快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 五集·蓋品 Nīvaraṇavaggo

本經目錄二、第二五十[經](六)一、蓋品一、障礙經二、不善聚經三、勤支經四、時機經五、母子經六、戒師經七、應常省察處經八、離車童子經九、第一老年出家者經十、第二老年出家者經蓋品第一。

已對照

二、第二五十[經]

已對照

(六)一、蓋品

(6) 1. Nīvaraṇavaggo
已對照

一、障礙經

1. Āvaraṇasuttaṃ
51緬 2.56已對照

五十一、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

51. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,這五種[法]是障礙、是蓋、是攀覆心的、使慧羸弱的。哪五種[法]呢?諸比丘,欲欲是障礙、是蓋、是攀覆心的、使慧羸弱的。諸比丘,瞋恚是障礙、是蓋、是攀覆心的、使慧羸弱的。諸比丘,昏沉睡眠是障礙、是蓋、是攀覆心的、使慧羸弱的。諸比丘,掉舉追悔是障礙、是蓋、是攀覆心的、使慧羸弱的。諸比丘,疑是障礙、是蓋、是攀覆心的、使慧羸弱的。諸比丘,這五種[法]是障礙、是蓋、是攀覆心的、使慧羸弱的。

‘‘Pañcime, bhikkhave, āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā. Katame pañca? Kāmacchando, bhikkhave, āvaraṇo nīvaraṇo cetaso ajjhāruho paññāya dubbalīkaraṇo. Byāpādo, bhikkhave, āvaraṇo nīvaraṇo cetaso ajjhāruho paññāya dubbalīkaraṇo. Thinamiddhaṃ, bhikkhave, āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ cetaso ajjhāruhaṃ paññāya dubbalīkaraṇaṃ. Uddhaccakukkuccaṃ, bhikkhave, āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ cetaso ajjhāruhaṃ paññāya dubbalīkaraṇaṃ. Vicikicchā, bhikkhave, āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā. Ime kho, bhikkhave, pañca āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā.
PTS 3.64緬 2.57已對照

“諸比丘,那比丘竟能不捨斷這五種障礙、蓋、攀覆心的、使慧羸弱的[法],以無力的、羸弱的慧了知自己的義利,或了知他人的義利,或了知雙方的義利,或作證上人法、足以為聖的殊勝智見——此事不可能有。諸比丘,猶如一條山中的、流向遠方的、水流迅急的、能沖走所應沖走之物的河。有人在它的兩邊打開渠口。諸比丘,這樣一來,河中間的水流便散亂、分散、耗散,既不流向遠方,也不迅急,也不能沖走所應沖走之物。同樣,諸比丘,那比丘竟能不捨斷這五種障礙、蓋、攀覆心的、使慧羸弱的[法],以無力的、羸弱的慧了知自己的義利,或了知他人的義利,或了知雙方的義利,或作證上人法、足以為聖的殊勝智見——此事不可能有。

‘‘So vata, bhikkhave, bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe appahāya, abalāya paññāya dubbalāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari [uttariṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Seyyathāpi, bhikkhave, nadī pabbateyyā dūraṅgamā [dūragamā (sī.)] sīghasotā hārahārinī. Tassā puriso ubhato naṅgalamukhāni vivareyya. Evañhi so, bhikkhave, majjhe nadiyā soto vikkhitto visaṭo byādiṇṇo neva [na ceva (ka.)] dūraṅgamo assa na [na ca (ka.)] sīghasoto na [na ca (ka.)] hārahārī [hārahāriṇī (sī.)]. Evamevaṃ kho, bhikkhave, so vata bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe appahāya, abalāya paññāya dubbalāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已對照

“諸比丘,那比丘竟能捨斷這五種障礙、蓋、攀覆心的、使慧羸弱的[法],以有力的慧了知自己的義利,或了知他人的義利,或了知雙方的義利,或作證上人法、足以為聖的殊勝智見——此事是可能有的。諸比丘,猶如一條山中的、流向遠方的、水流迅急的、能沖走所應沖走之物的河。有人在它的兩邊堵住渠口。諸比丘,這樣一來,河中間的水流便不散亂、不分散、不耗散,既流向遠方,也迅急,也能沖走所應沖走之物。同樣,諸比丘,那比丘竟能捨斷這五種障礙、蓋、攀覆心的、使慧羸弱的[法],以有力的慧了知自己的義利,或了知他人的義利,或了知雙方的義利,或作證上人法、足以為聖的殊勝智見——此事是可能有的。”第一[經]。

‘‘So vata, bhikkhave, bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe pahāya, balavatiyā paññāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Seyyathāpi, bhikkhave, nadī pabbateyyā dūraṅgamā sīghasotā hārahārinī. Tassā puriso ubhato naṅgalamukhāni pidaheyya. Evañhi so, bhikkhave, majjhe nadiyā soto avikkhitto avisaṭo abyādiṇṇo dūraṅgamo ceva assa sīghasoto ca hārahārī ca. Evamevaṃ kho, bhikkhave, so vata bhikkhu ime pañca āvaraṇe nīvaraṇe cetaso ajjhāruhe paññāya dubbalīkaraṇe pahāya, balavatiyā paññāya attatthaṃ vā ñassati paratthaṃ vā ñassati ubhayatthaṃ vā ñassati uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ sacchikarissatīti ṭhānametaṃ vijjatī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、不善聚經

2. Akusalarāsisuttaṃ
52PTS 3.65已對照

五十二、“諸比丘,說‘不善聚’者,若正確地說,應說五蓋。諸比丘,因為這是純粹的不善聚,即:五蓋。哪五種[蓋]呢?欲欲蓋、瞋恚蓋、昏沉睡眠蓋、掉舉追悔蓋、疑蓋。諸比丘,說‘不善聚’者,若正確地說,應說這五蓋。諸比丘,因為這是純粹的不善聚,即:五蓋。”第二[經]。

52. ‘‘Akusalarāsīti, bhikkhave, vadamāno pañca nīvaraṇe [ime pañca nīvaraṇe (sī.)] sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ [hayaṃ (sī.), cāyaṃ (syā. kaṃ.), sāyaṃ (ka.)], bhikkhave, akusalarāsi yadidaṃ pañca nīvaraṇā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. Akusalarāsīti, bhikkhave, vadamāno ime pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi yadidaṃ pañca nīvaraṇā’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、勤支經

3. Padhāniyaṅgasuttaṃ
53緬 2.58已對照

五十三、“諸比丘,有這五種勤支。哪五種[勤支]呢?諸比丘,在此,比丘有信,信如來的正覺:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’少病少惱,具足等熟的消化力,不太冷、不太熱,[乃是]適中而堪能精勤的。不狡詐、不虛偽,對導師或對有智的諸同梵行者如實顯露自己。為舍斷諸不善法、為成就諸善法而住於發起精進,有力、堅固勇猛,於諸善法不放下[重]擔。有慧,具足通達生滅的慧——[那是]聖的、能洞察的、能導向正確盡苦的[慧]。諸比丘,這就是五種勤支。”第三[經]。

53. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, padhāniyaṅgāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Appābādho hoti appātaṅko; samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya; asaṭho hoti amāyāvī; yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu; āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu; paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Imāni kho, bhikkhave, pañca padhāniyaṅgānī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、時機經

4. Samayasuttaṃ
54PTS 3.66已對照

五十四、“諸比丘,有這五種精勤的非時機。哪五種[非時機]呢?諸比丘,在此,比丘年老,為老所征服。諸比丘,這是精勤的第一種非時機。

54. ‘‘Pañcime, bhikkhave, asamayā padhānāya. Katame pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu jiṇṇo hoti jarāyābhibhūto. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo asamayo padhānāya.
已對照

“再者,諸比丘,比丘患病,為病所征服。諸比丘,這是精勤的第二種非時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu byādhito hoti byādhinābhibhūto. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo asamayo padhānāya.
已對照

“再者,諸比丘,有饑饉,有歉收,團食難得,不易以拾取、舉缽[乞食]維生。諸比丘,這是精勤的第三種非時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, dubbhikkhaṃ hoti dussassaṃ dullabhapiṇḍaṃ, na sukaraṃ uñchena paggahena yāpetuṃ. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo asamayo padhānāya.
已對照

“再者,諸比丘,有怖畏——林中[盜賊]作亂,鄉民們登上輪而四處流離。諸比丘,這是精勤的第四種非時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhayaṃ hoti aṭavisaṅkopo, cakkasamārūḷhā jānapadā pariyāyanti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho asamayo padhānāya.
已對照

“再者,諸比丘,僧團破裂。諸比丘,而當僧團破裂時,便有互相辱罵,有互相誹謗,有互相排擠,有互相排斥。在那裡,未淨信者不生淨信,已淨信者之中有些人也起了變異。諸比丘,這是精勤的第五種非時機。諸比丘,這就是五種精勤的非時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, saṅgho bhinno hoti. Saṅghe kho pana, bhikkhave, bhinne aññamaññaṃ akkosā ca honti, aññamaññaṃ paribhāsā ca honti, aññamaññaṃ parikkhepā ca honti, aññamaññaṃ pariccajā ca honti. Tattha appasannā ceva nappasīdanti, pasannānañca ekaccānaṃ aññathattaṃ hoti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo asamayo padhānāya. Ime kho, bhikkhave, pañca asamayā padhānāyāti.
已對照

“諸比丘,有這五種精勤的時機。哪五種[時機]呢?諸比丘,在此,比丘年少、年輕,[發]甚是黑亮,具足賢善的青春,正當第一期年歲。諸比丘,這是精勤的第一種時機。

‘‘Pañcime, bhikkhave, samayā padhānāya. Katame pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu daharo hoti yuvā susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo samayo padhānāya.
緬 2.59已對照

“再者,諸比丘,比丘少病少惱,具足等熟的消化力,不太冷、不太熱,[乃是]適中而堪能精勤的。諸比丘,這是精勤的第二種時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo samayo padhānāya.
PTS 3.67已對照

“再者,諸比丘,食物豐足,有豐收,團食易得,易以拾取、舉缽[乞食]維生。諸比丘,這是精勤的第三種時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, subhikkhaṃ hoti susassaṃ sulabhapiṇḍaṃ, sukaraṃ uñchena paggahena yāpetuṃ. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo samayo padhānāya.
已對照

“再者,諸比丘,人們和合、和睦、無爭,成乳水[交融]之狀,以親愛之眼互相看視而住。諸比丘,這是精勤的第四種時機。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, manussā samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharanti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho samayo padhānāya.
已對照

“再者,諸比丘,僧團和合、和睦、無爭,同一誦出,安樂而住。諸比丘,而當僧團和合時,既沒有互相辱罵,也沒有互相誹謗,也沒有互相排擠,也沒有互相排斥。在那裡,未淨信者生起淨信,已淨信者得以增長。諸比丘,這是精勤的第五種時機。諸比丘,這就是五種精勤的時機。”第四[經]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, saṅgho samaggo sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharati. Saṅghe kho pana, bhikkhave, samagge na ceva aññamaññaṃ akkosā honti, na ca aññamaññaṃ paribhāsā honti, na ca aññamaññaṃ parikkhepā honti, na ca aññamaññaṃ pariccajā honti. Tattha appasannā ceva pasīdanti, pasannānañca bhiyyobhāvo [bhīyyobhāvāya (ka.)] hoti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo samayo padhānāya. Ime kho, bhikkhave, pañca samayā padhānāyā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、母子經

5. Mātāputtasuttaṃ
55已對照

五十五、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,在舍衛城,母子二人——比丘與比丘尼——入了雨安居。他們彼此常想相見:母親常想見兒子,兒子也常想見母親。由於常常相見,他們之間有了交往;有了交往,便有了親密;有了親密,便有了可乘之隙。他們心已陷入,未捨棄學處、未顯露羸弱,便行了淫慾法。

55. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sāvatthiyaṃ ubho mātāputtā vassāvāsaṃ upagamiṃsu [upasaṅkamiṃsu (ka.)] – bhikkhu ca bhikkhunī ca. Te aññamaññassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahesuṃ. Mātāpi puttassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahosi; puttopi mātaraṃ abhiṇhaṃ dassanakāmo ahosi. Tesaṃ abhiṇhaṃ dassanā saṃsaggo ahosi. Saṃsagge sati vissāso ahosi. Vissāse sati otāro ahosi. Te otiṇṇacittā sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsu.
PTS 3.68緬 2.60已對照

那時,眾多比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——“尊者,在此舍衛城,母子二人——比丘與比丘尼——入了雨安居,他們彼此常想相見:母親常想見兒子,兒子也常想見母親。由於常常相見,他們之間有了交往;有了交往,便有了親密;有了親密,便有了可乘之隙;他們心已陷入,未捨棄學處、未顯露羸弱,便行了淫慾法。”

Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, sāvatthiyaṃ ubho mātāputtā vassāvāsaṃ upagamiṃsu – bhikkhu ca bhikkhunī ca, te aññamaññassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahesuṃ, mātāpi puttassa abhiṇhaṃ dassanakāmā ahosi, puttopi mātaraṃ abhiṇhaṃ dassanakāmo ahosi. Tesaṃ abhiṇhaṃ dassanā saṃsaggo ahosi, saṃsagge sati vissāso ahosi, vissāse sati otāro ahosi, te otiṇṇacittā sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsū’’ti.
已對照

“諸比丘,那愚痴人難道以為‘母親不會對兒子起貪染,兒子也不會對母親起貪染’嗎?諸比丘,我不見有其他任何一色,像女人之色這般能引生貪染、這般可愛樂、這般令人陶醉、這般令人繫縛、這般令人迷醉、這般障礙證得無上瑜伽安穩。諸比丘,眾生於女人之色染著、貪求、纏縛、迷醉、耽著,他們長時憂愁,隨女人之色而轉。

‘‘Kiṃ nu so, bhikkhave, moghapuriso maññati – ‘na mātā putte sārajjati, putto vā pana mātarī’ti? Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekarūpampi samanupassāmi evaṃ [yaṃ evaṃ (sī.)] rajanīyaṃ evaṃ kamanīyaṃ evaṃ madanīyaṃ evaṃ bandhanīyaṃ evaṃ mucchanīyaṃ evaṃ antarāyakaraṃ anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya yathayidaṃ, bhikkhave, itthirūpaṃ. Itthirūpe, bhikkhave, sattā rattā giddhā gathitā [gadhitā (syā. pī. ka.)] mucchitā ajjhosannā [ajjhopannā (bahūsu)]. Te dīgharattaṃ socanti itthirūpavasānugā.
已對照

“諸比丘,我不見有其他任何一聲……乃至……任何一香……任何一味……任何一觸,像女人之觸這般能引生貪染、這般可愛樂、這般令人陶醉、這般令人繫縛、這般令人迷醉、這般障礙證得無上瑜伽安穩。諸比丘,眾生於女人之觸染著、貪求、纏縛、迷醉、耽著,他們長時憂愁,隨女人之觸而轉。

‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekasaddampi…pe… ekagandhampi… ekarasampi… ekaphoṭṭhabbampi samanupassāmi evaṃ rajanīyaṃ evaṃ kamanīyaṃ evaṃ madanīyaṃ evaṃ bandhanīyaṃ evaṃ mucchanīyaṃ evaṃ antarāyakaraṃ anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya yathayidaṃ, bhikkhave, itthiphoṭṭhabbaṃ. Itthiphoṭṭhabbe, bhikkhave, sattā rattā giddhā gathitā mucchitā ajjhosannā. Te dīgharattaṃ socanti itthiphoṭṭhabbavasānugā.
已對照

“諸比丘,女人即使在行走時,也遍取男子的心而住;站立時……乃至……坐著時……躺臥時……歡笑時……說話時……唱歌時……哭泣時……腫脹時……死了,也遍取男子的心而住。諸比丘,若正確地說,凡可說為‘魔之周遍罥索’者,若正確地說,正應說女人為‘魔之周遍罥索’。”

‘‘Itthī, bhikkhave, gacchantīpi purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati; ṭhitāpi…pe… nisinnāpi… sayānāpi… hasantīpi… bhaṇantīpi… gāyantīpi… rodantīpi… ugghātitāpi [ugghānitāpi (sī.)] … matāpi purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati. Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ‘samantapāso mārassā’ti mātugāmaṃyeva sammā vadamāno vadeyya – ‘samantapāso mārassā’’’ti.
PTS 3.69已對照

“寧可與手持利劍者交談,也可以與畢舍遮交談;

‘‘Sallape asihatthena, pisācenāpi sallape;
已對照

甚至可以靠近毒蛇——被它咬到便不能活;

Āsīvisampi āsīde [āsadde (syā. kaṃ.)], yena daṭṭho na jīvati.
已對照

“卻絕不可一人與一位女人交談;

‘‘Natveva eko ekāya, mātugāmena sallape;
緬 2.61已對照

她們以顧盼、以微笑,縛住失唸的人。

Muṭṭhassatiṃ tā bandhanti, pekkhitena sitena ca [mhitena ca (syā. kaṃ.)].
已對照

“又以衣著不整,以柔軟的言語[縛住];

‘‘Athopi dunnivatthena, mañjunā bhaṇitena ca;
已對照

這種人不易親近,即使已腫脹、已死。

Neso jano svāsīsado, api ugghātito mato.
已對照

“這五種欲功德,見於女人之色中:

‘‘Pañca kāmaguṇā ete, itthirūpasmiṃ dissare;
已對照

色、聲、味、香,以及悅意的諸觸。

Rūpā saddā rasā gandhā, phoṭṭhabbā ca manoramā.
已對照

“那些被欲暴流沖走、不遍知諸欲的人,

‘‘Tesaṃ kāmoghavūḷhānaṃ, kāme aparijānataṃ;
已對照

在輪迴中趨向[輪轉之]時、趣與一再的有。

Kālaṃ gati [gatiṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhavābhavaṃ, saṃsārasmiṃ purakkhatā.
已對照

“而那些遍知諸欲、無所畏懼而行的人,

‘‘Ye ca kāme pariññāya, caranti akutobhayā;
已對照

他們確是世間中已到彼岸者——已達諸漏之盡者。”第五[經]。

Te ve pāraṅgatā loke, ye pattā āsavakkhaya’’nti. pañcamaṃ;
已對照

六、戒師經

6. Upajjhāyasuttaṃ
56已對照

五十六、那時,某位比丘來到自己的戒師之處;到了之後,對自己的戒師這樣說——“尊者,如今我的身體已麻木沉重,諸方對我也不明瞭,諸法對我也不顯現,昏沉睡眠遍取我的心而住,我不喜樂地行梵行,我於諸法有疑。”

56. Atha kho aññataro bhikkhu yena sako upajjhāyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sakaṃ upajjhāyaṃ etadavoca – ‘‘etarahi me, bhante, madhurakajāto ceva kāyo, disā ca me na pakkhāyanti, dhammā ca maṃ nappaṭibhanti, thinamiddhañca me cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati, anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmi, atthi ca me dhammesu vicikicchā’’ti.
已對照

那時,那位[戒師]比丘帶著那位共住弟子比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位[戒師]比丘對世尊這樣說——“尊者,這位比丘這樣說:‘尊者,如今我的身體已麻木沉重,諸方對我也不明瞭,諸法對我也不顯現,昏沉睡眠遍取我的心而住,我不喜樂地行梵行,我於諸法有疑。’”

Atha kho so bhikkhu taṃ saddhivihārikaṃ bhikkhuṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, bhikkhu evamāha – ‘etarahi me, bhante, madhurakajāto ceva kāyo, disā ca maṃ na pakkhāyanti, dhammā ca me nappaṭibhanti, thinamiddhañca me cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati, anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmi, atthi ca me dhammesu vicikicchā’’’ti.
PTS 3.70緬 2.62已對照

“比丘,對於不守護諸根之門、於食不知量、不勤修警寤、不觀察諸善法、於前夜後夜不致力於修習諸菩提分法而住的人,就是這樣:身體麻木沉重,諸方對他也不明瞭,諸法對他也不顯現,昏沉睡眠遍取他的心而住,他不喜樂地行梵行,他於諸法有疑。因此,比丘,你應當這樣修學:‘我要守護諸根之門,於食知量,勤修警寤,觀察諸善法,於前夜後夜致力於修習諸菩提分法而住。’比丘,你應當這樣修學。”

‘‘Evañhetaṃ, bhikkhu, hoti indriyesu aguttadvārassa, bhojane amattaññuno, jāgariyaṃ ananuyuttassa, avipassakassa kusalānaṃ dhammānaṃ, pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ ananuyuttassa viharato, yaṃ madhurakajāto ceva kāyo hoti, disā cassa na pakkhāyanti, dhammā ca taṃ nappaṭibhanti, thinamiddhañcassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati, anabhirato ca brahmacariyaṃ carati, hoti cassa dhammesu vicikicchā. Tasmātiha te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘indriyesu guttadvāro bhavissāmi, bhojane mattaññū, jāgariyaṃ anuyutto, vipassako kusalānaṃ dhammānaṃ, pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ anuyutto viharissāmī’ti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabba’’nti.
已對照

那時,那位比丘受世尊以這教誡教誡之後,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去。那時,那位比丘獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而那位比丘也成為阿羅漢之一。

Atha kho so bhikkhu bhagavatā iminā ovādena ovadito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro pana so bhikkhu arahataṃ ahosi.
PTS 3.71已對照

那時,那位比丘證得阿羅漢果之後,來到自己的戒師之處;到了之後,對自己的戒師這樣說——“尊者,如今我的身體不再麻木沉重,諸方對我明瞭,諸法對我顯現,昏沉睡眠不遍取我的心而住,我喜樂地行梵行,我於諸法沒有疑。”那時,那位[戒師]比丘帶著那位共住弟子比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位[戒師]比丘對世尊這樣說——“尊者,這位比丘這樣說:‘尊者,如今我的身體不再麻木沉重,諸方對我明瞭,諸法對我顯現,昏沉睡眠不遍取我的心而住,我喜樂地行梵行,我於諸法沒有疑。’”

Atha kho so bhikkhu arahattaṃ patto yena sako upajjhāyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sakaṃ upajjhāyaṃ etadavoca – ‘‘etarahi me, bhante, na ceva [na tveva (sī.)] madhurakajāto kāyo, disā ca me pakkhāyanti, dhammā ca maṃ paṭibhanti, thinamiddhañca me cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, abhirato ca brahmacariyaṃ carāmi, natthi ca me dhammesu vicikicchā’’ti. Atha kho so bhikkhu taṃ saddhivihārikaṃ bhikkhuṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, bhikkhu evamāha – ‘etarahi me, bhante, na ceva madhurakajāto kāyo, disā ca me pakkhāyanti, dhammā ca maṃ paṭibhanti, thinamiddhañca me cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, abhirato ca brahmacariyaṃ carāmi, natthi ca me dhammesu vicikicchā’’’ti.
緬 2.63已對照

“比丘,對於守護諸根之門、於食知量、勤修警寤、觀察諸善法、於前夜後夜致力於修習諸菩提分法而住的人,就是這樣:身體不麻木沉重,諸方對他明瞭,諸法對他顯現,昏沉睡眠不遍取他的心而住,他喜樂地行梵行,他於諸法沒有疑。因此,諸比丘,你們應當這樣修學:‘我們要守護諸根之門,於食知量,勤修警寤,觀察諸善法,於前夜後夜致力於修習諸菩提分法而住。’諸比丘,你們應當這樣修學。”第六[經]。

‘‘Evañhetaṃ, bhikkhu, hoti indriyesu guttadvārassa, bhojane mattaññuno, jāgariyaṃ anuyuttassa, vipassakassa kusalānaṃ dhammānaṃ, pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ anuyuttassa viharato, yaṃ na ceva madhurakajāto kāyo hoti, disā cassa pakkhāyanti, dhammā ca taṃ paṭibhanti, thinamiddhañcassa cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, abhirato ca brahmacariyaṃ carati, na cassa hoti dhammesu vicikicchā. Tasmātiha vo, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘indriyesu guttadvārā bhavissāma, bhojane mattaññuno, jāgariyaṃ anuyuttā, vipassakā kusalānaṃ dhammānaṃ, pubbarattāpararattaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogaṃ anuyuttā viharissāmā’ti. Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、應常省察處經

7. Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasuttaṃ
57PTS 3.72已對照

五十七、“諸比丘,有這五種處,是女人或男人、在家者或出家者應當常常省察的。哪五種[處]呢?‘我是老法者,未超越老。’這是女人或男人、在家者或出家者應當常常省察的。‘我是病法者,未超越病。’這是女人或男人、在家者或出家者應當常常省察的。‘我是死法者,未超越死。’這是女人或男人、在家者或出家者應當常常省察的。‘我與一切可愛、可意的[人事],[終有]別異、別離。’這是女人或男人、在家者或出家者應當常常省察的。‘我是業為自所有者、業的繼承者、以業為母胎、以業為親屬、以業為依止者;凡我所作的業,善的或惡的,我將成為它的繼承者。’這是女人或男人、在家者或出家者應當常常省察的。

57. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, ṭhānāni abhiṇhaṃ paccavekkhitabbāni itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. Katamāni pañca? ‘Jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ‘Byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ‘Maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ‘Sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ‘Kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo. Yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
已對照

“諸比丘,緣於什麼道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我是老法者,未超越老’呢?諸比丘,眾生有在少壯中的少壯憍,沉醉於那憍,便以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。當他常常省察那處時,凡在少壯中的少壯憍,便或全然舍斷,或變得薄弱。諸比丘,正是緣於這個道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我是老法者,未超越老’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ yobbane yobbanamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo yobbane yobbanamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
緬 2.64已對照

“諸比丘,緣於什麼道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我是病法者,未超越病’呢?諸比丘,眾生有在無病中的無病憍,沉醉於那憍,便以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。當他常常省察那處時,凡在無病中的無病憍,便或全然舍斷,或變得薄弱。諸比丘,正是緣於這個道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我是病法者,未超越病’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ ārogye ārogyamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo ārogye ārogyamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
PTS 3.73已對照

“諸比丘,緣於什麼道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我是死法者,未超越死’呢?諸比丘,眾生有在活命中的活命憍,沉醉於那憍,便以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。當他常常省察那處時,凡在活命中的活命憍,便或全然舍斷,或變得薄弱。諸比丘,正是緣於這個道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我是死法者,未超越死’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ jīvite jīvitamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo jīvite jīvitamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
已對照

“諸比丘,緣於什麼道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我與一切可愛、可意的[人事],[終有]別異、別離’呢?諸比丘,眾生對可愛、可意的[人事]有欲貪,染著於那貪,便以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。當他常常省察那處時,凡對可愛、可意的[人事]的欲貪,便或全然舍斷,或變得薄弱。諸比丘,正是緣於這個道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我與一切可愛、可意的[人事],[終有]別異、別離’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ piyesu manāpesu yo chandarāgo yena rāgena rattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo piyesu manāpesu chandarāgo so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
緬 2.65已對照

“諸比丘,緣於什麼道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我是業為自所有者、業的繼承者、以業為母胎、以業為親屬、以業為依止者;凡我所作的業,善的或惡的,我將成為它的繼承者’呢?諸比丘,眾生有身惡行、語惡行、意惡行。當他常常省察那處時,惡行便或全然舍斷,或變得薄弱。諸比丘,正是緣於這個道理,女人或男人、在家者或出家者應當常常省察‘我是業為自所有者、業的繼承者、以業為母胎、以業為親屬、以業為依止者;凡我所作的業,善的或惡的,我將成為它的繼承者’。

‘‘Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo, yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? Atthi, bhikkhave, sattānaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato sabbaso vā duccaritaṃ pahīyati tanu vā pana hoti. Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo, yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā.
PTS 3.74已對照

“諸比丘,那位聖弟子這樣思察:‘並非唯我一人是老法者、未超越老,而是凡眾生有來、有去、有死、有生之處,一切眾生都是老法者、未超越老。’當他常常省察那處時,道便生起。他親近、修習、多作那道。當他親近、修習、多作那道時,諸結全然舍斷,諸隨眠終盡。

‘‘Sa kho [sace (pī. ka.)] so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho ahaññeveko jarādhammo [ahañceveko jarādhammomhi (ka.)] jaraṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā jarādhammā jaraṃ anatītā’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti anusayā byantīhonti.
已對照

“諸比丘,那位聖弟子這樣思察:‘並非唯我一人是病法者、未超越病,而是凡眾生有來、有去、有死、有生之處,一切眾生都是病法者、未超越病。’當他常常省察那處時,道便生起。他親近、修習、多作那道。當他親近、修習、多作那道時,諸結全然舍斷,諸隨眠終盡。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho ahaññeveko byādhidhammo byādhiṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā byādhidhammā byādhiṃ anatītā’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti.
已對照

“諸比丘,那位聖弟子這樣思察:‘並非唯我一人是死法者、未超越死,而是凡眾生有來、有去、有死、有生之處,一切眾生都是死法者、未超越死。’當他常常省察那處時,道便生起。他親近、修習、多作那道。當他親近、修習、多作那道時,諸結全然舍斷,諸隨眠終盡。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho ahaññeveko maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti.
已對照

“諸比丘,那位聖弟子這樣思察:‘並非唯我一人與一切可愛、可意的[人事][終有]別異、別離,而是凡眾生有來、有去、有死、有生之處,一切眾生與可愛、可意的[人事]都[終有]別異、別離。’當他常常省察那處時,道便生起。他親近、修習、多作那道。當他親近、修習、多作那道時,諸結全然舍斷,諸隨眠終盡。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho mayhevekassa sabbehi piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbesaṃ sattānaṃ piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti.
PTS 3.75緬 2.66已對照

“諸比丘,那位聖弟子這樣思察:‘並非唯我一人是業為自所有者、業的繼承者、以業為母胎、以業為親屬、以業為依止者,凡我所作的業,善的或惡的,我將成為它的繼承者;而是凡眾生有來、有去、有死、有生之處,一切眾生都是業為自所有者、業的繼承者、以業為母胎、以業為親屬、以業為依止者,凡他們所作的業,善的或惡的,他們將成為它的繼承者。’當他常常省察那處時,道便生起。他親近、修習、多作那道。當他親近、修習、多作那道時,諸結全然舍斷,諸隨眠終盡。”

‘‘Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘na kho ahaññeveko kammassako kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇo, yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmi; atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā kammassakā kammadāyādā kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇā, yaṃ kammaṃ karissanti – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādā bhavissantī’ti. Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhontī’’ti.
已對照

“凡夫們是病法、老法,又是死法;

‘‘Byādhidhammā jarādhammā, atho maraṇadhammino;
已對照

眾生本是怎樣的法,就是那樣的,[卻]厭惡[他人]。

Yathā dhammā tathā sattā [santā (syā. kaṃ.)], jigucchanti puthujjanā.
已對照

“若我對有這樣法的眾生厭惡,

‘‘Ahañce taṃ jiguccheyyaṃ, evaṃ dhammesu pāṇisu;
已對照

對這樣而住的我來說,這是不相稱的。

Na metaṃ patirūpassa, mama evaṃ vihārino.
已對照

“我這樣而住,了知了無依之法;

‘‘Sohaṃ evaṃ viharanto, ñatvā dhammaṃ nirūpadhiṃ;
已對照

凡在無病、在少壯、在活命中的諸憍,

Ārogye yobbanasmiñca, jīvitasmiñca ye madā.
已對照

“我已勝伏一切憍,視出離為安穩;

‘‘Sabbe made abhibhosmi, nekkhammaṃ daṭṭhu khemato [nekkhamme daṭṭhu khemataṃ (a. ni. 3.39) ubhayatthapi aṭṭhakathāya sameti];
已對照

當我觀見涅槃時,我生起了奮發。

Tassa me ahu ussāho, nibbānaṃ abhipassato.
已對照

“如今我已不能再受用諸欲;

‘‘Nāhaṃ bhabbo etarahi, kāmāni paṭisevituṃ;
已對照

我將不退轉,以梵行為歸趣。”第七[經]。

Anivatti [anivattī (?)] bhavissāmi, brahmacariyaparāyaṇo’’ti. sattamaṃ;
已對照

八、離車童子經

8. Licchavikumārakasuttaṃ
58已對照

五十八、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。於是,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入毘舍離乞食。在毘舍離乞食之後,飯後從乞食處回來,深入大林,在某棵樹下為日間住而坐。

58. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto mahāvanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi.
PTS 3.76緬 2.67已對照

那時,許多離車童子(licchavikumāraka)拿著已上弦的弓,被狗群圍繞著,在大林中徐行、遊行,看見世尊坐在某棵樹下;看見之後,放下已上弦的弓,把狗群遣到一旁,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,默然又默然地合掌侍奉世尊。

Tena kho pana samayena sambahulā licchavikumārakā sajjāni dhanūni ādāya kukkurasaṅghaparivutā mahāvane anucaṅkamamānā anuvicaramānā addasu bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ; disvāna sajjāni dhanūni nikkhipitvā kukkurasaṅghaṃ ekamantaṃ uyyojetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā tuṇhībhūtā tuṇhībhūtā pañjalikā bhagavantaṃ payirupāsanti.
已對照

那時,離車人摩訶男(Mahānāma)在大林中散步,看見那些離車童子默然又默然地合掌侍奉世尊;看見之後,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的離車人摩訶男發出感嘆——“跋耆人(Vajjī)將會興盛!跋耆人將會興盛!”

Tena kho pana samayena mahānāmo licchavi mahāvane jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno addasa te licchavikumārake tuṇhībhūte tuṇhībhūte pañjalike bhagavantaṃ payirupāsante; disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo licchavi udānaṃ udānesi – ‘bhavissanti vajjī, bhavissanti vajjī’’’ti!
已對照

“摩訶男,你為什麼這樣說——‘跋耆人將會興盛!跋耆人將會興盛!’呢?”“尊者,這些離車童子兇暴、粗野、倨傲。凡是各家送出的饋贈之物——或甘蔗,或棗子,或糕餅,或甜團,或煎餅——他們都一再地搶奪來吃;對良家婦女與良家童女,他們也從後面[用腳]踢[背]。如今他們卻默然又默然地合掌侍奉世尊。”

‘‘Kiṃ pana tvaṃ, mahānāma, evaṃ vadesi – ‘bhavissanti vajjī, bhavissanti vajjī’’’ti? ‘‘Ime, bhante, licchavikumārakā caṇḍā pharusā apānubhā [apajahāti (sī.), apāṭubhā (syā. kaṃ.), apajahā (pī.), apānutā (katthaci)]. Yānipi tāni kulesu paheṇakāni [pahīnakāni (sī.), pahīṇakāni (syā. kaṃ. pī.)] pahīyanti, ucchūti vā badarāti vā pūvāti vā modakāti vā saṃkulikāti vā [sakkhalikāti vā (sī. pī.)], tāni vilumpitvā vilumpitvā khādanti; kulitthīnampi kulakumārīnampi pacchāliyaṃ khipanti. Te dānime tuṇhībhūtā tuṇhībhūtā pañjalikā bhagavantaṃ payirupāsantī’’ti.
已對照

“摩訶男,任何良家子,若有五種法存在——無論是已灌頂的剎帝利王,或是享用國土的、承襲父產的[領主],或是軍隊的將軍,或是諸村的聚落主,或是行會的首領,或是在諸家族中各自行使主權的人——便只應期待增長,不會衰退。

‘‘Yassa kassaci, mahānāma, kulaputtassa pañca dhammā saṃvijjanti – yadi vā rañño khattiyassa muddhāvasittassa, yadi vā raṭṭhikassa pettanikassa [muddhābhisittassa (ka.) a. ni. 5.135, 136 passitabbaṃ], yadi vā senāya senāpatikassa, yadi vā gāmagāmaṇikassa, yadi vā pūgagāmaṇikassa, ye vā pana kulesu paccekādhipaccaṃ kārenti, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
PTS 3.77已對照

“哪五種[法]呢?摩訶男,在此,良家子以奮起與精進所獲得的、以臂力積聚的、以汗水掙得的、合乎法的、如法所得的財物,恭敬、尊重、敬重、供養父母。被恭敬、被尊重、被敬重、被供養的父母,以善心悲憫他——‘願你長壽!願你久保壽命!’摩訶男,被父母悲憫的良家子,便只應期待增長,不會衰退。

‘‘Katame pañca? Idha, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi mātāpitaro sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ mātāpitaro sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Mātāpitānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
緬 2.68已對照

“再者,摩訶男,良家子以奮起與精進所獲得的、以臂力積聚的、以汗水掙得的、合乎法的、如法所得的財物,恭敬、尊重、敬重、供養妻兒、奴僕、傭工、僕從。被恭敬、被尊重、被敬重、被供養的妻兒、奴僕、傭工、僕從,以善心悲憫他——‘願你長壽!願你久保壽命!’摩訶男,被妻兒、奴僕、傭工、僕從悲憫的良家子,便只應期待增長,不會衰退。

‘‘Puna caparaṃ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi puttadāradāsakammakaraporise [… sāmantasaṃvohāre (sī. pī.)] sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ puttadāradāsakammakaraporisā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Puttadāradāsakammakaraporisānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
已對照

“再者,摩訶男,良家子以奮起與精進所獲得的、以臂力積聚的、以汗水掙得的、合乎法的、如法所得的財物,恭敬、尊重、敬重、供養田地事業的鄰[田主]與丈量[地界]者。被恭敬、被尊重、被敬重、被供養的田地事業的鄰[田主]與丈量[地界]者,以善心悲憫他——‘願你長壽!願你久保壽命!’摩訶男,被田地事業的鄰[田主]與丈量[地界]者悲憫的良家子,便只應期待增長,不會衰退。

‘‘Puna caparaṃ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi khettakammantasāmantasabyohāre sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ khettakammantasāmantasabyohārā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Khettakammantasāmantasabyohārānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
已對照

“再者,摩訶男,良家子以奮起與精進所獲得的、以臂力積聚的、以汗水掙得的、合乎法的、如法所得的財物,恭敬、尊重、敬重、供養所有受供獻的諸天神。被恭敬、被尊重、被敬重、被供養的受供獻的諸天神,以善心悲憫他——‘願你長壽!願你久保壽命!’摩訶男,被諸天神悲憫的良家子,便只應期待增長,不會衰退。

‘‘Puna caparaṃ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi yāvatā balipaṭiggāhikā devatā sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ balipaṭiggāhikā devatā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Devatānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
PTS 3.78已對照

“再者,摩訶男,良家子以奮起與精進所獲得的、以臂力積聚的、以汗水掙得的、合乎法的、如法所得的財物,恭敬、尊重、敬重、供養沙門、婆羅門。被恭敬、被尊重、被敬重、被供養的沙門、婆羅門,以善心悲憫他——‘願你長壽!願你久保壽命!’摩訶男,被沙門、婆羅門悲憫的良家子,便只應期待增長,不會衰退。

‘‘Puna caparaṃ, mahānāma, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi samaṇabrāhmaṇe sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti. Tamenaṃ samaṇabrāhmaṇā sakkatā garukatā mānitā pūjitā kalyāṇena manasā anukampanti – ‘ciraṃ jīva, dīghamāyuṃ pālehī’ti. Samaṇabrāhmaṇānukampitassa, mahānāma, kulaputtassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.
緬 2.69已對照

“摩訶男,任何良家子,若有這五種法存在——無論是已灌頂的剎帝利王,或是享用國土的、承襲父產的[領主],或是軍隊的將軍,或是諸村的聚落主,或是行會的首領,或是在諸家族中各自行使主權的人——便只應期待增長,不會衰退。”

‘‘Yassa kassaci, mahānāma, kulaputtassa ime pañca dhammā saṃvijjanti – yadi vā rañño khattiyassa muddhāvasittassa, yadi vā raṭṭhikassa pettanikassa, yadi vā senāya senāpatikassa, yadi vā gāmagāmaṇikassa, yadi vā pūgagāmaṇikassa, ye vā pana kulesu paccekādhipaccaṃ kārenti, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti.
已對照

“為父母作應作之事,常為妻兒謀利益;

‘‘Mātāpitukiccakaro, puttadārahito sadā;
已對照

為了家中之人,以及依他而活的人們。

Antojanassa atthāya, ye cassa anujīvino.
已對照

“為了這兩者的利益,他寬仁、具戒;

‘‘Ubhinnañceva atthāya, vadaññū hoti sīlavā;
已對照

[也為了]先亡的親族,與現法中活著的[親族]。

Ñātīnaṃ pubbapetānaṃ, diṭṭhe dhamme ca jīvataṃ [jīvinaṃ (sī.), jīvitaṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)].
已對照

“智者對於沙門、婆羅門與諸天神,

‘‘Samaṇānaṃ brāhmaṇānaṃ, devatānañca paṇḍito;
已對照

是令生歡喜者,如法地居家。

Vittisañjanano hoti, dhammena gharamāvasaṃ.
已對照

“他作了善[行]之後,成為應受供養、應受稱讚者;

‘‘So karitvāna kalyāṇaṃ, pujjo hoti pasaṃsiyo;
已對照

就在此世稱讚他,死後[他]在天界歡喜。”第八[經]。

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti. aṭṭhamaṃ;
已對照

九、第一老年出家者經

9. Paṭhamavuḍḍhapabbajitasuttaṃ
59已對照

五十九、“諸比丘,具足五種法的老年出家者是難得的。具足哪五種[法]呢?諸比丘,聰敏的老年出家者是難得的,威儀具足的是難得的,多聞的是難得的,說法者是難得的,持律者是難得的。諸比丘,具足這五種法的老年出家者是難得的。”第九[經]。

59. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito. Katamehi pañcahi? Dullabho, bhikkhave, vuḍḍhapabbajito nipuṇo, dullabho ākappasampanno, dullabho bahussuto, dullabho dhammakathiko, dullabho vinayadharo. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、第二老年出家者經

10. Dutiyavuḍḍhapabbajitasuttaṃ
60PTS 3.79已對照

六十、“諸比丘,具足五種法的老年出家者是難得的。具足哪五種[法]呢?諸比丘,易受勸的老年出家者是難得的,善於把持的是難得的,善持[教誡]的是難得的,說法者是難得的,持律者是難得的。諸比丘,具足這五種法的老年出家者是難得的。”第十[經]。

60. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito. Katamehi pañcahi? Dullabho, bhikkhave, vuḍḍhapabbajito suvaco, dullabho suggahitaggāhī, dullabho padakkhiṇaggāhī, dullabho dhammakathiko, dullabho vinayadharo. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato dullabho vuḍḍhapabbajito’’ti. Dasamaṃ.
已對照

蓋品第一。

Nīvaraṇavaggo paṭhamo.
已對照

其攝頌——

障礙、聚、諸支,時機、母子;

戒師、處、離車童子,另外兩[經]。

Tassuddānaṃ –
Āvaraṇaṃ rāsi aṅgāni, samayaṃ mātuputtikā;
Upajjhā ṭhānā licchavi, kumārā aparā duveti.