快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 八集·地震品 Bhūmicālavaggo

本經目錄(七)二、地震品一、欲求經二、堪能經三、略說經四、伽耶山頂經五、勝處經六、解脫經七、非聖言說經八、聖言說經九、眾經十、地震經地震品第二。

已對照

(七)二、地震品

(7) 2. Bhūmicālavaggo
已對照

一、欲求經

1. Icchāsuttaṃ
61PTS 4.294緬 3.117已對照

六十一、“諸比丘,世間有這八種人存在、可得。哪八種[人]呢?諸比丘,在此,遠離而住、活命無所依賴的比丘,生起為了利養的欲求。他為了利養而奮起、努力、精勤。當他為了利養而奮起、努力、精勤時,利養卻不生起。他因那不得利養而憂愁、疲憊、悲泣,捶胸哭泣,陷於迷亂。諸比丘,這稱為:‘比丘為了利養懷著欲求而住,為了利養而奮起、努力、精勤,不得利養,憂愁、悲泣,從正法退墮了。’

61. [a. ni. 8.77] ‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame aṭṭha? Idha, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya. Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho nuppajjati. So tena alābhena socati kilamati paridevati, urattāḷiṃ kandati, sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya, na ca lābhī, socī ca paridevī ca, cuto ca saddhammā’’’.
已對照

“諸比丘,又在此,遠離而住、活命無所依賴的比丘,生起為了利養的欲求。他為了利養而奮起、努力、精勤。當他為了利養而奮起、努力、精勤時,利養生起了。他因那利養而陶醉、放逸、陷入放逸。諸比丘,這稱為:‘比丘為了利養懷著欲求而住,為了利養而奮起、努力、精勤,得了利養,陶醉、放逸,從正法退墮了。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya. Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho uppajjati. So tena lābhena majjati pamajjati pamādamāpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya, lābhī ca madī ca pamādī ca, cuto ca saddhammā’’’.
已對照

“諸比丘,又在此,遠離而住、活命無所依賴的比丘,生起為了利養的欲求。他不為了利養而奮起、不努力、不精勤。當他不為了利養而奮起、不努力、不精勤時,利養不生起。他因那不得利養而憂愁、疲憊、悲泣,捶胸哭泣,陷於迷亂。諸比丘,這稱為:‘比丘為了利養懷著欲求而住,不為了利養而奮起、不努力、不精勤,不得利養,憂愁、悲泣,從正法退墮了。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya. Tassa anuṭṭhahato aghaṭato avāyamato lābhāya lābho nuppajjati. So tena alābhena socati, kilamati, paridevati, urattāḷiṃ kandati, sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya, na ca lābhī, socī ca paridevī ca, cuto ca saddhammā’’’.
已對照

“諸比丘,又在此,遠離而住、活命無所依賴的比丘,生起為了利養的欲求。他不為了利養而奮起、不努力、不精勤。當他不為了利養而奮起、不努力、不精勤時,利養卻生起了。他因那利養而陶醉、放逸、陷入放逸。諸比丘,這稱為:‘比丘為了利養懷著欲求而住,不為了利養而奮起、不努力、不精勤,得了利養,陶醉、放逸,從正法退墮了。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya. Tassa anuṭṭhahato, aghaṭato, avāyamato lābhāya lābho uppajjati. So tena lābhena majjati, pamajjati, pamādamāpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya, lābhī ca madī ca, pamādī ca, cuto ca saddhammā’’’.
PTS 4.295已對照

“諸比丘,又在此,遠離而住、活命無所依賴的比丘,生起為了利養的欲求。他為了利養而奮起、努力、精勤。當他為了利養而奮起、努力、精勤時,利養卻不生起。他不因那不得利養而憂愁、不疲憊、不悲泣,不捶胸哭泣,不陷於迷亂。諸比丘,這稱為:‘比丘為了利養懷著欲求而住,為了利養而奮起、努力、精勤,不得利養,不憂愁、不悲泣,未從正法退墮。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya. Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho nuppajjati. So tena alābhena na socati na kilamati na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya, na ca lābhī, na ca socī na ca paridevī, accuto ca saddhammā’’’.
緬 3.118已對照

“諸比丘,又在此,遠離而住、活命無所依賴的比丘,生起為了利養的欲求。他為了利養而奮起、努力、精勤。當他為了利養而奮起、努力、精勤時,利養生起了。他不因那利養而陶醉、不放逸、不陷入放逸。諸比丘,這稱為:‘比丘為了利養懷著欲求而住,為了利養而奮起、努力、精勤,得了利養,不陶醉、不放逸,未從正法退墮。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya. Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho uppajjati. So tena lābhena na majjati, na pamajjati, na pamādamāpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya, lābhī ca, na ca madī na ca pamādī, accuto ca saddhammā’’’.
已對照

“諸比丘,又在此,遠離而住、活命無所依賴的比丘,生起為了利養的欲求。他不為了利養而奮起、不努力、不精勤。當他不為了利養而奮起、不努力、不精勤時,利養不生起。他不因那不得利養而憂愁、不疲憊、不悲泣,不捶胸哭泣,不陷於迷亂。諸比丘,這稱為:‘比丘為了利養懷著欲求而住,不為了利養而奮起、不努力、不精勤,不得利養,不憂愁、不悲泣,未從正法退墮。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya. Tassa anuṭṭhahato, aghaṭato, avāyamato lābhāya lābho nuppajjati. So tena alābhena na socati, na kilamati, na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya, na ca lābhī, na ca socī na ca paridevī, accuto ca saddhammā’’’.
已對照

“諸比丘,又在此,遠離而住、活命無所依賴的比丘,生起為了利養的欲求。他不為了利養而奮起、不努力、不精勤。當他不為了利養而奮起、不努力、不精勤時,利養卻生起了。他不因那利養而陶醉、不放逸、不陷入放逸。諸比丘,這稱為:‘比丘為了利養懷著欲求而住,不為了利養而奮起、不努力、不精勤,得了利養,不陶醉、不放逸,未從正法退墮。’諸比丘,這就是世間存在、可得的八種人。”第一[經]。

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya. Tassa anuṭṭhahato aghaṭato avāyamato lābhāya lābho uppajjati. So tena lābhena na majjati, na pamajjati, na pamādamāpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya, lābhī ca, na ca madī na ca pamādī, accuto ca saddhammā ’. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、堪能經

2. Alaṃsuttaṃ
62PTS 4.296緬 3.119已對照

六十二、“諸比丘,具足六種法的比丘,堪為自己,堪為他人。具足哪六種[法]呢?諸比丘,在此,比丘於諸善法是速了知者;是於所聞諸法有憶持之性者;是詳察所憶持諸法之義者;是了知義、了知法而行法隨法者;言語良善,善於言辭,具足文雅的言語——清晰流利、無有瑕疵,能令人了知義理;是諸同梵行者的開示者、勸導者、激勵者、令歡喜者。諸比丘,具足這六種法的比丘,堪為自己,堪為他人。

62. ‘‘Chahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ. Katamehi chahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko [dhārakajātiko (sī. syā. pī.) a. ni. 8.78] hoti; dhātānañca [dhatānañca (sī. syā. pī.)] dhammānaṃ atthūpaparikkhitā [atthūpavarikkhī (sī. syā. pī.)] hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo, poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti samādapako [samādāpako (?)] samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, chahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ.
已對照

“諸比丘,具足五種法的比丘,堪為自己,堪為他人。具足哪五種[法]呢?諸比丘,在此,比丘並不是於諸善法速了知者;是於所聞諸法有憶持之性者;是詳察所憶持諸法之義者;是了知義、了知法而行法隨法者;言語良善……乃至……能令人了知義理;是諸同梵行者的開示者、勸導者、激勵者、令歡喜者。諸比丘,具足這五種法的比丘,堪為自己,堪為他人。

‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ. Katamehi pañcahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; kalyāṇavāco ca hoti…pe… atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ.
PTS 4.297已對照

“諸比丘,具足四種法的比丘,堪為自己,不堪為他人。具足哪四種[法]呢?諸比丘,在此,比丘於諸善法是速了知者;是於所聞諸法有憶持之性者;是詳察所憶持諸法之義者;是了知義、了知法而行法隨法者;言語不良善,不善於言辭,不具足文雅的言語——清晰流利、無有瑕疵,能令人了知義理;不是諸同梵行者的開示者、勸導者、激勵者、令歡喜者。諸比丘,具足這四種法的比丘,堪為自己,不堪為他人。

‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; no ca kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo, poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā; no ca sandassako hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ.
已對照

“諸比丘,具足四種法的比丘,堪為他人,不堪為自己。具足哪四種[法]呢?諸比丘,在此,比丘於諸善法是速了知者;是於所聞諸法有憶持之性者;不是詳察所憶持諸法之義者;不是了知義、了知法而行法隨法者;言語良善,善於言辭……乃至……能令人了知義理;是諸同梵行者的開示者……乃至……。諸比丘,具足這四種法的比丘,堪為他人,不堪為自己。

‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ nālaṃ attano. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; na ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti; kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo…pe… atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti…pe… sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano.
PTS 4.298緬 3.120已對照

“諸比丘,具足三種法的比丘,堪為自己,不堪為他人。具足哪三種[法]呢?諸比丘,在此,比丘並不是於諸善法速了知者;是於所聞諸法有憶持之性者;是詳察所憶持諸法之義者;是了知義、了知法而行法隨法者;言語不良善,不善於言辭,不具足文雅的言語——清晰流利、無有瑕疵,能令人了知義理;不是諸同梵行者的開示者、勸導者、激勵者、令歡喜者。諸比丘,具足這三種法的比丘,堪為自己,不堪為他人。

‘‘Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ. Katamehi tīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; no ca kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo, poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā; no ca sandassako hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano, nālaṃ paresaṃ.
已對照

“諸比丘,具足三種法的比丘,堪為他人,不堪為自己。具足哪三種[法]呢?諸比丘,在此,比丘並不是於諸善法速了知者;是於所聞諸法有憶持之性者;不是詳察所憶持諸法之義者;不是了知義、了知法而行法隨法者;言語良善……乃至……能令人了知義理;是諸同梵行者的開示者、勸導者、激勵者、令歡喜者。諸比丘,具足這三種法的比丘,堪為他人,不堪為自己。

‘‘Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano. Katamehi tīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; no ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti; kalyāṇavāco ca hoti…pe… atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano.
已對照

“諸比丘,具足兩種法的比丘,堪為自己,不堪為他人。具足哪兩種[法]呢?諸比丘,在此,比丘並不是於諸善法速了知者;不是於所聞諸法有憶持之性者;是詳察所憶持諸法之義者;是了知義、了知法而行法隨法者;言語不良善……乃至……能令人了知義理;不是諸同梵行者的開示者……乃至……。諸比丘,具足這兩種法的比丘,堪為自己,不堪為他人。

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano, nālaṃ paresaṃ. Katamehi dvīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; no ca sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; no ca kalyāṇavāco hoti…pe… atthassa viññāpaniyā; no ca sandassako hoti…pe… sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano, nālaṃ paresaṃ.
PTS 4.299緬 3.121已對照

“諸比丘,具足兩種法的比丘,堪為他人,不堪為自己。具足哪兩種[法]呢?諸比丘,在此,比丘並不是於諸善法速了知者;不是於所聞諸法有憶持之性者;不是詳察所憶持諸法之義者;不是了知義、了知法而行法隨法者;言語良善,善於言辭,具足文雅的言語——清晰流利、無有瑕疵,能令人了知義理;是諸同梵行者的開示者、勸導者、激勵者、令歡喜者。諸比丘,具足這兩種法的比丘,堪為他人,不堪為自己。”第二[經]。

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano. Katamehi dvīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; no ca sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; no ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti; kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo, poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、略說經

3. Saṃkhittasuttaṃ
63已對照

六十三、那時,某位比丘來到世尊之處……乃至……坐在一旁的那位比丘對世尊這樣說——“尊者,善哉!願世尊為我簡略地說法,使我聽了世尊的法之後,能獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住。”“正是這樣,此中有些愚痴人只是請求我,而當法已被宣說時,卻以為應當[一味]跟隨著我。”“尊者,願世尊為我簡略地說法,願善逝為我簡略地說法,或許我能了知世尊所說之義,或許我能成為世尊所說之[法]的繼承者。”“因此,比丘,你應當這樣修學:‘我的心將於內住立、善住立,已生的惡不善法將不會遍取[我的]心而住。’比丘,你應當這樣修學。

63. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Evamevaṃ panidhekacce moghapurisā mamaññeva ajjhesanti. Dhamme ca bhāsite mamaññeva anubandhitabbaṃ maññantī’’ti. ‘‘Desetu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ, desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ. Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ ājāneyyaṃ, appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assa’’nti. ‘‘Tasmātiha te, bhikkhu evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘ajjhattaṃ me cittaṃ ṭhitaṃ bhavissati susaṇṭhitaṃ, na ca uppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya ṭhassantī’ti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ’’.
PTS 4.300已對照

“比丘,當你的心於內住立、善住立,已生的惡不善法不遍取[你的]心而住時,比丘,那時你應當這樣修學:‘我的慈心解脫將會是已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤的。’比丘,你應當這樣修學。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ajjhattaṃ cittaṃ ṭhitaṃ hoti susaṇṭhitaṃ, na ca uppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, tato te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘mettā me cetovimutti bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ.
已對照

“比丘,當你這個定如是已修習、已多作時,比丘,那時你也應當把這個定修習為有尋有伺的,也應當修習為無尋唯伺的,也應當修習為無尋無伺的,也應當修習為有喜的,也應當修習為無喜的,也應當修習為與樂俱行的,也應當修習為與舍俱行的。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato, tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkampi savicāraṃ [savitakkasavicārampi (ka.)] bhāveyyāsi, avitakkampi vicāramattaṃ [avitakkavicāramattampi (ka.) visuddhi. 1.271 passitabbaṃ] bhāveyyāsi, avitakkampi avicāraṃ [avitakkaavicārampi (ka.)] bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi.
緬 3.122已對照

“比丘,當你這個定如是已修習、善修習時,比丘,那時你應當這樣修學:‘我的悲心解脫……我的喜心解脫……我的舍心解脫將會是已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤的。’比丘,你應當這樣修學。

‘‘Yato kho, te bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘karuṇā me cetovimutti… muditā me cetovimutti… upekkhā me cetovimutti bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ.
已對照

“比丘,當你這個定如是已修習、善修習時,比丘,那時你也應當把這個定修習為有尋有伺的,也應當修習為無尋唯伺的,也應當修習為無尋無伺的,也應當修習為有喜的,也應當修習為無喜的,也應當修習為與樂俱行的,也應當修習為與舍俱行的。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi, avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi, avitakkaavicārampi bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi.
已對照

“比丘,當你這個定如是已修習、善修習時,比丘,那時你應當這樣修學:‘我要於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。’比丘,你應當這樣修學。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kāye kāyānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ.
PTS 4.301已對照

“比丘,當你這個定如是已修習、已多作時,比丘,那時你也應當把這個定修習為有尋有伺的,也應當修習為無尋唯伺的,也應當修習為無尋無伺的,也應當修習為有喜的,也應當修習為無喜的,也應當修習為與樂俱行的,也應當修習為與舍俱行的。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato, tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi, avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi, avitakkaavicārampi bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi.
已對照

“比丘,當你這個定如是已修習、善修習時,比丘,那時你應當這樣修學:‘我要於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。’‘我要於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。’‘我要於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。’比丘,你應當這樣修學。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘vedanāsu vedanānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti; citte cittānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti; dhammesu dhammānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ.
已對照

“比丘,當你這個定如是已修習、已多作時,比丘,那時你也應當把這個定修習為有尋有伺的,也應當修習為無尋唯伺的,也應當修習為無尋無伺的,也應當修習為有喜的,也應當修習為無喜的,也應當修習為與樂俱行的,也應當修習為與舍俱行的。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato, tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi, avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi, avitakkaavicārampi bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi.
已對照

“比丘,當你這個定如是已修習、善修習時,比丘,那時你無論往哪裡去,都將安樂地去;無論在哪裡站立,都將安樂地站立;無論在哪裡坐,都將安樂地坐;無論在哪裡躺臥,都將安樂地躺臥。”

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato tvaṃ, bhikkhu, yena yeneva gagghasi phāsuṃyeva gagghasi, yattha yattha ṭhassasi phāsuṃyeva ṭhassasi, yattha yattha nisīdissasi phāsuṃyeva nisīdissasi, yattha yattha seyyaṃ kappessasi phāsuṃyeva seyyaṃ kappessasī’’ti.
PTS 4.302緬 3.123已對照

那時,那位比丘受世尊以這教誡教誡之後,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去。那時,那位比丘獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而那位比丘也成為阿羅漢之一。第三[經]。

Atha kho so bhikkhu bhagavatā iminā ovādena ovadito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti. Tatiyaṃ.
已對照

四、伽耶山頂經

4. Gayāsīsasuttaṃ
64已對照

六十四、一時,世尊住在伽耶的伽耶山頂。在那裡,世尊召喚諸比丘……乃至……“諸比丘,我在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,只覺知光明,卻不見諸色。

64. Ekaṃ samayaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi…pe… ‘‘pubbāhaṃ, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno obhāsaññeva kho sañjānāmi, no ca rūpāni passāmi’’.
已對照

“諸比丘,我這樣想:‘若我既覺知光明,又見諸色,這樣,我的這智見就會更為遍淨。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ rūpāni ca passeyyaṃ; evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā’’’ti.
已對照

“諸比丘,後來我不放逸、熱勤、自策勵而住,既覺知光明,又見諸色;然而我不與那些天神共處、交談、進行討論。

‘‘So kho ahaṃ, bhikkhave, aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi, rūpāni ca passāmi; no ca kho tāhi devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi.
已對照

“諸比丘,我這樣想:‘若我既覺知光明,又見諸色,又與那些天神共處、交談、進行討論,這樣,我的這智見就會更為遍淨。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ, rūpāni ca passeyyaṃ, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃ sākacchaṃ samāpajjeyyaṃ; evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā’’’ti.
已對照

“諸比丘,後來我不放逸、熱勤、自策勵而住,既覺知光明,又見諸色,又與那些天神共處、交談、進行討論;然而我不知那些天神:‘這些天神來自某某天眾或某某天眾’。

‘‘So kho ahaṃ, bhikkhave, aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi, rūpāni ca passāmi, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi; no ca kho tā devatā jānāmi – imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyāti.
PTS 4.303緬 3.124已對照

“諸比丘,我這樣想:‘若我既覺知光明,又見諸色,又與那些天神共處、交談、進行討論,又知那些天神:“這些天神來自某某天眾或某某天眾”,這樣,我的這智見就會更為遍淨。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ, rūpāni ca passeyyaṃ, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃ sākacchaṃ samāpajjeyyaṃ, tā ca devatā jāneyyaṃ – imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā’ti; evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā’’’ti.
已對照

“諸比丘,後來我不放逸、熱勤、自策勵而住,既覺知光明,又見諸色,又與那些天神共處、交談、進行討論,又知那些天神:‘這些天神來自某某天眾或某某天眾’;然而我不知那些天神:‘這些天神由於這業的異熟,從這裡死後,投生到那裡’……乃至……我又知那些天神:‘這些天神由於這業的異熟,從這裡死後,投生到那裡’;然而我不知那些天神:‘這些天神由於這業的異熟,有如此的食物,經歷如此的苦樂’……乃至……我又知那些天神:‘這些天神由於這業的異熟,有如此的食物,經歷如此的苦樂’;然而我不知那些天神:‘這些天神如此長壽、如此久住’……乃至……我又知那些天神:‘這些天神如此長壽、如此久住’;然而我不知我是否曾與這些天神共住過,還是不曾共住過。

‘‘So kho ahaṃ, bhikkhave, aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi, rūpāni ca passāmi, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā’ti; no ca kho tā devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā’ti…pe… tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā’ti; no ca kho tā devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo’ti …pe… tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo’ti; no ca kho tā devatā jānāmi – ‘imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā’ti…pe… tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā’ti; no ca kho tā devatā jānāmi yadi vā me imāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti.
PTS 4.304已對照

“諸比丘,我這樣想:‘若我既覺知光明,又見諸色,又與那些天神共處、交談、進行討論,又知那些天神:“這些天神來自某某天眾或某某天眾”,又知那些天神:“這些天神由於這業的異熟,從這裡死後,投生到那裡”,又知那些天神:“這些天神有如此的食物,經歷如此的苦樂”,又知那些天神:“這些天神如此長壽、如此久住”,又知我是否曾與這些天神共住過,還是不曾共住過,這樣,我的這智見就會更為遍淨。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ, rūpāni ca passeyyaṃ, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃ sākacchaṃ samāpajjeyyaṃ, tā ca devatā jāneyyaṃ – ‘imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā’ti, tā ca devatā jāneyyaṃ – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā’ti, tā ca devatā jāneyyaṃ – ‘imā devatā evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo’ti, tā ca devatā jāneyyaṃ – ‘imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā’ti, tā ca devatā jāneyyaṃ yadi vā me imāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti; evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā’’’ti.
緬 3.125已對照

“諸比丘,後來我不放逸、熱勤、自策勵而住,既覺知光明,又見諸色,又與那些天神共處、交談、進行討論,又知那些天神:‘這些天神來自某某天眾或某某天眾’,又知那些天神:‘這些天神由於這業的異熟,從這裡死後,投生到那裡’,又知那些天神:‘這些天神有如此的食物,經歷如此的苦樂’,又知那些天神:‘這些天神如此長壽、如此久住’,又知我是否曾與諸天神共住過,還是不曾共住過。

‘‘So kho ahaṃ, bhikkhave, aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi, rūpāni ca passāmi, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā’ti, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā’ti, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo’ti, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā’ti, tā ca devatā jānāmi yadi vā me devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti.
PTS 4.305已對照

“諸比丘,只要我這如此八轉的增上天的智見還未善清淨,諸比丘,我就未曾於有天、有魔、有梵天的世間,於有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,自稱‘已現正覺無上正等正覺’。諸比丘,而當我這如此八轉的增上天的智見已善清淨時,諸比丘,我才於有天、有魔、有梵天的世間,於有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,自稱‘已現正覺無上正等正覺’。而我生起了智與見:‘我的心解脫不動搖,這是最後一生,如今不再有後有。’”第四[經]。

‘‘Yāvakīvañca me, bhikkhave, evaṃ aṭṭhaparivaṭṭaṃ adhidevañāṇadassanaṃ na suvisuddhaṃ ahosi, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, ‘sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti [abhisambuddho (sī. syā. pī.)] paccaññāsiṃ. Yato ca kho me, bhikkhave, evaṃ aṭṭhaparivaṭṭaṃ adhidevañāṇadassanaṃ suvisuddhaṃ ahosi, athāhaṃ, bhikkhave, ‘sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ; ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi; akuppā me cetovimutti [vimutti (ka. sī. ka.)]; ayamantimā jāti natthi dāni punabbhavo’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、勝處經

5. Abhibhāyatanasuttaṃ
65已對照

六十五、“諸比丘,有這八種勝處。哪八種[勝處]呢?內有色想者見外諸色,是少的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第一勝處。

65. [dī. ni. 3.338, 358; a. ni. 10.29] ‘‘Aṭṭhimāni, bhikkhave, abhibhāyatanāni. Katamāni aṭṭha? Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內有色想者見外諸色,是無量的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第二勝處。

‘‘Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
緬 3.126已對照

“內無色想者見外諸色,是少的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第三勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內無色想者見外諸色,是無量的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第四勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內無色想者見外諸色,是青的、青色的、青所顯的、青光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第五勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內無色想者見外諸色,是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第六勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.
PTS 4.306已對照

“內無色想者見外諸色,是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第七勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內無色想者見外諸色,是白的、白色的、白所顯的、白光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第八勝處。諸比丘,這就是八種勝處。”第五[經]。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ. Imāni kho, bhikkhave, aṭṭha abhibhāyatanānī’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、解脫經

6. Vimokkhasuttaṃ
66已對照

六十六、“諸比丘,有這八種解脫。哪八種[解脫]呢?有色者見諸色,這是第一解脫。

66. ‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, vimokkhā. Katame aṭṭha? Rūpī rūpāni passati. Ayaṃ paṭhamo vimokkho.
已對照

“內無色想者見外諸色,這是第二解脫。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī, bahiddhā [arūpasaññī eko bahiddhā (syā. pī. ka.) dī. ni. 2.129; dī. ni. 3.338, 358; a. ni. 8.119; ma. ni. 2.248 passitabbaṃ] rūpāni passati. Ayaṃ dutiyo vimokkho.
已對照

“唯勝解為‘淨’,這是第三解脫。

‘‘Subhanteva adhimutto hoti. Ayaṃ tatiyo vimokkho.
緬 3.127已對照

“完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處,這是第四解脫。

‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho vimokkho.
已對照

“完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處,這是第五解脫。

‘‘Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ pañcamo vimokkho.
已對照

“完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處,這是第六解脫。

‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ chaṭṭho vimokkho.
已對照

“完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處,這是第七解脫。

‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho.
已對照

“完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅,這是第八解脫。諸比丘,這就是八種解脫。”第六[經]。

‘‘Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha vimokkhā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、非聖言說經

7. Anariyavohārasuttaṃ
67PTS 4.307已對照

六十七、“諸比丘,有這八種非聖言說。哪八種[非聖言說]呢?於未見說見,於未聞說聞,於未覺說覺,於未識說識,於已見說未見,於已聞說未聞,於已覺說未覺,於已識說未識。諸比丘,這就是八種非聖言說。”第七[經]。

67. ‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, anariyavohārā. Katame aṭṭha? Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, asute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā, diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute asutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha anariyavohārā’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、聖言說經

8. Ariyavohārasuttaṃ
68已對照

六十八、“諸比丘,有這八種聖言說。哪八種[聖言說]呢?於未見說未見,於未聞說未聞,於未覺說未覺,於未識說未識,於已見說已見,於已聞說已聞,於已覺說已覺,於已識說已識。諸比丘,這就是八種聖言說。”第八[經]。

68. ‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, ariyavohārā. Katame aṭṭha? Adiṭṭhe adiṭṭhavāditā, asute asutavāditā, amute amutavāditā, aviññāte aviññātavāditā, diṭṭhe diṭṭhavāditā, sute sutavāditā, mute mutavāditā, viññāte viññātavāditā. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha ariyavohārā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、眾經

9. Parisāsuttaṃ
69緬 3.128已對照

六十九、“諸比丘,有這八種眾。哪八種[眾]呢?剎帝利眾、婆羅門眾、居士眾、沙門眾、四大王[天]眾、三十三天眾、魔眾、梵天眾。諸比丘,我自知曾走近數百個剎帝利眾。在那裡我也曾同坐過、曾交談過、曾參與過論議。在那裡,他們的容色是怎樣的,我的容色也是怎樣的;他們的聲音是怎樣的,我的聲音也是怎樣的。我以法語開示、勸導、激勵、令其歡喜。當我說話時,他們並不知道:‘這說話的究竟是天還是人?’我以法語開示、勸導、激勵、令其歡喜之後便隱沒。當我隱沒時,他們也不知道:‘這隱沒的究竟是天還是人?’

69. ‘‘Aṭṭhimā, bhikkhave, parisā. Katamā aṭṭha? Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā. Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, anekasataṃ khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpannapubbā. Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti, yādisako tesaṃ saro hoti tādisako mayhaṃ saro hoti. Dhammiyā ca kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi. Bhāsamānañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā’ti. Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā’’’ti.
PTS 4.308已對照

“諸比丘,我自知曾走近數百個婆羅門眾……乃至……居士眾……沙門眾……四大王[天]眾……三十三天眾……魔眾……梵天眾。在那裡我也曾同坐過、曾交談過、曾參與過論議。在那裡,他們的容色是怎樣的,我的容色也是怎樣的;他們的聲音是怎樣的,我的聲音也是怎樣的。我以法語開示、勸導、激勵、令其歡喜。當我說話時,他們並不知道:‘這說話的究竟是天還是人?’我以法語開示、勸導、激勵、令其歡喜之後便隱沒。當我隱沒時,他們也不知道:‘這隱沒的究竟是天還是人?’諸比丘,這就是八種眾。”第九[經]。

‘‘Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, anekasataṃ brāhmaṇaparisaṃ…pe… gahapatiparisaṃ… samaṇaparisaṃ… cātumahārājikaparisaṃ… tāvatiṃsaparisaṃ… māraparisaṃ… brahmaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpannapubbā. Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti, yādisako tesaṃ saro hoti tādisako mayhaṃ saro hoti. Dhammiyā ca kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi. Bhāsamānañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā’ti. Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā’ti. Imā kho, bhikkhave, aṭṭha parisā’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、地震經

10. Bhūmicālasuttaṃ
70已對照

七十、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。於是,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入毘舍離乞食。在毘舍離乞食之後,飯後從乞食處回來,對具壽阿難說:“阿難,取坐具來,我們前往遮波羅塔廟(Cāpāla cetiya)度日間。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊之後,取了坐具,緊緊跟隨在世尊身後。

70. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṃ. Yena cāpālaṃ cetiyaṃ [pāvālacetiyaṃ (syā.), cāpālacetiyaṃ (pī. ka.)] tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
PTS 4.309緬 3.129已對照

於是,世尊來到遮波羅塔廟;到了之後,坐在所敷設的座位上。坐下之後,世尊對具壽阿難說:“阿難,毘舍離是可意的,優陀那塔廟(Udena cetiya)是可意的,瞿曇塔廟(Gotamaka cetiya)是可意的,七芒果塔廟(Sattamba cetiya)是可意的,多子塔廟(Bahuputtaka cetiya)是可意的;沙蘭達達塔廟(Sārandada cetiya)是可意的,遮波羅塔廟是可意的。阿難,無論何人,若四神足已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,阿難,他若願意,能住立一劫,或[一]劫的剩餘。阿難,如來的四神足已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤。阿難,如來若願意,能住立一劫,或[一]劫的剩餘。”世尊雖然這樣作出粗顯的相、作出粗顯的明示,具壽阿難卻未能通達,也沒有請求世尊:“尊者,願世尊住立一劫!願善逝住立一劫!為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。”——就像心被魔所纏縛者那樣。

Atha kho bhagavā yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtakaṃ cetiyaṃ; ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, ākaṅkhamāno so, ānanda, kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti, yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.
PTS 4.310已對照

世尊第二次……乃至……第三次對具壽阿難說:“阿難,毘舍離是可意的,優陀那塔廟是可意的,瞿曇塔廟是可意的,七芒果塔廟是可意的,多子塔廟是可意的,沙蘭達達塔廟是可意的,遮波羅塔廟是可意的。阿難,無論何人,若四神足已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,阿難,他若願意,能住立一劫,或[一]劫的剩餘。阿難,如來的四神足已修習……乃至……阿難,如來若願意,能住立一劫,或[一]劫的剩餘。”世尊雖然這樣作出粗顯的相、作出粗顯的明示,具壽阿難卻未能通達,也沒有請求世尊:“尊者,願世尊住立一劫!願善逝住立一劫!為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。”——就像心被魔所纏縛者那樣。

Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, ākaṅkhamāno so, ānanda, kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā…pe… ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti, yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.
緬 3.130已對照

於是,世尊對具壽阿難說:“阿難,你去吧,現在正是你認為適時的時候。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊之後,從座而起,禮敬世尊,右繞之後,坐在離世尊不遠的一棵樹下。於是,在具壽阿難離去不久,魔波旬對世尊這樣說——

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ [gaccha kho tvaṃ (saṃ. ni. 5.822) udā. 51 passitabbaṃ], ānanda, yassa dāni kālaṃ maññasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā bhagavato avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,現在請世尊般涅槃吧,請善逝般涅槃吧。尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。尊者,世尊曾說過這樣的話:‘波旬,只要我的比丘弟子還沒有成為賢明的、已受調教的、有自信的、已達瑜伽安穩(yogakkhema)的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,還沒有學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,還沒有能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導(pāṭihāriya)的法,我就不會般涅槃。’如今,尊者,世尊的比丘弟子已經是賢明的、已受調教的、有自信的、已達瑜伽安穩的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,已經學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,已經能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導的法。

‘‘Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā [idaṃ padaṃ dī. ni. 2.168 ca saṃ. ni. 5.822 ca na dissati] bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti. Etarahi, bhante, bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti.
PTS 4.311緬 3.131已對照

“尊者,現在請世尊般涅槃吧,請善逝般涅槃吧。尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。尊者,世尊曾說過這樣的話:‘波旬,只要我的比丘尼弟子還沒有成為……乃至……只要我的優婆塞弟子還沒有成為……乃至……只要我的優婆夷弟子還沒有成為賢明的、已受調教的、有自信的、已達瑜伽安穩的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,還沒有學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,還沒有能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導的法,我就不會般涅槃。’如今,尊者,世尊的優婆夷弟子已經是賢明的、已受調教的、有自信的、已達瑜伽安穩的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,已經學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,已經能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導的法。

‘‘Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti…pe… yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti…pe… yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti. Etarahi, bhante, upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti.
已對照

“尊者,現在請世尊般涅槃吧,請善逝般涅槃吧。尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。尊者,世尊曾說過這樣的話:‘波旬,只要我這梵行還沒有興盛、繁榮、廣佈、為眾人所知、遍佈各處,直到被天與人善加宣說,我就不會般涅槃。’如今,尊者,世尊的梵行已經興盛、繁榮、廣佈、為眾人所知、遍佈各處,直到被天與人善加宣說。

‘‘Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsita’nti. Etarahi, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsitaṃ.
已對照

“尊者,現在請世尊般涅槃吧,請善逝般涅槃吧。尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。”“波旬,你且少事[勿勞]吧。如來的般涅槃不久就要到來;從此三個月之後,如來將般涅槃。”

‘‘Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’’ti. ‘‘Appossukko tvaṃ, pāpima, hohi. Naciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti.
已對照

於是,世尊在遮波羅塔廟具念、正知地捨棄了壽行(āyusaṅkhāra)。世尊捨棄壽行時,發生了大地震,可怖、令人身毛豎立,天鼓也爆響。於是,世尊了知此義,在那時說出這段感興語:

Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji. Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako salomahaṃso, devadundubhiyo ca phaliṃsu. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –
PTS 4.312已對照

“有量與無量的生起[之業]——牟尼捨棄了[那]有行;

‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni;
已對照

樂於內、得等持,破除了自身的生起,如同[破]鎧甲。”

Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti.
已對照

於是,具壽阿難這樣想:“這地震真大啊!這地震真是極大、可怖、令人身毛豎立啊!天鼓也爆響。究竟是什麼因、什麼緣,使大地震出現呢?”

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘mahā vatāyaṃ bhūmicālo; sumahā vatāyaṃ bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso, devadundubhiyo ca phaliṃsu. Ko nu kho hetu, ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti?
緬 3.132已對照

於是,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說:“尊者,這地震真大啊!尊者,這地震真是極大、可怖、令人身毛豎立啊!天鼓也爆響。尊者,究竟是什麼因、什麼緣,使大地震出現呢?”

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahā vatāyaṃ, bhante, bhūmicālo; sumahā vatāyaṃ, bhante, bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso, devadundubhiyo ca phaliṃsu. Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti?
已對照

“阿難,有這八種因、八種緣,使大地震出現。哪八種[因緣]呢?阿難,這大地立於水上,水立於風上,風住於虛空。阿難,會有那樣的時候:大風吹起。大風吹起時,令水動搖;水動搖了,令地動搖。阿難,這是使大地震出現的第一種因、第一種緣。

‘‘Aṭṭhime, ānanda, hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Katame aṭṭha? Ayaṃ, ānanda, mahāpathavī udake patiṭṭhitā; udakaṃ vāte patiṭṭhitaṃ; vāto ākāsaṭṭho hoti. So, ānanda, samayo yaṃ mahāvātā vāyanti; mahāvātā vāyantā udakaṃ kampenti; udakaṃ kampitaṃ pathaviṃ kampeti. Ayaṃ, ānanda, paṭhamo hetu, paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已對照

“再者,阿難,有沙門或婆羅門有神通、得心自在,或有大神力、威勢廣大的天神,他所修習的地想有限、水想無量,他便令這大地動搖、遍動搖、普動搖、震撼。阿難,這是使大地震出現的第二種因、第二種緣。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto devatā vā mahiddhikā mahānubhāvā. Tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti, appamāṇā āposaññā. So imaṃ pathaviṃ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti. Ayaṃ, ānanda, dutiyo hetu, dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
PTS 4.313已對照

“再者,阿難,當菩薩從兜率天眾死沒、具念正知地入母胎時,這時大地便動搖、遍動搖、普動搖、震撼。阿難,這是使大地震出現的第三種因、第三種緣。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkamati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, tatiyo hetu; tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已對照

“再者,阿難,當菩薩具念正知地從母胎出生時,這時大地便動搖、遍動搖、普動搖、震撼。阿難,這是使大地震出現的第四種因、第四種緣。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, catuttho hetu, catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已對照

“再者,阿難,當如來現正覺無上正等正覺時,這時大地便動搖、遍動搖、普動搖、震撼。阿難,這是使大地震出現的第五種因、第五種緣。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, pañcamo hetu, pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已對照

“再者,阿難,當如來轉無上法輪時,這時大地便動搖、遍動搖、普動搖、震撼。阿難,這是使大地震出現的第六種因、第六種緣。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavatteti, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, chaṭṭho hetu, chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
緬 3.133已對照

“再者,阿難,當如來具念正知地捨棄壽行時,這時大地便動搖、遍動搖、普動搖、震撼。阿難,這是使大地震出現的第七種因、第七種緣。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajjati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, sattamo hetu, sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已對照

“再者,阿難,當如來以無餘依涅槃界(anupādisesā nibbānadhātu)般涅槃時,這時大地便動搖、遍動搖、普動搖、震撼。阿難,這是使大地震出現的第八種因、第八種緣。阿難,這就是使大地震出現的八種因、八種緣。”第十[經]。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, aṭṭhamo hetu, aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Ime kho, ānanda, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti. Dasamaṃ.
已對照

地震品第二。

Bhūmicālavaggo dutiyo.
PTS 4.314已對照

其攝頌——

欲求、堪能與略說,伽耶與勝[處];

解脫與兩言說,眾與地震。

Tassuddānaṃ –
Icchā alañca saṃkhittaṃ, gayā abhibhunā saha;
Vimokkho dve ca vohārā, parisā bhūmicālenāti.