快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 六集·曇彌品 Dhammikavaggo

本經目錄五、曇彌品一、龍象經二、鹿住經三、債經四、大純陀經五、第一現見經六、第二現見經七、差摩經八、根律儀經九、阿難經十、剎帝利經十一、不放逸經十二、曇彌經曇彌品第五。第一五十[經]完畢。

已對照

五、曇彌品

5. Dhammikavaggo
已對照

一、龍象經

1. Nāgasuttaṃ
43PTS 3.345緬 2.303已對照

四十三、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入舍衛城乞食。在舍衛城乞食之後,飯後從乞食處回來,召喚具壽阿難:“阿難,來吧,我們到東園(Pubbārāma)鹿子母講堂(Migāramātupāsāda)去作晝住。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊。

那時,世尊便與具壽阿難一同到東園鹿子母講堂去。那時,世尊於傍晚時分從靜坐起身,召喚具壽阿難:“阿難,來吧,我們到東門池(Pubbakoṭṭhaka)去沐洗肢體。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊。那時,世尊便與具壽阿難一同到東門池去沐洗肢體。在東門池沐洗了肢體、上岸之後,[世尊]只披一衣而立,晾乾著肢體。

那時,憍薩羅王波斯匿名叫白(Seta)的龍象,伴隨著大樂器的敲打與演奏,從東門池上岸。人們見了它,便這樣說:“諸位,國王的龍象真是俊美!諸位,國王的龍象真是好看!諸位,國王的龍象真是令人淨信!諸位,國王的龍象真是身軀完具!”這樣說時,具壽優陀夷對世尊這樣說:“尊者,人們只是見到高大、粗大、身軀完具的象,才這樣說:‘諸位,真是龍象啊,龍象!’還是見到其他任何高大、粗大、身軀完具的[眾生],也這樣說:‘諸位,真是龍象啊,龍象!’?”“優陀夷,人們見到高大、粗大、身軀完具的象,也這樣說:‘諸位,真是龍象啊,龍象!’優陀夷,高大、粗大的馬……乃至……優陀夷,高大、粗大的牛……乃至……優陀夷,高大、粗大的蛇……乃至……優陀夷,高大、粗大的樹……乃至……優陀夷,人們見到高大、粗大、身軀完具的人,也這樣說:‘諸位,真是龍象啊,龍象!’然而,優陀夷,凡在有諸天、魔、梵天的世間,在有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之中,不以身、語、意作罪者,我稱他為‘龍象’。”

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,世尊所說的這[話],是何等善說:‘然而,優陀夷,凡在有諸天、魔、梵天的世間,在有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之中,不以身、語、意作罪者,我稱他為“龍象”。’尊者,而我要以這些偈隨喜世尊的這一善說——

“生為人身的正覺者,自己調伏、得定,

行於梵道,樂於心的寂止;

“人們禮敬他——到達一切法彼岸者,

諸天也禮敬他,這是我從阿羅漢[您]所聽聞的。

“超越一切結,從[煩惱]林來到無林,

從諸欲[出離]而樂於出離,猶如脫出岩石的金。

“龍象光耀勝過一切,如雪山[勝過]其餘諸山;

在一切名為龍象者之中,[他是]名副其實的無上者。

“我要為你們稱揚龍象,因為他不作罪;

柔和與不害,是龍象的那兩隻[前]足。

“苦行與梵行,是龍象的另[兩隻]足;

以信為鼻的大龍象,以舍為白牙。

“念是頸,慧是頭,法的思惟是審察[之鼻端];

(底本此行空,無文可譯)

法是[他作為]溫養之處的腹,遠離是他的尾。

“他是修禪者,樂於入出息,內心善得定;

龍象行時得定,龍象立時得定,

“龍象臥時得定,坐時也得定;

龍象一切處都防護,這是龍象的具足。

“他受用無罪的[食物],有罪的不受用;

得到食物與衣服,避免積貯。

“斷除了一切結——細的、粗的——一切繫縛之後,

無論去哪裡,他都無所顧戀而去。

“猶如生於水中的紅蓮生長,

不為水所染,香氣清淨,令意喜樂;

“同樣,於世間善生的佛陀住於世間,

不為世間所染,猶如白蓮[不為]水[所染]。

“猶如燃燒的大火,無薪則止息;

諸行止息時,[他]被稱為‘已寂滅者’。

“這是令人瞭解義理的譬喻,由智者所說示;

諸大龍象將會了知:由龍象所說示的龍象。

“離貪、離瞋、離痴、無漏,

龍象捨棄身體時,將無漏而般涅槃。”第一[經]。

43. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṃ yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkami. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkamissāma gattāni parisiñcitu’’nti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṃ yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṃ. Pubbakoṭṭhake gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.
Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa seto nāma nāgo mahātūriya [mahāturiya (sī. syā. kaṃ. pī.)] tāḷitavāditena pubbakoṭṭhakā paccuttarati. Apissu taṃ jano disvā evamāha – ‘‘abhirūpo vata, bho, rañño nāgo; dassanīyo vata, bho, rañño nāgo; pāsādiko vata, bho, rañño nāgo; kāyupapanno vata, bho, rañño nāgo’’ti! Evaṃ vutte āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘hatthimeva nu kho, bhante, mahantaṃ brahantaṃ [mahantaṃ bruhantaṃ (sī.), mahattaṃ brahmattaṃ (ka.)] kāyupapannaṃ jano disvā evamāha – ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti, udāhu aññampi kañci [kiñci (ka.)] mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha – ‘nāgo vata, bho, nāgo’’’ti? ‘‘Hatthimpi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha – ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti! Assampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ…pe… goṇampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ…pe… uragampi [nāgampi (ka.)] kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ…pe… rukkhampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ…pe… manussampi kho, udāyi, mahantaṃ brahantaṃ kāyupapannaṃ jano disvā evamāha – ‘nāgo vata, bho, nāgo’ti! Api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṃ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṃ ‘nāgo’ti brūmī’’ti.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ, bhante, bhagavatā – api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṃ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṃ ‘nāgo’ti brūmī’’ti. Idañca panāhaṃ, bhante, bhagavatā subhāsitaṃ imāhi gāthāhi anumodāmi –
‘‘Manussabhūtaṃ sambuddhaṃ, attadantaṃ samāhitaṃ;
Iriyamānaṃ brahmapathe, cittassūpasame rataṃ.
‘‘Yaṃ manussā namassanti, sabbadhammāna pāraguṃ;
Devāpi taṃ [naṃ (sī. pī.)] namassanti, iti me arahato sutaṃ.
‘‘Sabbasaṃyojanātītaṃ, vanā nibbana [nibbāna (sī. syā. kaṃ. pī.)] māgataṃ;
Kāmehi nekkhammarataṃ [nekkhamme rataṃ (ka. sī.)], muttaṃ selāva kañcanaṃ.
‘‘Sabbe accarucī nāgo, himavāññe siluccaye;
Sabbesaṃ nāganāmānaṃ, saccanāmo anuttaro.
‘‘Nāgaṃ vo [te (ka.)] kittayissāmi, na hi āguṃ karoti so;
Soraccaṃ avihiṃsā ca, pādā nāgassa te duve.
‘‘Tapo ca brahmacariyaṃ, caraṇā nāgassa tyāpare;
Saddhāhattho mahānāgo, upekkhāsetadantavā.
‘‘Sati gīvā siro paññā, vīmaṃsā dhammacintanā;
Dhammakucchisamātapo, viveko tassa vāladhi.
‘‘So jhāyī assāsarato, ajjhattaṃ susamāhito [ajjhattupasamāhito (syā. ka.)];
Gacchaṃ samāhito nāgo, ṭhito nāgo samāhito.
‘‘Seyyaṃ samāhito nāgo, nisinnopi samāhito;
Sabbattha saṃvuto nāgo, esā nāgassa sampadā.
‘‘Bhuñjati anavajjāni, sāvajjāni na bhuñjati;
Ghāsamacchādanaṃ laddhā, sannidhiṃ parivajjayaṃ.
‘‘Saṃyojanaṃ aṇuṃ thūlaṃ, sabbaṃ chetvāna bandhanaṃ;
Yena yeneva gacchati, anapekkhova gacchati.
‘‘Yathāpi udake jātaṃ, puṇḍarīkaṃ pavaḍḍhati;
Nupalippati [na upalippati (sī. syā. kaṃ. pī.), nupalimpati (ka.)] toyena, sucigandhaṃ manoramaṃ.
‘‘Tatheva loke sujāto, buddho loke viharati;
Nupalippati lokena, toyena padumaṃ yathā.
‘‘Mahāginīva jalito [mahāggini pajjalito (sī. syā. kaṃ.)], anāhārūpasammati;
Saṅkhāresūpasantesu [aṅgāresu ca santesu (ka.)], nibbutoti pavuccati.
‘‘Atthassāyaṃ viññāpanī, upamā viññūhi desitā;
Viññassanti [viññissanti (ka.)] mahānāgā, nāgaṃ nāgena desitaṃ.
‘‘Vītarāgo vītadoso, vītamoho anāsavo;
Sarīraṃ vijahaṃ nāgo, parinibbissati [parinibbāti (pī. ka.)] anāsavo’’ti. paṭhamaṃ;
已對照

二、鹿住經

2. Migasālāsuttaṃ
44PTS 3.348緬 2.306已對照

四十四、那時,具壽阿難在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到鹿住(Migasālā)優婆夷的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。那時,鹿住優婆夷來到具壽阿難之處;到了之後,禮敬具壽阿難,坐在一旁。坐在一旁的鹿住優婆夷對具壽阿難這樣說——

“尊者阿難,世尊所說的這法究竟要怎樣了知呢?竟然梵行者與非梵行者兩者在來世都將有完全相同的趣處!尊者,我的父親富蘭那(Purāṇa)是梵行者,遠行[於非梵行之外],遠離在俗之法——淫慾。他命終之後,世尊記說他是斯陀含的眾生,已投生於兜率天身。尊者,而我的叔父梨犀達多(Isidatta)是非梵行者,於自妻知足。他命終之後,世尊也記說他是已達斯陀含的,已投生於兜率天身。尊者阿難,世尊所說的這法究竟要怎樣了知呢?竟然梵行者與非梵行者兩者在來世都將有完全相同的趣處!”“姊妹,世尊確實是這樣記說的。”

於是,具壽阿難在鹿住優婆夷的住處取了缽食,從座而起,離去了。於是,具壽阿難飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——

“尊者,在此,我在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到鹿住優婆夷的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。尊者,那時,鹿住優婆夷來到我這裡;到了之後,禮敬我,坐在一旁。尊者,坐在一旁的鹿住優婆夷對我這樣說——‘尊者阿難,世尊所說的這法究竟要怎樣了知呢?竟然梵行者與非梵行者兩者在來世都將有完全相同的趣處!尊者,我的父親富蘭那是梵行者,遠行[於非梵行之外],遠離在俗之法——淫慾。他命終之後,世尊記說他是已達斯陀含的,已投生於兜率天身。尊者,而我的叔父梨犀達多是非梵行者,於自妻知足。他命終之後,世尊也記說他是已達斯陀含的,已投生於兜率天身。尊者阿難,世尊所說的這法究竟要怎樣了知呢?竟然梵行者與非梵行者兩者在來世都將有完全相同的趣處!’尊者,這樣說時,我對鹿住優婆夷這樣說:‘姊妹,世尊確實是這樣記說的。’”

“阿難,愚痴、不明達、[只是]婦人、[只有]婦人之想的鹿住優婆夷算什麼?對人的上下之智[她]又算什麼?阿難,世間有這六種人存在、可得。

“哪六種[人]呢?阿難,在此,某人是柔和的、易於共住的,同梵行者們歡喜與他同住。他以聽聞也未作[所應作的],以多聞也未作[所應作的],以見也未通達[所應通達的],連暫時的解脫也得不到。他身壞命終之後,趨向衰退,不趨向殊勝;他唯是趨向衰退者,不是趨向殊勝者。

“阿難,而在此,某人是柔和的、易於共住的,同梵行者們歡喜與他同住。他以聽聞已作[所應作的],以多聞已作[所應作的],以見已通達[所應通達的],也得到暫時的解脫。他身壞命終之後,趨向殊勝,不趨向衰退;他唯是趨向殊勝者,不是趨向衰退者。

“阿難,對此,衡量者衡量:‘這人也有那些法,另一人也有那些法。為什麼他們之中一個低劣、一個殊勝呢?’阿難,那[衡量]確實會為他們帶來長夜的不利與苦。

“阿難,此中,凡這位柔和的、易於共住的,同梵行者們歡喜與他同住的人,他以聽聞已作[所應作的],以多聞已作[所應作的],以見已通達[所應通達的],也得到暫時的解脫。阿難,這人比那前一人更超越、更殊勝。這是什麼緣故呢?阿難,因為法流帶這人前去。除了如來,誰能知那因由呢!因此,阿難,你們不要成為對人的衡量者,不要對人取量。阿難,對人取量者會受損害。阿難,唯有我能對人取量,或者是像我這樣的人[能取量]。

“阿難,而在此,某人具有忿與慢,並且他時時有貪法生起。他以聽聞也未作[所應作的],以多聞也未作[所應作的],以見也未通達[所應通達的],連暫時的解脫也得不到。他身壞命終之後,趨向衰退,不趨向殊勝;他唯是趨向衰退者,不是趨向殊勝者。

“阿難,而在此,某人具有忿與慢,並且他時時有貪法生起。他以聽聞已作[所應作的]……乃至……不是趨向衰退者。

“阿難,對此,衡量者衡量……乃至……或者是像我這樣的人[能取量]。

“阿難,而在此,某人具有忿與慢,並且他時時有語行生起。他以聽聞也未作[所應作的]……乃至……連暫時的解脫也得不到。他身壞命終之後,趨向衰退,不趨向殊勝;他唯是趨向衰退者,不是趨向殊勝者。

“阿難,而在此,某人具有忿與慢,並且他時時有語行生起。他以聽聞已作[所應作的],以多聞已作[所應作的],以見已通達[所應通達的],也得到暫時的解脫。他身壞命終之後,趨向殊勝,不趨向衰退;他唯是趨向殊勝者,不是趨向衰退者。

“阿難,對此,衡量者衡量:‘這人也有那些法,另一人也有那些法。為什麼他們之中一個低劣、一個殊勝呢?’阿難,那[衡量]確實會為他們帶來長夜的不利與苦。

“阿難,此中,凡那具有忿與慢、並且時時有語行生起的人,他以聽聞已作[所應作的],以多聞已作[所應作的],以見已通達[所應通達的],也得到暫時的解脫。阿難,這人比那前一人更超越、更殊勝。這是什麼緣故呢?阿難,因為法流帶這人前去。除了如來,誰能知那因由呢!因此,阿難,你們不要成為對人的衡量者,不要對人取量。阿難,對人取量者會受損害。阿難,唯有我能對人取量,或者是像我這樣的人[能取量]。

“阿難,愚痴、不明達、[只是]婦人、[只有]婦人之想的鹿住優婆夷算什麼?對人的上下之智[她]又算什麼!阿難,這就是世間存在、可得的六種人。

“阿難,富蘭那所具足的那樣的戒,若梨犀達多也具足那樣的戒,富蘭那在此就連梨犀達多的趣處也不會知道。阿難,梨犀達多所具足的那樣的慧,若富蘭那也具足那樣的慧,梨犀達多在此就連富蘭那的趣處也不會知道。阿難,如是,這兩人各缺一支。”第二[經]。

44. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena migasālāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho migasālā [migasāṇā (ka.) a. ni. 10.75] upāsikā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho migasālā upāsikā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyaṃ? Pitā me, bhante, purāṇo brahmacārī ahosi ārācārī virato methunā gāmadhammā. So kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmisatto [sakadāgāmipatto (ka. syā. pī.)] tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Petteyyopi [pettayyo piyo (sī. pī. ka.), pitu piyo (syā. kaṃ.)] me, bhante, isidatto abrahmacārī ahosi sadārasantuṭṭho. Sopi kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāya’’nti? ‘‘Evaṃ kho panetaṃ, bhagini, bhagavatā byākata’’nti.
Atha kho āyasmā ānando migasālāya upāsikāya nivesane piṇḍapātaṃ gahetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā ānando pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena migasālāya upāsikāya nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ. Atha kho, bhante, migasālā upāsikā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, migasālā upāsikā maṃ etadavoca – ‘kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāyaṃ. Pitā me, bhante, purāṇo brahmacārī ahosi ārācārī virato methunā gāmadhammā. So kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Petteyyopi me, bhante, isidatto abrahmacārī ahosi sadārasantuṭṭho. Sopi kālaṅkato bhagavatā byākato sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti. Kathaṃ kathaṃ nāmāyaṃ, bhante ānanda, bhagavatā dhammo desito aññeyyo, yatra hi nāma brahmacārī ca abrahmacārī ca ubho samasamagatikā bhavissanti abhisamparāya’nti? Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, migasālaṃ upāsikaṃ etadavocaṃ – ‘evaṃ kho panetaṃ, bhagini, bhagavatā byākata’’’nti.
‘‘Kā cānanda, migasālā upāsikā bālā abyattā ammakā ammakasaññā [ambakā ambakapaññā (sī. pī.), ambakā ambakasaññā (syā. kaṃ.) a. ni. 10.75 passitabbaṃ], ke ca purisapuggalaparopariyañāṇe? Chayime, ānanda, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
‘‘Katame cha? Idhānanda, ekacco puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena. Tassa savanenapi akataṃ hoti, bāhusaccenapi akataṃ hoti, diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
‘‘Idha panānanda, ekacco puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena. Tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti no hānāya, visesagāmīyeva hoti no hānagāmī.
‘‘Tatrānanda, pamāṇikā pamiṇanti – ‘imassapi teva dhammā aparassapi teva dhammā, kasmā tesaṃ eko hīno eko paṇīto’ti! Tañhi tesaṃ, ānanda, hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya.
‘‘Tatrānanda, yvāyaṃ puggalo sorato hoti sukhasaṃvāso, abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsena, tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. Ayaṃ, ānanda, puggalo amunā purimena puggalena abhikkantataro ca paṇītataro ca. Taṃ kissa hetu? Imaṃ hānanda, puggalaṃ dhammasoto nibbahati, tadantaraṃ ko jāneyya aññatra tathāgatena! Tasmātihānanda, mā puggalesu pamāṇikā ahuvattha; mā puggalesu pamāṇaṃ gaṇhittha. Khaññati hānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇhanto. Ahaṃ vā, ānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ, yo vā panassa mādiso.
‘‘Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato [avigato (ka.)] hoti, samayena samayañcassa lobhadhammā uppajjanti. Tassa savanenapi akataṃ hoti, bāhusaccenapi akataṃ hoti, diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
‘‘Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa lobhadhammā uppajjanti. Tassa savanenapi kataṃ hoti…pe… no hānagāmī.
‘‘Tatrānanda, pamāṇikā pamiṇanti…pe… yo vā panassa mādiso.
‘‘Idha, panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti. Tassa savanenapi akataṃ hoti…pe… sāmāyikampi vimuttiṃ na labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā hānāya pareti no visesāya, hānagāmīyeva hoti no visesagāmī.
‘‘Idha panānanda, ekaccassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti. Tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā visesāya pareti no hānāya, visesagāmīyeva hoti no hānagāmī.
‘‘Tatrānanda, pamāṇikā pamiṇanti – ‘imassapi teva dhammā, aparassapi teva dhammā. Kasmā tesaṃ eko hīno, eko paṇīto’ti? Tañhi tesaṃ, ānanda, hoti dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya.
‘‘Tatrānanda, yassa puggalassa kodhamāno adhigato hoti, samayena samayañcassa vacīsaṅkhārā uppajjanti, tassa savanenapi kataṃ hoti, bāhusaccenapi kataṃ hoti, diṭṭhiyāpi paṭividdhaṃ hoti, sāmāyikampi vimuttiṃ labhati. Ayaṃ, ānanda, puggalo amunā purimena puggalena abhikkantataro ca paṇītataro ca. Taṃ kissa hetu? Imaṃ hānanda, puggalaṃ dhammasoto nibbahati. Tadantaraṃ ko jāneyya aññatra tathāgatena! Tasmātihānanda, mā puggalesu pamāṇikā ahuvattha; mā puggalesu pamāṇaṃ gaṇhittha. Khaññati hānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇhanto. Ahaṃ vā, ānanda, puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyaṃ, yo vā panassa mādiso.
‘‘Kā cānanda, migasālā upāsikā bālā abyattā ammakā ammakasaññā, ke ca purisapuggalaparopariyañāṇe! Ime kho, ānanda, cha puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
‘‘Yathārūpena, ānanda, sīlena purāṇo samannāgato ahosi, tathārūpena sīlena isidatto samannāgato abhavissa. Nayidha purāṇo isidattassa gatimpi aññassa. Yathārūpāya ca, ānanda, paññāya isidatto samannāgato ahosi, tathārūpāya paññāya purāṇo samannāgato abhavissa. Nayidha isidatto purāṇassa gatimpi aññassa. Iti kho, ānanda, ime puggalā ubho ekaṅgahīnā’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、債經

3. Iṇasuttaṃ
45PTS 3.352已對照

四十五、“諸比丘,貧窮對世間的受用諸欲者是苦嗎?”“是的,尊者。”“諸比丘,凡貧窮者、無產業者、無財富者借債,諸比丘,借債對世間的受用諸欲者也是苦嗎?”“是的,尊者。”“諸比丘,凡貧窮者、無產業者、無財富者借債之後許付利息,諸比丘,利息對世間的受用諸欲者也是苦嗎?”“是的,尊者。”“諸比丘,凡貧窮者、無產業者、無財富者許付利息之後,到期不付利息,[債主]便催討他;諸比丘,催討對世間的受用諸欲者也是苦嗎?”“是的,尊者。”“諸比丘,凡貧窮者、無產業者、無財富者被催討而不付,[債主]便追逐他;諸比丘,追逐對世間的受用諸欲者也是苦嗎?”“是的,尊者。”“諸比丘,凡貧窮者、無產業者、無財富者被追逐而不付,[債主]便繫縛他;諸比丘,繫縛對世間的受用諸欲者也是苦嗎?”“是的,尊者。”

45. ‘‘Dāliddiyaṃ [dāḷiddiyaṃ (sī.)], bhikkhave, dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo [daḷiddo (sī.)] assako anāḷhiko [anaddhiko (syā. kaṃ.)] iṇaṃ ādiyati, iṇādānampi, bhikkhave, dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko iṇaṃ ādiyitvā vaḍḍhiṃ paṭissuṇāti, vaḍḍhipi, bhikkhave, dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko vaḍḍhiṃ paṭissuṇitvā kālābhataṃ [kālagataṃ (ka.)] vaḍḍhiṃ na deti, codentipi naṃ; codanāpi, bhikkhave, dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko codiyamāno na deti, anucarantipi naṃ; anucariyāpi, bhikkhave, dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yampi, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko anucariyamāno na deti, bandhantipi naṃ; bandhanampi, bhikkhave, dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已對照

“諸比丘,如是,貧窮對世間的受用諸欲者是苦,借債對世間的受用諸欲者是苦,利息對世間的受用諸欲者是苦,催討對世間的受用諸欲者是苦,追逐對世間的受用諸欲者是苦,繫縛對世間的受用諸欲者是苦;同樣,諸比丘,凡任何人對諸善法沒有信,對諸善法沒有慚,對諸善法沒有愧,對諸善法沒有精進,對諸善法沒有慧——諸比丘,這稱為聖律中的貧窮者、無產業者、無財富者。

‘‘Iti kho, bhikkhave, dāliddiyampi dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino, iṇādānampi dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino, vaḍḍhipi dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino, codanāpi dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino, anucariyāpi dukkhā lokasmiṃ kāmabhogino, bandhanampi dukkhaṃ lokasmiṃ kāmabhogino; evamevaṃ kho, bhikkhave, yassa kassaci saddhā natthi kusalesu dhammesu, hirī natthi kusalesu dhammesu, ottappaṃ natthi kusalesu dhammesu, vīriyaṃ natthi kusalesu dhammesu, paññā natthi kusalesu dhammesu – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyassa vinaye daliddo assako anāḷhiko.
緬 2.310已對照

“諸比丘,那貧窮者、無產業者、無財富者,當對諸善法沒有信,對諸善法沒有慚,對諸善法沒有愧,對諸善法沒有精進,對諸善法沒有慧時,以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。我說這是他的借債。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko saddhāya asati kusalesu dhammesu, hiriyā asati kusalesu dhammesu, ottappe asati kusalesu dhammesu, vīriye asati kusalesu dhammesu, paññāya asati kusalesu dhammesu, kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. Idamassa iṇādānasmiṃ vadāmi.
PTS 3.353已對照

“他為了掩藏那身惡行而立下惡欲:他希求‘願人們不知道我’,思惟‘願人們不知道我’,說出‘願人們不知道我’的話,以身勇猛而行‘願人們不知道我’。他為了掩藏那語惡行……乃至……他為了掩藏那意惡行……乃至……以身勇猛而行‘願人們不知道我’。我說這是他的利息。

‘‘So tassa kāyaduccaritassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati [padahati (ka.)]. ‘Mā maṃ jaññū’ti icchati, ‘mā maṃ jaññū’ti saṅkappati, ‘mā maṃ jaññū’ti vācaṃ bhāsati, ‘mā maṃ jaññū’ti kāyena parakkamati. So tassa vacīduccaritassa paṭicchādanahetu…pe… so tassa manoduccaritassa paṭicchādanahetu…pe… ‘mā maṃ jaññū’ti kāyena parakkamati. Idamassa vaḍḍhiyā vadāmi.
已對照

“賢善的同梵行者們這樣說他:‘這位具壽就是這樣作為、這樣行持的。’我說這是他的被催討。

‘‘Tamenaṃ pesalā sabrahmacārī evamāhaṃsu – ‘ayañca so āyasmā evaṃkārī evaṃsamācāro’ti. Idamassa codanāya vadāmi.
已對照

“當他去到林野、或去到樹下、或去到空屋時,伴隨追悔的諸惡不善尋向他現起。我說這是他的被追逐。

‘‘Tamenaṃ araññagataṃ vā rukkhamūlagataṃ vā suññāgāragataṃ vā vippaṭisārasahagatā pāpakā akusalavitakkā samudācaranti. Idamassa anucariyāya vadāmi.
已對照

“諸比丘,那貧窮者、無產業者、無財富者,以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行之後,身壞命終之後,被繫縛於地獄之縛或畜生胎之縛。諸比丘,我不見有其他任何一種繫縛,像這地獄之縛或畜生胎之縛這樣,對證得無上的瑜伽安穩是如此酷烈、如此苦澀、如此造成障礙的。”

‘‘Sa kho so, bhikkhave, daliddo assako anāḷhiko kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nirayabandhane vā bajjhati tiracchānayonibandhane vā. Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekabandhanampi samanupassāmi evaṃdāruṇaṃ evaṃkaṭukaṃ [evaṃdukkhaṃ (syā. kaṃ. ka.)] evaṃantarāyakaraṃ anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya, yathayidaṃ, bhikkhave, nirayabandhanaṃ vā tiracchānayonibandhanaṃ vā’’ti.
已對照

“貧窮在世間是苦,借債也被說是[苦];

‘‘Dāliddiyaṃ dukkhaṃ loke, iṇādānañca vuccati;
已對照

貧窮者借了債,受用時受困惱。

Daliddo iṇamādāya, bhuñjamāno vihaññati.
已對照

“於是[債主]追逐他,他也遭受繫縛;

‘‘Tato anucaranti naṃ, bandhanampi nigacchati;
已對照

這繫縛對希求獲得諸欲者實在是苦。

Etañhi bandhanaṃ dukkhaṃ, kāmalābhābhijappinaṃ.
已對照

“同樣,在聖律中,凡沒有信的人,

‘‘Tatheva ariyavinaye, saddhā yassa na vijjati;
PTS 3.354已對照

無慚、無愧,增長惡業,

Ahirīko anottappī, pāpakammavinibbayo.
已對照

“作了身惡行,與諸語惡行,

‘‘Kāyaduccaritaṃ katvā, vacīduccaritāni ca;
已對照

作了意惡行之後,希求‘願人們不知道我’。

Manoduccaritaṃ katvā, ‘mā maṃ jaññū’ti icchati.
緬 2.311已對照

“他以身、以語或以心扭動,

‘‘So saṃsappati [saṅkappati (ka.)] kāyena, vācāya uda cetasā;
已對照

增長惡業,處處一再[如此]。

Pāpakammaṃ pavaḍḍhento, tattha tattha punappunaṃ.
已對照

“那造惡業的愚鈍者,知道自己的惡作,

‘‘So pāpakammo dummedho, jānaṃ dukkaṭamattano;
已對照

貧窮者借了債,受用時受困惱。

Daliddo iṇamādāya, bhuñjamāno vihaññati.
已對照

“於是苦的諸意念追逐他——

‘‘Tato anucaranti naṃ, saṅkappā mānasā dukhā;
已對照

在村落或在林野,那些由追悔所生的[意念]。

Gāme vā yadi vāraññe, yassa vippaṭisārajā.
已對照

“那造惡業的愚鈍者,知道自己的惡作,

‘‘So pāpakammo dummedho, jānaṃ dukkaṭamattano;
已對照

去到某一種[畜生]胎,或被繫縛於地獄。

Yonimaññataraṃ gantvā, niraye vāpi bajjhati.
已對照

“這繫縛實在是苦,堅固者從中解脫——

‘‘Etañhi bandhanaṃ dukkhaṃ, yamhā dhīro pamuccati;
已對照

以如法所得的財物布施,令心淨信。

Dhammaladdhehi bhogehi, dadaṃ cittaṃ pasādayaṃ.
已對照

“對尋求家居的有信者而言,這是兩處的勝擲:

‘‘Ubhayattha kaṭaggāho, saddhassa gharamesino;
已對照

為了現法的利益,與為了來世的安樂;

Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;
已對照

如是,對在家人而言,這名為施捨的福德增長。

Evametaṃ gahaṭṭhānaṃ, cāgo puññaṃ pavaḍḍhati.
已對照

“同樣,在聖律中,凡信已住立的人,

‘‘Tatheva ariyavinaye, saddhā yassa patiṭṭhitā;
已對照

有慚心、有愧、有慧、以戒防護,

Hirīmano ca ottappī, paññavā sīlasaṃvuto.
已對照

“他在聖律中,被稱為‘安樂活命者’;

‘‘Eso kho ariyavinaye, ‘sukhajīvī’ti vuccati;
已對照

獲得無食的樂之後,決意於舍。

Nirāmisaṃ sukhaṃ laddhā, upekkhaṃ adhitiṭṭhati.
已對照

“捨棄五蓋之後,恆常發起精進,

‘‘Pañca nīvaraṇe hitvā, niccaṃ āraddhavīriyo;
已對照

成就諸禪,專一、審慎、具念。

Jhānāni upasampajja, ekodi nipako sato.
已對照

“如是如實了知之後,於一切結的滅盡[涅槃],

‘‘Evaṃ ñatvā yathābhūtaṃ, sabbasaṃyojanakkhaye;
已對照

完全無所取著,心正解脫。

Sabbaso anupādāya, sammā cittaṃ vimuccati.
已對照

“那正解脫的如是住立者,若生起智:

‘‘Tassa sammā vimuttassa, ñāṇaṃ ce hoti tādino;
已對照

‘我的解脫不動搖’,於有結的滅盡[涅槃],

‘Akuppā me vimuttī’ti, bhavasaṃyojanakkhaye.
已對照

“這就是最上的智,這是無上的樂,

‘‘Etaṃ kho paramaṃ ñāṇaṃ, etaṃ sukhamanuttaraṃ;
已對照

無愁、離塵、安穩,這是最上的無債。”第三[經]。

Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, etaṃ ānaṇyamuttama’’nti. tatiyaṃ;
已對照

四、大純陀經

4. Mahācundasuttaṃ
46PTS 3.355緬 2.312已對照

四十六、如是我聞——一時,具壽大純陀住在遮提[國]的薩訶闍提(Sayaṃjāti)。在那裡,具壽大純陀召喚諸比丘:“賢友們,諸比丘。”“賢友。”那些比丘應諾具壽大純陀。具壽大純陀這樣說——

46. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā mahācundo cetīsu viharati sayaṃjātiyaṃ [sahajātiyaṃ (sī. pī.), sañjātiyaṃ (syā. kaṃ.)]. Tatra kho āyasmā mahācundo bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahācundassa paccassosuṃ. Āyasmā mahācundo etadavoca –
已對照

“賢友們,在此,致力於法的比丘們貶斥修禪的比丘們:‘這些人說著“我們是修禪者、我們是修禪者”,而思慮、極思慮、遍思慮、離思慮。這些人思慮什麼?這些人為何思慮?這些人怎樣思慮?’於此,致力於法的比丘們不淨信,修禪的比丘們也不淨信,他們也不是為眾人的利益、為眾人的安樂,為廣大人眾的義利、利益與安樂,為天與人而行道。

‘‘Idhāvuso, dhammayogā bhikkhū jhāyī bhikkhū apasādenti – ‘ime pana jhāyinomhā, jhāyinomhāti jhāyanti pajjhāyanti nijjhāyanti avajjhāyanti [apajjhāyanti (ma. ni. 1.508)]. Kimime [kiṃ hime (sī. syā. kaṃ. pī.)] jhāyanti, kintime jhāyanti, kathaṃ ime jhāyantī’ti? Tattha dhammayogā ca bhikkhū nappasīdanti, jhāyī ca bhikkhū nappasīdanti, na ca bahujanahitāya paṭipannā honti bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
已對照

“賢友們,又在此,修禪的比丘們貶斥致力於法的比丘們:‘這些人說著“我們是致力於法者、我們是致力於法者”,而掉舉、貢高、輕躁、粗口、語散亂、失念、無正知、心不得定、心散亂、諸根如俗。這些人算什麼致力於法者?這些人為何是致力於法者?這些人怎樣是致力於法者?’於此,修禪的比丘們不淨信,致力於法的比丘們也不淨信,他們也不是為眾人的利益、為眾人的安樂,為廣大人眾的義利、利益與安樂,為天與人而行道。

‘‘Idha panāvuso, jhāyī bhikkhū dhammayoge bhikkhū apasādenti – ‘ime pana dhammayogamhā, dhammayogamhāti uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatī asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriyā. Kimime dhammayogā, kintime dhammayogā, kathaṃ ime dhammayogā’ti? Tattha jhāyī ca bhikkhū nappasīdanti, dhammayogā ca bhikkhū nappasīdanti, na ca bahujanahitāya paṭipannā honti bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
PTS 3.356已對照

“賢友們,又在此,致力於法的比丘們只稱贊致力於法的比丘們,不稱讚修禪的比丘們。於此,致力於法的比丘們不淨信,修禪的比丘們也不淨信,他們也不是為眾人的利益、為眾人的安樂,為廣大人眾的義利、利益與安樂,為天與人而行道。

‘‘Idha panāvuso, dhammayogā bhikkhū dhammayogānaññeva bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsanti, no jhāyīnaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsanti. Tattha dhammayogā ca bhikkhū nappasīdanti, jhāyī ca bhikkhū nappasīdanti, na ca bahujanahitāya paṭipannā honti bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
緬 2.313已對照

“賢友們,又在此,修禪的比丘們只稱贊修禪的比丘們,不稱讚致力於法的比丘們。於此,修禪的比丘們不淨信,致力於法的比丘們也不淨信,他們也不是為眾人的利益、為眾人的安樂,為廣大人眾的義利、利益與安樂,為天與人而行道。

‘‘Idha panāvuso, jhāyī bhikkhū jhāyīnaññeva bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsanti, no dhammayogānaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsanti. Tattha jhāyī ca bhikkhū nappasīdanti, dhammayogā ca bhikkhū nappasīdanti, na ca bahujanahitāya paṭipannā honti bahujanasukhāya bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
已對照

“因此,賢友們,你們應當這樣修學:‘我們身為致力於法者,要稱讚修禪的比丘們。’賢友們,你們應當這樣修學。這是什麼緣故呢?賢友們,因為這些人在世間是稀有、難得的——他們以身觸證不死界而住。因此,賢友們,你們應當這樣修學:‘我們身為修禪者,要稱讚致力於法的比丘們。’賢友們,你們應當這樣修學。這是什麼緣故呢?賢友們,因為這些人在世間是稀有、難得的——他們以慧洞察而見甚深的義句。”第四[經]。

‘‘Tasmātihāvuso, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘dhammayogā samānā jhāyīnaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsissāmā’ti. Evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṃ. Taṃ kissa hetu? Acchariyā hete, āvuso, puggalā dullabhā lokasmiṃ, ye amataṃ dhātuṃ kāyena phusitvā viharanti. Tasmātihāvuso, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘jhāyī samānā dhammayogānaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ bhāsissāmā’ti. Evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṃ. Taṃ kissa hetu? Acchariyā hete, āvuso, puggalā dullabhā lokasmiṃ ye gambhīraṃ atthapadaṃ paññāya ativijjha passantī’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、第一現見經

5. Paṭhamasandiṭṭhikasuttaṃ
47已對照

四十七、那時,遊方者牟犁屍婆迦(Moḷiyasīvaka)來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者牟犁屍婆迦對世尊這樣說——“尊者,人們說‘現見的法、現見的法’。尊者,到什麼程度,法才是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的呢?”

47. Atha kho moḷiyasīvako [moliyasīvako (sī. pī.), moḷisīvako (ka.)] paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho moḷiyasīvako paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘sandiṭṭhiko dhammo, sandiṭṭhiko dhammo’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti?
PTS 3.357已對照

“那麼,屍婆迦,我就此反問你,你認為怎樣合適,就怎樣回答。屍婆迦,你認為怎樣?內有貪時,你了知‘我內有貪’;內無貪時,你了知‘我內無貪’嗎?”“是的,尊者。”“屍婆迦,凡你內有貪時,了知‘我內有貪’;內無貪時,了知‘我內無貪’——屍婆迦,如是,法也是現見的……乃至……。

‘‘Tena hi, sīvaka, taññevettha paṭipucchāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, sīvaka, santaṃ vā ajjhattaṃ lobhaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ lobho’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ lobhaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ lobho’ti pajānāsī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ kho tvaṃ, sīvaka, santaṃ vā ajjhattaṃ lobhaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ lobho’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ lobhaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ lobho’ti pajānāsi – evampi kho, sīvaka, sandiṭṭhiko dhammo hoti…pe….
緬 2.314已對照

“屍婆迦,你認為怎樣?內有瞋時……乃至……內有痴時……乃至……內有貪法時……乃至……內有瞋法時……乃至……內有痴法時,你了知‘我內有痴法’;內無痴法時,你了知‘我內無痴法’嗎?”“是的,尊者。”“屍婆迦,凡你內有痴法時,了知‘我內有痴法’;內無痴法時,了知‘我內無痴法’——屍婆迦,如是,法是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, sīvaka, santaṃ vā ajjhattaṃ dosaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ mohaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ lobhadhammaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ dosadhammaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ mohadhammaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ mohadhammo’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ mohadhammaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ mohadhammo’ti pajānāsī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ kho tvaṃ, sīvaka, santaṃ vā ajjhattaṃ mohadhammaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ mohadhammo’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ mohadhammaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ mohadhammo’ti pajānāsi – evaṃ kho, sīvaka, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti.
已對照

“奇哉!尊者,奇哉!尊者……乃至……願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第五[經]。

‘‘Abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第二現見經

6. Dutiyasandiṭṭhikasuttaṃ
48PTS 3.358已對照

四十八、那時,某位婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的那位婆羅門對世尊這樣說——“喬達摩尊師,人們說‘現見的法、現見的法’。喬達摩尊師,到什麼程度,法才是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的呢?”

48. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘sandiṭṭhiko dhammo, sandiṭṭhiko dhammo’ti, bho gotama, vuccati. Kittāvatā nu kho, bho gotama, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti?
已對照

“那麼,婆羅門,我將就此反問你,你認為怎樣合適,就怎樣回答。婆羅門,你認為怎樣?內有貪時,你了知‘我內有貪’;內無貪時,你了知‘我內無貪’嗎?”“是的,尊師。”“婆羅門,凡你內有貪時,了知‘我內有貪’;內無貪時,了知‘我內無貪’——婆羅門,如是,法也是現見的……乃至……。

‘‘Tena hi, brāhmaṇa, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, santaṃ vā ajjhattaṃ rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rāgo’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rāgo’ti pajānāsī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho’’. ‘‘Yaṃ kho tvaṃ, brāhmaṇa, santaṃ vā ajjhattaṃ rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rāgo’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rāgo’ti pajānāsi – evampi kho, brāhmaṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti…pe….
緬 2.315已對照

“婆羅門,你認為怎樣?內有瞋時……乃至……內有痴時……乃至……內有身的過失時……乃至……內有語的過失時……乃至……內有意的過失時,你了知‘我內有意的過失’;內無意的過失時,你了知‘我內無意的過失’嗎?”“是的,尊師。”“婆羅門,凡你內有意的過失時,了知‘我內有意的過失’;內無意的過失時,了知‘我內無意的過失’——婆羅門,如是,法是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, santaṃ vā ajjhattaṃ dosaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ mohaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ kāyasandosaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ vacīsandosaṃ…pe… santaṃ vā ajjhattaṃ manosandosaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ manosandoso’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ manosandosaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ manosandoso’ti pajānāsī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho’’. ‘‘Yaṃ kho tvaṃ, brāhmaṇa, santaṃ vā ajjhattaṃ manosandosaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ manosandoso’ti pajānāsi, asantaṃ vā ajjhattaṃ manosandosaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ manosandoso’ti pajānāsi – evaṃ kho, brāhmaṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti.
已對照

“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第六[經]。

‘‘Abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、差摩經

7. Khemasuttaṃ
49PTS 3.359已對照

四十九、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,具壽差摩(Khema)與具壽蘇摩那(Sumana)住在舍衛城的安陀林(Andhavana)。於是,具壽差摩與具壽蘇摩那來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽差摩對世尊這樣說——

49. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā ca khemo āyasmā ca sumano sāvatthiyaṃ viharanti andhavanasmiṃ. Atha kho āyasmā ca khemo āyasmā ca sumano yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā khemo bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,凡是那阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他不會這樣想:‘有比我更勝的’,或‘有與我相等的’,或‘有比我低劣的’。”具壽差摩說了這話。導師表示贊同。於是具壽差摩想“導師對我表示贊同了”,便從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。

‘‘Yo so, bhante, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto tassa na evaṃ hoti – ‘atthi me seyyoti vā atthi me sadisoti vā atthi me hīnoti vā’’’ti. Idamavocāyasmā khemo. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho āyasmā khemo ‘‘samanuñño me satthā’’ti uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
已對照

於是,具壽差摩離去不久,具壽蘇摩那對世尊這樣說——“尊者,凡是那阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他不會這樣想:‘沒有比我更勝的’,或‘沒有與我相等的’,或‘沒有比我低劣的’。”具壽蘇摩那說了這話。導師表示贊同。於是具壽蘇摩那想“導師對我表示贊同了”,便從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。

Atha kho āyasmā sumano acirapakkante āyasmante kheme bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yo so, bhante, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto tassa na evaṃ hoti – ‘natthi me seyyoti vā natthi me sadisoti vā natthi me hīnoti vā’’’ti. Idamavocāyasmā sumano. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho āyasmā sumano ‘‘samanuñño me satthā’’ti uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
緬 2.316已對照

於是,具壽差摩與具壽蘇摩那離去不久,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,善男子們就是這樣記說究竟智的:義理已說了,而自己沒有被帶入。然而在此,有些愚痴人,我想,卻是嬉笑著記說究竟智的;他們日後會陷於苦惱。”

Atha kho bhagavā acirapakkantesu āyasmante ca kheme āyasmante ca sumane bhikkhū āmantesi – ‘‘evaṃ kho, bhikkhave, kulaputtā aññaṃ byākaronti. Attho ca vutto attā ca anupanīto. Atha ca pana idhekacce moghapurisā hasamānakā [hasamānakaṃ (ka.) mahāva. 245] maññe aññaṃ byākaronti. Te pacchā vighātaṃ āpajjantī’’ti.
已對照

“不被帶入於高者、於低者,也不被帶入於等者;

‘‘Na ussesu na omesu, samatte nopanīyare [nopaniyyare (syā. pī. ka.)];
已對照

生已盡,梵行已立,他們從諸結完全解脫而行。”第七[經]。

Khīṇā jāti vusitaṃ brahmacariyaṃ, caranti saṃyojanavippamuttā’’ti. sattamaṃ;
已對照

八、根律儀經

8. Indriyasaṃvarasuttaṃ
50PTS 3.360已對照

五十、“諸比丘,當根律儀不存在時,對根律儀已失壞者而言,戒的近依已被破壞;當戒不存在時,對戒已失壞者而言,正定的近依已被破壞;當正定不存在時,對正定已失壞者而言,如實知見的近依已被破壞;當如實知見不存在時,對如實知見已失壞者而言,厭離與離貪的近依已被破壞;當厭離與離貪不存在時,對厭離與離貪已失壞者而言,解脫知見的近依已被破壞。諸比丘,猶如一棵枝葉已失壞的樹,它的外皮也不能達到圓滿,樹皮也不能達到圓滿,邊材也不能達到圓滿,心材也不能達到圓滿;同樣,諸比丘,當根律儀不存在時,對根律儀已失壞者而言,戒的近依已被破壞……乃至……解脫知見。

50. [a. ni. 5.24, 168; 2.7.65] ‘‘Indriyasaṃvare, bhikkhave, asati indriyasaṃvaravipannassa hatūpanisaṃ hoti sīlaṃ; sīle asati sīlavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi; sammāsamādhimhi asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ; yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpaniso hoti nibbidāvirāgo; nibbidāvirāge asati nibbidāvirāgavipannassa hatūpanisaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, rukkho sākhāpalāsavipanno. Tassa papaṭikāpi na pāripūriṃ gacchati, tacopi na pāripūriṃ gacchati, pheggupi na pāripūriṃ gacchati, sāropi na pāripūriṃ gacchati. Evamevaṃ kho, bhikkhave, indriyasaṃvare asati indriyasaṃvaravipannassa hatūpanisaṃ hoti sīlaṃ…pe… vimuttiñāṇadassanaṃ.
緬 2.317已對照

“諸比丘,當根律儀存在時,對根律儀已具足者而言,戒的近依具足;當戒存在時,對戒已具足者而言,正定的近依具足;當正定存在時,對正定已具足者而言,如實知見的近依具足;當如實知見存在時,對如實知見已具足者而言,厭離與離貪的近依具足;當厭離與離貪存在時,對厭離與離貪已具足者而言,解脫知見的近依具足。諸比丘,猶如一棵枝葉具足的樹,它的外皮也達到圓滿,樹皮也達到圓滿,邊材也達到圓滿,心材也達到圓滿;同樣,諸比丘,當根律儀存在時,對根律儀已具足者而言,戒的近依具足……乃至……解脫知見。”第八[經]。

‘‘Indriyasaṃvare, bhikkhave, sati indriyasaṃvarasampannassa upanisasampannaṃ hoti sīlaṃ; sīle sati sīlasampannassa upanisasampanno hoti sammāsamādhi; sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ; yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampanno hoti nibbidāvirāgo; nibbidāvirāge sati nibbidāvirāgasampannassa upanisasampannaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, rukkho sākhāpalāsasampanno. Tassa papaṭikāpi pāripūriṃ gacchati, tacopi pāripūriṃ gacchati, pheggupi pāripūriṃ gacchati, sāropi pāripūriṃ gacchati. Evamevaṃ kho, bhikkhave, indriyasaṃvare sati indriyasaṃvarasampannassa upanisasampannaṃ hoti sīlaṃ…pe… vimuttiñāṇadassana’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、阿難經

9. Ānandasuttaṃ
51PTS 3.361已對照

五十一、那時,具壽阿難來到具壽舍利弗之處;到了之後,與具壽舍利弗互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對具壽舍利弗這樣說——

51. Atha kho āyasmā ānando yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
已對照

“賢友舍利弗,比丘要到什麼程度,才聽聞未曾聽聞的法,他已聽聞的諸法不歸於忘失,凡他先前以心曾觸及的諸法,那些也[在他心中]現起,又了知未曾了知的呢?”“具壽阿難是多聞者。請具壽阿難自己來解說吧。”“那麼,賢友舍利弗,請聽,好好作意,我要說了。”“是,賢友。”具壽舍利弗應諾具壽阿難。具壽阿難這樣說——

‘‘Kittāvatā nu kho, āvuso sāriputta, bhikkhu assutañceva dhammaṃ suṇāti, sutā cassa dhammā na sammosaṃ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetasā samphuṭṭhapubbā te ca samudācaranti, aviññātañca vijānātī’’ti? ‘‘Āyasmā kho ānando bahussuto. Paṭibhātu āyasmantaṃyeva ānanda’’nti. ‘‘Tenahāvuso sāriputta, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā sāriputto āyasmato ānandassa paccassosi. Āyasmā ānando etadavoca –
PTS 3.362已對照

“賢友舍利弗,在此,比丘學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。他依所聞、依所受持,為他人廣說法;依所聞、依所受持,令他人廣為誦學法;依所聞、依所受持,廣作法的誦習;依所聞、依所受持,以心隨尋、隨伺、以意隨觀察法。凡有多聞者、通曉阿含者、持法者、持律者、持論母者的長老比丘們所住的住處,他就在那住處入雨安居。他時時前往他們那裡請問、發問:‘尊者,這是怎樣?這是什麼義?’他們便為那位具壽開顯未開顯的,明瞭未明瞭的,並於種種可疑之處除遣其疑。賢友舍利弗,到此程度,比丘聽聞未曾聽聞的法,他已聽聞的諸法不歸於忘失,凡他先前以心曾觸及的諸法,那些也[在他心中]現起,又了知未曾了知的。”

‘‘Idhāvuso sāriputta, bhikkhu dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ vāceti, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati. Yasmiṃ āvāse therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā tasmiṃ āvāse vassaṃ upeti. Te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati – ‘idaṃ, bhante, kathaṃ; imassa kvattho’ti? Te tassa āyasmato avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Ettāvatā kho, āvuso sāriputta, bhikkhu assutañceva dhammaṃ suṇāti, sutā cassa dhammā na sammosaṃ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetasā samphuṭṭhapubbā te ca samudācaranti, aviññātañca vijānātī’’ti.
緬 2.318已對照

“稀有啊,賢友!未曾有啊,賢友!具壽阿難所說的這[話],是何等善說!而我們憶持具壽阿難為具足這六種法者。因為具壽阿難學法——經、應頌、記說、偈頌、自說、如是語、本生、未曾有法、智解。具壽阿難依所聞、依所受持,為他人廣說法;具壽阿難依所聞、依所受持,令他人廣為誦學法;具壽阿難依所聞、依所受持,廣作法的誦習;具壽阿難依所聞、依所受持,以心隨尋、隨伺、以意隨觀察法。凡有多聞者、通曉阿含者、持法者、持律者、持論母者的長老比丘們所住的住處,具壽阿難就在那住處入雨安居。具壽阿難時時前往他們那裡請問、發問:‘尊者,這是怎樣?這是什麼義?’他們便為具壽阿難開顯未開顯的,明瞭未明瞭的,並於種種可疑之處除遣其疑。”第九[經]。

‘‘Acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, yāva subhāsitaṃ cidaṃ āyasmatā ānandena. Imehi ca mayaṃ chahi dhammehi samannāgataṃ āyasmantaṃ ānandaṃ dhārema. Āyasmā hi ānando dhammaṃ pariyāpuṇāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Āyasmā ānando yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti, āyasmā ānando yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ vāceti, āyasmā ānando yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti, āyasmā ānando yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati. Āyasmā ānando yasmiṃ āvāse therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā tasmiṃ āvāse vassaṃ upeti. Te āyasmā ānando kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati – ‘idaṃ, bhante, kathaṃ; imassa kvattho’ti? Te āyasmato ānandassa avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodentī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、剎帝利經

10. Khattiyasuttaṃ
52已對照

五十二、那時,生聞(Jāṇussoṇi)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的生聞婆羅門對世尊這樣說——

52. Atha kho jāṇussoṇi [jāṇusoṇi (ka.)] brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
PTS 3.363已對照

“喬達摩尊師,剎帝利以什麼為意向?以什麼為近伺?以什麼為依據?以什麼為執著?以什麼為究竟?”“婆羅門,剎帝利以財物為意向,以慧為近伺,以[兵]力為依據,以土地為執著,以主權為究竟。”

‘‘Khattiyā, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Khattiyā kho, brāhmaṇa, bhogādhippāyā paññūpavicārā balādhiṭṭhānā pathavībhinivesā issariyapariyosānā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼婆羅門以什麼為意向?以什麼為近伺?以什麼為依據?以什麼為執著?以什麼為究竟?”“婆羅門,婆羅門以財物為意向,以慧為近伺,以聖典為依據,以祭祀為執著,以梵天界為究竟。”

‘‘Brāhmaṇā pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Brāhmaṇā kho, brāhmaṇa, bhogādhippāyā paññūpavicārā mantādhiṭṭhānā yaññābhinivesā brahmalokapariyosānā’’ti.
緬 2.319已對照

“喬達摩尊師,那麼居士們以什麼為意向?以什麼為近伺?以什麼為依據?以什麼為執著?以什麼為究竟?”“婆羅門,居士們以財物為意向,以慧為近伺,以技藝為依據,以事業為執著,以事業完成為究竟。”

‘‘Gahapatikā pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Gahapatikā kho, brāhmaṇa, bhogādhippāyā paññūpavicārā sippādhiṭṭhānā kammantābhinivesā niṭṭhitakammantapariyosānā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼女人以什麼為意向?以什麼為近伺?以什麼為依據?以什麼為執著?以什麼為究竟?”“婆羅門,女人以男子為意向,以裝飾為近伺,以兒子為依據,以無共夫之妻為執著,以主權為究竟。”

‘‘Itthī pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Itthī kho, brāhmaṇa, purisādhippāyā alaṅkārūpavicārā puttādhiṭṭhānā asapatībhinivesā issariyapariyosānā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼盜賊以什麼為意向?以什麼為近伺?以什麼為依據?以什麼為執著?以什麼為究竟?”“婆羅門,盜賊以奪取為意向,以稠林為近伺,以刀為依據,以黑暗為執著,以不被見為究竟。”

‘‘Corā pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Corā kho, brāhmaṇa, ādānādhippāyā gahanūpavicārā satthādhiṭṭhānā andhakārābhinivesā adassanapariyosānā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼沙門以什麼為意向?以什麼為近伺?以什麼為依據?以什麼為執著?以什麼為究竟?”“婆羅門,沙門以忍與柔和為意向,以慧為近伺,以戒為依據,以無所有為執著,以涅槃為究竟。”

‘‘Samaṇā pana, bho gotama, kiṃadhippāyā, kiṃupavicārā, kiṃadhiṭṭhānā, kiṃabhinivesā, kiṃpariyosānā’’ti? ‘‘Samaṇā kho, brāhmaṇa, khantisoraccādhippāyā paññūpavicārā sīlādhiṭṭhānā ākiñcaññābhinivesā [akiñcanābhinivesā (syā. ka.)] nibbānapariyosānā’’ti.
PTS 3.364已對照

“稀有啊,喬達摩尊師!未曾有啊,喬達摩尊師!喬達摩尊師知道剎帝利的意向、近伺、依據、執著與究竟;喬達摩尊師也知道婆羅門的……乃至……喬達摩尊師也知道居士們的……喬達摩尊師也知道女人的……喬達摩尊師也知道盜賊的……喬達摩尊師也知道沙門的意向、近伺、依據、執著與究竟。奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第十[經]。

‘‘Acchariyaṃ, bho gotama, abbhutaṃ, bho gotama! Khattiyānampi bhavaṃ gotamo jānāti adhippāyañca upavicārañca adhiṭṭhānañca abhinivesañca pariyosānañca. Brāhmaṇānampi bhavaṃ gotamo jānāti…pe… gahapatīnampi bhavaṃ gotamo jānāti… itthīnampi bhavaṃ gotamo jānāti… corānampi bhavaṃ gotamo jānāti … samaṇānampi bhavaṃ gotamo jānāti adhippāyañca upavicārañca adhiṭṭhānañca abhinivesañca pariyosānañca. Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Dasamaṃ.
已對照

十一、不放逸經

11. Appamādasuttaṃ
53緬 2.320已對照

五十三、那時,某位婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的那位婆羅門對世尊這樣說——

53. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“喬達摩尊師,是否有一法,若修習、多作,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的利益?”“婆羅門,確實有一法,若修習、多作,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的利益。”

‘‘Atthi nu kho, bho gotama, eko dhammo bhāvito bahulīkato yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’ti? ‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, eko dhammo bhāvito bahulīkato yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼哪一法,若修習、多作,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的利益呢?”“婆羅門,不放逸就是一法,若修習、多作,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的利益。”

‘‘Katamo pana, bho gotama, eko dhammo bhāvito bahulīkato yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’ti? ‘‘Appamādo kho, brāhmaṇa, eko dhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’.
已對照

“婆羅門,猶如凡陸行眾生的諸種足跡,那一切都歸入象足跡之中,象足跡被稱為它們之中最上的,即依其廣大;同樣,婆羅門,不放逸是一法,若修習、多作,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的利益。

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, yāni kānici jaṅgalānaṃ [jaṅgamānaṃ (sī. pī.) a. ni. 10.15; ma. ni. 1.300] pāṇānaṃ padajātāni, sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti; hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ mahantattena. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, appamādo eko dhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko.
PTS 3.365已對照

“婆羅門,猶如尖頂屋的凡任何椽子,全都趨向尖頂、傾向尖頂、匯聚於尖頂,尖頂被稱為它們之中最上的;同樣,婆羅門……乃至……

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, kūṭāgārassa yā kāci gopānasiyo sabbā tā kūṭaṅgamā kūṭaninnā kūṭasamosaraṇā, kūṭaṃ tāsaṃ aggamakkhāyati; evamevaṃ kho, brāhmaṇa …pe….
已對照

“婆羅門,猶如割蘆草者割了蘆草之後,抓住梢端,抖下、抖拂、拍打;同樣,婆羅門……乃至……

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, pabbajalāyako pabbajaṃ [babbajalāyako babbajaṃ (sī. pī.)] lāyitvā agge gahetvā odhunāti nidhunāti nicchādeti; evamevaṃ kho, brāhmaṇa…pe….
已對照

“婆羅門,猶如芒果串的柄被切斷時,凡繫於柄上的芒果,全都隨之而去;同樣,婆羅門……乃至……

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, ambapiṇḍiyā vaṇṭacchinnāya yāni kānici ambāni vaṇṭūpanibandhanāni sabbāni tāni tadanvayāni bhavanti; evamevaṃ kho, brāhmaṇa…pe….
已對照

“婆羅門,猶如凡任何小王,全都是轉輪王的隨從,轉輪王被稱為他們之中最上的;同樣,婆羅門……乃至……

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, ye keci khuddarājāno [kuḍḍarājāno (sī. syā. aṭṭha.), kuddarājāno (pī.) a. ni. 10.15] sabbete rañño cakkavattissa anuyantā [anuyuttā (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhavanti, rājā tesaṃ cakkavattī aggamakkhāyati; evamevaṃ kho, brāhmaṇa…pe….
緬 2.321已對照

“婆羅門,猶如凡任何星辰的光明,全都不及月光的十六分之一,月光被稱為它們之中最上的;同樣,婆羅門,不放逸是一法,若修習、多作,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的利益。

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, yā kāci tārakarūpānaṃ pabhā sabbā tā candassa pabhāya kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ, candappabhā tāsaṃ aggamakkhāyati. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, appamādo eko dhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ yo ca attho samparāyiko.
已對照

“婆羅門,這就是一法,若修習、多作,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的利益。”

‘‘Ayaṃ kho, brāhmaṇa, eko dhammo bhāvito bahulīkato ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ, yo ca attho samparāyiko’’ti.
已對照

“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第十一[經]。

‘‘Abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Ekādasamaṃ.
已對照

十二、曇彌經

12. Dhammikasuttaṃ
54PTS 3.366已對照

五十四、一時,世尊住在王舍城靈鷲山。那時,具壽曇彌(Dhammika)在生地(jātibhūmi)是常住比丘,[常住]於生地全部七處住處。在那裡,具壽曇彌辱罵、誹謗、傷害、刺戳、以語觸惱外來的比丘們。而那些外來的比丘被具壽曇彌辱罵、誹謗、惱害、刺戳、以語觸惱,便離去,不住留,捨棄住處。

54. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena āyasmā dhammiko jātibhūmiyaṃ āvāsiko hoti sabbaso jātibhūmiyaṃ sattasu āvāsesu. Tatra sudaṃ āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti [na saṇṭhahanti (sī.)], riñcanti āvāsaṃ.
緬 2.322已對照

於是,生地的諸優婆塞這樣想:“我們以衣、缽食、坐臥處、病者所需的醫藥資具侍奉比丘僧團,然而外來的比丘們卻離去,不住留,捨棄住處。是什麼因、什麼緣,使得外來的比丘們離去,不住留,捨棄住處呢?”於是,生地的諸優婆塞這樣想:“這位具壽曇彌辱罵、誹謗、傷害、刺戳、以語觸惱外來的比丘們;而那些外來的比丘被具壽曇彌辱罵、誹謗、惱害、刺戳、以語觸惱,便離去,不住留,捨棄住處。我們何不驅逐具壽曇彌呢?”

Atha kho jātibhūmakānaṃ [jātibhūmikānaṃ (syā. pī. ka.)] upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘mayaṃ kho bhikkhusaṅghaṃ paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena. Atha ca pana āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Ko nu kho hetu ko paccayo yena āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsa’’nti? Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Yaṃnūna mayaṃ āyasmantaṃ dhammikaṃ pabbājeyyāmā’’ti.
PTS 3.367已對照

於是,生地的諸優婆塞來到具壽曇彌之處;到了之後,對具壽曇彌這樣說:“尊者,請具壽曇彌離開這住處;你在這裡住已夠了。”於是,具壽曇彌從那住處去了另一住處。在那裡,具壽曇彌也辱罵、誹謗、傷害、刺戳、以語觸惱外來的比丘們。而那些外來的比丘被具壽曇彌辱罵、誹謗、惱害、刺戳、以語觸惱,便離去,不住留,捨棄住處。

Atha kho jātibhūmakā upāsakā yena āyasmā dhammiko tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ dhammikaṃ etadavocuṃ – ‘‘pakkamatu, bhante, āyasmā dhammiko imamhā āvāsā; alaṃ te idha vāsenā’’ti. Atha kho āyasmā dhammiko tamhā āvāsā aññaṃ āvāsaṃ agamāsi. Tatrapi sudaṃ āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ.
已對照

於是,生地的諸優婆塞這樣想:“我們以衣、缽食、坐臥處、病者所需的醫藥資具侍奉比丘僧團,然而外來的比丘們卻離去,不住留,捨棄住處。是什麼因、什麼緣,使得外來的比丘們離去,不住留,捨棄住處呢?”於是,生地的諸優婆塞這樣想:“這位具壽曇彌辱罵、誹謗、傷害、刺戳、以語觸惱外來的比丘們;而那些外來的比丘被具壽曇彌辱罵、誹謗、惱害、刺戳、以語觸惱,便離去,不住留,捨棄住處。我們何不驅逐具壽曇彌呢?”

Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘mayaṃ kho bhikkhusaṅghaṃ paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena. Atha ca pana āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Ko nu kho hetu ko paccayo yena āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsa’’nti? Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Yaṃnūna mayaṃ āyasmantaṃ dhammikaṃ pabbājeyyāmā’’ti.
已對照

於是,生地的諸優婆塞來到具壽曇彌之處;到了之後,對具壽曇彌這樣說:“尊者,請具壽曇彌也離開這住處;你在這裡住已夠了。”於是,具壽曇彌又從那住處去了另一住處。在那裡,具壽曇彌也辱罵、誹謗、傷害、刺戳、以語觸惱外來的比丘們。而那些外來的比丘被具壽曇彌辱罵、誹謗、惱害、刺戳、以語觸惱,便離去,不住留,捨棄住處。

Atha kho jātibhūmakā upāsakā yenāyasmā dhammiko tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ dhammikaṃ etadavocuṃ – ‘‘pakkamatu, bhante, āyasmā dhammiko imamhāpi āvāsā; alaṃ te idha vāsenā’’ti. Atha kho āyasmā dhammiko tamhāpi āvāsā aññaṃ āvāsaṃ agamāsi. Tatrapi sudaṃ āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati paribhāsati vihiṃsati vitudati roseti vācāya. Te ca āgantukā bhikkhū āyasmatā dhammikena akkosiyamānā paribhāsiyamānā vihesiyamānā vitudiyamānā rosiyamānā vācāya pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ.
PTS 3.368緬 2.323已對照

於是,生地的諸優婆塞這樣想:“我們以衣、缽食、坐臥處、病者所需的醫藥資具侍奉比丘僧團,然而外來的比丘們卻離去,不住留,捨棄住處。是什麼因、什麼緣,使得外來的比丘們離去,不住留,捨棄住處呢?”於是,生地的諸優婆塞這樣想:“這位具壽曇彌辱罵外來的比丘們……乃至……我們何不把具壽曇彌從生地全部七處住處驅逐出去呢?”於是,生地的諸優婆塞來到具壽曇彌之處;到了之後,對具壽曇彌這樣說:“尊者,請具壽曇彌離開生地全部七處住處。”於是,具壽曇彌這樣想:“我已被生地的諸優婆塞從生地全部七處住處驅逐了。如今我該去哪裡呢?”於是,具壽曇彌這樣想:“我何不去世尊之處呢?”

Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘mayaṃ kho bhikkhusaṅghaṃ paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārena. Atha ca pana āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsaṃ. Ko nu kho hetu ko paccayo yena āgantukā bhikkhū pakkamanti, na saṇṭhanti, riñcanti āvāsa’’nti? Atha kho jātibhūmakānaṃ upāsakānaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā dhammiko āgantuke bhikkhū akkosati…pe…. Yaṃnūna mayaṃ āyasmantaṃ dhammikaṃ pabbājeyyāma sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti. Atha kho jātibhūmakā upāsakā yenāyasmā dhammiko tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ dhammikaṃ etadavocuṃ – ‘‘pakkamatu, bhante, āyasmā dhammiko sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti. Atha kho āyasmato dhammikassa etadahosi – ‘‘pabbājito khomhi jātibhūmakehi upāsakehi sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehi. Kahaṃ nu kho dāni gacchāmī’’ti? Atha kho āyasmato dhammikassa etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ yena bhagavā tenupasaṅkameyya’’nti.
已對照

於是,具壽曇彌取了缽與衣,向王舍城出發。依次[行進],來到王舍城,來到靈鷲山,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的具壽曇彌這樣說——“那麼,婆羅門曇彌,你是從哪裡來的?”“尊者,我已被生地的諸優婆塞從生地全部七處住處驅逐了。”“罷了,婆羅門曇彌,[他們驅逐你是]合宜的;[住在]這[生地]對你有什麼用?他們從各處驅逐你,你被從各處驅逐,便來到我的身邊。”

Atha kho āyasmā dhammiko pattacīvaramādāya yena rājagahaṃ tena pakkāmi. Anupubbena yena rājagahaṃ gijjhakūṭo pabbato yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ dhammikaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa kuto nu tvaṃ, brāhmaṇa dhammika, āgacchasī’’ti? ‘‘Pabbājito ahaṃ, bhante, jātibhūmakehi upāsakehi sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti. ‘‘Alaṃ, brāhmaṇa dhammika, kiṃ te iminā, yaṃ taṃ tato tato pabbājenti, so tvaṃ tato tato pabbājito mameva santike āgacchasi’’.
緬 2.324已對照

“婆羅門曇彌,從前,航海的商人們帶著見岸鳥(tīradassī sakuṇa)乘船入海。他們在船看不見岸時,便放出見岸鳥。它就飛往東方,飛往西方,飛往北方,飛往南方,飛往上方,飛往四維。若它在四周見到岸,就那樣一去[不返];若它在四周不見岸,就飛回那艘船。同樣,婆羅門曇彌,他們從各處驅逐你,你被從各處驅逐,便來到我的身邊。

‘‘Bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa dhammika, sāmuddikā vāṇijā tīradassiṃ sakuṇaṃ gahetvā nāvāya samuddaṃ ajjhogāhanti. Te atīradakkhiṇiyā [atīradassaniyā (syā.), atīradassiyā (ka.)] nāvāya tīradassiṃ sakuṇaṃ muñcanti. So gacchateva puratthimaṃ disaṃ, gacchati pacchimaṃ disaṃ, gacchati uttaraṃ disaṃ, gacchati dakkhiṇaṃ disaṃ, gacchati uddhaṃ, gacchati anudisaṃ. Sace so samantā tīraṃ passati, tathāgatakova [tathāgato (ka.) dī. ni. 1.497 passitabbaṃ] hoti. Sace pana so samantā tīraṃ na passati tameva nāvaṃ paccāgacchati. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa dhammika, yaṃ taṃ tato tato pabbājenti so tvaṃ tato tato pabbājito mameva santike āgacchasi.
PTS 3.369已對照

“婆羅門曇彌,從前,拘羅婆(Korabya)王有一株名叫善住(Suppatiṭṭha)的尼拘陀王樹,有五枝,樹蔭清涼,令意喜樂。婆羅門曇彌,善住尼拘陀王樹的[枝的]伸展有十二由旬,根系有五由旬。婆羅門曇彌,善住尼拘陀王樹的果實是那樣大,猶如[可煮]一阿羅迦[米]的飯鍋;它的果實是那樣甜美,猶如無瑕的小蜂之蜜。婆羅門曇彌,善住尼拘陀王樹的一枝,國王連同後宮受用;一枝,軍隊受用;一枝,市鎮與地方的人們受用;一枝,沙門婆羅門受用;一枝,獸類受用。婆羅門曇彌,沒有人看守善住尼拘陀王樹的果實,[眾人]也不互相損害[對方的]果實。

‘‘Bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa dhammika, rañño korabyassa suppatiṭṭho nāma nigrodharājā ahosi pañcasākho sītacchāyo manoramo. Suppatiṭṭhassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, nigrodharājassa dvādasayojanāni abhiniveso ahosi, pañca yojanāni mūlasantānakānaṃ. Suppatiṭṭhassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, nigrodharājassa tāva mahantāni phalāni ahesuṃ; seyyathāpi nāma āḷhakathālikā. Evamassa sādūni phalāni ahesuṃ; seyyathāpi nāma khuddaṃ madhuṃ anelakaṃ. Suppatiṭṭhassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, nigrodharājassa ekaṃ khandhaṃ rājā paribhuñjati saddhiṃ itthāgārena, ekaṃ khandhaṃ balakāyo paribhuñjati, ekaṃ khandhaṃ negamajānapadā paribhuñjanti, ekaṃ khandhaṃ samaṇabrāhmaṇā paribhuñjanti, ekaṃ khandhaṃ migā [migapakkhino (sī. syā. pī.)] paribhuñjanti. Suppatiṭṭhassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, nigrodharājassa na koci phalāni rakkhati, na ca sudaṃ [na ca puna (ka.)] aññamaññassa phalāni hiṃsanti.
已對照

“婆羅門曇彌,後來,某人吃足了善住尼拘陀王樹的果實,折斷樹枝之後離去。婆羅門曇彌,那時,住於善住尼拘陀王樹的天神這樣想:‘諸位,真是稀有!諸位,真是未曾有!人竟是何等惡劣,竟吃足了善住尼拘陀王樹的果實,折斷樹枝之後離去!何不讓善住尼拘陀王樹以後不結果實呢?’婆羅門曇彌,於是,善住尼拘陀王樹以後不結果實了。

‘‘Atha kho, brāhmaṇa dhammika, aññataro puriso suppatiṭṭhassa nigrodharājassa yāvadatthaṃ phalāni bhakkhitvā sākhaṃ bhañjitvā pakkāmi. Atha kho, brāhmaṇa dhammika, suppatiṭṭhe nigrodharāje adhivatthāya devatāya etadahosi – ‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Yāva pāpo manusso [yāva pāpamanusso (syā.), yāvatā pāpamanusso (ka.)], yatra hi nāma suppatiṭṭhassa nigrodharājassa yāvadatthaṃ phalāni bhakkhitvā sākhaṃ bhañjitvā pakkamissati, yaṃnūna suppatiṭṭho nigrodharājā āyatiṃ phalaṃ na dadeyyā’ti. Atha kho, brāhmaṇa dhammika, suppatiṭṭho nigrodharājā āyatiṃ phalaṃ na adāsi.
PTS 3.370緬 2.325已對照

“婆羅門曇彌,於是,拘羅婆王來到諸天之主帝釋之處;到了之後,對諸天之主帝釋這樣說:‘尊駕,你可知道善住尼拘陀王樹不結果實了?’婆羅門曇彌,於是,諸天之主帝釋作了這樣一種神通的造作,使得猛烈的風雨到來,把善住尼拘陀王樹翻倒,使它根部朝上。婆羅門曇彌,那時,住於善住尼拘陀王樹的天神苦惱、憂悶、淚流滿面、哭泣著,站在一旁。

‘‘Atha kho, brāhmaṇa dhammika, rājā korabyo yena sakko devānamindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘yagghe, mārisa, jāneyyāsi suppatiṭṭho nigrodharājā phalaṃ na detī’ti? Atha kho, brāhmaṇa dhammika, sakko devānamindo tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi [abhisaṅkhāresi (syā. ka.)], yathā bhusā vātavuṭṭhi āgantvā suppatiṭṭhaṃ nigrodharājaṃ pavattesi [pātesi (sī. pī.)] ummūlamakāsi. Atha kho, brāhmaṇa dhammika, suppatiṭṭhe nigrodharāje adhivatthā devatā dukkhī dummanā assumukhī rudamānā ekamantaṃ aṭṭhāsi.
PTS 3.371已對照

“婆羅門曇彌,於是,諸天之主帝釋來到住於善住尼拘陀王樹的天神之處;到了之後,對住於善住尼拘陀王樹的天神這樣說:‘天神,你為什麼苦惱、憂悶、淚流滿面、哭泣著,站在一旁?’‘尊駕,因為猛烈的風雨到來,把我的住處翻倒,使它根部朝上了。’‘天神,是在你住於樹法時,猛烈的風雨到來,把[你的]住處翻倒、使它根部朝上的嗎?’‘尊駕,樹怎樣是住於樹法的呢?’‘天神,在此,需要根的人取走樹的根,需要皮的人取走皮,需要葉的人取走葉,需要花的人取走花,需要果的人取走果;而天神不應因此而不悅或不歡喜。天神,樹就是這樣住於樹法的。’‘尊駕,正是在我未住於樹法時,猛烈的風雨到來,把[我的]住處翻倒,使它根部朝上了。’‘天神,如果你住於樹法,你的住處會像從前一樣嗎?’‘尊駕,我將住於樹法,願我的住處像從前一樣。’”

‘‘Atha kho, brāhmaṇa dhammika, sakko devānamindo yena suppatiṭṭhe nigrodharāje adhivatthā devatā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā suppatiṭṭhe nigrodharāje adhivatthaṃ devataṃ etadavoca – ‘kiṃ nu tvaṃ, devate, dukkhī dummanā assumukhī rudamānā ekamantaṃ ṭhitā’ti? ‘Tathā hi pana me, mārisa, bhusā vātavuṭṭhi āgantvā bhavanaṃ pavattesi ummūlamakāsī’ti. ‘Api nu tvaṃ, devate, rukkhadhamme ṭhitāya bhusā vātavuṭṭhi āgantvā bhavanaṃ pavattesi ummūlamakāsī’ti? ‘Kathaṃ pana, mārisa, rukkho rukkhadhamme ṭhito hotī’ti? ‘Idha, devate, rukkhassa mūlaṃ mūlatthikā haranti, tacaṃ tacatthikā haranti, pattaṃ pattatthikā haranti, pupphaṃ pupphatthikā haranti, phalaṃ phalatthikā haranti. Na ca tena devatāya anattamanatā vā anabhinandi [anabhiraddhi (sī.)] vā karaṇīyā. Evaṃ kho, devate, rukkho rukkhadhamme ṭhito hotī’ti. ‘Aṭṭhitāyeva kho me, mārisa, rukkhadhamme bhusā vātavuṭṭhi āgantvā bhavanaṃ pavattesi ummūlamakāsī’ti. ‘Sace kho tvaṃ, devate, rukkhadhamme tiṭṭheyyāsi, siyā [siyāpi (sī. pī.)] te bhavanaṃ yathāpure’ti? ‘Ṭhassāmahaṃ, [tiṭṭheyyāmahaṃ (syā.)] mārisa, rukkhadhamme, hotu me bhavanaṃ yathāpure’’’ti.
已對照

“婆羅門曇彌,於是,諸天之主帝釋作了這樣一種神通的造作,使得猛烈的風雨到來,把善住尼拘陀王樹扶起,諸根[又]皮色如常。同樣,婆羅門曇彌,生地的諸優婆塞是在你住於沙門法時,把你從生地全部七處住處驅逐出去的嗎?”“尊者,沙門怎樣是住於沙門法的呢?”“婆羅門曇彌,在此,沙門對辱罵者不回罵,對觸惱者不反過來觸惱,對毆打者不回擊。婆羅門曇彌,沙門就是這樣住於沙門法的。”“尊者,正是在我未住於沙門法時,生地的諸優婆塞把我從生地全部七處住處驅逐出去了。”

‘‘Atha kho, brāhmaṇa dhammika, sakko devānamindo tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi [abhisaṅkhāri (syā. ka.)], yathā bhusā vātavuṭṭhi āgantvā suppatiṭṭhaṃ nigrodharājaṃ ussāpesi, sacchavīni mūlāni ahesuṃ. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa dhammika, api nu taṃ samaṇadhamme ṭhitaṃ jātibhūmakā upāsakā pabbājesuṃ sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti? ‘‘Kathaṃ pana, bhante, samaṇo samaṇadhamme ṭhito hotī’’ti? ‘‘Idha, brāhmaṇa dhammika, samaṇo akkosantaṃ na paccakkosati, rosantaṃ na paṭirosati, bhaṇḍantaṃ na paṭibhaṇḍati. Evaṃ kho, brāhmaṇa dhammika, samaṇo samaṇadhamme ṭhito hotī’’ti. ‘‘Aṭṭhitaṃyeva maṃ, bhante, samaṇadhamme jātibhūmakā upāsakā pabbājesuṃ sabbaso jātibhūmiyaṃ sattahi āvāsehī’’ti.
緬 2.326已對照

“婆羅門曇彌,從前有一位名叫善眼(Sunetta)的導師,是一派的宗師,於諸欲已離貪。婆羅門曇彌,善眼導師有數以百計的弟子。善眼導師為弟子們宣說與梵天界共住之法。婆羅門曇彌,凡在善眼導師宣說與梵天界共住之法時心不淨信的那些人,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。婆羅門曇彌,凡在善眼導師宣說與梵天界共住之法時心淨信的那些人,身壞命終之後,投生於善趣、天界。

[a. ni. 7.66; 7.73] ‘‘Bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa dhammika, sunetto nāma satthā ahosi titthakaro kāmesu vītarāgo. Sunettassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, satthuno anekāni sāvakasatāni ahesuṃ. Sunetto satthā sāvakānaṃ brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desesi. Ye kho pana, brāhmaṇa dhammika, sunettassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desentassa cittāni na pasādesuṃ te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjiṃsu. Ye kho pana, brāhmaṇa dhammika, sunettassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desentassa cittāni pasādesuṃ te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjiṃsu.
PTS 3.372已對照

“婆羅門曇彌,從前有一位名叫牟伽波迦(Mūgapakkha)的導師……乃至……有一位名叫阿羅尼彌(Aranemi)的導師……有一位名叫拘達羅迦(Kuddālaka)的導師……有一位名叫訶提波羅(Hatthipāla)的導師……有一位名叫光護(Jotipāla)的導師,是一派的宗師,於諸欲已離貪。婆羅門曇彌,光護導師有數以百計的弟子。光護導師為弟子們宣說與梵天界共住之法。婆羅門曇彌,凡在光護導師宣說與梵天界共住之法時心不淨信的那些人,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。婆羅門曇彌,凡在光護導師宣說與梵天界共住之法時心淨信的那些人,身壞命終之後,投生於善趣、天界。

‘‘Bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa dhammika, mūgapakkho nāma satthā ahosi…pe… aranemi nāma satthā ahosi… kuddālako nāma satthā ahosi… hatthipālo nāma satthā ahosi… jotipālo nāma satthā ahosi titthakaro kāmesu vītarāgo. Jotipālassa kho pana, brāhmaṇa dhammika, satthuno anekāni sāvakasatāni ahesuṃ. Jotipālo satthā sāvakānaṃ brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desesi. Ye kho pana, brāhmaṇa dhammika, jotipālassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desentassa cittāni na pasādesuṃ te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjiṃsu. Ye kho pana, brāhmaṇa dhammika, jotipālassa satthuno brahmalokasahabyatāya dhammaṃ desentassa cittāni pasādesuṃ te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjiṃsu.
緬 2.327已對照

“婆羅門曇彌,你認為怎樣?凡以噁心辱罵、誹謗這六位是一派的宗師、於諸欲已離貪、有數以百計隨眾、連同弟子僧團的導師者,他會招致許多非福嗎?”“是的,尊者。”“婆羅門曇彌,凡以噁心辱罵、誹謗這六位是一派的宗師、於諸欲已離貪、有數以百計隨眾、連同弟子僧團的導師者,他會招致許多非福。凡以噁心辱罵、誹謗一位具足見的人者,此人比那招致更多的非福。這是什麼緣故呢?婆羅門曇彌,我不說在此之外有這樣的[對自己功德的]掘損,如這對諸同梵行者[的辱罵、誹謗]那樣。因此,婆羅門曇彌,應當這樣修學:‘我們的心對自己的同梵行者們將不會懷瞋。’婆羅門曇彌,你應當這樣修學。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa dhammika, yo ime cha satthāre titthakare kāmesu vītarāge, anekasataparivāre sasāvakasaṅghe paduṭṭhacitto akkoseyya paribhāseyya, bahuṃ so apuññaṃ pasaveyyā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yo kho, brāhmaṇa dhammika, ime cha satthāre titthakare kāmesu vītarāge anekasataparivāre sasāvakasaṅghe paduṭṭhacitto akkoseyya paribhāseyya, bahuṃ so apuññaṃ pasaveyya. Yo ekaṃ diṭṭhisampannaṃ puggalaṃ paduṭṭhacitto akkosati paribhāsati, ayaṃ tato bahutaraṃ apuññaṃ pasavati. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, brāhmaṇa dhammika, ito bahiddhā evarūpiṃ khantiṃ [evarūpaṃ khantaṃ (syā.)] vadāmi, yathāmaṃ sabrahmacārīsu. Tasmātiha, brāhmaṇa dhammika, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘na no samasabrahmacārīsu [na no āmasabrahmacārīsu (syā.), na no sabrahmacārīsu (sī. pī.)] cittāni paduṭṭhāni bhavissantī’’’ti. Evañhi te, brāhmaṇa dhammika, sikkhitabbanti.
PTS 3.373已對照

“善眼與牟伽波迦,以及婆羅門阿羅尼彌;

‘‘Sunetto mūgapakkho ca, aranemi ca brāhmaṇo;
已對照

拘達羅迦曾是導師,以及學童訶提波羅。

Kuddālako ahu satthā, hatthipālo ca māṇavo.
已對照

“光護[即]典尊,曾是七[王]之國師;

‘‘Jotipālo ca govindo, ahu sattapurohito;
已對照

他們於過去分是不害者,[這]六位導師有名聲。

Ahiṃsakā [abhisekā (syā.)] atītaṃse, cha satthāro yasassino.
已對照

“他們沒有腥臭,勝解於悲,超越了欲結;

‘‘Nirāmagandhā karuṇedhimuttā [vimuttā (sī. syā. pī.)], kāmasaṃyojanātigā [kāmasaṃyojanātitā (syā.)];
已對照

離了欲貪之後,成為趣往梵天界者。

Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpagā ahuṃ [ahu (bahūsu), ahū (ka. sī.)].
已對照

“他們的弟子,也有數以百計;

‘‘Ahesuṃ sāvakā tesaṃ, anekāni satānipi;
已對照

沒有腥臭,勝解於悲,超越了欲結;

Nirāmagandhā karuṇedhimuttā, kāmasaṃyojanātigā;
已對照

離了欲貪之後,成為趣往梵天界者。

Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpagā ahuṃ [ahu (bahūsu), ahū (ka. sī.)].
已對照

“這些教外的仙人,已離貪、得定,

‘‘Yete isī bāhirake, vītarāge samāhite;
已對照

凡意思惟染汙的人誹謗[他們],

Paduṭṭhamanasaṅkappo, yo naro paribhāsati;
已對照

那樣的人便招致許多非福。

Bahuñca so pasavati, apuññaṃ tādiso naro.
已對照

“凡對一位具足見的比丘、佛陀的弟子,

‘‘Yo cekaṃ diṭṭhisampannaṃ, bhikkhuṃ buddhassa sāvakaṃ;
已對照

意思惟染汙的人誹謗[他],

Paduṭṭhamanasaṅkappo, yo naro paribhāsati;
已對照

此人比那招致更多的非福。

Ayaṃ tato bahutaraṃ, apuññaṃ pasave naro.
已對照

“不應冒犯具善性者——舍斷見處的[人];

‘‘Na sādhurūpaṃ āsīde, diṭṭhiṭṭhānappahāyinaṃ;
已對照

這人被稱為聖僧中的第七[人]。

Sattamo puggalo eso, ariyasaṅghassa vuccati.
已對照

“他於諸欲尚未離貪,他的五根柔軟——

‘‘Avītarāgo kāmesu, yassa pañcindriyā mudū;
已對照

信、念與精進,止與觀。

Saddhā sati ca vīriyaṃ, samatho ca vipassanā.
已對照

“冒犯這樣的比丘,先就害了[自己];

‘‘Tādisaṃ bhikkhumāsajja, pubbeva upahaññati;
已對照

害了自己之後,然後傷害他人。

Attānaṃ upahantvāna, pacchā aññaṃ vihiṃsati.
緬 2.328已對照

“凡守護自己者,他的外在也被守護;

‘‘Yo ca rakkhati attānaṃ, rakkhito tassa bāhiro;
已對照

因此,智者應當守護自己,常為無損者。”第十二[經]。

Tasmā rakkheyya attānaṃ, akkhato paṇḍito sadā’’ti. dvādasamaṃ;
PTS 3.374已對照

曇彌品第五。

Dhammikavaggo pañcamo.
已對照

其攝頌——

龍象、鹿住、債,純陀、兩現見二[經];

差摩、根[律儀]、阿難,剎帝利、不放逸與曇彌。

Tassuddānaṃ –
Nāgamigasālā iṇaṃ, cundaṃ dve sandiṭṭhikā duve;
Khemaindriya ānanda, khattiyā appamādena dhammikoti.
已對照

第一五十[經]完畢。

Paṭhamapaṇṇāsakaṃ samattaṃ.
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ