosi – ‘abhijānāmi kho panāhaṃ pitu sakkassa kammante sītāya jambucchāyāya nisinno vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharitā. Siyā nu kho eso maggo bodhāyā’ti? Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, satānusāri viññāṇaṃ ahosi – ‘eseva maggo bodhāyā’ti. Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘kiṃ nu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi yaṃ taṃ sukhaṃ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti? Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘na kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi yaṃ taṃ sukhaṃ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti.
483緬 2.437已對照

四八三、“婆羅墮婆闍,那時我心裡這樣想——‘以這樣達到極度消瘦的身體,要證得那種樂是不容易的。我何不進食粗食——米飯與酸粥(odanakummāsa)呢?’婆羅墮婆闍,於是我進食了粗食——米飯與酸粥。婆羅墮婆闍,那時有五比丘(pañcavaggiyā bhikkhū)隨侍著我——[心想]‘沙門喬達摩將證得什麼法,他會告知我們的。’婆羅墮婆闍,而自從我進食了粗食——米飯與酸粥,那五比丘便厭離而離去了——[說]‘沙門喬達摩是耽於豐足者、已從精勤退失、已轉向豐足。’

“婆羅墮婆闍,我進食了粗食、恢復了體力之後,便已離諸欲……乃至……成就並住於初禪。尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,第二禪……第三禪……成就並住於第四禪。

“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於宿住隨念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)。我回憶起許多種宿住,即:一生、二生……乃至……如此,我回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。婆羅墮婆闍,這便是我在夜的初分所證得的第一明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。

483. ‘‘Tassa mayhaṃ, bhāradvāja, etadahosi – ‘na kho taṃ sukaraṃ sukhaṃ adhigantuṃ evaṃ adhimattakasimānaṃ pattakāyena. Yaṃnūnāhaṃ oḷārikaṃ āhāraṃ āhāreyyaṃ odanakummāsa’nti. So kho ahaṃ, bhāradvāja, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāresiṃ odanakummāsaṃ. Tena kho pana maṃ, bhāradvāja, samayena pañcavaggiyā bhikkhū paccupaṭṭhitā honti – ‘yaṃ kho samaṇo gotamo dhammaṃ adhigamissati taṃ no ārocessatī’ti. Yato kho ahaṃ, bhāradvāja, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāresiṃ odanakummāsaṃ, atha me te pañcavaggiyā bhikkhū nibbijja pakkamiṃsu – ‘bāhulliko samaṇo gotamo padhānavibbhanto āvatto bāhullāyā’ti.
‘‘So kho ahaṃ, bhāradvāja, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāretvā balaṃ gahetvā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ.
484緬 2.438已對照

四八四、“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於眾生死生智(sattānaṃ cutūpapātañāṇa)。我以清淨、超人的天眼(dibbacakkhu),看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去……乃至……婆羅墮婆闍,這便是我在夜的中分所證得的第二明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。

“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於漏盡智(āsavānaṃ khayañāṇa)。我如實了知‘此是苦’,如實了知‘此是苦之集’,如實了知‘此是苦之滅’,如實了知‘此是導至苦滅之道’;如實了知‘此是諸漏(āsava)’,如實了知‘此是漏之集’,如實了知‘此是漏之滅’,如實了知‘此是導至漏滅之道’。當我如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。我了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’婆羅墮婆闍,這便是我在夜的後分所證得的第三明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。”

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Ayaṃ kho me, bhāradvāja, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā, avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.
484. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi…pe… ayaṃ kho me, bhāradvāja, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā, avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.
‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ; ‘ime āsavā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ. Tassa me evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ ahosi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsiṃ. Ayaṃ kho me, bhāradvāja, rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā, avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato’’ti.
485PTS 2.213已對照

四八五、這樣說時,僧迦羅婆青年對世尊這樣說——“喬達摩尊師的精勤是[他人]未曾有的誓行(aṭṭhitavata),喬達摩尊師的精勤是善士的誓行(sappurisavata),正如阿羅漢、正等正覺者[所應有的]那樣。喬達摩尊師,究竟有諸天嗎?”“婆羅墮婆闍,這是我依處(ṭhānaso)而知的,即:增上天(adhideva)。”“喬達摩尊師,為什麼被問‘有諸天嗎’時,您卻說‘婆羅墮婆闍,這是我依處而知的,即:增上天’呢?喬達摩尊師,如此一來,[您的話]豈不是成了空虛的、虛妄的嗎?”“婆羅墮婆闍,被問‘有諸天嗎’時,凡是會說‘有諸天’的,凡是會說‘[諸天]是我依處而知的’的,在此,有智之人都應當一向地得出結論,即:‘有諸天。’”“那麼,喬達摩尊師為什麼不一開始就為我解答呢?”“婆羅墮婆闍,這在世間是以高聲公認的,即:‘有諸天。’”

485. Evaṃ vutte, saṅgāravo māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘aṭṭhitavataṃ [aṭṭhita vata (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhoto gotamassa padhānaṃ ahosi, sappurisavataṃ [sappurisa vata (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhoto gotamassa padhānaṃ ahosi; yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Kiṃ nu kho, bho gotama, atthi devā’’ti [adhidevāti (ka.) evaṃ sabbesu ‘atthi devā’tipadesu]? ‘‘Ṭhānaso metaṃ [kho panetaṃ (syā. kaṃ. ka.)], bhāradvāja, viditaṃ yadidaṃ – adhidevā’’ti [atthi devāti (sī. syā. kaṃ. pī.), atidevāti (?) evaṃ sabbesu ‘adhidevā’tipadesu]. ‘‘Kiṃ nu kho, bho gotama, ‘atthi devā’ti puṭṭho samāno ‘ṭhānaso metaṃ, bhāradvāja, viditaṃ yadidaṃ adhidevā’ti vadesi. Nanu, bho gotama, evaṃ sante tucchā musā hotī’’ti? ‘‘‘Atthi devā’ti, bhāradvāja, puṭṭho samāno ‘atthi devā’ti yo vadeyya, ‘ṭhānaso me viditā’ti [ṭhānaso viditā me viditāti (sī. syā. kaṃ. pī.), ṭhānaso me viditā atidevāti (?)] yo vadeyya; atha khvettha viññunā purisena ekaṃsena niṭṭhaṃ gantabbaṃ [gantuṃ (ka.), gantuṃ vā (syā. kaṃ.)] yadidaṃ – ‘atthi devā’’’ti. ‘‘Kissa pana me bhavaṃ gotamo ādikeneva na byākāsī’’ti [gotamo ādikeneva byākāsīti (ka.), gotamo atthi devāti na byākāsīti (?)]? ‘‘Uccena sammataṃ kho etaṃ, bhāradvāja, lokasmiṃ yadidaṃ – ‘atthi devā’’’ti.
486緬 2.439已對照

四八六、這樣說時,僧迦羅婆青年對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。我皈依那位喬達摩尊師、法與比丘僧團。願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

486. Evaṃ vutte, saṅgāravo māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti – evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
Saṅgāravasuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.
Brāhmaṇavaggo niṭṭhito pañcamo.
已對照

《僧迦羅婆經》終,[《婆羅門品》中之]第十[經]。

《婆羅門品》終,第五[品]。

其攝頌——

梵摩、施羅、阿攝惒,以及瞿吒目佉婆羅門;

旃吉、鬱瘦[歌邏]、陀然尼,婆私吒、須婆、[僧]迦羅婆。

這是諸品的攝頌——

居士品、比丘,名為遊方者的;

王品、婆羅門——此五[品]在《中部》(majjhimāgama)中。

Tassuddānaṃ –
Brahmāyu selassalāyano, ghoṭamukho ca brāhmaṇo;
Caṅkī esu dhanañjāni, vāseṭṭho subhagāravoti.
Idaṃ vaggānamuddānaṃ –
Vaggo gahapati bhikkhu, paribbājakanāmako;
Rājavaggo brāhmaṇoti, pañca majjhimaāgame.
Majjhimapaṇṇāsakaṃ samattaṃ.
已對照

《中分五十[經]》[至此]圓滿。