快樂巴利palinanda.cc

增支部 · 四集·赤馬品 Rohitassavaggo

本經目錄五、赤馬品一、定修習經二、記問經三、第一重忿經四、第二重忿經五、赤馬經六、第二赤馬經七、極遠經八、毗舍佉經九、顛倒經十、隨煩惱經赤馬品第五。第一五十[經]完畢。

已對照

五、赤馬品

5. Rohitassavaggo
已對照

一、定修習經

1. Samādhibhāvanāsuttaṃ
41PTS 2.45緬 1.354已對照

四十一、“諸比丘,有這四種定修習。哪四種[定修習]呢?諸比丘,有定修習,修習、多作後能導向現法樂住;諸比丘,有定修習,修習、多作後能導向智見的獲得;諸比丘,有定修習,修習、多作後能導向正念正知;諸比丘,有定修習,修習、多作後能導向諸漏的滅盡。

“諸比丘,什麼是修習、多作後能導向現法樂住的定修習呢?諸比丘,在此,比丘已離諸欲……成就並住於第四禪。諸比丘,這就是修習、多作後能導向現法樂住的定修習。

“諸比丘,什麼是修習、多作後能導向智見獲得的定修習呢?諸比丘,在此,比丘作意光明想,決意晝想:如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。諸比丘,這就是修習、多作後能導向智見獲得的定修習。

“諸比丘,什麼是修習、多作後能導向正念正知的定修習呢?諸比丘,在此,比丘的諸受是被了知地生起,被了知地現起,被了知地滅沒;諸想是被了知地……乃至……諸尋是被了知地生起,被了知地現起,被了知地滅沒。諸比丘,這就是修習、多作後能導向正念正知的定修習。

“諸比丘,什麼是修習、多作後能導向諸漏滅盡的定修習呢?諸比丘,在此,比丘於五取蘊隨觀生滅而住:‘色是如此,色的集起是如此,色的滅沒是如此;受是如此,受的集起是如此,受的滅沒是如此;想是如此,想的集起是如此,想的滅沒是如此;行是如此,行的集起是如此,行的滅沒是如此;識是如此,識的集起是如此,識的滅沒是如此。’諸比丘,這就是修習、多作後能導向諸漏滅盡的定修習。諸比丘,這就是四種定修習。諸比丘,而我在〈彼岸道〉(Pārāyana)〈富那迦所問〉(Puṇṇakapañha)中所說的,正是針對這一點而說的——

‘審慮世間的彼與此,

於世間任何處都沒有動搖者,

寂靜、無煙、無惱、無渴望者——

我說他已度脫生與老。’”第一[經]。

41. ‘‘Catasso imā, bhikkhave, samādhibhāvanā. Katamā catasso? Atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati; atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṃvattati; atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati; atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu ālokasaññaṃ manasi karoti, divāsaññaṃ adhiṭṭhāti – yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Ayaṃ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṃvattati.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti; viditā saññā…pe… viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Ayaṃ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati – ‘iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo [atthagamo (sī. pī.)]; iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo; iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṃ samudayo, iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo; iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Ayaṃ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati. Imā kho, bhikkhave, catasso samādhibhāvanā. Idañca pana metaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ pārāyane puṇṇakapañhe –
‘‘Saṅkhāya lokasmiṃ paroparāni,
Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke;
Santo vidhūmo anīgho nirāso,
Atāri so jātijaranti brūmī’’ti [su. ni. 1054; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchā 73]. paṭhamaṃ;
已對照

二、記問經

2. Pañhabyākaraṇasuttaṃ
42緬 1.355已對照

四十二、“諸比丘,有這四種記問。哪四種[記問]呢?諸比丘,有應一向記說之問;諸比丘,有應分別記說之問;諸比丘,有應反詰記說之問;諸比丘,有應擱置之問。諸比丘,這就是四種記問。”

42. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, pañhabyākaraṇāni [pañhābyākaraṇāni (ka.)]. Katamāni cattāri? Atthi, bhikkhave, pañho ekaṃsabyākaraṇīyo; atthi, bhikkhave, pañho vibhajjabyākaraṇīyo; atthi, bhikkhave, pañho paṭipucchābyākaraṇīyo; atthi, bhikkhave, pañho ṭhapanīyo. Imāni kho, bhikkhave, cattāri pañhabyākaraṇānī’’ti.
已對照

“一是一向的說法,另一是分別的說法;

‘‘Ekaṃsavacanaṃ ekaṃ, vibhajjavacanāparaṃ;
已對照

第三應反詰,第四則應擱置。

Tatiyaṃ paṭipuccheyya, catutthaṃ pana ṭhāpaye.
已對照

“凡是於它們一一處了知其隨法性者,

‘‘Yo ca tesaṃ [nesaṃ (sī. syā. kaṃ.)] tattha tattha, jānāti anudhammataṃ;
已對照

人們稱這樣的比丘為四種問的善巧者。

Catupañhassa kusalo, āhu bhikkhuṃ tathāvidhaṃ.
已對照

“難以觸犯、難以制伏,深邃,難以動搖,

‘‘Durāsado duppasaho, gambhīro duppadhaṃsiyo;
已對照

又於利益與非利益,於兩者都是通達者。

Atho atthe anatthe ca, ubhayassa hoti kovido [ubhayatthassa kovido (syā. kaṃ.)].
已對照

“智者回避非利益,取利益;

‘‘Anatthaṃ parivajjeti, atthaṃ gaṇhāti paṇḍito;
已對照

由於利益之現證,堅固者被稱為智者。”第二[經]。

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti. dutiyaṃ;
已對照

三、第一重忿經

3. Paṭhamakodhagarusuttaṃ
43已對照

四十三、“諸比丘,世間有這四種人存在、可得。哪四種[人]呢?重忿而不重正法者,重覆蔑而不重正法者,重利養而不重正法者,重恭敬而不重正法者。諸比丘,這就是世間存在、可得的四種人。

43. ‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Kodhagaru na saddhammagaru, makkhagaru na saddhammagaru, lābhagaru na saddhammagaru, sakkāragaru na saddhammagaru. Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
PTS 2.47已對照

“諸比丘,世間有這四種人存在、可得。哪四種[人]呢?重正法而不重忿者,重正法而不重覆蔑者,重正法而不重利養者,重正法而不重恭敬者。諸比丘,這就是世間存在、可得的四種人。”

‘‘Cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Saddhammagaru na kodhagaru, saddhammagaru na makkhagaru, saddhammagaru na lābhagaru, saddhammagaru na sakkāragaru. Ime kho, bhikkhave, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti.
已對照

“重忿與覆蔑的諸比丘,敬重利養與恭敬,

‘‘Kodhamakkhagarū bhikkhū, lābhasakkāragāravā;
已對照

他們不在正等正覺者所說的法中增廣。

Na te dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite.
緬 1.356已對照

“而凡是重正法者,過去曾住、現在也住[於此],

‘‘Ye ca saddhammagaruno, vihaṃsu viharanti ca;
已對照

他們確實在正等正覺者所說的法中增廣。”第三[經]。

Te ve dhamme virūhanti, sammāsambuddhadesite’’ti. tatiyaṃ;
已對照

四、第二重忿經

4. Dutiyakodhagarusuttaṃ
44已對照

四十四、“諸比丘,有這四種非正法。哪四種[非正法]呢?重忿而不重正法,重覆蔑而不重正法,重利養而不重正法,重恭敬而不重正法。諸比丘,這就是四種非正法。

44. ‘‘Cattārome, bhikkhave, asaddhammā. Katame cattāro? Kodhagarutā na saddhammagarutā, makkhagarutā na saddhammagarutā, lābhagarutā na saddhammagarutā, sakkāragarutā na saddhammagarutā. Ime kho, bhikkhave, cattāro asaddhammā.
已對照

“諸比丘,有這四種正法。哪四種[正法]呢?重正法而不重忿,重正法而不重覆蔑,重正法而不重利養,重正法而不重恭敬。諸比丘,這就是四種正法。”

‘‘Cattārome, bhikkhave, saddhammā. Katame cattāro? Saddhammagarutā na kodhagarutā, saddhammagarutā na makkhagarutā, saddhammagarutā na lābhagarutā, saddhammagarutā na sakkāragarutā. Ime kho, bhikkhave, cattāro saddhammā’’ti.
已對照

“重忿與覆蔑的比丘,敬重利養與恭敬,

‘‘Kodhamakkhagaru bhikkhu, lābhasakkāragāravo;
已對照

如良田中腐壞的種子,[他]不在正法中增廣。

Sukhette pūtibījaṃva, saddhamme na virūhati.
已對照

“而凡是重正法者,過去曾住、現在也住[於此],

‘‘Ye ca saddhammagaruno, vihaṃsu viharanti ca;
已對照

他們確實在法中增廣,猶如隨順滋潤的藥草。”第四[經]。

Te ve dhamme virūhanti, snehānvayamivosadhā’’ti [snehamanvāyamivosadhāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. catutthaṃ;
已對照

五、赤馬經

5. Rohitassasuttaṃ
45PTS 2.48緬 1.357已對照

四十五、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,赤馬(Rohitassa)天子在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的赤馬天子對世尊這樣說——

“尊者,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處——尊者,那世間之邊能否由行走而知、或見、或到達呢?”“賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。”

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,這[話]被世尊說得多麼好:‘賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。’”

“尊者,從前我是名叫赤馬的仙人,是婆闍之子(bhojaputta),有神通,能行於空中。尊者,我那時有這樣的速度:猶如持強弓的射手,已受學、手已練熟、已習射,能以輕箭毫不費力地橫穿棕櫚樹影而射過。尊者,我那時有這樣的步之跨越:猶如從東海到西海。尊者,具足這樣的速度與這樣的步之跨越的我,生起了這樣的希求:‘我要由行走而到達世間之邊。’尊者,於是我除了飲、食、咀、嘗,除了大小便之事,除了除去睡眠與疲勞,[餘]壽百歲、活滿百歲,行走了一百年,未到達世間之邊,就在中途命終了。

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,這[話]被世尊說得多麼好:‘賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。’”

“‘賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。’賢友,而我也不說未到達世間之邊而有苦的終結。賢友,而我正是在這一尋之量的、有想有意的身軀中,施設世間,也施設世間之集,也施設世間之滅,也施設導至世間之滅之道。”

“世間之邊無論何時,都不能由行走到達;

而未到達世間之邊,便沒有從苦的解脫。

“因此確實,那世間解、善慧者,

到達世間之邊、梵行已立者;

了知世間之邊的寂止者,

不盼望此世間與他世。”第五[經]。

45. Ekaṃ samayaṃ bhagavā [saṃ. ni. 1.107] sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho rohitasso devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho rohitasso devaputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Yattha nu kho, bhante, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa anto ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pāpuṇituṃ vā’’ti? ‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’ti.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’’ti.
‘‘Bhūtapubbāhaṃ, bhante, rohitasso nāma isi ahosiṃ bhojaputto iddhimā vehāsaṅgamo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo javo ahosi, seyyathāpi nāma daḷhadhammā [daḷhadhammo, a. ni. 9.38; ma. ni. 1.161 (sabbattha) ṭīkā ca moggallānabyākaraṇaṃ ca oloketabbaṃ] dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasirena tiriyaṃ tālacchāyaṃ atipāteyya. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo padavītihāro ahosi, seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpena javena samannāgatassa evarūpena ca padavītihārena evarūpaṃ icchāgataṃ uppajji – ‘ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’ti. So kho ahaṃ, bhante, aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarāyeva kālaṅkato.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’’ti.
‘‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyya’nti vadāmi. Na cāhaṃ, āvuso, appatvāva lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmi. Api cāhaṃ, āvuso, imasmiṃyeva byāmamatte kaḷevare [kaḷebare (sī. pī.)] sasaññimhi samanake lokañca paññāpemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipada’’nti.
‘‘Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṃ;
Na ca appatvā lokantaṃ, dukkhā atthi pamocanaṃ.
‘‘Tasmā have lokavidū sumedho,
Lokantagū vusitabrahmacariyo;
Lokassa antaṃ samitāvi ñatvā,
Nāsīsatī [nāsiṃsatī (sī.)] lokamimaṃ parañcā’’ti. pañcamaṃ;
已對照

六、第二赤馬經

6. Dutiyarohitassasuttaṃ
46PTS 2.50緬 1.359已對照

四十六、於是那一夜過後,世尊召喚諸比丘——“諸比丘,這一夜,赤馬天子在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到我之處;到了之後,禮敬我,站在一旁。諸比丘,站在一旁的赤馬天子對我這樣說:‘尊者,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處——尊者,那世間之邊能否由行走而知、或見、或到達呢?’諸比丘,這樣說時,我對赤馬天子這樣說:‘賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。’諸比丘,這樣說時,赤馬天子對我這樣說:‘稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,這[話]被世尊說得多麼好:賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。

“‘尊者,從前我是名叫赤馬的仙人,是婆闍之子,有神通,能行於空中。尊者,我那時有這樣的速度:猶如持強弓的射手,已受學、手已練熟、已習射,能以輕箭毫不費力地橫穿棕櫚樹影而射過。尊者,我那時有這樣的步之跨越:猶如從東海到西海。尊者,具足這樣的速度與這樣的步之跨越的我,生起了這樣的希求:我要由行走而到達世間之邊。尊者,於是我除了飲、食、咀、嘗,除了大小便之事,除了除去睡眠與疲勞,[餘]壽百歲、活滿百歲,行走了一百年,未到達世間之邊,就在中途命終了。

“‘稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,這[話]被世尊說得多麼好:賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。’諸比丘,這樣說時,我對赤馬天子這樣說——

“‘賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。賢友,而我也不說未到達世間之邊而有苦的終結。賢友,而我正是在這一尋之量的、有想有意的身軀中,施設世間,也施設世間之集,也施設世間之滅,也施設導至世間之滅之道。’”

“世間之邊無論何時,都不能由行走到達;

而未到達世間之邊,便沒有從苦的解脫。

“因此確實,那世間解、善慧者,

到達世間之邊、梵行已立者;

了知世間之邊的寂止者,

不盼望此世間與他世。”第六[經]。

46. Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ rohitasso devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, rohitasso devaputto maṃ etadavoca – ‘yattha nu kho, bhante [saṃ. ni. 1.107], na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa anto ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pāpuṇituṃ vā’ti? Evaṃ vutte ahaṃ, bhikkhave, rohitassaṃ devaputtaṃ etadavocaṃ – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, rohitasso devaputto maṃ etadavoca – ‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmi’’’.
‘‘Bhūtapubbāhaṃ, bhante, rohitasso nāma isi ahosiṃ bhojaputto iddhimā vehāsaṅgamo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo javo ahosi, seyyathāpi nāma daḷhadhammā dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasirena tiriyaṃ tālacchāyaṃ atipāteyya. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo padavītihāro ahosi, seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpena javena samannāgatassa evarūpena ca padavītihārena evarūpaṃ icchāgataṃ uppajji – ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’’ti. So kho ahaṃ, bhante, aññatreva asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarāyeva kālaṅkato.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’’ti. Evaṃ vutte ahaṃ, bhikkhave, rohitassaṃ devaputtaṃ etadavocaṃ –
‘‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ, taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’ti. Na cāhaṃ, āvuso, appatvāva lokassa antaṃ dukkhassantakiriyaṃ vadāmi. Api cāhaṃ, āvuso, imasmiṃyeva byāmamatte kaḷevare sasaññimhi samanake lokañca paññāpemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipada’’nti.
‘‘Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṃ;
Na ca appatvā lokantaṃ, dukkhā atthi pamocanaṃ.
‘‘Tasmā have lokavidū sumedho,
Lokantagū vusitabrahmacariyo;
Lokassa antaṃ samitāvi ñatvā,
Nāsīsatī lokamimaṃ parañcā’’ti. chaṭṭhaṃ;
已對照

七、極遠經

7. Suvidūrasuttaṃ
47PTS 2.51緬 1.360已對照

四十七、“諸比丘,有這四種極遠之事。哪四種[極遠之事]呢?諸比丘,天空與大地,這是第一種極遠之事。諸比丘,大海的此岸與彼岸,這是第二種極遠之事。諸比丘,光耀者升起之處與沒落之處,這是第三種極遠之事。諸比丘,善人們的法與非善人們的法,這是第四種極遠之事。諸比丘,這就是四種極遠之事。”

“天空遙遠,大地也遙遠,

人們說大海的彼岸也遙遠;

光耀者從那裡升起,

作光明者在那裡沒落[,也遙遠];

人們說比那更遠的,

是善人們的法與非善人們的法。

“善人們的聚會是不離散的,

只要它存續,就一直如是;

而非善人們的聚會很快就消散,

因此善人們的法遠離非善人們。”第七[經]。

47. ‘‘Cattārimāni, bhikkhave, suvidūravidūrāni. Katamāni cattāri? Nabhañca, bhikkhave, pathavī ca; idaṃ paṭhamaṃ suvidūravidūre. Orimañca, bhikkhave, tīraṃ samuddassa pārimañca; idaṃ dutiyaṃ suvidūravidūre. Yato ca, bhikkhave, verocano abbhudeti yattha ca atthameti [atthaṅgameti (syā.), veti (ka.)]; idaṃ tatiyaṃ suvidūravidūre. Satañca, bhikkhave, dhammo asatañca dhammo; idaṃ catutthaṃ suvidūravidūre. Imāni kho, bhikkhave, cattāri suvidūravidūrānī’’ti.
[jā. 2.21.414, 448] ‘‘Nabhañca dūre pathavī ca dūre,
Pāraṃ samuddassa tadāhu dūre;
Yato ca verocano abbhudeti,
Pabhaṅkaro yattha ca atthameti;
Tato have dūrataraṃ vadanti,
Satañca dhammaṃ asatañca dhammaṃ.
‘‘Abyāyiko hoti sataṃ samāgamo,
Yāvāpi [yāvampi (sī. syā. kaṃ. pī.)] tiṭṭheyya tatheva hoti;
Khippañhi veti asataṃ samāgamo,
Tasmā sataṃ dhammo asabbhi ārakā’’ti. sattamaṃ;
已對照

八、毗舍佉經

8. Visākhasuttaṃ
48緬 1.361已對照

四十八、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,具壽毗舍佉·般闍梨子(Visākha Pañcālaputta)在集會堂以法語對諸比丘開示、勸導、激勵、令歡喜,以雅緻的、流暢的、無過失流出的、能令義理被了知的、有所攝屬的、無所依著的言語。那時,世尊於傍晚時分從靜坐起身,來到集會堂;到了之後,坐在所敷設的座位上。坐下之後,世尊召喚諸比丘:

“諸比丘,是誰在集會堂以法語對諸比丘開示、勸導、激勵、令歡喜,以雅緻的、流暢的、無過失流出的、能令義理被了知的、有所攝屬的、無所依著的言語呢?”“尊者,是具壽毗舍佉·般闍梨子在集會堂以法語對諸比丘開示、勸導、激勵、令歡喜,以雅緻的、流暢的、無過失流出的、能令義理被了知的、有所攝屬的、無所依著的言語。”

於是世尊對具壽毗舍佉·般闍梨子這樣說——“善哉,善哉,毗舍佉!毗舍佉,你以法語對諸比丘開示、勸導、激勵、令歡喜,以雅緻的、流暢的、無過失流出的、能令義理被了知的、有所攝屬的、無所依著的言語,這很好。

“與諸愚人相雜的智者,不說話時人們不能知[他];

說話時人們才知[他]——[他]宣示不死之句。

“應照耀、應照明正法,應高舉諸仙之幢;

諸仙以善說為幢,因為法是諸仙之幢。”第八[經]。

48. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā visākho pañcālaputto [pañcāliputto (sī. syā. kaṃ. pī.)] upaṭṭhānasālāyaṃ bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti, poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā pariyāpannāya anissitāya. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘Ko nu kho, bhikkhave, upaṭṭhānasālāyaṃ bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā pariyāpannāya anissitāyā’’ti? ‘‘Āyasmā, bhante, visākho pañcālaputto upaṭṭhānasālāyaṃ bhikkhū dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā pariyāpannāya anissitāyā’’ti.
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ visākhaṃ pañcālaputtaṃ etadavoca – ‘‘sādhu sādhu, visākha! Sādhu kho tvaṃ, visākha, bhikkhū dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi poriyā vācāya vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā pariyāpannāya anissitāyāti.
‘‘Nābhāsamānaṃ jānanti, missaṃ bālehi paṇḍitaṃ;
Bhāsamānañca jānanti, desentaṃ amataṃ padaṃ.
‘‘Bhāsaye jotaye dhammaṃ, paggaṇhe isinaṃ dhajaṃ;
Subhāsitadhajā isayo, dhammo hi isinaṃ dhajo’’ti. aṭṭhamaṃ;
已對照

九、顛倒經

9. Vipallāsasuttaṃ
49PTS 2.52已對照

四十九、“諸比丘,有這四種想顛倒、心顛倒、見顛倒。哪四種[顛倒]呢?諸比丘,於無常[執]常,是想顛倒、心顛倒、見顛倒;諸比丘,於苦[執]樂,是想顛倒、心顛倒、見顛倒;諸比丘,於無我[執]我,是想顛倒、心顛倒、見顛倒;諸比丘,於不淨[執]淨,是想顛倒、心顛倒、見顛倒。諸比丘,這就是四種想顛倒、心顛倒、見顛倒。

49. ‘‘Cattārome, bhikkhave, saññāvipallāsā cittavipallāsā diṭṭhivipallāsā. Katame cattāro? Anicce, bhikkhave, niccanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso; dukkhe, bhikkhave, sukhanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso; anattani, bhikkhave, attāti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso; asubhe, bhikkhave, subhanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso. Ime kho, bhikkhave, cattāro saññāvipallāsā cittavipallāsā diṭṭhivipallāsā.
緬 1.362已對照

“諸比丘,有這四種非想顛倒、非心顛倒、非見顛倒。哪四種[非顛倒]呢?諸比丘,於無常[執]無常,非想顛倒、非心顛倒、非見顛倒;諸比丘,於苦[執]苦,非想顛倒、非心顛倒、非見顛倒;諸比丘,於無我[執]無我,非想顛倒、非心顛倒、非見顛倒;諸比丘,於不淨[執]不淨,非想顛倒、非心顛倒、非見顛倒。諸比丘,這就是四種非想顛倒、非心顛倒、非見顛倒。”

‘‘Cattārome, bhikkhave, nasaññāvipallāsā nacittavipallāsā nadiṭṭhivipallāsā. Katame cattāro? Anicce, bhikkhave, aniccanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso; dukkhe, bhikkhave, dukkhanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso; anattani, bhikkhave, anattāti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso; asubhe, bhikkhave, asubhanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso. Ime kho, bhikkhave, cattāro nasaññāvipallāsā nacittavipallāsā nadiṭṭhivipallāsā’’ti.
已對照

“於無常而有常想,於苦而有樂想,

‘‘Anicce niccasaññino, dukkhe ca sukhasaññino;
已對照

於無我[而有]‘我’[想],於不淨而有淨想,

Anattani ca attāti, asubhe subhasaññino;
已對照

眾生為邪見所害,心已錯亂,想已顛倒。

Micchādiṭṭhihatā sattā, khittacittā visaññino.
已對照

“他們是被繫於魔之軛者,是非瑜伽安穩者的人們,

‘‘Te yogayuttā mārassa, ayogakkhemino janā;
已對照

眾生行於輪迴,趣向生與死。

Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātimaraṇagāmino.
已對照

“而當作光明者——諸佛出現於世間時,

‘‘Yadā ca buddhā lokasmiṃ, uppajjanti pabhaṅkarā;
已對照

他們宣說這導向苦之寂止的法。

Te imaṃ dhammaṃ [temaṃ dhammaṃ (sī. syā. kaṃ.)] pakāsenti, dukkhūpasamagāminaṃ.
已對照

“有慧者們聽聞了他們[的法]之後,重新獲得了自己的心,

‘‘Tesaṃ sutvāna sappaññā, sacittaṃ paccaladdhā te;
已對照

他們見無常為無常,見苦為苦,

Aniccaṃ aniccato dakkhuṃ, dukkhamaddakkhu dukkhato.
已對照

[見]無我為無我,見不淨為不淨;

‘‘Anattani anattāti, asubhaṃ asubhataddasuṃ;
已對照

受持正見的他們,超越了一切苦。”第九[經]。

Sammādiṭṭhisamādānā, sabbaṃ dukkhaṃ upaccagu’’nti [paṭi. ma. 1.236]. navamaṃ;
已對照

十、隨煩惱經

10. Upakkilesasuttaṃ
50PTS 2.53已對照

五十、“諸比丘,有這四種月與日的隨煩惱,被這些隨煩惱所染汙的月與日,不熾照、不照耀、不放光。哪四種[隨煩惱]呢?諸比丘,雲是月與日的隨煩惱,被這隨煩惱所染汙的月與日,不熾照、不照耀、不放光。

50. ‘‘Cattārome, bhikkhave [cūḷava. 447], candimasūriyānaṃ upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti. Katame cattāro? Abbhā, bhikkhave, candimasūriyānaṃ upakkilesā, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已對照

“諸比丘,霧是月與日的隨煩惱,被這隨煩惱所染汙的月與日,不熾照、不照耀、不放光。

‘‘Mahikā, bhikkhave, candimasūriyānaṃ upakkilesā, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已對照

“諸比丘,煙塵是月與日的隨煩惱,被這隨煩惱所染汙的月與日,不熾照、不照耀、不放光。

‘‘Dhūmo rajo, bhikkhave, candimasūriyānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
緬 1.363已對照

“諸比丘,阿修羅王羅睺是月與日的隨煩惱,被這隨煩惱所染汙的月與日,不熾照、不照耀、不放光。諸比丘,這就是四種月與日的隨煩惱,被這些隨煩惱所染汙的月與日,不熾照、不照耀、不放光。

‘‘Rāhu, bhikkhave, asurindo candimasūriyānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti. Ime kho, bhikkhave, cattāro candimasūriyānaṃ upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā candimasūriyā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已對照

“同樣,諸比丘,有這四種沙門、婆羅門的隨煩惱,被這些隨煩惱所染汙的一些沙門、婆羅門,不熾照、不照耀、不放光。哪四種[隨煩惱]呢?諸比丘,有一些沙門、婆羅門飲谷酒、花果酒,不遠離飲谷酒、花果酒。諸比丘,這是沙門、婆羅門的第一種隨煩惱,被這隨煩惱所染汙的一些沙門、婆羅門,不熾照、不照耀、不放光。

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, cattārome samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti. Katame cattāro? Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā suraṃ pivanti merayaṃ, surāmerayapānā appaṭiviratā. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已對照

“諸比丘,有一些沙門、婆羅門行淫慾法,不遠離淫慾法。諸比丘,這是沙門、婆羅門的第二種隨煩惱,被這隨煩惱所染汙的一些沙門、婆羅門,不熾照、不照耀、不放光。

‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā methunaṃ dhammaṃ paṭisevanti, methunasmā dhammā appaṭiviratā. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
已對照

“諸比丘,有一些沙門、婆羅門接受金銀,不遠離接受金銀。諸比丘,這是沙門、婆羅門的第三種隨煩惱,被這隨煩惱所染汙的一些沙門、婆羅門,不熾照、不照耀、不放光。

‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā jātarūparajataṃ sādiyanti, jātarūparajatapaṭiggahaṇā appaṭiviratā. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti.
PTS 2.54已對照

“諸比丘,有一些沙門、婆羅門以邪命而活,不遠離邪命。諸比丘,這是沙門、婆羅門的第四種隨煩惱,被這隨煩惱所染汙的一些沙門、婆羅門,不熾照、不照耀、不放光。諸比丘,這就是四種沙門、婆羅門的隨煩惱,被這些隨煩惱所染汙的一些沙門、婆羅門,不熾照、不照耀、不放光。”

‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā micchājīvena jīvanti, micchājīvā appaṭiviratā. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso, yena upakkilesena upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocanti. Ime kho, bhikkhave, cattāro samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā eke samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocantī’’ti.
已對照

“為貪、瞋所染汙的一些沙門、婆羅門,

‘‘Rāgadosaparikkiṭṭhā, eke samaṇabrāhmaṇā;
已對照

被無明所覆的人們,歡喜可愛之[事];

Avijjānivutā posā, piyarūpābhinandino.
已對照

“飲谷酒、花果酒,行淫慾,

‘‘Suraṃ pivanti merayaṃ, paṭisevanti methunaṃ;
已對照

無知者們接受銀與金;

Rajataṃ jātarūpañca, sādiyanti aviddasū;
已對照

一些沙門、婆羅門以邪命而活。

Micchājīvena jīvanti, eke samaṇabrāhmaṇā.
緬 1.364已對照

“這些隨煩惱是日種之親——佛陀所說的,

‘‘Ete upakkilesā vuttā, buddhenādiccabandhunā;
已對照

被這些隨煩惱[所染汙的]一些沙門、婆羅門,

Yehi upakkilesehi [upakkiliṭṭhā (sī. pī.)], eke samaṇabrāhmaṇā;
已對照

不熾照、不照耀,不淨、有塵垢,[如]野獸。

Na tapanti na bhāsanti, asuddhā sarajā magā.
已對照

“他們為黑暗所矇蔽,是渴愛的奴僕,帶著[渴愛之]索,

‘‘Andhakārena onaddhā, taṇhādāsā sanettikā;
已對照

增長可怕的墳場,執取再有。”第十[經]。

Vaḍḍhenti kaṭasiṃ ghoraṃ, ādiyanti punabbhava’’nti. dasamaṃ;
已對照

赤馬品第五。

Rohitassavaggo pañcamo.
已對照

其攝頌——

定、問、兩忿,又有兩赤馬;

極遠、毗舍佉、顛倒,與隨煩惱,此為十。

Tassuddānaṃ –
Samādhipañhā dve kodhā, rohitassāpare duve;
Suvidūravisākhavipallāsā, upakkilesena te dasāti.
已對照

第一五十[經]完畢。

Paṭhamapaṇṇāsakaṃ samattaṃ.
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ