1.梵網經(Brahmajālasutta)1. Brahmajālasuttaṃ
遊方者的談論Paribbājakakathā
1PTS 1.1緬 1.1已對照
補譯 -matta:“五百位比庫”→“約五百位比庫”(pañcamattehi bhikkhusatehi)。
如是我聞:一時,世尊(Bhagavā)與約五百位比丘(bhikkhu)組成的大比丘僧團一起,行走在王舍城(Rājagaha)與那爛陀(Nāḷandā)之間的大道上。遊方者(paribbājaka)善念(Suppiya)也與其弟子青年梵授(Brahmadatta)一起,行走在王舍城與那爛陀之間的大道上。在那裡,遊方者善念以種種方式毀謗佛陀(Buddha),毀謗法(Dhamma),毀謗僧(Saṅgha);而遊方者善念的弟子青年梵授則以種種方式稱讚佛陀,稱讚法,稱讚僧。就這樣,這師徒二人彼此說著直接相反的話,緊緊地跟隨在世尊和比丘僧團之後。
. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ addhānamaggappaṭipanno hoti mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Suppiyopi kho paribbājako antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ addhānamaggappaṭipanno hoti saddhiṃ antevāsinā brahmadattena māṇavena. Tatra sudaṃ suppiyo paribbājako anekapariyāyena buddhassa avaṇṇaṃ bhāsati, dhammassa avaṇṇaṃ bhāsati, saṅghassa avaṇṇaṃ bhāsati; suppiyassa pana paribbājakassa antevāsī brahmadatto māṇavo anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsati, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsati, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsati. Itiha te ubho ācariyantevāsī aññamaññassa ujuvipaccanīkavādā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā [anubaddhā (ka. sī. pī.)] honti bhikkhusaṅghañca.
2PTS 1.2緬 1.2已對照
當時,世尊與比丘僧團進入庵婆羅提迦(Ambalaṭṭhikā)的王家客舍住宿一夜。遊方者善念也與其弟子青年梵授進入庵婆羅提迦的王家客舍住宿一夜。在那裡,遊方者善念同樣以種種方式毀謗佛陀,毀謗法,毀謗僧;而遊方者善念的弟子青年梵授則以種種方式稱讚佛陀,稱讚法,稱讚僧。就這樣,這師徒二人彼此說著直接相反的話而住。
. Atha kho bhagavā ambalaṭṭhikāyaṃ rājāgārake ekarattivāsaṃ upagacchi [upagañchi (sī. syā. kaṃ. pī.)] saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Suppiyopi kho paribbājako ambalaṭṭhikāyaṃ rājāgārake ekarattivāsaṃ upagacchi [upagañchi (sī. syā. kaṃ. pī.)] antevāsinā brahmadattena māṇavena. Tatrapi sudaṃ suppiyo paribbājako anekapariyāyena buddhassa avaṇṇaṃ bhāsati, dhammassa avaṇṇaṃ bhāsati, saṅghassa avaṇṇaṃ bhāsati; suppiyassa pana paribbājakassa antevāsī brahmadatto māṇavo anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsati, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsati, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsati. Itiha te ubho ācariyantevāsī aññamaññassa ujuvipaccanīkavādā viharanti.
3已對照
當時,眾多比丘在凌晨起身後,一起集坐在圓亭中,生起了這樣的談論:“賢友們,真是稀有!賢友們,真是未曾有!那位知者、見者、阿羅漢(arahant)、正等正覺者(sammāsambuddha)的世尊,對眾生的種種意樂竟是如此善知!這位遊方者善念以種種方式毀謗佛陀,毀謗法,毀謗僧;而遊方者善念的弟子青年梵授則以種種方式稱讚佛陀,稱讚法,稱讚僧。就這樣,這師徒二人彼此說著直接相反的話,緊緊地跟隨在世尊和比丘僧團之後。”
. Atha kho sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhitānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayaṃ saṅkhiyadhammo udapādi – ‘‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sattānaṃ nānādhimuttikatā suppaṭividitā. Ayañhi suppiyo paribbājako anekapariyāyena buddhassa avaṇṇaṃ bhāsati, dhammassa avaṇṇaṃ bhāsati, saṅghassa avaṇṇaṃ bhāsati; suppiyassa pana paribbājakassa antevāsī brahmadatto māṇavo anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsati, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsati, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsati. Itihame ubho ācariyantevāsī aññamaññassa ujuvipaccanīkavādā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti bhikkhusaṅghañcā’’ti.
4緬 1.3已對照
當時,世尊知道了那些比丘的這個談論,便來到圓亭;來到之後,坐在敷設好的座位上。坐下後,世尊對比丘們說:“諸比丘,你們現在為了什麼談論而集坐在這裡?你們尚未說完的談論又是什麼呢?”這樣說時,那些比丘對世尊說:“尊者,在此,我們在凌晨起身後,一起集坐在圓亭中,生起了這樣的談論:‘賢友們,真是稀有!賢友們,真是未曾有!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊,對眾生的種種意樂竟是如此善知!這位遊方者善念以種種方式毀謗佛陀,毀謗法,毀謗僧;而遊方者善念的弟子青年梵授則以種種方式稱讚佛陀,稱讚法,稱讚僧。就這樣,這師徒二人彼此說著直接相反的話,緊緊地跟隨在世尊和比丘僧團之後。’尊者,這就是我們尚未說完的談論,這時世尊到來了。”
. Atha kho bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ imaṃ saṅkhiyadhammaṃ viditvā yena maṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā sannipatitā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhitānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayaṃ saṅkhiyadhammo udapādi – ‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sattānaṃ nānādhimuttikatā suppaṭividitā. Ayañhi suppiyo paribbājako anekapariyāyena buddhassa avaṇṇaṃ bhāsati, dhammassa avaṇṇaṃ bhāsati, saṅghassa avaṇṇaṃ bhāsati; suppiyassa pana paribbājakassa antevāsī brahmadatto māṇavo anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsati, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsati, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsati. Itihame ubho ācariyantevāsī aññamaññassa ujuvipaccanīkavādā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti bhikkhusaṅghañcā’ti. Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto’’ti.
5PTS 1.3已對照
“諸比丘,若他人毀謗我,或毀謗法,或毀謗僧,你們對此不應懷忿恨,不應懷不滿,內心不應懷憤懣。諸比丘,若他人毀謗我,或毀謗法,或毀謗僧,假如你們對此惱怒或不悅,那隻會成為你們自己的障礙。諸比丘,若他人毀謗我,或毀謗法,或毀謗僧,假如你們對此惱怒或不悅,你們還能了知他人所說的是善說還是惡說嗎?”“不能,尊者。”“諸比丘,若他人毀謗我,或毀謗法,或毀謗僧,你們對此應將不實的辨明為不實:‘如此,這是不實的;如此,這是不真的;我們之中沒有這樣的事,我們之中也不存在這樣的事。’
. ‘‘Mamaṃ vā, bhikkhave, pare avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, dhammassa vā avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, tatra tumhehi na āghāto na appaccayo na cetaso anabhiraddhi karaṇīyā. Mamaṃ vā, bhikkhave, pare avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, dhammassa vā avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, tatra ce tumhe assatha kupitā vā anattamanā vā, tumhaṃ yevassa tena antarāyo. Mamaṃ vā, bhikkhave, pare avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, dhammassa vā avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, tatra ce tumhe assatha kupitā vā anattamanā vā, api nu tumhe paresaṃ subhāsitaṃ dubbhāsitaṃ ājāneyyāthā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Mamaṃ vā, bhikkhave, pare avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, dhammassa vā avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, tatra tumhehi abhūtaṃ abhūtato nibbeṭhetabbaṃ – ‘itipetaṃ abhūtaṃ, itipetaṃ atacchaṃ, natthi cetaṃ amhesu, na ca panetaṃ amhesu saṃvijjatī’ti.
6已對照
“諸比丘,若他人稱讚我,或稱讚法,或稱讚僧,你們對此不應歡喜,不應喜悅,內心不應懷雀躍。諸比丘,若他人稱讚我,或稱讚法,或稱讚僧,假如你們對此歡喜、喜悅、雀躍,那隻會成為你們自己的障礙。諸比丘,若他人稱讚我,或稱讚法,或稱讚僧,你們對此應將真實的承認為真實:‘如此,這是真實的;如此,這是真的;我們之中有這樣的事,我們之中也確實存在這樣的事。’
. ‘‘Mamaṃ vā, bhikkhave, pare vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, dhammassa vā vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, saṅghassa vā vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, tatra tumhehi na ānando na somanassaṃ na cetaso uppilāvitattaṃ karaṇīyaṃ. Mamaṃ vā, bhikkhave, pare vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, dhammassa vā vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, saṅghassa vā vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, tatra ce tumhe assatha ānandino sumanā uppilāvitā tumhaṃ yevassa tena antarāyo. Mamaṃ vā, bhikkhave, pare vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, dhammassa vā vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, saṅghassa vā vaṇṇaṃ bhāseyyuṃ, tatra tumhehi bhūtaṃ bhūtato paṭijānitabbaṃ – ‘itipetaṃ bhūtaṃ, itipetaṃ tacchaṃ, atthi cetaṃ amhesu, saṃvijjati ca panetaṃ amhesū’ti.
小戒(Cūḷasīla)Cūḷasīlaṃ
7已對照
“諸比丘,凡夫(puthujjana)稱讚如來(Tathāgata)時,只能說到微小的、低淺的、僅屬於戒(sīla)的事。諸比丘,凡夫稱讚如來時所說的那微小的、低淺的、僅屬於戒的事又是什麼呢?
. ‘‘Appamattakaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, oramattakaṃ sīlamattakaṃ, yena puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya. Katamañca taṃ, bhikkhave, appamattakaṃ oramattakaṃ sīlamattakaṃ, yena puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya?
8PTS 1.4緬 1.4已對照
“‘沙門(samaṇa)喬達摩(Gotama)舍斷殺生(pāṇātipāta),遠離殺生,放下棍棒,放下刀劍,有慚愧,具同情心,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心而住。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato samaṇo gotamo nihitadaṇḍo, nihitasattho, lajjī, dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharatī’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
已對照
“‘沙門喬達摩舍斷不與取(adinnādāna),遠離不與取,只接受所施與的,只期望所施與的,以不偷盜而清淨的自己而住。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
‘‘‘Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato samaṇo gotamo dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharatī’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
已對照
“‘沙門喬達摩舍斷非梵行(abrahmacariya),成為梵行(brahmacariya)者,遠離而行,戒絕淫慾的粗俗之法。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
‘‘‘Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī samaṇo gotamo ārācārī [anācārī (ka.)] virato [paṭivirato (katthaci)] methunā gāmadhammā’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
9已對照
theto paccayiko 由合譯“堅定可靠”改為分譯“堅定、可信賴”,五詞五項對位。
“‘沙門喬達摩舍斷虛妄語(musāvāda),遠離虛妄語,說真實語,堅持真實,堅定、可信賴,不欺騙世間。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato samaṇo gotamo saccavādī saccasandho theto [ṭheto (syā. kaṃ.)] paccayiko avisaṃvādako lokassā’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
已對照
“‘沙門喬達摩舍斷離間語(pisuṇāvācā),遠離離間語:從這裡聽到之後,不到那裡去說,以免離間這些人;從那裡聽到之後,不對這些人說,以免離間那些人。這樣,他調解分裂者,促進和合者,樂於和合,喜歡和合,欣喜和合,說能促成和合的話。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
‘‘‘Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato samaṇo gotamo, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti bhinnānaṃ vā sandhātā, sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
已對照
“‘沙門喬達摩舍斷粗惡語(pharusāvācā),遠離粗惡語,凡是柔和的、悅耳的、可愛的、感人心的、文雅的、眾人喜歡的、眾人合意的言語,他就說這樣的話。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
‘‘‘Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato samaṇo gotamo, yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
PTS 1.5已對照
“‘沙門喬達摩舍斷雜穢語(samphappalāpa),遠離雜穢語,適時而說,真實而說,有義而說,說法而說,說律而說;在適當的時候,說有價值的、有根據的、有節制的、具有義利的話。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
‘‘‘Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato samaṇo gotamo kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhita’nti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
10緬 1.5已對照
2026-09-06 · 我方跨段不一致uccāsayanamahāsayana 作「高、大床座」(§10)/「高床、大床」(§15) → 統一「高床、大床」
依據:義注分訓二詞
“‘沙門喬達摩遠離損害種子類和植物類。’——諸比丘……(中略)
. ‘Bījagāmabhūtagāmasamārambhā [samārabbhā (sī. ka.)] paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave…pe….
已對照
“‘沙門喬達摩一日一食,不夜食,離非時食……
‘‘‘Ekabhattiko samaṇo gotamo rattūparato virato [paṭivirato (katthaci)] vikālabhojanā….
已對照
“‘沙門喬達摩離觀聽跳舞、唱歌、音樂、表演……
Naccagītavāditavisūkadassanā [naccagītavāditavisukadassanā (ka.)] paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離妝飾、裝扮之因的穿戴花鬘、芳香、塗香……
Mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離高床、大床……
Uccāsayanamahāsayanā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離接受金銀……
Jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離接受生穀物……
Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離接受生肉……
Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離接受婦女、少女……
Itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離接受女奴、男奴……
Dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離接受山羊、綿羊……
Ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離接受雞、豬……
Kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
vaḷavā“騾馬”改“牝馬”(PED: mare),並改注說明。
“‘沙門喬達摩離接受象、牛、馬、牝馬……
Hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離接受田地、宅地……
Khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離從事傳信、遣使……
Dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離買賣……
Kayavikkayā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離欺秤、偽幣、欺量……
Tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
sāciyoga 由虛化的“等不正當手段”改為實譯第4項“奸詐迂迴”。
“‘沙門喬達摩離賄賂、欺騙、詐欺、奸詐迂迴……
Ukkoṭanavañcananikatisāciyogā [sāviyogā (syā. kaṃ. ka.)] paṭivirato samaṇo gotamo….
已對照
“‘沙門喬達摩離砍斷、殺戮、捆綁、攔路搶劫、搶奪村邑、暴力強奪。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
Chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
已對照
小戒結束。
Cūḷasīlaṃ niṭṭhitaṃ.
中戒(Majjhimasīla)Majjhimasīlaṃ
11PTS 1.6緬 1.6已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門(brāhmaṇa),食用信施的食物後,仍然從事這樣的損害種子類和植物類。這就是:根生的種子、莖生的種子、節生的種子、頂芽生的種子,以及第五種——種子生的種子。而沙門喬達摩遠離這樣的損害種子類和植物類。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ bījagāmabhūtagāmasamārambhaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ [seyyathīdaṃ (sī. syā.)] – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ [pañcamaṃ iti vā (sī. syā. ka.)]; iti evarūpā bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
12已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍然從事這樣的儲存受用(sannidhikāraparibhoga)。這就是:儲存食物、儲存飲料、儲存衣服、儲存車乘、儲存臥具、儲存香料、儲存財物。而沙門喬達摩遠離這樣的儲存受用。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ sannidhikāraparibhogaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – annasannidhiṃ pānasannidhiṃ vatthasannidhiṃ yānasannidhiṃ sayanasannidhiṃ gandhasannidhiṃ āmisasannidhiṃ iti vā iti evarūpā sannidhikāraparibhogā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
13已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍然觀看這樣的表演。這就是:跳舞、唱歌、音樂、戲劇、說書、擊掌樂、鐃鈸樂、甕鼓樂、佈景戲、旃陀羅(caṇḍāla)鐵丸戲、竹竿戲、洗骨戲、鬥象、鬥馬、鬥水牛、鬥公牛、斗山羊、鬥綿羊、鬥雞、鬥鵪鶉、棍鬥、拳鬥、摔跤、演習、點兵、佈陣、閱兵。而沙門喬達摩遠離觀看這樣的表演。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ pāṇissaraṃ vetāḷaṃ kumbhathūṇaṃ [kumbhathūnaṃ (syā. ka.), kumbhathūṇaṃ (sī.)] sobhanakaṃ [sobhanagharakaṃ (sī.), sobhanagarakaṃ (syā. kaṃ. pī.)] caṇḍālaṃ vaṃsaṃ dhovanaṃ hatthiyuddhaṃ assayuddhaṃ mahiṃsayuddhaṃ [mahisayuddhaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] usabhayuddhaṃ ajayuddhaṃ meṇḍayuddhaṃ kukkuṭayuddhaṃ vaṭṭakayuddhaṃ daṇḍayuddhaṃ muṭṭhiyuddhaṃ nibbuddhaṃ uyyodhikaṃ balaggaṃ senābyūhaṃ anīkadassanaṃ iti vā iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
14PTS 1.7緬 1.7已對照
2026-09-06 · 我方誤譯akkha 作「擲骰子」 → 改作「玩球」
依據:義注 Akkhanti guḷakīḷā(球戲);同列已有 khalika=擲骰板,不應重出骰戲
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍然從事這樣的賭博放逸處(jūtappamādaṭṭhāna)。這就是:八格棋、十格棋、虛空棋、繞圈遊戲、拈取遊戲、擲骰板、擊短棒、蘸手印畫、玩球、吹葉笛、玩具犁、翻筋斗、玩棕葉風車、玩具量鬥、玩具車、玩具弓、猜字、猜心、模仿殘疾。而沙門喬達摩遠離這樣的賭博放逸處。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ jūtappamādaṭṭhānānuyogaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – aṭṭhapadaṃ dasapadaṃ ākāsaṃ parihārapathaṃ santikaṃ khalikaṃ ghaṭikaṃ salākahatthaṃ akkhaṃ paṅgacīraṃ vaṅkakaṃ mokkhacikaṃ ciṅgulikaṃ [ciṅgulakaṃ (ka. sī.)] pattāḷhakaṃ rathakaṃ dhanukaṃ akkharikaṃ manesikaṃ yathāvajjaṃ iti vā iti evarūpā jūtappamādaṭṭhānānuyogā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
15已對照
2026-09-06 · 我方跨段不一致uccāsayanamahāsayana 作「高、大床座」(§10)/「高床、大床」(§15) → 統一「高床、大床」
依據:義注分訓二詞
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍然受用這樣的高床、大床。這就是:高腳椅、獸形腳臥床、長毛毯、彩色毛毯、白色毛毯、繡花毛毯、棉絮褥墊、繡像毛毯、雙面起毛毯、單面起毛毯、綴寶石的絲織敷具、絲綢敷具、可供舞女起舞的大羊毛毯、象背毯、馬背毯、車毯、羚羊皮編席、迦陀利鹿皮的殊勝敷具、帶華蓋的床、兩端有紅枕的床。而沙門喬達摩遠離這樣的高床、大床。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ uccāsayanamahāsayanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – āsandiṃ pallaṅkaṃ gonakaṃ cittakaṃ paṭikaṃ paṭalikaṃ tūlikaṃ vikatikaṃ uddalomiṃ ekantalomiṃ kaṭṭissaṃ koseyyaṃ kuttakaṃ hatthattharaṃ assattharaṃ rathattharaṃ [hatthattharaṇaṃ assattharaṇaṃ rathattharaṇaṃ (sī. ka. pī.)] ajinappaveṇiṃ kadalimigapavarapaccattharaṇaṃ sauttaracchadaṃ ubhatolohitakūpadhānaṃ iti vā iti evarūpā uccāsayanamahāsayanā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
16已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍然從事這樣的裝飾、莊嚴之事。這就是:塗敷香粉、按摩、香湯沐浴、揉身、照鏡、塗眼膏、戴花鬘抹香塗脂、敷面粉、塗面膏、戴手環、束頂髻、持手杖、持藥筒、佩劍、持傘蓋、穿彩色鞋履、纏頭巾、戴摩尼(maṇi)寶珠、執拂塵、穿長穗的白衣。而沙門喬達摩遠離這樣的裝飾、莊嚴之事。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ maṇḍanavibhūsanaṭṭhānānuyogaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – ucchādanaṃ parimaddanaṃ nhāpanaṃ sambāhanaṃ ādāsaṃ añjanaṃ mālāgandhavilepanaṃ [mālāvilepanaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] mukhacuṇṇaṃ mukhalepanaṃ hatthabandhaṃ sikhābandhaṃ daṇḍaṃ nāḷikaṃ asiṃ [khaggaṃ (sī. pī.), asiṃ khaggaṃ (syā. kaṃ.)] chattaṃ citrupāhanaṃ uṇhīsaṃ maṇiṃ vālabījaniṃ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā iti evarūpā maṇḍanavibhūsanaṭṭhānānuyogā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
17PTS 1.8已對照
“世界起源論、海洋起源論”保留,加註說明“起源”為註釋性增益,直義為“世界論/海洋論”。
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍然談論這樣的畜生論(tiracchānakathā)。這就是:國王論、盜賊論、大臣論、軍隊論、怖畏論、戰爭論、食物論、飲料論、衣服論、臥具論、花鬘論、香論、親戚論、車乘論、村莊論、集鎮論、城市論、國土論、女人論、勇士論、街道論、井邊論、先亡論、種種論、世界起源論、海洋起源論、如此有無論。而沙門喬達摩遠離這樣的畜生論。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ [itthikathaṃ purisakathaṃ (syā. kaṃ. ka.)] sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā iti evarūpāya tiracchānakathāya paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
18緬 1.8已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍然從事這樣的諍論(viggāhikakathā)。這就是:“你不了知這法與律,我了知這法與律;你怎麼會了知這法與律呢?你是行邪道者,我是行正道者;我的話前後連貫,你的話前後不連貫;應該先說的你後說,應該後說的你先說;你長期熟習的已被推翻;你的論點已被指摘,你已被論破;去設法挽救你的論點吧,如果你能夠,就解釋清楚吧!”而沙門喬達摩遠離這樣的諍論。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ viggāhikakathaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi, micchā paṭipanno tvamasi, ahamasmi sammā paṭipanno, sahitaṃ me, asahitaṃ te, purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca, adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosīti iti vā iti evarūpāya viggāhikakathāya paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
19已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍然從事這樣的傳信、遣使,這就是:為國王、王臣、剎帝利(khattiya)、婆羅門、居士、王子傳話:“你到這裡去,你到那裡來;你把這個帶去,你把那個從那裡帶來。”而沙門喬達摩遠離這樣的傳信、遣使。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ dūteyyapahiṇagamanānuyogaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – raññaṃ, rājamahāmattānaṃ, khattiyānaṃ, brāhmaṇānaṃ, gahapatikānaṃ, kumārānaṃ ‘‘idha gaccha, amutrāgaccha, idaṃ hara, amutra idaṃ āharā’’ti iti vā iti evarūpā dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
20已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,行詭詐、虛談、現相、激磨,以利求利。而沙門喬達摩遠離這樣的詭詐、虛談。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te kuhakā ca honti, lapakā ca nemittikā ca nippesikā ca, lābhena lābhaṃ nijigīṃsitāro ca [lābhena lābhaṃ nijigiṃ bhitāro (sī. syā.), lābhena ca lābhaṃ nijigīsitāro (pī.)] iti [iti vā, iti (syā. kaṃ. ka.)] evarūpā kuhanalapanā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
已對照
中戒結束。
Majjhimasīlaṃ niṭṭhitaṃ.
大戒(Mahāsīla)Mahāsīlaṃ
21PTS 1.9緬 1.9已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明(tiracchānavijjā)邪命(micchājīva)維持生計。這就是:肢體佔、徵兆佔、天變佔、占夢、體相佔、鼠咬佔、火供、木勺供、穀殼供、米糠供、米粒供、熟酥供、油供、口祭、血供、肢體明、宅地明、王家明、西瓦明、鬼神明、地明、蛇明、毒明、蠍明、鼠明、鳥明、烏鴉明、壽命推算、防箭咒、解獸鳴。而沙門喬達摩遠離這樣的畜生明邪命。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – aṅgaṃ nimittaṃ uppātaṃ supinaṃ lakkhaṇaṃ mūsikacchinnaṃ aggihomaṃ dabbihomaṃ thusahomaṃ kaṇahomaṃ taṇḍulahomaṃ sappihomaṃ telahomaṃ mukhahomaṃ lohitahomaṃ aṅgavijjā vatthuvijjā khattavijjā [khettavijjā (bahūsu)] sivavijjā bhūtavijjā bhūrivijjā ahivijjā visavijjā vicchikavijjā mūsikavijjā sakuṇavijjā vāyasavijjā pakkajjhānaṃ saraparittāṇaṃ migacakkaṃ iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
22已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明邪命維持生計。這就是:寶珠相、衣服相、手杖相、刀相、劍相、箭相、弓相、武器相、女人相、男人相、男孩相、女孩相、男奴相、女奴相、象相、馬相、水牛相、公牛相、牛相、山羊相、綿羊相、雞相、鵪鶉相、大蜥蜴相、耳環相、龜相、鹿相。而沙門喬達摩遠離這樣的畜生明邪命。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – maṇilakkhaṇaṃ vatthalakkhaṇaṃ daṇḍalakkhaṇaṃ satthalakkhaṇaṃ asilakkhaṇaṃ usulakkhaṇaṃ dhanulakkhaṇaṃ āvudhalakkhaṇaṃ itthilakkhaṇaṃ purisalakkhaṇaṃ kumāralakkhaṇaṃ kumārilakkhaṇaṃ dāsalakkhaṇaṃ dāsilakkhaṇaṃ hatthilakkhaṇaṃ assalakkhaṇaṃ mahiṃsalakkhaṇaṃ [mahisalakkhaṇaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] usabhalakkhaṇaṃ golakkhaṇaṃ ajalakkhaṇaṃ meṇḍalakkhaṇaṃ kukkuṭalakkhaṇaṃ vaṭṭakalakkhaṇaṃ godhālakkhaṇaṃ kaṇṇikālakkhaṇaṃ kacchapalakkhaṇaṃ migalakkhaṇaṃ iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
23PTS 1.10已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明邪命維持生計。這就是:“國王將出徵,國王將不出徵;內部的國王將進攻,外部的國王將撤退;外部的國王將進攻,內部的國王將撤退;內部的國王將勝利,外部的國王將失敗;外部的國王將勝利,內部的國王將失敗;這一方將勝利,那一方將失敗。”而沙門喬達摩遠離這樣的畜生明邪命。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – raññaṃ niyyānaṃ bhavissati, raññaṃ aniyyānaṃ bhavissati, abbhantarānaṃ raññaṃ upayānaṃ bhavissati, bāhirānaṃ raññaṃ apayānaṃ bhavissati, bāhirānaṃ raññaṃ upayānaṃ bhavissati, abbhantarānaṃ raññaṃ apayānaṃ bhavissati, abbhantarānaṃ raññaṃ jayo bhavissati, bāhirānaṃ raññaṃ parājayo bhavissati, bāhirānaṃ raññaṃ jayo bhavissati, abbhantarānaṃ raññaṃ parājayo bhavissati, iti imassa jayo bhavissati, imassa parājayo bhavissati iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
24PTS 1.11緬 1.10已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明邪命維持生計。這就是:“將有月蝕,將有日蝕,將有星蝕;日月將循軌道運行,日月將偏離軌道運行;眾星將循軌道運行,眾星將偏離軌道運行;將有流星隕落,將有天際燃燒,將有地震,將有天鼓鳴;將有日、月、星辰的升起、降落、晦暗、明淨;月蝕將有這樣的結果,日蝕將有這樣的結果,星蝕將有這樣的結果;日月循軌道運行將有這樣的結果,日月偏離軌道運行將有這樣的結果;眾星循軌道運行將有這樣的結果,眾星偏離軌道運行將有這樣的結果;流星隕落將有這樣的結果,天際燃燒將有這樣的結果,地震將有這樣的結果,天鼓鳴將有這樣的結果;日、月、星辰的升起、降落、晦暗、明淨將有這樣的結果。”而沙門喬達摩遠離這樣的畜生明邪命。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – candaggāho bhavissati, sūriyaggāho [suriyaggāho (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhavissati, nakkhattaggāho bhavissati, candimasūriyānaṃ pathagamanaṃ bhavissati, candimasūriyānaṃ uppathagamanaṃ bhavissati, nakkhattānaṃ pathagamanaṃ bhavissati, nakkhattānaṃ uppathagamanaṃ bhavissati, ukkāpāto bhavissati, disāḍāho bhavissati, bhūmicālo bhavissati, devadudrabhi [devadundubhi (syā. kaṃ. pī.)] bhavissati, candimasūriyanakkhattānaṃ uggamanaṃ ogamanaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ bhavissati, evaṃvipāko candaggāho bhavissati, evaṃvipāko sūriyaggāho bhavissati, evaṃvipāko nakkhattaggāho bhavissati, evaṃvipākaṃ candimasūriyānaṃ pathagamanaṃ bhavissati, evaṃvipākaṃ candimasūriyānaṃ uppathagamanaṃ bhavissati, evaṃvipākaṃ nakkhattānaṃ pathagamanaṃ bhavissati, evaṃvipākaṃ nakkhattānaṃ uppathagamanaṃ bhavissati, evaṃvipāko ukkāpāto bhavissati, evaṃvipāko disāḍāho bhavissati, evaṃvipāko bhūmicālo bhavissati, evaṃvipāko devadudrabhi bhavissati, evaṃvipākaṃ candimasūriyanakkhattānaṃ uggamanaṃ ogamanaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ bhavissati iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
25已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明邪命維持生計。這就是:“將多雨,將乾旱;將豐收,將饑荒;將安穩,將有怖畏;將有疾病,將健康無病”;以及指算、心算、計算、作詩、順世論。而沙門喬達摩遠離這樣的畜生明邪命。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – suvuṭṭhikā bhavissati, dubbuṭṭhikā bhavissati, subhikkhaṃ bhavissati, dubbhikkhaṃ bhavissati, khemaṃ bhavissati, bhayaṃ bhavissati, rogo bhavissati, ārogyaṃ bhavissati, muddā, gaṇanā, saṅkhānaṃ, kāveyyaṃ, lokāyataṃ iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
26緬 1.11已對照
2026-09-06 · 我方誤譯viruddhagabbhakaraṇa 作「使人墮胎」 → 改作「安胎」
依據:義注:viruddhassa…gabbhassa karaṇaṃ, puna avināsāya bhesajjadānanti attho(為令胎不再壞失而給藥),下文更列風/蟲/業三因及各自對治,通篇是保胎不是墮胎
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明邪命維持生計。這就是:擇日迎娶、擇日出嫁、擇日和合、擇日離異、擇日聚財、擇日散財、使人幸運、使人不幸、安胎、縛舌咒、鎖顎咒、向手誦咒、向顎誦咒、向耳誦咒、鏡佔問神、童女佔問神、天神佔問、侍奉太陽、侍奉大梵、口吐火焰、召請吉祥天女。而沙門喬達摩遠離這樣的畜生明邪命。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – āvāhanaṃ vivāhanaṃ saṃvaraṇaṃ vivaraṇaṃ saṃkiraṇaṃ vikiraṇaṃ subhagakaraṇaṃ dubbhagakaraṇaṃ viruddhagabbhakaraṇaṃ jivhānibandhanaṃ hanusaṃhananaṃ hatthābhijappanaṃ hanujappanaṃ kaṇṇajappanaṃ ādāsapañhaṃ kumārikapañhaṃ devapañhaṃ ādiccupaṭṭhānaṃ mahatupaṭṭhānaṃ abbhujjalanaṃ sirivhāyanaṃ iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
27PTS 1.12已對照
“‘或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明邪命維持生計。這就是:息災儀式、還願儀式、驅鬼儀式、鎮地儀式、壯陽術、去勢術、擇宅地儀式、淨宅地儀式、聖水漱洗、聖水沐浴、火祭、催吐、催瀉、上行催瀉、下瀉、頭部導瀉、灌耳油、洗眼、灌鼻、敷眼藥、敷清涼眼藥、眼科醫術、外科醫術、小兒科醫術、施用根本藥、排除藥物殘效。而沙門喬達摩遠離這樣的畜生明邪命。’——諸比丘,凡夫稱讚如來時,或許會這樣說。
. ‘‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – santikammaṃ paṇidhikammaṃ bhūtakammaṃ bhūrikammaṃ vassakammaṃ vossakammaṃ vatthukammaṃ vatthuparikammaṃ ācamanaṃ nhāpanaṃ juhanaṃ vamanaṃ virecanaṃ uddhaṃvirecanaṃ adhovirecanaṃ sīsavirecanaṃ kaṇṇatelaṃ nettatappanaṃ natthukammaṃ añjanaṃ paccañjanaṃ sālākiyaṃ sallakattiyaṃ dārakatikicchā mūlabhesajjānaṃ anuppadānaṃ osadhīnaṃ paṭimokkho iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato samaṇo gotamo’ti – iti vā hi, bhikkhave, puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
已對照
“諸比丘,這就是凡夫稱讚如來時所說的那微小的、低淺的、僅屬於戒的事。
‘‘Idaṃ kho, bhikkhave, appamattakaṃ oramattakaṃ sīlamattakaṃ, yena puthujjano tathāgatassa vaṇṇaṃ vadamāno vadeyya.
已對照
大戒結束。
Mahāsīlaṃ niṭṭhitaṃ.
前際論者(Pubbantakappikā)Pubbantakappikā
28已對照
“諸比丘,還有其他諸法,甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境(atakkāvacara)、微妙、唯智者能體驗,是如來自己證知、現證後宣說的;正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。諸比丘,哪些法是甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗,是如來自己證知、現證後宣說的,依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說的呢?
. ‘‘Atthi, bhikkhave, aññeva dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti, yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ. Katame ca te, bhikkhave, dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti, yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ?
29PTS 1.13緬 1.12已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是前際論者(pubbantakappika),持隨前際之見(pubbantānudiṭṭhi),他們針對前際,以十八種根據(vatthu)宣說種種勝解之語(adhimuttipada)。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼,成為前際論者、持隨前際之見,針對前際,以十八種根據宣說種種勝解之語呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino, pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni [adhivuttipadāni (sī. pī.)] abhivadanti aṭṭhārasahi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti aṭṭhārasahi vatthūhi?
常見論(Sassatavāda)Sassatavādo
30已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是常見論者(sassatavāda),他們以四種根據宣稱自我與世間是常恆的。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為常見論者,以四種根據宣稱自我與世間是常恆的呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā, sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi?
31PTS 1.14已對照
“諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門通過熱忱(ātappa)、精勤(padhāna)、實踐(anuyoga)、不放逸(appamāda)、正確作意(sammāmanasikāra),觸及如此的心定(cetosamādhi):當心得定時,他回憶起許多種宿住(pubbenivāsa),即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多百生、許多千生、許多十萬生——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。’如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。
. ‘‘Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte ( ) [(parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpattilese) (syā. ka.)] anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
緬 1.13已對照
vañjha“不生的”全部改“不生育的”(idx65/67/69 各2處、idx70 1處,共7處,與巴利 vañjha 出現次數一致),並於首現處加註字義。
“他這樣說:‘自我與世間是常恆的、不生育的(vañjha)、如山峰般穩立的(kūṭaṭṭha)、如石柱般堅立的(esikaṭṭhāyiṭṭhita);而那些眾生流轉、輪迴、死沒、再生,但它確實如永恆一般存在。那是什麼原因呢?因為我通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,我回憶起許多種宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多百生、許多千生、許多十萬生——“我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。”如此,我回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。由此我知道:“自我與世間是常恆的、不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;而那些眾生流轉、輪迴、死沒、再生,但它確實如永恆一般存在。”’諸比丘,這是第一種情況:依於它、緣於它,一些常見論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間是常恆的。
‘‘So evamāha – ‘sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito; te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisamaṃ. Taṃ kissa hetu? Ahañhi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusāmi, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni – amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Imināmahaṃ etaṃ jānāmi ‘‘yathā sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito; te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’’nti. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti.
32PTS 1.15已對照
“至於第二種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為常見論者,宣稱自我與世間是常恆的呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他回憶起許多種宿住,即:一個壞成劫、兩個壞成劫、三個壞成劫、四個壞成劫、五個壞成劫、十個壞成劫——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。’如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。
. ‘‘Dutiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – ekampi saṃvaṭṭavivaṭṭaṃ dvepi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṃvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
緬 1.14已對照
vañjha“不生的”全部改“不生育的”(idx65/67/69 各2處、idx70 1處,共7處,與巴利 vañjha 出現次數一致),並於首現處加註字義。
“他這樣說:‘自我與世間是常恆的、不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;而那些眾生流轉、輪迴、死沒、再生,但它確實如永恆一般存在。那是什麼原因呢?因為我通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,我回憶起許多種宿住,即:一個壞成劫、兩個壞成劫、三個壞成劫、四個壞成劫、五個壞成劫、十個壞成劫——“我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。”如此,我回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。由此我知道:“自我與世間是常恆的、不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;而那些眾生流轉、輪迴、死沒、再生,但它確實如永恆一般存在。”’諸比丘,這是第二種情況:依於它、緣於它,一些常見論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間是常恆的。
‘‘So evamāha – ‘sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito; te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisamaṃ. Taṃ kissa hetu? Ahañhi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusāmi yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Seyyathidaṃ – ekampi saṃvaṭṭavivaṭṭaṃ dvepi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṃvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni. Amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Imināmahaṃ etaṃ jānāmi ‘‘yathā sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito, te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’’nti. Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti.
33已對照
“至於第三種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為常見論者,宣稱自我與世間是常恆的呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他回憶起許多種宿住,即:十個壞成劫、二十個壞成劫、三十個壞成劫、四十個壞成劫——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。’如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。
. ‘‘Tatiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tiṃsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
PTS 1.16緬 1.15已對照
vañjha“不生的”全部改“不生育的”(idx65/67/69 各2處、idx70 1處,共7處,與巴利 vañjha 出現次數一致),並於首現處加註字義。
“他這樣說:‘自我與世間是常恆的、不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;而那些眾生流轉、輪迴、死沒、再生,但它確實如永恆一般存在。那是什麼原因呢?因為我通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,我回憶起許多種宿住,即:十個壞成劫、二十個壞成劫、三十個壞成劫、四十個壞成劫——“我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。”如此,我回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。由此我知道:“自我與世間是常恆的、不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;而那些眾生流轉、輪迴、死沒、再生,但它確實如永恆一般存在。”’諸比丘,這是第三種情況:依於它、緣於它,一些常見論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間是常恆的。
‘‘So evamāha – ‘sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito; te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisamaṃ. Taṃ kissa hetu? Ahañhi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusāmi, yathāsamāhite citte anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Seyyathidaṃ – dasapi saṃvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni tiṃsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṃvaṭṭavivaṭṭāni – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapannoti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Imināmahaṃ etaṃ jānāmi ‘‘yathā sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito, te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’’nti. Idaṃ, bhikkhave, tatiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti.
34已對照
vañjha“不生的”全部改“不生育的”(idx65/67/69 各2處、idx70 1處,共7處,與巴利 vañjha 出現次數一致),並於首現處加註字義。
“至於第四種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為常見論者,宣稱自我與世間是常恆的呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門是推理者(takkī)、審察者(vīmaṃsī)。他說出由推理錘鍊、由審察追尋的自己的辯才(paṭibhāna):‘自我與世間是常恆的、不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;而那些眾生流轉、輪迴、死沒、再生,但它確實如永恆一般存在。’諸比丘,這是第四種情況:依於它、緣於它,一些常見論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間是常恆的。
. ‘‘Catutthe ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā takkī hoti vīmaṃsī, so takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃ paṭibhānaṃ evamāha – ‘sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito; te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti cavanti upapajjanti, atthitveva sassatisama’nti. Idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti.
35已對照
“諸比丘,那些常見論的沙門、婆羅門就是以這四種根據宣稱自我與世間是常恆的。諸比丘,凡是任何常見論的沙門或婆羅門宣稱自我與世間是常恆的,都是以這四種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti, sabbe te imeheva catūhi vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena; natthi ito bahiddhā.
36PTS 1.17緬 1.16已對照
“諸比丘,如來了知此:‘這些見處(diṭṭhiṭṭhāna)如此被執取、如此被執著,將有如此的趣向、如此的未來果報。’如來了知這些,也了知比這更為殊勝的;他對那了知也不執取,由於不執取,他自內了知寂滅(nibbuti)。諸比丘,如來如實了知諸受的集起、滅沒、味著、過患與出離,以不執取而解脫。
. ‘‘Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato pajānāti – ‘ime diṭṭhiṭṭhānā evaṃgahitā evaṃparāmaṭṭhā evaṃgatikā bhavanti evaṃabhisamparāyā’ti, tañca tathāgato pajānāti, tato ca uttaritaraṃ pajānāti; tañca pajānanaṃ [pajānaṃ (?) dī. ni. 3.36 pāḷiaṭṭhakathā passitabbaṃ] na parāmasati, aparāmasato cassa paccattaññeva nibbuti viditā. Vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto, bhikkhave, tathāgato.
37已對照
“諸比丘,這些就是那些甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗的法,是如來自己證知、現證後宣說的;正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Ime kho te, bhikkhave, dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti, yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
一分常見論(Ekaccasassatavāda)Ekaccasassatavādo
38已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是一分常見論者(ekaccasassatika)、一分非常見論者(ekacca-asassatika),他們以四種根據宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為一分常見論者、一分非常見論者,以四種根據宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi?
39已對照
“諸比丘,有這樣的時候:在某個時候,經過漫長的時期之後,這個世間壞滅。當世間壞滅時,眾生大多轉生到光音天(Ābhassara)。他們在那裡由意所生(manomaya)、以喜為食(pītibhakkha)、自身發光、飛行於空中、住於淨美之中,長久長時地住立。
. ‘‘Hoti kho so, bhikkhave, samayo, yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko saṃvaṭṭati. Saṃvaṭṭamāne loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṃvattanikā honti. Te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.
40PTS 1.18緬 1.17已對照
“諸比丘,又有這樣的時候:在某個時候,經過漫長的時期之後,這個世間形成。當世間形成時,出現了空的梵宮(brahmavimāna)。那時,某個眾生由於壽命盡或福報盡,從光音天身死沒,投生到空的梵宮。他在那裡由意所生、以喜為食、自身發光、飛行於空中、住於淨美之中,長久長時地住立。
. ‘‘Hoti kho so, bhikkhave, samayo, yaṃ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena ayaṃ loko vivaṭṭati. Vivaṭṭamāne loke suññaṃ brahmavimānaṃ pātubhavati. Atha kho aññataro satto āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā suññaṃ brahmavimānaṃ upapajjati. So tattha hoti manomayo pītibhakkho sayaṃpabho antalikkhacaro subhaṭṭhāyī, ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhati.
41已對照
paritassanā 正文保留“渴望”,注改為雙解注(義注:愛渴/怖悸兩解,舊譯“戰慄、不安”)。
“由於他獨自一人長久住在那裡,生起了不樂與渴望:‘啊!但願其他眾生也來到這裡!’那時,其他眾生也由於壽命盡或福報盡,從光音天身死沒,投生到梵宮,與那個眾生作伴。他們在那裡也由意所生、以喜為食、自身發光、飛行於空中、住於淨美之中,長久長時地住立。
. ‘‘Tassa tattha ekakassa dīgharattaṃ nivusitattā anabhirati paritassanā upapajjati – ‘aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyu’nti. Atha aññepi sattā āyukkhayā vā puññakkhayā vā ābhassarakāyā cavitvā brahmavimānaṃ upapajjanti tassa sattassa sahabyataṃ. Tepi tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā antalikkhacarā subhaṭṭhāyino, ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti.
42已對照
“諸比丘,在那裡,最先投生的那個眾生這樣想:‘我是梵天(brahmā)、大梵天(mahābrahmā)、征服者、不被征服者、全見者、自在者、主宰、造作者、創造者、最勝者、分配者、掌權者、已生者與將生者之父。這些眾生是我創造的。那是什麼原因呢?因為我先前曾這樣想:“啊!但願其他眾生也來到這裡!”這是我心的願求,而這些眾生就來到了這裡。’
. ‘‘Tatra, bhikkhave, yo so satto paṭhamaṃ upapanno tassa evaṃ hoti – ‘ahamasmi brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā [sajjitā (syā. kaṃ.)] vasī pitā bhūtabhabyānaṃ. Mayā ime sattā nimmitā. Taṃ kissa hetu? Mamañhi pubbe etadahosi – ‘‘aho vata aññepi sattā itthattaṃ āgaccheyyu’’nti. Iti mama ca manopaṇidhi, ime ca sattā itthattaṃ āgatā’ti.
已對照
“後來投生的那些眾生也這樣想:‘這位尊者是梵天、大梵天、征服者、不被征服者、全見者、自在者、主宰、造作者、創造者、最勝者、分配者、掌權者、已生者與將生者之父。我們是這位尊者梵天所創造的。那是什麼原因呢?因為我們看見他最先投生在這裡,而我們是後來才投生的。’
‘‘Yepi te sattā pacchā upapannā, tesampi evaṃ hoti – ‘ayaṃ kho bhavaṃ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṃ. Iminā mayaṃ bhotā brahmunā nimmitā. Taṃ kissa hetu? Imañhi mayaṃ addasāma idha paṭhamaṃ upapannaṃ, mayaṃ panamha pacchā upapannā’ti.
43已對照
“諸比丘,在那裡,最先投生的那個眾生比較長壽、比較美麗、比較有權勢;而後來投生的那些眾生比較短壽、比較醜陋、比較沒有權勢。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, yo so satto paṭhamaṃ upapanno, so dīghāyukataro ca hoti vaṇṇavantataro ca mahesakkhataro ca. Ye pana te sattā pacchā upapannā, te appāyukatarā ca honti dubbaṇṇatarā ca appesakkhatarā ca.
44緬 1.18已對照
“諸比丘,存在這樣的情況:某個眾生從那個[天]身死沒之後,來到這裡[人間]。來到這裡之後,他從在家出家,成為無家者。從在家出家成為無家者之後,他通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他回憶起那一世的宿住,但更早之前的便回憶不起。
. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati, yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati, tato paraṃ nānussarati.
PTS 1.19已對照
“他這樣說:‘那位尊者梵天、大梵天、征服者、不被征服者、全見者、自在者、主宰、造作者、創造者、最勝者、分配者、掌權者、已生者與將生者之父——我們是這位尊者梵天所創造的——他是恆常的、堅固的、常恆的、不變易之法,將如永恆一般如是住立。而我們這些被那位尊者梵天所創造的,則是無常的、不堅固的、短壽的、有死沒之法,來到了這裡。’諸比丘,這是第一種情況:依於它、緣於它,一些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的。
‘‘So evamāha – ‘yo kho so bhavaṃ brahmā mahābrahmā abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī issaro kattā nimmātā seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyānaṃ, yena mayaṃ bhotā brahmunā nimmitā, so nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassati. Ye pana mayaṃ ahumhā tena bhotā brahmunā nimmitā, te mayaṃ aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatā’ti. Idaṃ kho, bhikkhave, paṭhamaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti.
45已對照
“至於第二種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為一分常見論者、一分非常見論者,宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的呢?諸比丘,有名為戲忘天(Khiḍḍāpadosikā)的諸天,他們過度地沉浸於嬉笑、遊戲的喜樂之法中而住。當他們過度地沉浸於嬉笑、遊戲的喜樂之法中而住時,正念便忘失了。由於正念忘失,那些天從那個天身死沒。
. ‘‘Dutiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti? Santi, bhikkhave, khiḍḍāpadosikā nāma devā, te ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā [hasakhiḍḍāratidhammasamāpannā (ka.)] viharanti. Tesaṃ ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati sammussati [pamussati (sī. syā.)]. Satiyā sammosā te devā tamhā kāyā cavanti.
46已對照
“諸比丘,存在這樣的情況:某個眾生從那個[天]身死沒之後,來到這裡[人間]。來到這裡之後,他從在家出家,成為無家者。從在家出家成為無家者之後,他通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他回憶起那一世的宿住,但更早之前的便回憶不起。
. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati, tato paraṃ nānussarati.
PTS 1.20緬 1.19已對照
“他這樣說:‘那些不是戲忘天的諸天尊者,他們不會過度地沉浸於嬉笑、遊戲的喜樂之法中而住;他們不過度地沉浸於嬉笑、遊戲的喜樂之法中而住,正念便不忘失;由於正念不忘失,那些天不從那個天身死沒,他們是恆常的、堅固的、常恆的、不變易之法,將如永恆一般如是住立。而我們這些戲忘天,曾經過度地沉浸於嬉笑、遊戲的喜樂之法中而住;我們過度地沉浸於嬉笑、遊戲的喜樂之法中而住,正念便忘失了;由於正念忘失,我們就這樣從那個天身死沒,是無常的、不堅固的、短壽的、有死沒之法,來到了這裡。’諸比丘,這是第二種情況:依於它、緣於它,一些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的。
‘‘So evamāha – ‘ye kho te bhonto devā na khiḍḍāpadosikā, te na ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharanti. Tesaṃ na ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati na sammussati. Satiyā asammosā te devā tamhā kāyā na cavanti; niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṃ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṃ ahumhā khiḍḍāpadosikā, te mayaṃ ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā viharimhā. Tesaṃ no ativelaṃ hassakhiḍḍāratidhammasamāpannānaṃ viharataṃ sati sammussati. Satiyā sammosā evaṃ mayaṃ tamhā kāyā cutā aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatā’ti. Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti.
47已對照
“至於第三種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為一分常見論者、一分非常見論者,宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的呢?諸比丘,有名為意憤天(Manopadosikā)的諸天,他們過度地互相嫉視。他們過度地互相嫉視,便使彼此的心敗壞。他們彼此心已敗壞,身疲憊、心疲憊。那些天便從那個天身死沒。
. ‘‘Tatiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti? Santi, bhikkhave, manopadosikā nāma devā, te ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyanti. Te ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni padūsenti. Te aññamaññaṃ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā. Te devā tamhā kāyā cavanti.
48已對照
“諸比丘,存在這樣的情況:某個眾生從那個[天]身死沒之後,來到這裡[人間]。來到這裡之後,他從在家出家,成為無家者。從在家出家成為無家者之後,他通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他回憶起那一世的宿住,但更早之前的便回憶不起。
. ‘‘Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte taṃ pubbenivāsaṃ anussarati, tato paraṃ nānussarati.
PTS 1.21緬 1.20已對照
“他這樣說:‘那些不是意憤天的諸天尊者,他們不會過度地互相嫉視;他們不過度地互相嫉視,便不使彼此的心敗壞;他們彼此心不敗壞,身不疲憊、心不疲憊,那些天不從那個天身死沒,他們是恆常的、堅固的、常恆的、不變易之法,將如永恆一般如是住立。而我們這些意憤天,曾經過度地互相嫉視;我們過度地互相嫉視,便使彼此的心敗壞;我們彼此心已敗壞,身疲憊、心疲憊。我們就這樣從那個天身死沒,是無常的、不堅固的、短壽的、有死沒之法,來到了這裡。’諸比丘,這是第三種情況:依於它、緣於它,一些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的。
‘‘So evamāha – ‘ye kho te bhonto devā na manopadosikā, te nātivelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyanti. Te nātivelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni nappadūsenti. Te aññamaññaṃ appaduṭṭhacittā akilantakāyā akilantacittā. Te devā tamhā kāyā na cavanti, niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā sassatisamaṃ tatheva ṭhassanti. Ye pana mayaṃ ahumhā manopadosikā, te mayaṃ ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyimhā. Te mayaṃ ativelaṃ aññamaññaṃ upanijjhāyantā aññamaññamhi cittāni padūsimhā, te mayaṃ aññamaññaṃ paduṭṭhacittā kilantakāyā kilantacittā. Evaṃ mayaṃ tamhā kāyā cutā aniccā addhuvā appāyukā cavanadhammā itthattaṃ āgatā’ti. Idaṃ, bhikkhave, tatiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti.
49已對照
“至於第四種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為一分常見論者、一分非常見論者,宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門是推理者、審察者。他說出由推理錘鍊、由審察追尋的自己的辯才:‘這被稱為眼、稱為耳、稱為鼻、稱為舌、稱為身的,這個自我是無常的、不堅固的、非常恆的、變易之法;而這被稱為心(citta)、稱為意(mano)、稱為識(viññāṇa)的,這個自我則是恆常的、堅固的、常恆的、不變易之法,將如永恆一般如是住立。’諸比丘,這是第四種情況:依於它、緣於它,一些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的。
. ‘‘Catutthe ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā takkī hoti vīmaṃsī. So takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ evamāha – ‘yaṃ kho idaṃ vuccati cakkhuṃ itipi sotaṃ itipi ghānaṃ itipi jivhā itipi kāyo itipi, ayaṃ attā anicco addhuvo asassato vipariṇāmadhammo. Yañca kho idaṃ vuccati cittanti vā manoti vā viññāṇanti vā ayaṃ attā nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassatī’ti. Idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti.
50已對照
“諸比丘,那些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門就是以這四種根據宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的。諸比丘,凡是任何一分常見論、一分非常見論的沙門或婆羅門宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆的,都是以這四種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti, sabbe te imeheva catūhi vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena; natthi ito bahiddhā.
51PTS 1.22已對照
“諸比丘,如來了知此:‘這些見處如此被執取、如此被執著,將有如此的趣向、如此的未來果報。’如來了知這些,也了知比這更為殊勝的;他對那了知也不執取,由於不執取,他自內了知寂滅。諸比丘,如來如實了知諸受的集起、滅沒、味著、過患與出離,以不執取而解脫。
. ‘‘Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato pajānāti – ‘ime diṭṭhiṭṭhānā evaṃgahitā evaṃparāmaṭṭhā evaṃgatikā bhavanti evaṃabhisamparāyā’ti. Tañca tathāgato pajānāti, tato ca uttaritaraṃ pajānāti, tañca pajānanaṃ na parāmasati, aparāmasato cassa paccattaññeva nibbuti viditā. Vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto, bhikkhave, tathāgato.
52緬 1.21已對照
“諸比丘,這些就是那些甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗的法,是如來自己證知、現證後宣說的;正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Ime kho te, bhikkhave, dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti, yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
邊無邊論(Antānantavāda)Antānantavādo
53已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是邊無邊論者(antānantika),他們以四種根據宣稱世間的有邊與無邊。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為邊無邊論者,以四種根據宣稱世間的有邊與無邊呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti catūhi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti catūhi vatthūhi?
54已對照
“諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他對世間持著有邊之想而住。
. ‘‘Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte antasaññī lokasmiṃ viharati.
已對照
“他這樣說:‘這個世間是有邊的、被環繞的。那是什麼原因呢?因為我通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,我對世間持著有邊之想而住。由此我知道:“這個世間是有邊的、被環繞的。”’諸比丘,這是第一種情況:依於它、緣於它,一些邊無邊論的沙門、婆羅門宣稱世間的有邊與無邊。
‘‘So evamāha – ‘antavā ayaṃ loko parivaṭumo. Taṃ kissa hetu? Ahañhi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusāmi, yathāsamāhite citte antasaññī lokasmiṃ viharāmi. Imināmahaṃ etaṃ jānāmi – yathā antavā ayaṃ loko parivaṭumo’ti. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti.
55PTS 1.23已對照
“至於第二種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為邊無邊論者,宣稱世間的有邊與無邊呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他對世間持著無邊之想而住。
. ‘‘Dutiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte anantasaññī lokasmiṃ viharati.
緬 1.22已對照
“他這樣說:‘這個世間是無邊的、無際的。那些這樣說“這個世間是有邊的、被環繞的”的沙門、婆羅門,他們的[說法]是虛妄的。這個世間是無邊的、無際的。那是什麼原因呢?因為我通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,我對世間持著無邊之想而住。由此我知道:“這個世間是無邊的、無際的。”’諸比丘,這是第二種情況:依於它、緣於它,一些邊無邊論的沙門、婆羅門宣稱世間的有邊與無邊。
‘‘So evamāha – ‘ananto ayaṃ loko apariyanto. Ye te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘antavā ayaṃ loko parivaṭumo’’ti, tesaṃ musā. Ananto ayaṃ loko apariyanto. Taṃ kissa hetu? Ahañhi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusāmi, yathāsamāhite citte anantasaññī lokasmiṃ viharāmi. Imināmahaṃ etaṃ jānāmi – yathā ananto ayaṃ loko apariyanto’ti. Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti.
56已對照
“至於第三種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為邊無邊論者,宣稱世間的有邊與無邊呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他對世間於上下持著有邊之想而住,於橫方持著無邊之想。
. ‘‘Tatiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte uddhamadho antasaññī lokasmiṃ viharati, tiriyaṃ anantasaññī.
已對照
“他這樣說:‘這個世間既是有邊的又是無邊的。那些這樣說“這個世間是有邊的、被環繞的”的沙門、婆羅門,他們的[說法]是虛妄的;那些這樣說“這個世間是無邊的、無際的”的沙門、婆羅門,他們的[說法]也是虛妄的。這個世間既是有邊的又是無邊的。那是什麼原因呢?因為我通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,我對世間於上下持著有邊之想而住,於橫方持著無邊之想。由此我知道:“這個世間既是有邊的又是無邊的。”’諸比丘,這是第三種情況:依於它、緣於它,一些邊無邊論的沙門、婆羅門宣稱世間的有邊與無邊。
‘‘So evamāha – ‘antavā ca ayaṃ loko ananto ca. Ye te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘antavā ayaṃ loko parivaṭumo’’ti, tesaṃ musā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘ananto ayaṃ loko apariyanto’’ti, tesampi musā. Antavā ca ayaṃ loko ananto ca. Taṃ kissa hetu? Ahañhi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusāmi, yathāsamāhite citte uddhamadho antasaññī lokasmiṃ viharāmi, tiriyaṃ anantasaññī. Imināmahaṃ etaṃ jānāmi – yathā antavā ca ayaṃ loko ananto cā’ti. Idaṃ, bhikkhave, tatiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti.
57PTS 1.24緬 1.23已對照
“至於第四種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為邊無邊論者,宣稱世間的有邊與無邊呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門是推理者、審察者。他說出由推理錘鍊、由審察追尋的自己的辯才:‘這個世間既非有邊的,也非無邊的。那些這樣說“這個世間是有邊的、被環繞的”的沙門、婆羅門,他們的[說法]是虛妄的;那些這樣說“這個世間是無邊的、無際的”的沙門、婆羅門,他們的[說法]也是虛妄的;那些這樣說“這個世間既是有邊的又是無邊的”的沙門、婆羅門,他們的[說法]也是虛妄的。這個世間既非有邊的,也非無邊的。’諸比丘,這是第四種情況:依於它、緣於它,一些邊無邊論的沙門、婆羅門宣稱世間的有邊與無邊。
. ‘‘Catutthe ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā takkī hoti vīmaṃsī. So takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ evamāha – ‘nevāyaṃ loko antavā, na panānanto. Ye te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘antavā ayaṃ loko parivaṭumo’’ti, tesaṃ musā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘ananto ayaṃ loko apariyanto’’ti, tesampi musā. Yepi te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘antavā ca ayaṃ loko ananto cā’’ti, tesampi musā. Nevāyaṃ loko antavā, na panānanto’ti. Idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti.
58已對照
“諸比丘,那些邊無邊論的沙門、婆羅門就是以這四種根據宣稱世間的有邊與無邊。諸比丘,凡是任何邊無邊論的沙門或婆羅門宣稱世間的有邊與無邊,都是以這四種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti catūhi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti, sabbe te imeheva catūhi vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena; natthi ito bahiddhā.
59已對照
“諸比丘,如來了知此:‘這些見處如此被執取、如此被執著,將有如此的趣向、如此的未來果報。’如來了知這些,也了知比這更為殊勝的;他對那了知也不執取,由於不執取,他自內了知寂滅。諸比丘,如來如實了知諸受的集起、滅沒、味著、過患與出離,以不執取而解脫。
. ‘‘Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato pajānāti – ‘ime diṭṭhiṭṭhānā evaṃgahitā evaṃparāmaṭṭhā evaṃgatikā bhavanti evaṃabhisamparāyā’ti. Tañca tathāgato pajānāti, tato ca uttaritaraṃ pajānāti, tañca pajānanaṃ na parāmasati, aparāmasato cassa paccattaññeva nibbuti viditā. Vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto, bhikkhave, tathāgato.
60已對照
“諸比丘,這些就是那些甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗的法,是如來自己證知、現證後宣說的;正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Ime kho te, bhikkhave, dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti, yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
不死矯亂論(Amarāvikkhepavāda)Amarāvikkhepavādo
61已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是不死矯亂論者(amarāvikkhepika),在各處被問到問題時,以四種根據陷入言語的矯亂(vācāvikkhepa)、不死矯亂。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為不死矯亂論者,在各處被問到問題時,以四種根據陷入言語的矯亂、不死矯亂呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā, tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ catūhi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ catūhi vatthūhi?
62PTS 1.25緬 1.24已對照
“諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門不如實了知‘這是善(kusala)’,不如實了知‘這是不善(akusala)’。他這樣想:‘我確實不如實了知“這是善”,不如實了知“這是不善”。假如我不如實了知“這是善”、不如實了知“這是不善”,卻回答“這是善”,或回答“這是不善”,那對我來說就是虛妄。凡對我是虛妄的,就是我的惱害;凡是我的惱害,就是我的障礙。’如此,他由於害怕虛妄語、厭惡虛妄語,既不回答‘這是善’,也不回答‘這是不善’,在各處被問到問題時,便陷入言語的矯亂、不死矯亂:‘我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。’諸比丘,這是第一種情況:依於它、緣於它,一些不死矯亂論的沙門、婆羅門在各處被問到問題時,陷入言語的矯亂、不死矯亂。
. ‘‘Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ‘idaṃ kusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘idaṃ akusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho ‘‘idaṃ kusala’’nti yathābhūtaṃ nappajānāmi, ‘‘idaṃ akusala’’nti yathābhūtaṃ nappajānāmi. Ahañce kho pana ‘‘idaṃ kusala’’nti yathābhūtaṃ appajānanto, ‘‘idaṃ akusala’’nti yathābhūtaṃ appajānanto, ‘idaṃ kusala’nti vā byākareyyaṃ, ‘idaṃ akusala’nti vā byākareyyaṃ, taṃ mamassa musā. Yaṃ mamassa musā, so mamassa vighāto. Yo mamassa vighāto so mamassa antarāyo’ti. Iti so musāvādabhayā musāvādaparijegucchā nevidaṃ kusalanti byākaroti, na panidaṃ akusalanti byākaroti, tattha tattha pañhaṃ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṃ āpajjati amarāvikkhepaṃ – ‘evantipi me no; tathātipi me no; aññathātipi me no; notipi me no; no notipi me no’ti. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ.
63PTS 1.26緬 1.25已對照
“至於第二種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為不死矯亂論者,在各處被問到問題時,陷入言語的矯亂、不死矯亂呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門不如實了知‘這是善’,不如實了知‘這是不善’。他這樣想:‘我確實不如實了知“這是善”,不如實了知“這是不善”。假如我不如實了知“這是善”、不如實了知“這是不善”,卻回答“這是善”,或回答“這是不善”,我就會於此有欲(chanda)或貪(rāga)、嗔(dosa)或恚(paṭigha)。凡我於此有欲或貪、嗔或恚,那就是我的執取(upādāna);凡是我的執取,就是我的惱害;凡是我的惱害,就是我的障礙。’如此,他由於害怕執取、厭惡執取,既不回答‘這是善’,也不回答‘這是不善’,在各處被問到問題時,便陷入言語的矯亂、不死矯亂:‘我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。’諸比丘,這是第二種情況:依於它、緣於它,一些不死矯亂論的沙門、婆羅門在各處被問到問題時,陷入言語的矯亂、不死矯亂。
. ‘‘Dutiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ‘idaṃ kusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘idaṃ akusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho ‘‘idaṃ kusala’’nti yathābhūtaṃ nappajānāmi, ‘‘idaṃ akusala’’nti yathābhūtaṃ nappajānāmi. Ahañce kho pana ‘‘idaṃ kusala’’nti yathābhūtaṃ appajānanto, ‘‘idaṃ akusala’’nti yathābhūtaṃ appajānanto, ‘‘idaṃ kusala’’nti vā byākareyyaṃ, ‘‘idaṃ akusala’nti vā byākareyyaṃ, tattha me assa chando vā rāgo vā doso vā paṭigho vā. Yattha [yo (?)] me assa chando vā rāgo vā doso vā paṭigho vā, taṃ mamassa upādānaṃ. Yaṃ mamassa upādānaṃ, so mamassa vighāto. Yo mamassa vighāto, so mamassa antarāyo’ti. Iti so upādānabhayā upādānaparijegucchā nevidaṃ kusalanti byākaroti, na panidaṃ akusalanti byākaroti, tattha tattha pañhaṃ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṃ āpajjati amarāvikkhepaṃ – ‘evantipi me no; tathātipi me no; aññathātipi me no; notipi me no; no notipi me no’ti. Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ.
64PTS 1.27已對照
“至於第三種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為不死矯亂論者,在各處被問到問題時,陷入言語的矯亂、不死矯亂呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門不如實了知‘這是善’,不如實了知‘這是不善’。他這樣想:‘我確實不如實了知“這是善”,不如實了知“這是不善”。假如我不如實了知“這是善”、不如實了知“這是不善”,卻回答“這是善”,或回答“這是不善”——確實有賢智、聰敏、慣於與他人論辯、猶如能射穿毛髮者的沙門、婆羅門,他們彷彿以智慧遊行著摧破諸見。他們會就此盤問我、追究我、詰問我。若他們就此盤問我、追究我、詰問我,我將不能應答他們;凡我不能應答的,就是我的惱害;凡是我的惱害,就是我的障礙。’如此,他由於害怕盤問、厭惡盤問,既不回答‘這是善’,也不回答‘這是不善’,在各處被問到問題時,便陷入言語的矯亂、不死矯亂:‘我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。’諸比丘,這是第三種情況:依於它、緣於它,一些不死矯亂論的沙門、婆羅門在各處被問到問題時,陷入言語的矯亂、不死矯亂。
. ‘‘Tatiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ‘idaṃ kusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, ‘idaṃ akusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho ‘‘idaṃ kusala’’nti yathābhūtaṃ nappajānāmi, ‘‘idaṃ akusala’nti yathābhūtaṃ nappajānāmi. Ahañce kho pana ‘‘idaṃ kusala’’nti yathābhūtaṃ appajānanto ‘‘idaṃ akusala’’nti yathābhūtaṃ appajānanto ‘‘idaṃ kusala’’nti vā byākareyyaṃ, ‘‘idaṃ akusala’’nti vā byākareyyaṃ. Santi hi kho samaṇabrāhmaṇā paṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā, te bhindantā [vobhindantā (sī. pī.)] maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te maṃ tattha samanuyuñjeyyuṃ samanugāheyyuṃ samanubhāseyyuṃ. Ye maṃ tattha samanuyuñjeyyuṃ samanugāheyyuṃ samanubhāseyyuṃ, tesāhaṃ na sampāyeyyaṃ. Yesāhaṃ na sampāyeyyaṃ, so mamassa vighāto. Yo mamassa vighāto, so mamassa antarāyo’ti. Iti so anuyogabhayā anuyogaparijegucchā nevidaṃ kusalanti byākaroti, na panidaṃ akusalanti byākaroti, tattha tattha pañhaṃ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṃ āpajjati amarāvikkhepaṃ – ‘evantipi me no; tathātipi me no; aññathātipi me no; notipi me no; no notipi me no’ti. Idaṃ, bhikkhave, tatiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ.
65緬 1.26已對照
“諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門遲鈍、愚痴。他由於遲鈍、由於愚痴,在各處被問到問題時,便陷入言語的矯亂、不死矯亂:‘若你這樣問我:“有他世嗎?”假如我認為“有他世”,我就會向你回答“有他世”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“無他世嗎?”假如我認為“無他世”,我就會向你回答“無他世”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“他世既有又無嗎?”假如我認為“他世既有又無”,我就會向你回答“他世既有又無”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“他世既非有又非無嗎?”假如我認為“他世既非有又非無”,我就會向你回答“他世既非有又非無”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“有化生的眾生嗎?”假如我認為“有化生的眾生”,我就會向你回答“有化生的眾生”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“無化生的眾生嗎?”假如我認為“無化生的眾生”,我就會向你回答“無化生的眾生”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“化生的眾生既有又無嗎?”假如我認為“化生的眾生既有又無”,我就會向你回答“化生的眾生既有又無”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“化生的眾生既非有又非無嗎?”假如我認為“化生的眾生既非有又非無”,我就會向你回答“化生的眾生既非有又非無”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“有善作、惡作之業的果與異熟嗎?”假如我認為“有善作、惡作之業的果與異熟”,我就會向你回答“有善作、惡作之業的果與異熟”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“無善作、惡作之業的果與異熟嗎?”假如我認為“無善作、惡作之業的果與異熟”,我就會向你回答“無善作、惡作之業的果與異熟”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“善作、惡作之業的果與異熟既有又無嗎?”假如我認為“善作、惡作之業的果與異熟既有又無”,我就會向你回答“善作、惡作之業的果與異熟既有又無”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“善作、惡作之業的果與異熟既非有又非無嗎?”假如我認為“善作、惡作之業的果與異熟既非有又非無”,我就會向你回答“善作、惡作之業的果與異熟既非有又非無”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“如來(tathāgata)死後存在嗎?”假如我認為“如來死後存在”,我就會向你回答“如來死後存在”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“如來死後不存在嗎?”假如我認為“如來死後不存在”,我就會向你回答“如來死後不存在”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“如來死後既存在又不存在嗎?”假如我認為“如來死後既存在又不存在”,我就會向你回答“如來死後既存在又不存在”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。若你這樣問我:“如來死後既非存在又非不存在嗎?”假如我認為“如來死後既非存在又非不存在”,我就會向你回答“如來死後既非存在又非不存在”。但我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。’諸比丘,這是第四種情況:依於它、緣於它,一些不死矯亂論的沙門、婆羅門在各處被問到問題時,陷入言語的矯亂、不死矯亂。
. ‘‘Catutthe ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā mando hoti momūho. So mandattā momūhattā tattha tattha pañhaṃ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṃ āpajjati amarāvikkhepaṃ – ‘atthi paro loko’ti iti ce maṃ pucchasi, ‘atthi paro loko’ti iti ce me assa, ‘atthi paro loko’ti iti te naṃ byākareyyaṃ, ‘evantipi me no, tathātipi me no, aññathātipi me no, notipi me no, no notipi me no’ti. ‘Natthi paro loko…pe… ‘atthi ca natthi ca paro loko…pe… ‘nevatthi na natthi paro loko…pe… ‘atthi sattā opapātikā …pe… ‘natthi sattā opapātikā…pe… ‘atthi ca natthi ca sattā opapātikā…pe… ‘nevatthi na natthi sattā opapātikā…pe… ‘atthi sukatadukkaṭānaṃ [sukaṭadukkaṭānaṃ (sī. syā. kaṃ.)] kammānaṃ phalaṃ vipāko…pe… ‘natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko…pe… ‘atthi ca natthi ca sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko…pe… ‘nevatthi na natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko…pe… ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā…pe… ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā…pe… ‘hoti ca na ca hoti [na hoti ca (sī. ka.)] tathāgato paraṃ maraṇā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti iti ce maṃ pucchasi, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti ce me assa, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti te naṃ byākareyyaṃ, ‘evantipi me no, tathātipi me no, aññathātipi me no, notipi me no, no notipi me no’ti. Idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ.
66PTS 1.28已對照
“諸比丘,那些不死矯亂論的沙門、婆羅門就是以這四種根據,在各處被問到問題時,陷入言語的矯亂、不死矯亂。諸比丘,凡是任何不死矯亂論的沙門或婆羅門在各處被問到問題時陷入言語的矯亂、不死矯亂,都是以這四種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的。……乃至……正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ catūhi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ, sabbe te imeheva catūhi vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena, natthi ito bahiddhā…pe… yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
無因生論(Adhiccasamuppannavāda)Adhiccasamuppannavādo
67緬 1.27已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是無因生論者(adhiccasamuppannika),他們以兩種根據宣稱自我與世間是無因而生的(adhiccasamuppanna)。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為無因生論者,以兩種根據宣稱自我與世間是無因而生的呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti dvīhi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti dvīhi vatthūhi?
68PTS 1.29已對照
正文補“存在[的狀態]”,加 santatāya/sattattāya 異讀校勘注。
“諸比丘,有名為‘無想眾生’(asaññasatta)的諸天。當想(saññā)生起時,那些天便從那個天身死沒。諸比丘,存在這樣的情況:某個眾生從那個[天]身死沒之後,來到這裡[人間]。來到這裡之後,他從在家出家,成為無家者。從在家出家成為無家者之後,他通過熱忱、精勤、實踐、不放逸、正確作意,觸及如此的心定:當心得定時,他回憶起想的生起,此外的便回憶不起。他這樣說:‘自我與世間是無因而生的。那是什麼原因呢?因為我從前不存在,如今從不存在轉變成了存在[的狀態]。’諸比丘,這是第一種情況:依於它、緣於它,一些無因生論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間是無因而生的。
. ‘‘Santi, bhikkhave, asaññasattā nāma devā. Saññuppādā ca pana te devā tamhā kāyā cavanti. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati, yaṃ aññataro satto tamhā kāyā cavitvā itthattaṃ āgacchati. Itthattaṃ āgato samāno agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṃ cetosamādhiṃ phusati, yathāsamāhite citte saññuppādaṃ anussarati, tato paraṃ nānussarati. So evamāha – ‘adhiccasamuppanno attā ca loko ca. Taṃ kissa hetu? Ahañhi pubbe nāhosiṃ, somhi etarahi ahutvā santatāya pariṇato’ti. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti.
69已對照
“至於第二種,那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為無因生論者,宣稱自我與世間是無因而生的呢?諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門是推理者、審察者。他說出由推理錘鍊、由審察追尋的自己的辯才:‘自我與世間是無因而生的。’諸比丘,這是第二種情況:依於它、緣於它,一些無因生論的沙門、婆羅門宣稱自我與世間是無因而生的。
. ‘‘Dutiye ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti? Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā takkī hoti vīmaṃsī. So takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ evamāha – ‘adhiccasamuppanno attā ca loko cā’ti. Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ ṭhānaṃ, yaṃ āgamma yaṃ ārabbha eke samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti.
70已對照
“諸比丘,那些無因生論的沙門、婆羅門就是以這兩種根據宣稱自我與世間是無因而生的。諸比丘,凡是任何無因生論的沙門或婆羅門宣稱自我與世間是無因而生的,都是以這兩種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的。……乃至……正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti dvīhi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti, sabbe te imeheva dvīhi vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena, natthi ito bahiddhā…pe… yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
71緬 1.28已對照
“諸比丘,那些前際論者、持隨前際之見的沙門、婆羅門,就是以這十八種根據,針對前際宣說種種勝解之語。諸比丘,凡是任何前際論者、持隨前際之見的沙門或婆羅門針對前際宣說種種勝解之語,都是以這十八種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti aṭṭhārasahi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantamārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti, sabbe te imeheva aṭṭhārasahi vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena, natthi ito bahiddhā.
72已對照
“諸比丘,如來了知此:‘這些見處如此被執取、如此被執著,將有如此的趣向、如此的未來果報。’如來了知這些,也了知比這更為殊勝的;他對那了知也不執取,由於不執取,他自內了知寂滅。諸比丘,如來如實了知諸受的集起、滅沒、味著、過患與出離,以不執取而解脫。
. ‘‘Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato pajānāti – ‘ime diṭṭhiṭṭhānā evaṃgahitā evaṃparāmaṭṭhā evaṃgatikā bhavanti evaṃabhisamparāyā’ti. Tañca tathāgato pajānāti, tato ca uttaritaraṃ pajānāti, tañca pajānanaṃ na parāmasati, aparāmasato cassa paccattaññeva nibbuti viditā. Vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto, bhikkhave, tathāgato.
73PTS 1.30已對照
“諸比丘,這些就是那些甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗的法,是如來自己證知、現證後宣說的;正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Ime kho te, bhikkhave, dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti, yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
後際論者(Aparantakappikā)Aparantakappikā
74已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是後際論者(aparantakappika),持隨後際之見,他們針對後際,以四十四種根據宣說種種勝解之語。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為後際論者、持隨後際之見,針對後際,以四十四種根據宣說種種勝解之語呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino, aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti catucattārīsāya [catucattālīsāya (syā. kaṃ.)] vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti catucattārīsāya vatthūhi?
有想論(Saññīvāda)Saññīvādo
75PTS 1.31緬 1.29已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是死後有想論者(uddhamāghātanikasaññīvāda),以十六種根據宣稱自我死後是有想的。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為死後有想論者,以十六種根據宣稱自我死後是有想的呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā saññīvādā uddhamāghātanaṃ saññiṃ attānaṃ paññapenti soḷasahi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha uddhamāghātanikā saññīvādā uddhamāghātanaṃ saññiṃ attānaṃ paññapenti soḷasahi vatthūhi?
76已對照
“他們宣稱:‘自我是有色的(rūpī),死後無病(aroga),是有想的(saññī)。’他們宣稱:‘自我是無色的(arūpī),死後無病,是有想的。’‘自我是亦有色亦無色的……乃至……’‘自我是非有色非無色的……’‘自我是有邊的(antavā)……’‘自我是無邊的(anantavā)……’‘自我是亦有邊亦無邊的……’‘自我是非有邊非無邊的……’‘自我是一想的(ekattasaññī)……’‘自我是種種想的(nānattasaññī)……’‘自我是有限想的(parittasaññī)……’‘自我是無量想的(appamāṇasaññī)……’‘自我是純樂的(ekantasukhī)……’‘自我是純苦的(ekantadukkhī)。’‘自我是有樂有苦的(sukhadukkhī)。’他們宣稱:‘自我是不苦不樂的(adukkhamasukhī),死後無病,是有想的。’
. ‘‘‘Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā saññī’ti naṃ paññapenti. ‘Arūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā saññī’ti naṃ paññapenti. ‘Rūpī ca arūpī ca attā hoti…pe… nevarūpī nārūpī attā hoti… antavā attā hoti… anantavā attā hoti… antavā ca anantavā ca attā hoti… nevantavā nānantavā attā hoti… ekattasaññī attā hoti… nānattasaññī attā hoti… parittasaññī attā hoti… appamāṇasaññī attā hoti… ekantasukhī attā hoti… ekantadukkhī attā hoti. Sukhadukkhī attā hoti. Adukkhamasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā saññī’ti naṃ paññapenti.
77已對照
“諸比丘,那些死後有想論的沙門、婆羅門,就是以這十六種根據宣稱自我死後是有想的。諸比丘,凡是任何死後有想論的沙門或婆羅門宣稱自我死後是有想的,都是以這十六種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的……乃至……正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā saññīvādā uddhamāghātanaṃ saññiṃ attānaṃ paññapenti soḷasahi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā uddhamāghātanikā saññīvādā uddhamāghātanaṃ saññiṃ attānaṃ paññapenti, sabbe te imeheva soḷasahi vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena, natthi ito bahiddhā…pe… yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
無想論(Asaññīvāda)Asaññīvādo
78已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是死後無想論者(uddhamāghātanikaasaññīvāda),以八種根據宣稱自我死後是無想的。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為死後無想論者,以八種根據宣稱自我死後是無想的呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā asaññīvādā uddhamāghātanaṃ asaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha uddhamāghātanikā asaññīvādā uddhamāghātanaṃ asaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi?
79已對照
“他們宣稱:‘自我是有色的,死後無病,是無想的(asaññī)。’他們宣稱:‘自我是無色的,死後無病,是無想的。’‘自我是亦有色亦無色的……乃至……’‘自我是非有色非無色的……’‘自我是有邊的……’‘自我是無邊的……’‘自我是亦有邊亦無邊的……’他們宣稱:‘自我是非有邊非無邊的,死後無病,是無想的。’
. ‘‘‘Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā asaññī’ti naṃ paññapenti. ‘Arūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā asaññī’ti naṃ paññapenti. ‘Rūpī ca arūpī ca attā hoti…pe… nevarūpī nārūpī attā hoti… antavā attā hoti… anantavā attā hoti… antavā ca anantavā ca attā hoti… nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā asaññī’ti naṃ paññapenti.
80PTS 1.32緬 1.30已對照
“諸比丘,那些死後無想論的沙門、婆羅門,就是以這八種根據宣稱自我死後是無想的。諸比丘,凡是任何死後無想論的沙門或婆羅門宣稱自我死後是無想的,都是以這八種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的……乃至……正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā asaññīvādā uddhamāghātanaṃ asaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā uddhamāghātanikā asaññīvādā uddhamāghātanaṃ asaññiṃ attānaṃ paññapenti, sabbe te imeheva aṭṭhahi vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena, natthi ito bahiddhā…pe… yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
非想非非想論(Nevasaññīnāsaññīvāda)Nevasaññīnāsaññīvādo
81已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是死後非想非非想論者(uddhamāghātanikanevasaññīnāsaññīvāda),以八種根據宣稱自我死後是非想非非想的。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為死後非想非非想論者,以八種根據宣稱自我死後是非想非非想的呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā nevasaññīnāsaññīvādā, uddhamāghātanaṃ nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha uddhamāghātanikā nevasaññīnāsaññīvādā uddhamāghātanaṃ nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi?
82已對照
“他們宣稱:‘自我是有色的,死後無病,是非想非非想的(nevasaññīnāsaññī)。’‘自我是無色的……乃至……’‘自我是亦有色亦無色的……’‘自我是非有色非無色的……’‘自我是有邊的……’‘自我是無邊的……’‘自我是亦有邊亦無邊的……’他們宣稱:‘自我是非有邊非無邊的,死後無病,是非想非非想的。’
. ‘‘‘Rūpī attā hoti arogo paraṃ maraṇā nevasaññīnāsaññī’ti naṃ paññapenti ‘arūpī attā hoti…pe… rūpī ca arūpī ca attā hoti… nevarūpī nārūpī attā hoti… antavā attā hoti… anantavā attā hoti… antavā ca anantavā ca attā hoti… nevantavā nānantavā attā hoti arogo paraṃ maraṇā nevasaññīnāsaññī’ti naṃ paññapenti.
83PTS 1.33已對照
“諸比丘,那些死後非想非非想論的沙門、婆羅門,就是以這八種根據宣稱自我死後是非想非非想的。諸比丘,凡是任何死後非想非非想論的沙門或婆羅門宣稱自我死後是非想非非想的,都是以這八種根據……乃至……正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā nevasaññīnāsaññīvādā uddhamāghātanaṃ nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā uddhamāghātanikā nevasaññīnāsaññīvādā uddhamāghātanaṃ nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti, sabbe te imeheva aṭṭhahi vatthūhi…pe… yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
斷滅論(Ucchedavāda)Ucchedavādo
84PTS 1.34緬 1.31已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是斷滅論者(ucchedavāda),以七種根據宣稱現存眾生的斷滅(uccheda)、壞滅(vināsa)、無有(vibhava)。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為斷滅論者,以七種根據宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti sattahi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha ucchedavādā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti sattahi vatthūhi?
85已對照
“諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門是如此說、如此見者:‘朋友,由於這個自我是有色的,由四大(cātumahābhūta)所成,為父母所生,身壞之時即斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。’有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。
. ‘‘Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi [evaṃdiṭṭhī (ka. pī.)] – ‘yato kho, bho, ayaṃ attā rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti.
86已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,是天界的(dibba)、有色的、屬於欲界的(kāmāvacara)、以段食(kabaḷīkārāhāra)為食的。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。’有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。
. ‘‘Tamañño evamāha – ‘atthi kho, bho, eso attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā dibbo rūpī kāmāvacaro kabaḷīkārāhārabhakkho. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti.
87已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,是天界的、有色的、意所成的(manomaya)、具足一切大小肢體、諸根無缺的。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。’有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。
. ‘‘Tamañño evamāha – ‘atthi kho, bho, eso attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā dibbo rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti.
88PTS 1.35緬 1.32已對照
補字“[作意]”統一改“[知]”(4處),idx142 加註:-ūpaga 為死後趣處非等至、補字避免與“不作意”相齟齬;idx144 順記 so/eso 異文校勘注。
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,它完全超越色想,有對想(paṭighasaññā)滅沒,不作意種種想,[知]“虛空是無邊的”,到達空無邊處(ākāsānañcāyatana)。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。’有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。
. ‘‘Tamañño evamāha – ‘atthi kho, bho, eso attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti.
89已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,它完全超越空無邊處,[知]“識是無邊的”,到達識無邊處(viññāṇañcāyatana)。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。’有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。
. ‘‘Tamañño evamāha – ‘atthi kho, bho, eso attā yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti.
90已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,它完全超越識無邊處,[知]“什麼都沒有”,到達無所有處(ākiñcaññāyatana)。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。’有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。
. ‘‘Tamañño evamāha – ‘atthi kho, bho, so attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘natthi kiñcī’’ti ākiñcaññāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti.
91緬 1.33已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就完全斷滅。朋友,還有另一個自我,它完全超越無所有處,[知]“這是寂靜的,這是殊勝的”,到達非想非非想處(nevasaññānāsaññāyatana)。那個自我你不知道、看不見;我則知道它、看見它。朋友,當那個自我身壞之時斷滅、壞滅,死後不存在,到此為止,朋友,這個自我就是完全斷滅的。’有些人如此宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。
. ‘Tamañño evamāha – ‘‘atthi kho, bho, eso attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā sammā samucchinno hoti. Atthi kho, bho, añño attā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma ‘‘santametaṃ paṇītameta’’nti nevasaññānāsaññāyatanūpago. Taṃ tvaṃ na jānāsi na passasi. Tamahaṃ jānāmi passāmi. So kho, bho, attā yato kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā sammā samucchinno hotī’ti. Ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti.
92PTS 1.36已對照
“諸比丘,那些斷滅論的沙門、婆羅門,就是以這七種根據宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有。諸比丘,凡是任何斷滅論的沙門或婆羅門宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有,都是以這七種根據……乃至……正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti sattahi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ucchedavādā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti, sabbe te imeheva sattahi vatthūhi…pe… yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
現法涅槃論(Diṭṭhadhammanibbānavāda)Diṭṭhadhammanibbānavādo
93已對照
“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是現法涅槃論者(diṭṭhadhammanibbānavāda),以五種根據宣稱現存眾生的最上現法涅槃(paramadiṭṭhadhammanibbāna)。那些沙門、婆羅門大德依於什麼、緣於什麼成為現法涅槃論者,以五種根據宣稱現存眾生的最上現法涅槃呢?
. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammanibbānavādā sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti pañcahi vatthūhi. Te ca bhonto samaṇabrāhmaṇā kimāgamma kimārabbha diṭṭhadhammanibbānavādā sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti pañcahi vatthūhi?
94已對照
paricāreti“享樂”改“縱情享樂”以顯使役義。
“諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門是如此說、如此見者:‘朋友,當這個自我具備、具足五欲功德(pañcakāmaguṇā)而縱情享樂時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。’有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。
. ‘‘Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘‘yato kho, bho, ayaṃ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hotī’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
95PTS 1.37緬 1.34已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就已達到最上現法涅槃。那是什麼原因呢?朋友,諸欲是無常的、苦的、變易之法,由於它們的變易、變化,而生起愁、悲、苦、憂、惱。朋友,當這個自我已離諸欲,離諸不善法,有尋(vitakka)、有伺(vicāra),離生喜、樂,成就並住於初禪時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。’有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。
. ‘‘Tamañño evamāha –‘atthi kho, bho, eso attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hoti. Taṃ kissa hetu? Kāmā hi, bho, aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā, tesaṃ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Yato kho, bho, ayaṃ attā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hotī’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
96已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就已達到最上現法涅槃。那是什麼原因呢?在那裡凡有尋、伺者,即因此而被稱為粗劣。朋友,當這個自我尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。’有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。
. ‘‘Tamañño evamāha – ‘atthi kho, bho, eso attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha vitakkitaṃ vicāritaṃ, etenetaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hotī’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
97已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就已達到最上現法涅槃。那是什麼原因呢?在那裡凡與喜相關的心之踴動,即因此而被稱為粗劣。朋友,當這個自我離喜,住於舍(upekkhā),具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:“舍、具念、樂住。”成就並住於第三禪時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。’有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。
. ‘‘Tamañño evamāha – ‘atthi kho, bho, eso attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha pītigataṃ cetaso uppilāvitattaṃ, etenetaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati, sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hotī’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
98PTS 1.38已對照
“另有一位對他如此說:‘朋友,你所說的那個自我確實存在,我不說它不存在;然而,朋友,這個自我並非到此為止就已達到最上現法涅槃。那是什麼原因呢?在那裡凡心對“樂”的關注(ābhoga),即因此而被稱為粗劣。朋友,當這個自我舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨(upekkhāsatipārisuddhi),成就並住於第四禪時,到此為止,朋友,這個自我就已達到最上現法涅槃。’有些人如此宣稱現存眾生的最上現法涅槃。
. ‘‘Tamañño evamāha – ‘atthi kho, bho, eso attā, yaṃ tvaṃ vadesi, neso natthīti vadāmi; no ca kho, bho, ayaṃ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hoti. Taṃ kissa hetu? Yadeva tattha sukhamiti cetaso ābhogo, etenetaṃ oḷārikaṃ akkhāyati. Yato kho, bho, ayaṃ attā sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ patto hotī’ti. Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti.
99緬 1.35已對照
“諸比丘,那些現法涅槃論的沙門、婆羅門,就是以這五種根據宣稱現存眾生的最上現法涅槃。諸比丘,凡是任何現法涅槃論的沙門或婆羅門宣稱現存眾生的最上現法涅槃,都是以這五種根據……乃至……正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammanibbānavādā sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti pañcahi vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā diṭṭhadhammanibbānavādā sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti, sabbe te imeheva pañcahi vatthūhi…pe… yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
100PTS 1.39已對照
“諸比丘,那些後際論者、持隨後際之見的沙門、婆羅門,就是以這四十四種根據,針對後際宣說種種勝解之語。諸比丘,凡是任何後際論者、持隨後際之見的沙門或婆羅門針對後際宣說種種勝解之語,都是以這四十四種根據……乃至……正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti catucattārīsāya vatthūhi. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti, sabbe te imeheva catucattārīsāya vatthūhi…pe… yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
101已對照
“諸比丘,那些前際論者、後際論者以及前後際論者(pubbantāparantakappika)、持隨前後際之見(pubbantāparantānudiṭṭhi)的沙門、婆羅門,就是以這六十二種根據,針對前後際宣說種種勝解之語。
. ‘‘Imehi kho te, bhikkhave, samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā ca aparantakappikā ca pubbantāparantakappikā ca pubbantāparantānudiṭṭhino pubbantāparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti dvāsaṭṭhiyā vatthūhi.
102已對照
“諸比丘,凡是任何前際論者、後際論者或前後際論者、持隨前後際之見的沙門或婆羅門,針對前後際宣說種種勝解之語,都是以這六十二種根據,或以其中的某一種;除此之外再沒有別的。
. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā pubbantakappikā vā aparantakappikā vā pubbantāparantakappikā vā pubbantāparantānudiṭṭhino pubbantāparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti, sabbe te imeheva dvāsaṭṭhiyā vatthūhi, etesaṃ vā aññatarena; natthi ito bahiddhā.
103已對照
“諸比丘,如來了知此:‘這些見處如此被執取、如此被執著,將有如此的趣向、如此的未來果報。’如來了知這些,也了知比這更為殊勝的;他對那了知也不執取,由於不執取,他自內了知寂滅。諸比丘,如來如實了知諸受的集起、滅沒、味著、過患與出離,以不執取而解脫。
. ‘‘Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato pajānāti – ‘ime diṭṭhiṭṭhānā evaṃgahitā evaṃparāmaṭṭhā evaṃgatikā bhavanti evaṃabhisamparāyā’ti. Tañca tathāgato pajānāti, tato ca uttaritaraṃ pajānāti, tañca pajānanaṃ na parāmasati, aparāmasato cassa paccattaññeva nibbuti viditā. Vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto, bhikkhave, tathāgato.
104緬 1.36已對照
“諸比丘,這些就是那些甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗的法,是如來自己證知、現證後宣說的;正是依據這些,如實稱讚如來的人才能正確地稱說。
. ‘‘Ime kho te, bhikkhave, dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti, yehi tathāgatassa yathābhuccaṃ vaṇṇaṃ sammā vadamānā vadeyyuṃ.
戰慄掙扎品(Paritassitavipphanditavāra)Paritassitavipphanditavāro
105PTS 1.40已對照
“諸比丘,其中,凡是那些常見論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱自我與世間是常恆者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受(vedayita),只是陷入渴愛(taṇhā)者的戰慄掙扎(paritassitavipphandita)而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
106已對照
“諸比丘,其中,凡是那些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
107已對照
“諸比丘,其中,凡是那些邊無邊論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱世間的有邊與無邊者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti catūhi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
108已對照
“諸比丘,其中,凡是那些不死矯亂論的沙門、婆羅門,在各處被問到問題時,以四種根據陷入言語的矯亂、不死矯亂者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ catūhi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
109已對照
“諸比丘,其中,凡是那些無因生論的沙門、婆羅門,以兩種根據宣稱自我與世間是無因而生者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti dvīhi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
110緬 1.37已對照
“諸比丘,其中,凡是那些前際論者、持隨前際之見的沙門、婆羅門,針對前際,以十八種根據宣說種種勝解之語者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti aṭṭhārasahi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
111已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後有想論的沙門、婆羅門,以十六種根據宣稱自我死後是有想者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā saññīvādā uddhamāghātanaṃ saññiṃ attānaṃ paññapenti soḷasahi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
112PTS 1.41已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後無想論的沙門、婆羅門,以八種根據宣稱自我死後是無想者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā asaññīvādā uddhamāghātanaṃ asaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
113已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後非想非非想論的沙門、婆羅門,以八種根據宣稱自我死後是非想非非想者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā nevasaññīnāsaññīvādā uddhamāghātanaṃ nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
114已對照
“諸比丘,其中,凡是那些斷滅論的沙門、婆羅門,以七種根據宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti sattahi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
115已對照
“諸比丘,其中,凡是那些現法涅槃論的沙門、婆羅門,以五種根據宣稱現存眾生的最上現法涅槃者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammanibbānavādā sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti pañcahi vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
116已對照
“諸比丘,其中,凡是那些後際論者、持隨後際之見的沙門、婆羅門,針對後際,以四十四種根據宣說種種勝解之語者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti catucattārīsāya vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
117緬 1.38已對照
“諸比丘,其中,凡是那些既是前際論者、又是後際論者、又是前後際論者,持隨前後際之見的沙門、婆羅門,針對前後際,以六十二種根據宣說種種勝解之語者,那也只是那些不知、不見的沙門、婆羅門大德們的感受,只是陷入渴愛者的戰慄掙扎而已。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā ca aparantakappikā ca pubbantāparantakappikā ca pubbantāparantānudiṭṭhino pubbantāparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti dvāsaṭṭhiyā vatthūhi, tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ajānataṃ apassataṃ vedayitaṃ taṇhāgatānaṃ paritassitavipphanditameva.
觸為緣品(Phassapaccayāvāra)Phassapaccayāvāro
118PTS 1.42已對照
“諸比丘,其中,凡是那些常見論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱自我與世間是常恆者,那也是以觸為緣(phassapaccayā)。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
119已對照
“諸比丘,其中,凡是那些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
120已對照
“諸比丘,其中,凡是那些邊無邊論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱世間的有邊與無邊者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti catūhi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
121已對照
“諸比丘,其中,凡是那些不死矯亂論的沙門、婆羅門,在各處被問到問題時,以四種根據陷入言語的矯亂、不死矯亂者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ catūhi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
122已對照
“諸比丘,其中,凡是那些無因生論的沙門、婆羅門,以兩種根據宣稱自我與世間是無因而生者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti dvīhi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
123已對照
“諸比丘,其中,凡是那些前際論者、持隨前際之見的沙門、婆羅門,針對前際,以十八種根據宣說種種勝解之語者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti aṭṭhārasahi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
124已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後有想論的沙門、婆羅門,以十六種根據宣稱自我死後是有想者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā saññīvādā uddhamāghātanaṃ saññiṃ attānaṃ paññapenti soḷasahi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
125緬 1.39已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後無想論的沙門、婆羅門,以八種根據宣稱自我死後是無想者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā asaññīvādā uddhamāghātanaṃ asaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
126已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後非想非非想論的沙門、婆羅門,以八種根據宣稱自我死後是非想非非想者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā nevasaññīnāsaññīvādā uddhamāghātanaṃ nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
127已對照
“諸比丘,其中,凡是那些斷滅論的沙門、婆羅門,以七種根據宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti sattahi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
128已對照
“諸比丘,其中,凡是那些現法涅槃論的沙門、婆羅門,以五種根據宣稱現存眾生的最上現法涅槃者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammanibbānavādā sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti pañcahi vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
129PTS 1.43已對照
“諸比丘,其中,凡是那些後際論者、持隨後際之見的沙門、婆羅門,針對後際,以四十四種根據宣說種種勝解之語者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti catucattārīsāya vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
130已對照
“諸比丘,其中,凡是那些既是前際論者、又是後際論者、又是前後際論者,持隨前後際之見的沙門、婆羅門,針對前後際,以六十二種根據宣說種種勝解之語者,那也是以觸為緣。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā ca aparantakappikā ca pubbantāparantakappikā ca pubbantāparantānudiṭṭhino pubbantāparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti dvāsaṭṭhiyā vatthūhi, tadapi phassapaccayā.
無是處品(Netaṃṭhānaṃvijjativāra)Netaṃ ṭhānaṃ vijjativāro
131已對照
十三段定型句統一:“說‘他們確實能離開觸而感受’”改“[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’”(paṭisaṃvedissanti 將來時;iti 無“說”之對應詞)。
“諸比丘,其中,凡是那些常見論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱自我與世間是常恆者,[若謂]‘他們確實將離開觸(phassa)而感受’,無有是處(netaṃṭhānaṃvijjati)。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
132已對照
“諸比丘,其中,凡是那些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱自我與世間一分是常恆的、一分是非常恆者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekacca asassatikā ekaccaṃ sassataṃ ekaccaṃ asassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
133緬 1.40已對照
“諸比丘,其中,凡是那些邊無邊論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱世間的有邊與無邊者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā antānantikā antānantaṃ lokassa paññapenti catūhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
134已對照
“諸比丘,其中,凡是那些不死矯亂論的沙門、婆羅門,在各處被問到問題時,以四種根據陷入言語的矯亂、不死矯亂者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā tattha tattha pañhaṃ puṭṭhā samānā vācāvikkhepaṃ āpajjanti amarāvikkhepaṃ catūhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
135已對照
“諸比丘,其中,凡是那些無因生論的沙門、婆羅門,以兩種根據宣稱自我與世間是無因而生者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā adhiccasamuppannaṃ attānañca lokañca paññapenti dvīhi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
136已對照
“諸比丘,其中,凡是那些前際論者、持隨前際之見的沙門、婆羅門,針對前際,以十八種根據宣說種種勝解之語者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti aṭṭhārasahi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
137PTS 1.44已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後有想論的沙門、婆羅門,以十六種根據宣稱自我死後是有想者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā saññīvādā uddhamāghātanaṃ saññiṃ attānaṃ paññapenti soḷasahi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
138已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後無想論的沙門、婆羅門,以八種根據宣稱自我死後是無想者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā asaññīvādā, uddhamāghātanaṃ asaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
139已對照
“諸比丘,其中,凡是那些死後非想非非想論的沙門、婆羅門,以八種根據宣稱自我死後是非想非非想者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā nevasaññīnāsaññīvādā uddhamāghātanaṃ nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti aṭṭhahi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
140已對照
“諸比丘,其中,凡是那些斷滅論的沙門、婆羅門,以七種根據宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti sattahi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
141緬 1.41已對照
“諸比丘,其中,凡是那些現法涅槃論的沙門、婆羅門,以五種根據宣稱現存眾生的最上現法涅槃者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammanibbānavādā sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ paññapenti pañcahi vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
142已對照
“諸比丘,其中,凡是那些後際論者、持隨後際之見的沙門、婆羅門,針對後際,以四十四種根據宣說種種勝解之語者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti catucattārīsāya vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
143已對照
“諸比丘,其中,凡是那些既是前際論者、又是後際論者、又是前後際論者,持隨前後際之見的沙門、婆羅門,針對前後際,以六十二種根據宣說種種勝解之語者,[若謂]‘他們確實將離開觸而感受’,無有是處。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā ca aparantakappikā ca pubbantāparantakappikā ca pubbantāparantānudiṭṭhino pubbantāparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti dvāsaṭṭhiyā vatthūhi, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
持見者所依的輪迴之說(Diṭṭhigatikādhiṭṭhānavaṭṭakathā)Diṭṭhigatikādhiṭṭhānavaṭṭakathā
144PTS 1.45已對照
十二緣起支 jarāmaraṇa 由“老、死”改連書“老死”,與緣起術語體系一致。
“諸比丘,其中,凡是那些常見論的沙門、婆羅門,以四種根據宣稱自我與世間是常恆者;凡是那些一分常見論、一分非常見論的沙門、婆羅門……乃至……凡是那些邊無邊論的沙門、婆羅門……凡是那些不死矯亂論的沙門、婆羅門……凡是那些無因生論的沙門、婆羅門……凡是那些前際論者的沙門、婆羅門……凡是那些死後有想論的沙門、婆羅門……凡是那些死後無想論的沙門、婆羅門……凡是那些死後非想非非想論的沙門、婆羅門……凡是那些斷滅論的沙門、婆羅門……凡是那些現法涅槃論的沙門、婆羅門……凡是那些後際論者的沙門、婆羅門……凡是那些既是前際論者、又是後際論者、又是前後際論者,持隨前後際之見的沙門、婆羅門,針對前後際,以六十二種根據宣說種種勝解之語者——他們全都以六觸處(chaphassāyatanā)一再觸對而感受;以他們的受(vedanā)為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有(bhava),以有為緣而有生(jāti),以生為緣而有老死(jarāmaraṇa)、愁、悲、苦、憂、惱的生起。
. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi, yepi te samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikā ekaccaasassatikā…pe… yepi te samaṇabrāhmaṇā antānantikā… yepi te samaṇabrāhmaṇā amarāvikkhepikā… yepi te samaṇabrāhmaṇā adhiccasamuppannikā… yepi te samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā… yepi te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā saññīvādā… yepi te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā asaññīvādā… yepi te samaṇabrāhmaṇā uddhamāghātanikā nevasaññīnāsaññīvādā… yepi te samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā… yepi te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhadhammanibbānavādā… yepi te samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā… yepi te samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā ca aparantakappikā ca pubbantāparantakappikā ca pubbantāparantānudiṭṭhino pubbantāparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti dvāsaṭṭhiyā vatthūhi, sabbe te chahi phassāyatanehi phussa phussa paṭisaṃvedenti tesaṃ vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.
離輪迴之說等(Vivaṭṭakathādi)Vivaṭṭakathādi
145緬 1.42已對照
“諸比丘,當比丘如實了知六觸處的集起(samudaya)、滅沒(atthaṅgama)、味著(assāda)、過患(ādīnava)與出離(nissaraṇa)時,他就了知超越這一切者。
. ‘‘Yato kho, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ imehi sabbeheva uttaritaraṃ pajānāti.
146已對照
“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,或為前際論者、或為後際論者、或為前後際論者,持隨前後際之見,針對前後際宣說種種勝解之語,他們全都被收在這六十二種根據之網內;浮起時,都繫縛於此而浮起;浮起時,都被包含於此、收在網內而浮起。
. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā pubbantakappikā vā aparantakappikā vā pubbantāparantakappikā vā pubbantāparantānudiṭṭhino pubbantāparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti, sabbe te imeheva dvāsaṭṭhiyā vatthūhi antojālīkatā, ettha sitāva ummujjamānā ummujjanti, ettha pariyāpannā antojālīkatāva ummujjamānā ummujjanti.
PTS 1.46已對照
“諸比丘,猶如熟練的漁夫或漁夫的學徒,用細密的網罩遍一個小水池,他會這樣想:‘凡這水池中稍大的生物,全都被收在網內;浮起時,都繫縛於此而浮起;浮起時,都被包含於此、收在網內而浮起。’同樣地,諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,或為前際論者、或為後際論者、或為前後際論者,持隨前後際之見,針對前後際宣說種種勝解之語,他們全都被收在這六十二種根據之網內;浮起時,都繫縛於此而浮起;浮起時,都被包含於此、收在網內而浮起。
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho kevaṭṭo vā kevaṭṭantevāsī vā sukhumacchikena jālena parittaṃ udakadahaṃ [udakarahadaṃ (sī. syā. pī.)] otthareyya. Tassa evamassa – ‘ye kho keci imasmiṃ udakadahe oḷārikā pāṇā, sabbe te antojālīkatā. Ettha sitāva ummujjamānā ummujjanti; ettha pariyāpannā antojālīkatāva ummujjamānā ummujjantī’ti; evameva kho, bhikkhave, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā pubbantakappikā vā aparantakappikā vā pubbantāparantakappikā vā pubbantāparantānudiṭṭhino pubbantāparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti, sabbe te imeheva dvāsaṭṭhiyā vatthūhi antojālīkatā ettha sitāva ummujjamānā ummujjanti, ettha pariyāpannā antojālīkatāva ummujjamānā ummujjanti.
147已對照
有財釋兩處改譯:“身體住立時,其……已被斷除”→“身體住立,而[導向再]有之索已被斷除”(芒果喻內重複句同步)。
“諸比丘,如來的身體住立,而[導向再]有之索(bhavanetti)已被斷除。只要他的身體住立,天與人就得見他;身壞之後,壽命窮盡,天與人就不再見他。
. ‘‘Ucchinnabhavanettiko, bhikkhave, tathāgatassa kāyo tiṭṭhati. Yāvassa kāyo ṭhassati, tāva naṃ dakkhanti devamanussā. Kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā na naṃ dakkhanti devamanussā.
已對照
有財釋兩處改譯:“身體住立時,其……已被斷除”→“身體住立,而[導向再]有之索已被斷除”(芒果喻內重複句同步)。
“諸比丘,猶如一串芒果的莖柄被切斷,凡是系屬於莖柄的芒果,全都隨之而去;同樣地,諸比丘,如來的身體住立,而[導向再]有之索已被斷除。只要他的身體住立,天與人就得見他;身壞之後,壽命窮盡,天與人就不再見他。”
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ambapiṇḍiyā vaṇṭacchinnāya yāni kānici ambāni vaṇṭapaṭibandhāni [vaṇṭūpanibandhanāni (sī. pī.), vaṇḍapaṭibaddhāni (ka.)], sabbāni tāni tadanvayāni bhavanti; evameva kho, bhikkhave, ucchinnabhavanettiko tathāgatassa kāyo tiṭṭhati, yāvassa kāyo ṭhassati, tāva naṃ dakkhanti devamanussā, kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā na naṃ dakkhanti devamanussā’’ti.
148緬 1.43已對照
dhārehi 命令式:5處“可以受持”改“要受持”。
如此說時,具壽阿難(āyasmāĀnanda)對世尊如此說:“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,這個法門(dhammapariyāya)名叫什麼?”“阿難,因此,你要受持這個法門為‘義網’(atthajāla),也要受持它為‘法網’(dhammajāla),也要受持它為‘梵網’(brahmajāla),也要受持它為‘見網’(diṭṭhijāla),也要受持它為‘無上的戰勝’(anuttarasaṅgāmavijaya)。”世尊如此說。
. Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, ko nāmo ayaṃ, bhante, dhammapariyāyo’’ti? ‘‘Tasmātiha tvaṃ, ānanda, imaṃ dhammapariyāyaṃ atthajālantipi naṃ dhārehi, dhammajālantipi naṃ dhārehi, brahmajālantipi naṃ dhārehi, diṭṭhijālantipi naṃ dhārehi, anuttaro saṅgāmavijayotipi naṃ dhārehī’’ti. Idamavoca bhagavā.
149已對照
那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。而且,當這記說(veyyākaraṇa)正被宣說之時,一萬個世界(dasasahassīlokadhātu)震動了。
. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne dasasahassī [sahassī (katthaci)] lokadhātu akampitthāti.
已對照
第一《梵網經》完。
Brahmajālasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.
經末導讀 · 編者所加,非經文
人物名冊
世尊——率約五百比丘,行走於王舍城與那爛陀之間的大道。善念(Suppiya)遊方者——外道遊方者,一路以種種方式毀謗佛、法、僧。梵授(Brahmadatta)青年——善念的弟子,卻一路以種種方式稱讚佛、法、僧;師徒二人所言正相違逆,尾隨佛後同宿庵婆羅提迦園。
地點與緣起
王舍城至那爛陀的大道,夜宿庵婆羅提迦王家園林的圓亭。比丘們清晨聚談師徒二人譭譽相違之奇,世尊聞之,開示全經總綱:他人毀謗時不應惱怒——惱怒只會障礙自己,且當辨明不實之處;他人稱讚時不應歡喜——且當承認屬實之處。凡夫稱讚如來,多就"微小的、低淺的、僅屬於戒的部分"而說;唯有如來自證自知的甚深諸法,才是如實稱讚如來的真正依據。
結構脈絡
全經兩大層。先說戒:小戒、中戒、大戒三節,凡夫贊佛不出此圍。再入正宗:六十二見——一切關於自我與世界的形上學見解的完整地圖。前際論十八種:常見論四(依宿住隨念與推理)、一分常見論四(依梵天起源、戲忘天、意憤天與推理)、邊無邊論四、不死矯亂論四、無因生論二;後際論四十四種:有想論十六、無想論八、非想非非想論八、斷滅論七、現法涅槃論五。隨後三品層層勘破:此等見解只是不知不見者的戰慄掙扎(paritassitavipphandita),皆以觸為緣(phassapaccayā)而起,而離觸生受無是處;持見者皆依六觸處觸而生受、受緣愛、愛緣取——仍在輪迴網中。如來則如實了知諸受的集、滅、味、患、離,以不執取而解脫。經末以漁夫細網喻總收:六十二見如網罩盡一切見者,如來悉知悉超;又說如來身住立而"有之索已斷",身壞之後天人不復見。阿難達問名,世尊說此經五名:義網、法網、梵網、見網、無上戰勝;說已,萬世界震動。
中心思想
《梵網經》是全藏的"見地總綱",居長部之首非無因緣。它不逐一駁斥六十二見,而是釜底抽薪:指出一切見解的發生學——依觸而生受,依受而生渴愛與執取;見解不是被駁倒的,是被看穿的。凡夫止於戒的層面贊佛,如來的不共處在於超越一切見網的如實知見與不執取的解脫。開經的"譭譽之教"與全經呼應:於毀不怒、於譽不喜,正是不為見網所罩的第一步。
關鍵術語
六十二見(dvāsaṭṭhi diṭṭhiṭṭhānā):前際十八、後際四十四,見解的全譜系。前際論/後際論(pubbantakappika/aparantakappika):執取過去/未來而立論者。不死矯亂(amarāvikkhepa):問而不答、滑不可捉的詭辯。戰慄掙扎(paritassitavipphandita):諸見的心理實相。以觸為緣(phassapaccayā):諸見的發生條件,勘破之鑰。有之索(bhavanetti):導向再有的渴愛之繩,如來已斷。梵網(brahmajāla):罩盡諸見之網,亦即本經之名。