快樂巴利palinanda.cc

長部第5經 · 究羅檀頭經 Kūṭadantasutta

下載本經:PDFEPUB含新譯、巴利、譯註與義注復注中譯;新復注中譯未開工,不在其中

本經的全經級改動 3 條(不落在某一段上)▾
2026-09-06 · 新增義注全經譯出並裝載四欄頁面
依據:丙線七步;引詞從工作文件 root_zh 逐字取用
2026-09-06 · 新增復注 47 塊譯出(疑似參見塊 1 不譯),巴利 25803 字符
依據:丁線七步;引詞從工作文件 att_zh(義注中譯定稿)逐字取用
2026-09-07 · 我方誤譯setughāta-virati 作「斷橋離」;sampatta-virati 作「得遇離」 → 改作「正斷離」「遇緣離」
依據:復註明訓 Setu vuccati ariyamaggo(「橋」即聖道)、pāpadhammānaṃ samucchedavasena ghātana(以正斷摧毀諸惡法)、setughātavirati nāma ariyamaggavirati;字面讀法把方向搞反了

全部勘誤記錄 →

本經目錄5.究羅檀頭經(Kūṭadantasutta)佉紐摩多的婆羅門居士們究羅檀頭功德之論佛陀功德之論大勝王祭祀之論四資具八資具四資具三種方式十行相十六行相常施隨家之祭(niccadānaanukulayañña)究羅檀頭表明為優婆塞(upāsaka)作證須陀洹果(sotāpattiphala)

5.究羅檀頭經(Kūṭadantasutta)5. Kūṭadantasuttaṃ

佉紐摩多的婆羅門居士們Khāṇumatakabrāhmaṇagahapatikā

323PTS 1.127緬 1.120已對照

如是我聞:一時,世尊(Bhagavā)在摩揭陀國(Magadha)遊行,與約五百位比丘(bhikkhu)組成的大比丘僧團一起,抵達一座名為佉紐摩多(Khāṇumata)的摩揭陀國婆羅門(brāhmaṇa)村。在那裡,世尊住在佉紐摩多的庵婆羅提迦(Ambalaṭṭhikā)。那時,婆羅門究羅檀頭(Kūṭadanta)住在佉紐摩多,[該地]人口眾多,草料、薪木、水源俱全,穀物豐饒,是王家領地,為摩揭陀國王洗尼耶·頻婆娑羅(SeniyaBimbisāra)所賜的王家賞賜、梵分之地。那時,婆羅門究羅檀頭的大祭祀(mahāyañña)已經備辦:七百頭公牛(usabha)、七百頭小公牛(vacchatara)、七百頭小母牛(vacchatarī)、七百頭山羊(aja)與七百頭公綿羊(urabbha)都已被牽至祭柱,以供祭祀。

. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena khāṇumataṃ nāma magadhānaṃ brāhmaṇagāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ. Tena kho pana samayena kūṭadanto brāhmaṇo khāṇumataṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Tena kho pana samayena kūṭadantassa brāhmaṇassa mahāyañño upakkhaṭo hoti. Satta ca usabhasatāni satta ca vacchatarasatāni satta ca vacchatarīsatāni satta ca ajasatāni satta ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya.
324PTS 1.128已對照

佉紐摩多的婆羅門居士(gahapati)們聽說:“諸位,沙門(samaṇa)喬達摩(Gotama)——釋迦(sakya)子,從釋迦家族出家者——在摩揭陀國遊行,與約五百位比丘組成的大比丘僧團一起,已到達佉紐摩多,住在佉紐摩多的庵婆羅提迦。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢(arahant)、正等正覺者(sammāsambuddha)、明行具足(vijjācaraṇasampanna)、善逝(sugata)、世間解(lokavidū)、無上者、調御丈夫(anuttarapurisadammasārathi)、天人導師(satthādevamanussānaṃ)、佛陀(buddha)、世尊。’他自己以證智證知這個有諸天、魔(māra)、梵天(brahma)的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行(brahmacariya)。能夠見到這樣的阿羅漢,真是很好。”

. Assosuṃ kho khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi khāṇumataṃ anuppatto khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.
325已對照

於是,佉紐摩多的婆羅門居士們從佉紐摩多出來,成群結隊,前往庵婆羅提迦。

. Atha kho khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā khāṇumatā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamanti.
326緬 1.121已對照

那時,婆羅門究羅檀頭正在高樓上作日間休息。婆羅門究羅檀頭看見佉紐摩多的婆羅門居士們從佉紐摩多出來,成群結隊,前往庵婆羅提迦。見了之後,他喚來侍從官(khattā),問道:“侍從官,究竟為什麼佉紐摩多的婆羅門居士們從佉紐摩多出來,成群結隊,前往庵婆羅提迦呢?”

. Tena kho pana samayena kūṭadanto brāhmaṇo uparipāsāde divāseyyaṃ upagato hoti. Addasā kho kūṭadanto brāhmaṇo khāṇumatake brāhmaṇagahapatike khāṇumatā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamante. Disvā khattaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho, bho khatte, khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā khāṇumatā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamantī’’ti?
327已對照

“尊師,有沙門喬達摩——釋迦子,從釋迦家族出家者——在摩揭陀國遊行,與約五百位比丘組成的大比丘僧團一起,已到達佉紐摩多,住在佉紐摩多的庵婆羅提迦。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’他們就是為了見那位喬達摩尊師而前往的。”

. ‘‘Atthi kho, bho, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi khāṇumataṃ anuppatto, khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Tamete bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamantī’’ti.
328PTS 1.129已對照

那時,婆羅門究羅檀頭這樣想:“我曾聽說:‘沙門喬達摩知道三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就(tividhāyaññasampadāsoḷasaparikkhārā)。’而我並不知道三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就,我又想舉行大祭祀。讓我前往沙門喬達摩那裡,向他請問三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就吧。”

. Atha kho kūṭadantassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘sutaṃ kho pana metaṃ – ‘samaṇo gotamo tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ jānātī’ti. Na kho panāhaṃ jānāmi tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ. Icchāmi cāhaṃ mahāyaññaṃ yajituṃ. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ puccheyya’’nti.
329已對照

於是,婆羅門究羅檀頭喚來侍從官,說道:“那麼,侍從官,你去佉紐摩多的婆羅門居士們那裡;到了之後,對佉紐摩多的婆羅門居士們這樣說:‘諸位,婆羅門究羅檀頭這樣說:請諸位尊師稍候,婆羅門究羅檀頭也將前去見沙門喬達摩。’”“是的,尊師。”那位侍從官應諾婆羅門究羅檀頭後,前往佉紐摩多的婆羅門居士們那裡;到了之後,對佉紐摩多的婆羅門居士們說:“諸位,婆羅門究羅檀頭這樣說:‘請諸位尊師稍候,婆羅門究羅檀頭也將前去見沙門喬達摩。’”

. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo khattaṃ āmantesi – ‘‘tena hi, bho khatte, yena khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama. Upasaṅkamitvā khāṇumatake brāhmaṇagahapatike evaṃ vadehi – ‘kūṭadanto, bho, brāhmaṇo evamāha – ‘‘āgamentu kira bhavanto, kūṭadantopi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so khattā kūṭadantassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā khāṇumatake brāhmaṇagahapatike etadavoca – ‘‘kūṭadanto, bho, brāhmaṇo evamāha – ‘āgamentu kira bhonto, kūṭadantopi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti.

究羅檀頭功德之論Kūṭadantaguṇakathā

330緬 1.122已對照

那時,有數百位婆羅門住在佉紐摩多,[心想:]“我們將享用婆羅門究羅檀頭的大祭祀。”那些婆羅門聽說:“據說婆羅門究羅檀頭將前去見沙門喬達摩。”於是,那些婆羅門來到婆羅門究羅檀頭那裡。

. Tena kho pana samayena anekāni brāhmaṇasatāni khāṇumate paṭivasanti – ‘‘kūṭadantassa brāhmaṇassa mahāyaññaṃ anubhavissāmā’’ti. Assosuṃ kho te brāhmaṇā – ‘‘kūṭadanto kira brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti. Atha kho te brāhmaṇā yena kūṭadanto brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu.
331已對照

到了之後,對婆羅門究羅檀頭說:“究羅檀頭尊師真的將前去見沙門喬達摩嗎?”“諸位,我確實這樣想:‘我也要前去見沙門喬達摩。’”

. Upasaṅkamitvā kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘saccaṃ kira bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti? ‘‘Evaṃ kho me, bho, hoti – ‘ahampi samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmī’’’ti.
PTS 1.130已對照

“請究羅檀頭尊師不要前去見沙門喬達摩!究羅檀頭尊師不應當前去見沙門喬達摩。如果究羅檀頭尊師前去見沙門喬達摩,究羅檀頭尊師的聲譽將會減損,沙門喬達摩的聲譽將會增長。正因為究羅檀頭尊師的聲譽將會減損、沙門喬達摩的聲譽將會增長——就憑這一支[理由],究羅檀頭尊師就不應當前去見沙門喬達摩,而是沙門喬達摩才應當前來見究羅檀頭尊師。”

‘‘Mā bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkami. Na arahati bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Sace bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissati, bhoto kūṭadantassa yaso hāyissati, samaṇassa gotamassa yaso abhivaḍḍhissati. Yampi bhoto kūṭadantassa yaso hāyissati, samaṇassa gotamassa yaso abhivaḍḍhissati, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo tveva gotamo arahati bhavantaṃ kūṭadantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
已對照

“究羅檀頭尊師於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。正因為究羅檀頭尊師於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀——就憑這一支[理由],究羅檀頭尊師就不應當前去見沙門喬達摩,而是沙門喬達摩才應當前來見究羅檀頭尊師。”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi bhavaṃ kūṭadanto ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo tveva gotamo arahati bhavantaṃ kūṭadantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
已對照

“究羅檀頭尊師富裕,有大財富、大受用,有豐厚的錢財資具、豐厚的金銀……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtavittūpakaraṇo pahūtajātarūparajato…pe…
已對照

“究羅檀頭尊師是讀誦者、持聖典者,通達三吠陀(veda),及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相(mahāpurisalakkhaṇa)圓滿無缺……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo…pe…
緬 1.123已對照

“究羅檀頭尊師相貌俊美,令人喜見,令人淨信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,儀表可觀、見之不凡……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya…pe…
已對照

“究羅檀頭尊師是持戒者,戒行增上,具足增上的戒行……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato…pe…
已對照

“究羅檀頭尊師言語良善,善於言辭,具足文雅的言語——清晰流利、無有瑕疵,能令人了知義理……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe…
已對照

“究羅檀頭尊師是眾多人的老師及老師的老師,教授三百位青年讀誦聖典。又有眾多青年從各個方向、各個地區來到究羅檀頭尊師跟前,希求聖典,想要學習聖典……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto bahūnaṃ ācariyapācariyo tīṇi māṇavakasatāni mante vāceti, bahū kho pana nānādisā nānājanapadā māṇavakā āgacchanti bhoto kūṭadantassa santike mantatthikā mante adhiyitukāmā…pe…
已對照

“究羅檀頭尊師年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年;而沙門喬達摩既年輕,出家也未久……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. Samaṇo gotamo taruṇo ceva taruṇapabbajito ca…pe…
已對照

“究羅檀頭尊師受到摩揭陀國王洗尼耶·頻婆娑羅的恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已對照

“究羅檀頭尊師受到婆羅門沸伽羅娑羅(Pokkharasāti)的恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
PTS 1.131已對照

“究羅檀頭尊師住在佉紐摩多,[該地]人口眾多,草料、薪木、水源俱全,穀物豐饒,是王家領地,為摩揭陀國王洗尼耶·頻婆娑羅所賜的王家賞賜、梵分之地。正因為究羅檀頭尊師住在佉紐摩多——[該地]人口眾多,草料、薪木、水源俱全,穀物豐饒,是王家領地,為摩揭陀國王洗尼耶·頻婆娑羅所賜的王家賞賜、梵分之地——就憑這一支[理由],究羅檀頭尊師就不應當前去見沙門喬達摩,而是沙門喬達摩才應當前來見究羅檀頭尊師。”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto khāṇumataṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Yampi bhavaṃ kūṭadanto khāṇumataṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ, raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ kūṭadantaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.

佛陀功德之論Buddhaguṇakathā

332已對照

如是說時,婆羅門究羅檀頭對那些婆羅門說:

. Evaṃ vutte kūṭadanto brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca –
緬 1.124已對照

“那麼,諸位,請你們也聽我說:正是我們才應當前去見那位喬達摩尊師,而那位喬達摩尊師不應當前來見我們。諸位,沙門喬達摩於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。正因為沙門喬達摩於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀——就憑這一支[理由],那位喬達摩尊師就不應當前來見我們,而正是我們才應當前去見那位喬達摩尊師。”

‘‘Tena hi, bho, mamapi suṇātha, yathā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ, na tveva arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo khalu, bho, gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi, bho, samaṇo gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
已對照

“諸位,沙門喬達摩捨棄了眾多的親族而出家……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo mahantaṃ ñātisaṅghaṃ ohāya pabbajito…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩捨棄了大量的黃金錢財——埋藏在地下的與儲放在樓閣上的——而出家……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajito bhūmigatañca vehāsaṭṭhaṃ ca…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩正當年少,是髮色烏黑的青年,具足美好的青春,在人生的初期,便舍離俗家而出家,成為無家者……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo daharova samāno yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩在父母不願意、淚流滿面地哭泣之時,剃除鬚髮,披上袈裟(kāsāya)衣,舍離俗家而出家,成為無家者……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rudantānaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe…
PTS 1.132已對照

“諸位,沙門喬達摩相貌俊美,令人喜見,令人淨信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,儀表可觀、見之不凡……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya …pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩是持戒者,戒行聖潔,戒行善良,具足善良的戒行……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo sīlavā ariyasīlī kusalasīlī kusalasīlena samannāgato…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩言語良善,善於言辭,具足文雅的言語——清晰流利、無有瑕疵,能令人了知義理……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe…
緬 1.125已對照

“諸位,沙門喬達摩是眾多人的老師及老師的老師……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo bahūnaṃ ācariyapācariyo…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩已滅盡欲貪(kāmarāga),離於輕浮……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo khīṇakāmarāgo vigatacāpallo…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩是業論者、所作論者,對婆羅門人眾不懷惡意……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro brahmaññāya pajāya…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩從高貴的家族出家,即血統未雜的剎帝利(khattiya)家族……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo uccā kulā pabbajito asambhinnakhattiyakulā…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩從富裕的家族出家,即有大財富、大受用的家族……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo aḍḍhā kulā pabbajito mahaddhanā mahābhogā…pe…
已對照

“諸位,人們從其他國土、其他地方前來向沙門喬達摩請問問題……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā pañhaṃ pucchituṃ āgacchanti…pe…
已對照

“諸位,有數以千計的諸天(devatā)終生皈依了沙門喬達摩……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ anekāni devatāsahassāni pāṇehi saraṇaṃ gatāni…pe…
已對照

“諸位,關於沙門喬達摩,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ ti…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩具足三十二大丈夫相……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩是說‘來吧,歡迎!’者,言語親切,善於問候,不皺眉頭,面容開朗,總是先開口[攀談]……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo ehisvāgatavādī sakhilo sammodako abbhākuṭiko uttānamukho pubbabhāsī…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩受到四眾的恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo catunnaṃ parisānaṃ sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已對照

“諸位,許多諸天與人類對沙門喬達摩深懷淨信……乃至……”

‘‘Samaṇe khalu, bho, gotame bahū devā ca manussā ca abhippasannā…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩住在哪個村莊或市鎮,在那個村莊或市鎮,非人(amanussa)就不會惱害人們……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo yasmiṃ gāme vā nigame vā paṭivasati na tasmiṃ gāme vā nigame vā amanussā manusse viheṭhenti…pe…
緬 1.126已對照

“諸位,沙門喬達摩擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,在眾多派別的宗師(titthakara)中被稱為最上者。諸位,那些沙門、婆羅門的聲譽是以這樣或那樣的方式獲得的,而沙門喬達摩的聲譽卻不是這樣獲得的;沙門喬達摩的聲譽是以無上的明行成就而獲得的……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo saṅghī gaṇī gaṇācariyo puthutitthakarānaṃ aggamakkhāyati, yathā kho pana, bho, etesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yathā vā tathā vā yaso samudāgacchati, na hevaṃ samaṇassa gotamassa yaso samudāgato. Atha kho anuttarāya vijjācaraṇasampadāya samaṇassa gotamassa yaso samudāgato…pe…
PTS 1.133已對照

“諸位,摩揭陀國王洗尼耶·頻婆娑羅與兒子、妻子、隨從、大臣一起,終生皈依了沙門喬達摩……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā māgadho seniyo bimbisāro saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
已對照

“諸位,憍薩羅(Kosala)國王波斯匿(Pasenadi)與兒子、妻子、隨從、大臣一起,終生皈依了沙門喬達摩……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā pasenadi kosalo saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
已對照

“諸位,婆羅門沸伽羅娑羅與兒子、妻子、隨從、大臣一起,終生皈依了沙門喬達摩……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ brāhmaṇo pokkharasāti saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩受到摩揭陀國王洗尼耶·頻婆娑羅的恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩受到憍薩羅國王波斯匿的恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo rañño pasenadissa kosalassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩受到婆羅門沸伽羅娑羅的恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已對照

“諸位,沙門喬達摩已到達佉紐摩多,住在佉紐摩多的庵婆羅提迦。諸位,凡是來到我們村莊地界的沙門或婆羅門,都是我們的客人;對於客人,我們應當恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬。諸位,正因為沙門喬達摩已到達佉紐摩多,住在佉紐摩多的庵婆羅提迦,沙門喬達摩就是我們的客人;對於客人,我們應當恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬——就憑這一支[理由],那位喬達摩尊師就不應當前來見我們,而正是我們才應當前去見那位喬達摩尊師。諸位,我所通曉的那位喬達摩尊師的功德就只有這麼多,但那位喬達摩尊師並非僅有這麼多功德,因為那位喬達摩尊師的功德實是無量的。”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo khāṇumataṃ anuppatto khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ. Ye kho pana, bho, keci samaṇā vā brāhmaṇā vā amhākaṃ gāmakhettaṃ āgacchanti, atithī no te honti. Atithī kho panamhehi sakkātabbā garukātabbā mānetabbā pūjetabbā apacetabbā. Yampi, bho, samaṇo gotamo khāṇumataṃ anuppatto khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ, atithimhākaṃ samaṇo gotamo. Atithi kho panamhehi sakkātabbo garukātabbo mānetabbo pūjetabbo apacetabbo. Imināpaṅgena nārahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Ettake kho ahaṃ, bho, tassa bhoto gotamassa vaṇṇe pariyāpuṇāmi, no ca kho so bhavaṃ gotamo ettakavaṇṇo. Aparimāṇavaṇṇo hi so bhavaṃ gotamo’’ti.
333緬 1.127已對照

如是說時,那些婆羅門對婆羅門究羅檀頭說:“正如究羅檀頭尊師這樣稱說沙門喬達摩的功德,即使那位喬達摩尊師住在離這裡一百由旬(yojana)之處,有信心的良家之子也應當前去見他——哪怕要揹負乾糧袋[前往]。”[婆羅門究羅檀頭說:]“那麼,諸位,我們全體都前去見沙門喬達摩吧。”

. Evaṃ vutte, te brāhmaṇā kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yathā kho bhavaṃ kūṭadanto samaṇassa gotamassa vaṇṇe bhāsati, ito cepi so bhavaṃ gotamo yojanasate viharati, alameva saddhena kulaputtena dassanāya upasaṅkamituṃ api puṭosenā’’ti. ‘‘Tena hi, bho, sabbeva mayaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmā’’ti.

大勝王祭祀之論Mahāvijitarājayaññakathā

334PTS 1.134已對照

於是,婆羅門究羅檀頭與龐大的婆羅門群眾一起,前往庵婆羅提迦世尊那裡;到了之後,與世尊互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。佉紐摩多的婆羅門居士們,有些禮敬世尊後坐在一旁;有些與世尊互相問候,交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁;有些向世尊合掌致敬後坐在一旁;有些報出名姓後坐在一旁;有些默然坐在一旁。

. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ yena ambalaṭṭhikā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Khāṇumatakāpi kho brāhmaṇagahapatikā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
335已對照

坐在一旁的婆羅門究羅檀頭對世尊說:“喬達摩尊師,我曾聽說:‘沙門喬達摩知道三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就。’而我並不知道三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就,我又想舉行大祭祀。若喬達摩尊師能為我開示三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就,那就好了。”

. Ekamantaṃ nisinno kho kūṭadanto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bho gotama – ‘samaṇo gotamo tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ jānātī’ti. Na kho panāhaṃ jānāmi tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ. Icchāmi cāhaṃ mahāyaññaṃ yajituṃ. Sādhu me bhavaṃ gotamo tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ desetū’’ti.
336緬 1.128已對照

“那麼,婆羅門,你要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊師。”婆羅門究羅檀頭回答世尊。世尊這樣說:“婆羅門,從前有一位名叫大勝王(Mahāvijita)的國王,富裕,有大財富、大受用,有豐厚的金銀、豐厚的錢財資具、豐厚的錢財穀物,國庫與穀倉充實盈滿。婆羅門,那時,大勝王獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘我已獲得了廣大的人間財富,征服了廣大的大地而住於其中。讓我來舉行大祭祀吧,那將使我長久得利益、安樂。’”

. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, suṇāhi sādhukaṃ manasikarohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho kūṭadanto brāhmaṇo bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa, rājā mahāvijito nāma ahosi aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Atha kho, brāhmaṇa, rañño mahāvijitassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘adhigatā kho me vipulā mānusakā bhogā, mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasāmi, yaṃnūnāhaṃ mahāyaññaṃ yajeyyaṃ, yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti.
337PTS 1.135已對照

於是,婆羅門,大勝王喚來國師婆羅門(purohitabrāhmaṇa),對他說:“婆羅門,我在此獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘我已獲得了廣大的人間財富,征服了廣大的大地而住於其中。讓我來舉行大祭祀吧,那將使我長久得利益、安樂。’婆羅門,我想舉行大祭祀。願尊師教導我,使我長久得利益、安樂。”

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, rājā mahāvijito purohitaṃ brāhmaṇaṃ āmantetvā etadavoca – ‘idha mayhaṃ, brāhmaṇa, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – adhigatā kho me vipulā mānusakā bhogā, mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasāmi. Yaṃnūnāhaṃ mahāyaññaṃ yajeyyaṃ yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. Icchāmahaṃ, brāhmaṇa, mahāyaññaṃ yajituṃ. Anusāsatu maṃ bhavaṃ yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’’ti.
338PTS 1.136緬 1.129已對照

如是說時,婆羅門,國師婆羅門對大勝王說:“尊王的國土仍有荊棘,仍有逼迫:可見有劫掠村莊的,可見有劫掠市鎮的,可見有劫掠城市的,可見有攔路搶劫的。尊王若在這樣仍有荊棘、仍有逼迫的國土上徵收賦稅,尊王就是在做不應做的事。尊王或許會這樣想:‘我將以處死、囚禁、罰沒、譴責或流放,根除這盜賊之患!’然而這盜賊之患並不能這樣正確地根除:那些被殺之餘的殘存者,日後仍會惱害國王的國土。唯有依靠這樣的安排,這盜賊之患才能正確地根除:凡在尊王的國土上勤勉於農耕與牧牛的人,願尊王供給他們種子與食糧;凡在尊王的國土上勤勉於商業的人,願尊王供給他們資本;凡在尊王的國土上勤勉於王家公務的人,願尊王發給他們食糧與俸祿。這些人各自專心於自己的工作,就不會惱害國王的國土;國王將有巨大的積聚;國土安穩而立,沒有荊棘,沒有逼迫;人們歡喜悅樂,讓孩子在懷中舞躍,想必將敞開家門而住。”“是的,尊師。”婆羅門,大勝王應諾國師婆羅門後,凡在國王的國土上勤勉於農耕與牧牛的人,大勝王便供給他們種子與食糧;凡在國王的國土上勤勉於商業的人,大勝王便供給他們資本;凡在國王的國土上勤勉於王家公務的人,大勝王便發給他們食糧與俸祿。於是,這些人各自專心於自己的工作,不再惱害國王的國土;國王有了巨大的積聚;國土安穩而立,沒有荊棘,沒有逼迫;人們歡喜悅樂,讓孩子在懷中舞躍,想必敞開家門而住。於是,婆羅門,大勝王喚來國師婆羅門,對他說:“尊師,我的盜賊之患已被根除;依靠尊師的安排,我有了巨大的積聚;國土安穩而立,沒有荊棘,沒有逼迫;人們歡喜悅樂,讓孩子在懷中舞躍,想必敞開家門而住。婆羅門,我想舉行大祭祀。願尊師教導我,使我長久得利益、安樂。”

. ‘‘Evaṃ vutte, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rājānaṃ mahāvijitaṃ etadavoca – ‘bhoto kho rañño janapado sakaṇṭako sauppīḷo, gāmaghātāpi dissanti, nigamaghātāpi dissanti, nagaraghātāpi dissanti, panthaduhanāpi dissanti. Bhavaṃ kho pana rājā evaṃ sakaṇṭake janapade sauppīḷe balimuddhareyya, akiccakārī assa tena bhavaṃ rājā. Siyā kho pana bhoto rañño evamassa – ‘‘ahametaṃ dassukhīlaṃ vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā pabbājanāya vā samūhanissāmī’’ti, na kho panetassa dassukhīlassa evaṃ sammā samugghāto hoti. Ye te hatāvasesakā bhavissanti, te pacchā rañño janapadaṃ viheṭhessanti. Api ca kho idaṃ saṃvidhānaṃ āgamma evametassa dassukhīlassa sammā samugghāto hoti. Tena hi bhavaṃ rājā ye bhoto rañño janapade ussahanti kasigorakkhe, tesaṃ bhavaṃ rājā bījabhattaṃ anuppadetu. Ye bhoto rañño janapade ussahanti vāṇijjāya, tesaṃ bhavaṃ rājā pābhataṃ anuppadetu. Ye bhoto rañño janapade ussahanti rājaporise, tesaṃ bhavaṃ rājā bhattavetanaṃ pakappetu. Te ca manussā sakammapasutā rañño janapadaṃ na viheṭhessanti; mahā ca rañño rāsiko bhavissati. Khemaṭṭhitā janapadā akaṇṭakā anuppīḷā. Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā maññe viharissantī’ti. ‘Evaṃ, bho’ti kho, brāhmaṇa, rājā mahāvijito purohitassa brāhmaṇassa paṭissutvā ye rañño janapade ussahiṃsu kasigorakkhe, tesaṃ rājā mahāvijito bījabhattaṃ anuppadāsi. Ye ca rañño janapade ussahiṃsu vāṇijjāya, tesaṃ rājā mahāvijito pābhataṃ anuppadāsi. Ye ca rañño janapade ussahiṃsu rājaporise, tesaṃ rājā mahāvijito bhattavetanaṃ pakappesi. Te ca manussā sakammapasutā rañño janapadaṃ na viheṭhiṃsu, mahā ca rañño rāsiko ahosi. Khemaṭṭhitā janapadā akaṇṭakā anuppīḷā manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā maññe vihariṃsu. Atha kho, brāhmaṇa, rājā mahāvijito purohitaṃ brāhmaṇaṃ āmantetvā etadavoca – ‘samūhato kho me bhoto dassukhīlo, bhoto saṃvidhānaṃ āgamma mahā ca me rāsiko. Khemaṭṭhitā janapadā akaṇṭakā anuppīḷā manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā maññe viharanti. Icchāmahaṃ brāhmaṇa mahāyaññaṃ yajituṃ. Anusāsatu maṃ bhavaṃ yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti.

四資具Catuparikkhāraṃ

339PTS 1.137緬 1.130已對照

“那麼,願尊王召告尊王國土上臣屬的剎帝利們——市鎮的與地方的:‘諸位,我想舉行大祭祀,請諸位尊師同意我,使我長久得利益、安樂。’願尊王召告尊王國土上的大臣與廷臣們——市鎮的與地方的……乃至……豪富的婆羅門們——市鎮的與地方的……乃至……殷實的居士們——市鎮的與地方的:‘諸位,我想舉行大祭祀,請諸位尊師同意我,使我長久得利益、安樂。’”“是的,尊師。”婆羅門,大勝王應諾國師婆羅門後,召告了國土上臣屬的剎帝利們——市鎮的與地方的:“諸位,我想舉行大祭祀,請諸位尊師同意我,使我長久得利益、安樂。”“願尊王舉行祭祀!大王,正是祭祀之時。”[又]召告了國土上的大臣與廷臣們——市鎮的與地方的……乃至……豪富的婆羅門們——市鎮的與地方的……乃至……殷實的居士們——市鎮的與地方的:“諸位,我想舉行大祭祀,請諸位尊師同意我,使我長久得利益、安樂。”“願尊王舉行祭祀!大王,正是祭祀之時。”如是,這四類同意者就成為那祭祀的資具。

. ‘‘Tena hi bhavaṃ rājā ye bhoto rañño janapade khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca te bhavaṃ rājā āmantayataṃ – ‘icchāmahaṃ, bho, mahāyaññaṃ yajituṃ, anujānantu me bhavanto yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. Ye bhoto rañño janapade amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca…pe… brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca…pe… gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca, te bhavaṃ rājā āmantayataṃ – ‘icchāmahaṃ, bho, mahāyaññaṃ yajituṃ, anujānantu me bhavanto yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. ‘Evaṃ, bho’ti kho, brāhmaṇa, rājā mahāvijito purohitassa brāhmaṇassa paṭissutvā ye rañño janapade khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca, te rājā mahāvijito āmantesi – ‘icchāmahaṃ, bho, mahāyaññaṃ yajituṃ, anujānantu me bhavanto yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. ‘Yajataṃ bhavaṃ rājā yaññaṃ, yaññakālo mahārājā’ti. Ye rañño janapade amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca…pe… brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca…pe… gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca, te rājā mahāvijito āmantesi – ‘icchāmahaṃ, bho, mahāyaññaṃ yajituṃ. Anujānantu me bhavanto yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. ‘Yajataṃ bhavaṃ rājā yaññaṃ, yaññakālo mahārājā’ti. Itime cattāro anumatipakkhā tasseva yaññassa parikkhārā bhavanti.

八資具Aṭṭha parikkhārā

340已對照

大勝王具足八支:他於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀;他相貌俊美,令人喜見,令人淨信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,儀表可觀、見之不凡;他富裕,有大財富、大受用,有豐厚的金銀、豐厚的錢財資具、豐厚的錢財穀物,國庫與穀倉充實盈滿;他有力量,具足順從、依教奉行的四支軍隊,想必能以威名懾伏敵對者;他有信心,是施與者,是布施主,門戶敞開,如同沙門、婆羅門、貧者、旅人、遊乞者、乞求者的井泉,廣作諸福;他是多聞者,於種種學問多所聽聞;他又了知各種所說的意義:“這是這句所說的意義,這是那句所說的意義”;他是智者、聰慧者,有能力思慮過去、未來、現在的義利。大勝王具足這八支。如是,這八支也成為那祭祀的資具。

. ‘‘Rājā mahāvijito aṭṭhahaṅgehi samannāgato, ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya; aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro; balavā caturaṅginiyā senāya samannāgato assavāya ovādapaṭikarāya sahati [patapati (sī. pī.), tapati (syā.)] maññe paccatthike yasasā; saddho dāyako dānapati anāvaṭadvāro samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ opānabhūto puññāni karoti; bahussuto tassa tassa sutajātassa, tassa tasseva kho pana bhāsitassa atthaṃ jānāti ‘ayaṃ imassa bhāsitassa attho ayaṃ imassa bhāsitassa attho’ti; paṇḍito, viyatto, medhāvī, paṭibalo, atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṃ. Rājā mahāvijito imehi aṭṭhahaṅgehi samannāgato. Iti imānipi aṭṭhaṅgāni tasseva yaññassa parikkhārā bhavanti.

四資具Catuparikkhāraṃ

341PTS 1.138緬 1.131已對照

國師婆羅門具足四支:他於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀;他是讀誦者、持聖典者,通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺;他是持戒者,戒行增上,具足增上的戒行;他是智者、聰慧者,在持祭勺者中位居第一或第二。國師婆羅門具足這四支。如是,這四支也成為那祭祀的資具。

. ‘‘Purohito [purohitopi (ka. sī. ka.)] brāhmaṇo catuhaṅgehi samannāgato. Ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena; ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo; sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato; paṇḍito viyatto medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Purohito brāhmaṇo imehi catūhaṅgehi samannāgato. Iti imāni cattāri aṅgāni tasseva yaññassa parikkhārā bhavanti.

三種方式Tisso vidhā

342已對照

於是,婆羅門,國師婆羅門在祭祀之前,為大勝王開示了三種方式:“尊王想舉行大祭祀時,或許會有某種懊悔:‘唉,我的大量財富將要耗損!’尊王不應作這種懊悔。尊王正在舉行大祭祀時,或許會有某種懊悔:‘唉,我的大量財富正在耗損!’尊王不應作這種懊悔。尊王已舉行大祭祀之後,或許會有某種懊悔:‘唉,我的大量財富已經耗損!’尊王不應作這種懊悔。”婆羅門,國師婆羅門在祭祀之前,為大勝王開示了這三種方式。

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa pubbeva yaññā tisso vidhā desesi. Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yiṭṭhukāmassa [yiṭṭhakāmassa (ka.)] kocideva vippaṭisāro – ‘mahā vata me bhogakkhandho vigacchissatī’ti, so bhotā raññā vippaṭisāro na karaṇīyo. Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vippaṭisāro – ‘mahā vata me bhogakkhandho vigacchatī’ti, so bhotā raññā vippaṭisāro na karaṇīyo. Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yiṭṭhassa kocideva vippaṭisāro – ‘mahā vata me bhogakkhandho vigato’ti, so bhotā raññā vippaṭisāro na karaṇīyo’’ti. Imā kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa pubbeva yaññā tisso vidhā desesi.

十行相Dasa ākārā

343PTS 1.139緬 1.132已對照

於是,婆羅門,國師婆羅門在祭祀之前,以十種行相為大勝王除去了對受施者們的懊悔:“將有殺害生命者來到尊王的祭祀,也有遠離殺害生命者。其中凡是殺害生命者,其[果報]唯歸他們自身;其中凡是遠離殺害生命者,願尊王為他們而祭祀,願尊王舍施,願尊王歡喜,唯願尊王令內心淨信。將有行不與取者來到尊王的祭祀,也有遠離不與取者……乃至……有行欲邪行者,也有遠離欲邪行者……有說虛妄語者,也有遠離虛妄語者……有說離間語者,也有遠離離間語者……有說粗惡語者,也有遠離粗惡語者……有說雜穢語者,也有遠離雜穢語者……有心懷貪欲者,也有不懷貪欲者……有心懷瞋恚者,也有心無瞋恚者……有持邪見者,也有持正見者……。其中凡是持邪見者,其[果報]唯歸他們自身;其中凡是持正見者,願尊王為他們而祭祀,願尊王舍施,願尊王歡喜,唯願尊王令內心淨信。”婆羅門,國師婆羅門在祭祀之前,以這十種行相為大勝王除去了對受施者們的懊悔。

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa pubbeva yaññā dasahākārehi paṭiggāhakesu vippaṭisāraṃ paṭivinesi. ‘Āgamissanti kho bhoto yaññaṃ pāṇātipātinopi pāṇātipātā paṭiviratāpi. Ye tattha pāṇātipātino, tesaññeva tena. Ye tattha pāṇātipātā paṭiviratā, te ārabbha yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu. Āgamissanti kho bhoto yaññaṃ adinnādāyinopi adinnādānā paṭiviratāpi…pe… kāmesu micchācārinopi kāmesumicchācārā paṭiviratāpi… musāvādinopi musāvādā paṭiviratāpi… pisuṇavācinopi pisuṇāya vācāya paṭiviratāpi… pharusavācinopi pharusāya vācāya paṭiviratāpi… samphappalāpinopi samphappalāpā paṭiviratāpi … abhijjhālunopi anabhijjhālunopi… byāpannacittāpi abyāpannacittāpi… micchādiṭṭhikāpi sammādiṭṭhikāpi…. Ye tattha micchādiṭṭhikā, tesaññeva tena. Ye tattha sammādiṭṭhikā, te ārabbha yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetū’ti. Imehi kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa pubbeva yaññā dasahākārehi paṭiggāhakesu vippaṭisāraṃ paṭivinesi.

十六行相Soḷasa ākārā

344已對照

於是,婆羅門,當大勝王正在舉行大祭祀時,國師婆羅門以十六種行相對國王的心開示、勸導、激勵、令歡喜:“尊王正在舉行大祭祀時,或許會有人這樣評說:‘大勝王舉行大祭祀,卻沒有召告臣屬的剎帝利們——市鎮的與地方的,而尊王竟舉行這樣的大祭祀。’然而於法而言,不存在能這樣評說尊王的人。尊王確已召告了臣屬的剎帝利們——市鎮的與地方的。願尊王由此了知這一點:願尊王祭祀,願尊王舍施,願尊王歡喜,唯願尊王令內心淨信。

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa mahāyaññaṃ yajamānassa soḷasahākārehi cittaṃ sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati, no ca kho tassa āmantitā khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca; atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhotā kho pana raññā āmantitā khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
已對照

“尊王正在舉行大祭祀時,或許會有人這樣評說:‘大勝王舉行大祭祀,卻沒有召告大臣與廷臣們——市鎮的與地方的……乃至……豪富的婆羅門們——市鎮的與地方的……乃至……殷實的居士們——市鎮的與地方的,而尊王竟舉行這樣的大祭祀。’然而於法而言,不存在能這樣評說尊王的人。尊王確已召告了殷實的居士們——市鎮的與地方的。願尊王由此了知這一點:願尊王祭祀,願尊王舍施,願尊王歡喜,唯願尊王令內心淨信。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati, no ca kho tassa āmantitā amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca…pe… brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca…pe… gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca, atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhotā kho pana raññā āmantitā gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
PTS 1.140緬 1.133已對照

“尊王正在舉行大祭祀時,或許會有人這樣評說:‘大勝王舉行大祭祀,他卻並非於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀,而尊王竟舉行這樣的大祭祀。’然而於法而言,不存在能這樣評說尊王的人。尊王確實於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。願尊王由此了知這一點:願尊王祭祀,願尊王舍施,願尊王歡喜,唯願尊王令內心淨信。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati, no ca kho ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhavaṃ kho pana rājā ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
已對照

“尊王正在舉行大祭祀時,或許會有人這樣評說:‘大勝王舉行大祭祀,他卻並非相貌俊美,令人喜見,令人淨信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,儀表可觀、見之不凡……乃至……並非富裕,有大財富、大受用,有豐厚的金銀、豐厚的錢財資具、豐厚的錢財穀物,國庫與穀倉充實盈滿……乃至……並非有力量,具足順從、依教奉行的四支軍隊,想必能以威名懾伏敵對者……乃至……並非有信心,是施與者,是布施主,門戶敞開,如同沙門、婆羅門、貧者、旅人、遊乞者、乞求者的井泉,廣作諸福……乃至……並非是多聞者,於種種學問多所聽聞……乃至……並非了知各種所說的意義——‘這是這句所說的意義,這是那句所說的意義’……乃至……並非是智者、聰慧者,有能力思慮過去、未來、現在的義利,而尊王竟舉行這樣的大祭祀。’然而於法而言,不存在能這樣評說尊王的人。尊王確實是智者、聰慧者,有能力思慮過去、未來、現在的義利。願尊王由此了知這一點:願尊王祭祀,願尊王舍施,願尊王歡喜,唯願尊王令內心淨信。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati no ca kho abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya…pe… no ca kho aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro…pe… no ca kho balavā caturaṅginiyā senāya samannāgato assavāya ovādapaṭikarāya sahati maññe paccatthike yasasā…pe… no ca kho saddho dāyako dānapati anāvaṭadvāro samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ opānabhūto puññāni karoti…pe… no ca kho bahussuto tassa tassa sutajātassa…pe… no ca kho tassa tasseva kho pana bhāsitassa atthaṃ jānāti ‘‘ayaṃ imassa bhāsitassa attho, ayaṃ imassa bhāsitassa attho’’ti…pe… no ca kho paṇḍito viyatto medhāvī paṭibalo atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṃ, atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhavaṃ kho pana rājā paṇḍito viyatto medhāvī paṭibalo atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṃ. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
PTS 1.141緬 1.134已對照

“尊王正在舉行大祭祀時,或許會有人這樣評說:‘大勝王舉行大祭祀,他的國師婆羅門卻並非於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀,而尊王竟舉行這樣的大祭祀。’然而於法而言,不存在能這樣評說尊王的人。尊王的國師婆羅門確實於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。願尊王由此了知這一點:願尊王祭祀,願尊王舍施,願尊王歡喜,唯願尊王令內心淨信。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati. No ca khvassa purohito brāhmaṇo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena; atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhoto kho pana rañño purohito brāhmaṇo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
已對照

“尊王正在舉行大祭祀時,或許會有人這樣評說:‘大勝王舉行大祭祀,他的國師婆羅門卻並非是讀誦者、持聖典者,通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺……乃至……他的國師婆羅門並非是持戒者,戒行增上,具足增上的戒行……乃至……他的國師婆羅門並非是智者、聰慧者,在持祭勺者中位居第一或第二,而尊王竟舉行這樣的大祭祀。’然而於法而言,不存在能這樣評說尊王的人。尊王的國師婆羅門確實是智者、聰慧者,在持祭勺者中位居第一或第二。願尊王由此了知這一點:願尊王祭祀,願尊王舍施,願尊王歡喜,唯願尊王令內心淨信。”婆羅門,國師婆羅門以這十六種行相,對正在舉行大祭祀的大勝王的心開示、勸導、激勵、令歡喜。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati. No ca khvassa purohito brāhmaṇo ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo…pe… no ca khvassa purohito brāhmaṇo sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato…pe… no ca khvassa purohito brāhmaṇo paṇḍito viyatto medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ, atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhoto kho pana rañño purohito brāhmaṇo paṇḍito viyatto medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetūti. Imehi kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa mahāyaññaṃ yajamānassa soḷasahi ākārehi cittaṃ sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi.
345緬 1.135已對照

婆羅門,在那場祭祀中,沒有牛被宰殺,沒有山羊與綿羊被宰殺,沒有雞與豬被宰殺,種種生類沒有遭到殺戮,沒有為祭柱而砍伐樹木,沒有為鋪祭草而割刈吉祥草。凡他那些稱為奴僕、僕役或傭工的人們,他們也不受刑杖脅迫,不受怖畏脅迫,沒有淚流滿面地哭泣著做準備工作。願意做的人才做,不願做的人就不做;願做什麼就做什麼,不願做什麼就不做什麼。那場祭祀僅以熟酥、油、生酥、酪、蜂蜜與糖蜜便告完成。

. ‘‘Tasmiṃ kho, brāhmaṇa, yaññe neva gāvo haññiṃsu, na ajeḷakā haññiṃsu, na kukkuṭasūkarā haññiṃsu, na vividhā pāṇā saṃghātaṃ āpajjiṃsu, na rukkhā chijjiṃsu yūpatthāya, na dabbhā lūyiṃsu barihisatthāya [parihiṃsatthāya (syā. ka. sī. ka.), parahiṃsatthāya (ka.)]. Yepissa ahesuṃ dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi na daṇḍatajjitā na bhayatajjitā na assumukhā rudamānā parikammāni akaṃsu. Atha kho ye icchiṃsu, te akaṃsu, ye na icchiṃsu, na te akaṃsu; yaṃ icchiṃsu, taṃ akaṃsu, yaṃ na icchiṃsu, na taṃ akaṃsu. Sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsi.
346PTS 1.142已對照

於是,婆羅門,臣屬的剎帝利們——市鎮的與地方的,大臣與廷臣們——市鎮的與地方的,豪富的婆羅門們——市鎮的與地方的,殷實的居士們——市鎮的與地方的,帶著眾多財物來到大勝王那裡,說:“陛下,這眾多的財物是專為陛下帶來的,願陛下收下它。”“夠了,諸位!我這些眾多的財物,也是以如法的賦稅積集而成;那些就歸你們吧,還請從這裡帶走更多!”他們被國王拒絕後,退到一旁,這樣共同商議:“我們把這些財物再帶回自己家中,這對我們不合適。大勝王正在舉行大祭祀,來吧,讓我們做他的隨祭者吧。”

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca, amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca, brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca, gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca pahūtaṃ sāpateyyaṃ ādāya rājānaṃ mahāvijitaṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘idaṃ, deva, pahūtaṃ sāpateyyaṃ devaññeva uddissābhataṃ, taṃ devo paṭiggaṇhātū’ti. ‘Alaṃ, bho, mamāpidaṃ pahūtaṃ sāpateyyaṃ dhammikena balinā abhisaṅkhataṃ; tañca vo hotu, ito ca bhiyyo harathā’ti. Te raññā paṭikkhittā ekamantaṃ apakkamma evaṃ samacintesuṃ – ‘na kho etaṃ amhākaṃ patirūpaṃ, yaṃ mayaṃ imāni sāpateyyāni punadeva sakāni gharāni paṭihareyyāma. Rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati, handassa mayaṃ anuyāgino homā’ti.
347已對照

於是,婆羅門,臣屬的剎帝利們——市鎮的與地方的,在祭場(yaññavāṭa)的東面設立了布施;大臣與廷臣們——市鎮的與地方的,在祭場的南面設立了布施;豪富的婆羅門們——市鎮的與地方的,在祭場的西面設立了布施;殷實的居士們——市鎮的與地方的,在祭場的北面設立了布施。

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, puratthimena yaññavāṭassa [yaññāvāṭassa (sī. pī. ka.)] khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca dānāni paṭṭhapesuṃ. Dakkhiṇena yaññavāṭassa amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca dānāni paṭṭhapesuṃ. Pacchimena yaññavāṭassa brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca dānāni paṭṭhapesuṃ. Uttarena yaññavāṭassa gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca dānāni paṭṭhapesuṃ.
已對照

婆羅門,在那些祭祀中,也沒有牛被宰殺,沒有山羊與綿羊被宰殺,沒有雞與豬被宰殺,種種生類沒有遭到殺戮,沒有為祭柱而砍伐樹木,沒有為鋪祭草而割刈吉祥草。凡他們那些稱為奴僕、僕役或傭工的人們,他們也不受刑杖脅迫,不受怖畏脅迫,沒有淚流滿面地哭泣著做準備工作。願意做的人才做,不願做的人就不做;願做什麼就做什麼,不願做什麼就不做什麼。那些祭祀也僅以熟酥、油、生酥、酪、蜂蜜與糖蜜便告完成。

‘‘Tesupi kho, brāhmaṇa, yaññesu neva gāvo haññiṃsu, na ajeḷakā haññiṃsu, na kukkuṭasūkarā haññiṃsu, na vividhā pāṇā saṃghātaṃ āpajjiṃsu, na rukkhā chijjiṃsu yūpatthāya, na dabbhā lūyiṃsu barihisatthāya. Yepi nesaṃ ahesuṃ dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi na daṇḍatajjitā na bhayatajjitā na assumukhā rudamānā parikammāni akaṃsu. Atha kho ye icchiṃsu, te akaṃsu, ye na icchiṃsu, na te akaṃsu; yaṃ icchiṃsu, taṃ akaṃsu, yaṃ na icchiṃsu na taṃ akaṃsu. Sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva te yaññā niṭṭhānamagamaṃsu.
PTS 1.143緬 1.136已對照

如是,四類同意者,具足八支的大勝王,具足四支的國師婆羅門,以及三種方式——婆羅門,這就稱為三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就。

‘‘Iti cattāro ca anumatipakkhā, rājā mahāvijito aṭṭhahaṅgehi samannāgato, purohito brāhmaṇo catūhaṅgehi samannāgato; tisso ca vidhā ayaṃ vuccati brāhmaṇa tividhā yaññasampadā soḷasaparikkhārā’’ti.
348已對照

如是說時,那些婆羅門喧譁起來,發出高聲、大聲:“啊,這樣的祭祀!啊,這樣的祭祀成就!”而婆羅門究羅檀頭卻默然而坐。於是,那些婆羅門對婆羅門究羅檀頭說:“為什麼究羅檀頭尊師不隨喜讚歎沙門喬達摩的善說為善說呢?”“諸位,我並非不隨喜讚歎沙門喬達摩的善說為善說。誰若不隨喜讚歎沙門喬達摩的善說為善說,他的頭就會裂開。諸位,不過我這樣想:沙門喬達摩並沒有這樣說:‘我如是聽聞’,或‘理應是如此’;沙門喬達摩只是說:‘當時是這樣,那時是如此。’諸位,因此我這樣想:‘當時,沙門喬達摩必定或是作為祭主的大勝王,或是作為那場祭祀司祭者的國師婆羅門。’喬達摩尊師是否證知:舉行了或司祭了這樣的祭祀,身壞命終之後,投生於善趣、天界呢?”“婆羅門,我證知:舉行了或司祭了這樣的祭祀,身壞命終之後,投生於善趣、天界。當時,我就是那位國師婆羅門,是那場祭祀的司祭者。”

. Evaṃ vutte, te brāhmaṇā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘aho yañño, aho yaññasampadā’’ti! Kūṭadanto pana brāhmaṇo tūṇhībhūtova nisinno hoti. Atha kho te brāhmaṇā kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘kasmā pana bhavaṃ kūṭadanto samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodatī’’ti? ‘‘Nāhaṃ, bho, samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodāmi. Muddhāpi tassa vipateyya, yo samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodeyya. Api ca me, bho, evaṃ hoti – samaṇo gotamo na evamāha – ‘evaṃ me suta’nti vā ‘evaṃ arahati bhavitu’nti vā; api ca samaṇo gotamo – ‘evaṃ tadā āsi, itthaṃ tadā āsi’ tveva bhāsati. Tassa mayhaṃ bho evaṃ hoti – ‘addhā samaṇo gotamo tena samayena rājā vā ahosi mahāvijito yaññassāmi purohito vā brāhmaṇo tassa yaññassa yājetā’ti. Abhijānāti pana bhavaṃ gotamo evarūpaṃ yaññaṃ yajitvā vā yājetvā vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjitāti’’? ‘‘Abhijānāmahaṃ, brāhmaṇa, evarūpaṃ yaññaṃ yajitvā vā yājetvā vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjitā, ahaṃ tena samayena purohito brāhmaṇo ahosiṃ tassa yaññassa yājetā’’ti.

常施隨家之祭(niccadānaanukulayañña)Niccadānaanukulayaññaṃ

349已對照

“喬達摩尊師,那麼,是否另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya tividhāya yaññasampadāya [tividhayaññasampadāya (ka.)] soḷasaparikkhārāya appaṭṭhataro [appatthataro (syā. kaṃ.)] ca appasamārambhataro [appasamārabbhataro (sī. pī. ka.)] ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
PTS 1.144緬 1.137已對照

“婆羅門,確實另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大的那種祭祀是什麼呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已對照

“婆羅門,凡是指定施與持戒出家者的那些常施隨家之祭——婆羅門,這種祭祀就比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Yāni kho pana tāni, brāhmaṇa, niccadānāni anukulayaññāni sīlavante pabbajite uddissa diyyanti; ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,是什麼因、什麼緣,使得那常施隨家之祭比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大呢?”

‘‘Ko nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo, yena taṃ niccadānaṃ anukulayaññaṃ imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcā’’ti?
已對照

“婆羅門,阿羅漢或已入阿羅漢道(arahattamagga)者不會前往那樣的祭祀。那是什麼原因呢?婆羅門,因為在那裡可以見到以棍棒擊打,也可以見到揪扼脖頸,所以阿羅漢或已入阿羅漢道者不會前往那樣的祭祀。婆羅門,而凡是指定施與持戒出家者的那些常施隨家之祭——婆羅門,阿羅漢或已入阿羅漢道者會前往那樣的祭祀。那是什麼原因呢?婆羅門,因為在那裡既見不到以棍棒擊打,也見不到揪扼脖頸,所以阿羅漢或已入阿羅漢道者會前往那樣的祭祀。婆羅門,這就是那因、那緣,使得那常施隨家之祭比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Na kho, brāhmaṇa, evarūpaṃ yaññaṃ upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā. Taṃ kissa hetu? Dissanti hettha, brāhmaṇa, daṇḍappahārāpi galaggahāpi, tasmā evarūpaṃ yaññaṃ na upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā. Yāni kho pana tāni, brāhmaṇa, niccadānāni anukulayaññāni sīlavante pabbajite uddissa diyyanti; evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, yaññaṃ upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā. Taṃ kissa hetu? Na hettha, brāhmaṇa, dissanti daṇḍappahārāpi galaggahāpi, tasmā evarūpaṃ yaññaṃ upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, hetu ayaṃ paccayo, yena taṃ niccadānaṃ anukulayaññaṃ imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcā’’ti.
350PTS 1.145已對照

“喬達摩尊師,那麼,是否另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就與這常施隨家之祭更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
緬 1.138已對照

“婆羅門,確實另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就與這常施隨家之祭更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就與這常施隨家之祭更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大的那種祭祀是什麼呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已對照

“婆羅門,凡有人指定給四方僧團(cātuddisasaṅgha)建造精舍(vihāra)——婆羅門,這種祭祀就比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就與這常施隨家之祭更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa vihāraṃ karoti, ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
351已對照

“喬達摩尊師,那麼,是否另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭與這精舍之施更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已對照

“婆羅門,確實另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭與這精舍之施更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭與這精舍之施更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大的那種祭祀是什麼呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
PTS 1.146已對照

“婆羅門,凡有人以淨信之心皈依(saraṇa)佛陀、皈依法(dhamma)、皈依僧團(saṅgha)——婆羅門,這種祭祀就比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭與這精舍之施更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, pasannacitto buddhaṃ saraṇaṃ gacchati, dhammaṃ saraṇaṃ gacchati, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchati; ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
352緬 1.139已對照

“喬達摩尊師,那麼,是否另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭、這精舍之施與這些皈依(saraṇagamana)更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已對照

“婆羅門,確實另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭、這精舍之施與這些皈依更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭、這精舍之施與這些皈依更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大的那種祭祀是什麼呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已對照

“婆羅門,凡有人以淨信之心受持諸學處(sikkhāpada)——離殺生、離不與取、離欲邪行、離虛妄語、離[導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類——婆羅門,這種祭祀就比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭、這精舍之施與這些皈依更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, pasannacitto sikkhāpadāni samādiyati – pāṇātipātā veramaṇiṃ, adinnādānā veramaṇiṃ, kāmesumicchācārā veramaṇiṃ, musāvādā veramaṇiṃ, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇiṃ. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
353已對照

“喬達摩尊師,那麼,是否另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭、這精舍之施、這些皈依與這些學處更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi imehi ca sikkhāpadehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
緬 1.140已對照

“婆羅門,確實另有祭祀,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭、這精舍之施、這些皈依與這些學處更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi imehi ca sikkhāpadehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
PTS 1.147已對照

“喬達摩尊師,那麼,比這三種方式[具足]、十六資具的祭祀成就、這常施隨家之祭、這精舍之施、這些皈依與這些學處更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大的那種祭祀是什麼呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi imehi ca sikkhāpadehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已對照

“婆羅門,於此,如來(Tathāgata)出現於世間,是阿羅漢、正等正覺者……乃至……[如《沙門果經》第190–212段所述廣說]婆羅門,比丘就是這樣具足戒的。……乃至……成就並住於初禪。婆羅門,這種祭祀比前面諸祭祀更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。……乃至……第二禪……乃至……第三禪……乃至……成就並住於第四禪。婆羅門,這種祭祀也比前面諸祭祀更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。他引導心、使心轉向於智見(ñāṇadassana)……乃至……婆羅門,這種祭祀也比前面諸祭祀更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。……乃至……他了知:‘……再無後有。’婆羅門,這種祭祀也比前面諸祭祀更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大。婆羅門,比這祭祀成就更上、更殊勝的其他祭祀成就,是不存在的。”

‘‘Idha, brāhmaṇa, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho…pe… (yathā 190-212 anucchedesu, evaṃ vitthāretabbaṃ). Evaṃ kho, brāhmaṇa, bhikkhu sīlasampanno hoti…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro ca…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayampi kho, brāhmaṇa, yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cāti. Ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti…pe… ayampi kho, brāhmaṇa, yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro ca…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Ayampi kho, brāhmaṇa, yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro ca. Imāya ca, brāhmaṇa, yaññasampadāya aññā yaññasampadā uttaritarā vā paṇītatarā vā natthī’’ti.

究羅檀頭表明為優婆塞(upāsaka)Kūṭadantaupāsakattapaṭivedanā

354PTS 1.148緬 1.141已對照

如是說時,婆羅門究羅檀頭對世尊說:“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。我皈依喬達摩尊師、法與比丘僧團(bhikkhusaṅgha)。願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。喬達摩尊師,我現在就釋放這七百頭公牛、七百頭小公牛、七百頭小母牛、七百頭山羊與七百頭公綿羊,施予它們生命:讓它們吃青草,讓它們飲清涼的水,願清涼的風吹拂它們!”

. Evaṃ vutte, kūṭadanto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Esāhaṃ bho gotama satta ca usabhasatāni satta ca vacchatarasatāni satta ca vacchatarīsatāni satta ca ajasatāni satta ca urabbhasatāni muñcāmi, jīvitaṃ demi, haritāni ceva tiṇāni khādantu, sītāni ca pānīyāni pivantu, sīto ca nesaṃ vāto upavāyatū’’ti.

作證須陀洹果(sotāpattiphala)Sotāpattiphalasacchikiriyā

355已對照

於是,世尊為婆羅門究羅檀頭說次第之論(anupubbiṃkathaṃ),即施論(dānakathā)、戒論(sīlakathā)、生天論(saggakathā);開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道婆羅門究羅檀頭已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是如此,婆羅門究羅檀頭就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼(dhammacakkhu):“凡任何集法,一切皆是滅法。”

. Atha kho bhagavā kūṭadantassa brāhmaṇassa anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ, dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ; kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva kūṭadantassa brāhmaṇassa tasmiññeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
356已對照

於是,婆羅門究羅檀頭已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣,對世尊說:“願喬達摩尊師與比丘僧團一起接受我明日的飲食。”世尊以沉默接受了。

. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
357已對照

於是,婆羅門究羅檀頭知道世尊已接受,便從座位起來,禮敬世尊,右繞之後離去。那一夜過後,婆羅門究羅檀頭在自己的祭場備辦了上妙的嚼食、噉食,然後派人向世尊通報時間:“喬達摩尊師,是時候了,飲食已經備好。”

. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo tassā rattiyā accayena sake yaññavāṭe paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bho gotama; niṭṭhitaṃ bhatta’’nti.
358緬 1.142已對照

於是,世尊在午前時分著好下衣,取缽與衣,與比丘僧團一起前往婆羅門究羅檀頭的祭場;到了之後,坐在設好的座位上。

. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena kūṭadantassa brāhmaṇassa yaññavāṭo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
PTS 1.149已對照

於是,婆羅門究羅檀頭以上妙的嚼食、噉食親手奉侍以佛陀為首的比丘僧團,使之飽足滿意。當世尊食畢,手已離缽時,婆羅門究羅檀頭取了一個低座,坐在一旁。世尊以法論對坐在一旁的婆羅門究羅檀頭開示、勸導、激勵、令歡喜後,從座位起來離去。

Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.
已對照

第五《究羅檀頭經》完。

Kūṭadantasuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.
經末導讀 · 編者所加,非經文

人物名冊

世尊——率約五百比丘遊行摩揭陀國,住佉紐摩多村的庵婆羅提迦園。究羅檀頭(Kūṭadanta)婆羅門——受封佉紐摩多的大婆羅門,正籌辦一場備了七百公牛、七百小公牛、七百小母牛、七百山羊、七百公綿羊的大祭祀;聞佛知"三種成就、十六資具的祭祀",率眾往問。大勝王(Mahāvijita)——本生故事中的古王,富甲天下而欲設大祭。婆羅門國師(purohita)——本生中為王說祭之正法者,經末世尊自道:彼時的國師即是我。

地點與緣起

摩揭陀國佉紐摩多村。究羅檀頭大祭在即,卻聽說沙門喬達摩知曉"三種成就、十六資具的祭祀"——正是自己想辦而不知其法的祭祀,於是不顧眾婆羅門勸阻(勸阻與反駁一如《種德經》),親往請教。

結構脈絡

世尊不直接答題,而說大勝王本生:王欲設大祭,國師卻先說治國——國中盜賊橫行,加稅征斂不能除患;當予耕者種子與糧食、予商者資本、予仕者薪俸,民各安其業,則國庫自增、四境安穩、"民開門而居,攜子起舞"。患除之後,乃可言祭。於是十六資具次第鋪開:四眾同意(臣屬剎帝利、大臣、婆羅門、居士)、王八支(善生、端正、富有、有力、有信、博施、多聞、知義)、國師四支(善生、諷誦、具戒、智慧);祭前國師又以十行相預破悔心、以十六行相預破譏議;更教王:施前、施時、施後三時心不悔,是為"三種方式"。而這場大祭的實相是:不殺一牛一羊,不伐樹為祭柱,不刈吉祥草,奴僕傭人不受杖役、不含淚作業——所成者唯酥、油、乳、蜜與糖蜜。祭畢,世尊應究羅檀頭追問,展開勝祭階梯:常施隨家之祭(供養持戒出家人)勝於大祭,施四方僧園勝之,皈依三寶勝之,受持五戒勝之,乃至如來出世、聞法出家、戒定慧、漏盡——層層"更少繁難、更少勞擾,而果報更大、功德更大",至漏盡為祭之極致,更無勝者。究羅檀頭皈依,當場宣佈:"我釋放這七百公牛……讓它們吃青草、飲涼水,享受涼風";聞次第說法,遠塵離垢法眼生起,證須陀洹果,翌日請佛應供。

中心思想

本經是佛陀對婆羅門祭祀制度最徹底的一次轉寫:不廢"祭祀"之名,而重鑄其實。國師說祭先說政——民生不安,祭祀無義;這是全藏罕見的經濟治理開示。大祭本身被改寫為無殺、無伐、無役、無淚之施;再由勝祭階梯把"祭"的重心從外在儀軌步步內移,終結於自心的戒定慧與解脫。究羅檀頭放牛一幕,是全經義理落地為行動的一刻:祭牲成了受施者。與前二經合觀:《阿摩晝經》破種姓之慢,《種德經》破婆羅門之定義,本經破祭祀之實——戒蘊品對婆羅門教三大支柱的解構至此完整。

關鍵術語

三種成就、十六資具的祭祀(tividhā yaññasampadā soḷasaparikkhārā):本經之眼;三種方式(施前、施時、施後心不悔)加十六資具(四眾同意+王八支+國師四支)。隨家之祭(anukulayañña):隨家系世代相承的常施。勝祭階梯:自常施至漏盡的七級果報次第。須陀洹果(sotāpattiphala):究羅檀頭聞法所證,長部戒蘊品中在家聞法者證果之首例。

本導讀由編者依定稿譯文撰寫,僅供助讀;正文以巴利原典為準。