快樂巴利palinanda.cc

人施設論·論母 Mātikā 1. Ekakauddeso

本經目錄十法。人施設論母終。

1已對照

論母

一、一法總說

一、有六種施設:蘊施設、處施設、界施設、諦施設、根施設、人施設。

1Cha paññattiyo – khandhapaññatti, āyatanapaññatti, dhātupaññatti, saccapaññatti, indriyapaññatti, puggalapaññattīti.
2已對照

二、諸蘊的蘊施設到什麼程度為止?即五蘊所及——色蘊、受蘊、想蘊、行蘊、識蘊;到此為止,是諸蘊的蘊施設。

2Kittāvatā khandhānaṃ khandhapaññatti? Yāvatā pañcakkhandhā – rūpakkhandho, vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho; ettāvatā khandhānaṃ khandhapaññatti.
3已對照

三、諸處的處施設到什麼程度為止?即十二處所及——眼處、色處、耳處、聲處、鼻處、香處、舌處、味處、身處、觸處、意處、法處;到此為止,是諸處的處施設。

3Kittāvatā āyatanānaṃ āyatanapaññatti? Yāvatā dvādasāyatanāni – cakkhāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ, manāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ; ettāvatā āyatanānaṃ āyatanapaññatti.
4已對照

四、諸界的界施設到什麼程度為止?即十八界所及——眼界、色界、眼識界、耳界、聲界、耳識界、鼻界、香界、鼻識界、舌界、味界、舌識界、身界、觸界、身識界、意界、法界、意識界;到此為止,是諸界的界施設。

4Kittāvatā dhātūnaṃ dhātupaññatti? Yāvatā aṭṭhārasa dhātuyo – cakkhudhātu, rūpadhātu, cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu, saddadhātu, sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu, gandhadhātu, ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu, rasadhātu, jivhāviññāṇadhātu, kāyadhātu, phoṭṭhabbadhātu, kāyaviññāṇadhātu, manodhātu, dhammadhātu, manoviññāṇadhātu; ettāvatā dhātūnaṃ dhātupaññatti.
5已對照

五、諸諦的諦施設到什麼程度為止?即四諦所及——苦諦、集諦、滅諦、道諦;到此為止,是諸諦的諦施設。

5Kittāvatā saccānaṃ saccapaññatti? Yāvatā cattāri saccāni – dukkhasaccaṃ, samudayasaccaṃ, nirodhasaccaṃ, maggasaccaṃ; ettāvatā saccānaṃ saccapaññatti.
6已對照

六、諸根的根施設到什麼程度為止?即二十二根所及——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根、女根、男根、命根、樂根、苦根、喜悅根、憂根、舍根、信根、精進根、念根、定根、慧根、未知當知根、已知根、具知根;到此為止,是諸根的根施設。

6Kittāvatā indriyānaṃ indriyapaññatti? Yāvatā bāvīsatindriyāni – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, manindriyaṃ, itthindriyaṃ, purisindriyaṃ, jīvitindriyaṃ, sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ, saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ, anaññātaññassāmītindriyaṃ, yaṃ, aññātāvindriyaṃ; ettāvatā indriyānaṃ indriyapaññatti.
7已對照

七、諸人的人施設到什麼程度為止?

(一)時解脫者(samayavimutta)

(二)不時解脫者(asamayavimutta)

(三)動法者(kuppadhamma)

(四)不動法者(akuppadhamma)

(五)退失法者(parihānadhamma)

(六)不退失法者(aparihānadhamma)

(七)以思能[不退]者(cetanābhabba)

(八)以隨護能[不退]者(anurakkhaṇābhabba)

(九)凡夫(puthujjana)

(十)種姓者(gotrabhū)

(十一)因怖畏而止息者(bhayūparata)

(十二)無怖畏而止息者(abhayūparata)

(十三)能趣入者(bhabbāgamana)

(十四)不能趣入者(abhabbāgamana)

(十五)決定者(niyata)

(十六)不決定者(aniyata)

(十七)行道者(paṭipannaka)

(十八)住於果者(phaleṭhita)

(十九)等首者(samasīsī)

(二十)住劫者(ṭhitakappī)

(二十一)聖者(ariya)

(二十二)非聖者(anariya)

(二十三)有學(sekkha)

(二十四)無學(asekkha)

(二十五)非有學非無學(nevasekkhanāsekkha)

(二十六)三明者(tevijja)

(二十七)具六神通者(chaḷabhiñña)

(二十八)正等正覺者(sammāsambuddha)

(二十九)獨覺佛(paccekasambuddha)

(三十)俱分解脫者(ubhatobhāgavimutta)

(三十一)慧解脫者(paññāvimutta)

(三十二)身證者(kāyasakkhī)

(三十三)見至者(diṭṭhippatta)

(三十四)信解脫者(saddhāvimutta)

(三十五)隨法行者(dhammānusārī)

(三十六)隨信行者(saddhānusārī)

(三十七)極七有者(sattakkhattuparama)

(三十八)家家者(kolaṅkola)

(三十九)一種子者(ekabījī)

(四十)斯陀含(sakadāgāmī)

(四十一)阿那含(anāgāmī)

(四十二)中般涅槃者(antarāparinibbāyī)

(四十三)生般涅槃者(upahaccaparinibbāyī)

(四十四)無行般涅槃者(asaṅkhāraparinibbāyī)

(四十五)有行般涅槃者(sasaṅkhāraparinibbāyī)

(四十六)上流至色究竟者(uddhaṃsota akaniṭṭhagāmī)

(四十七)須陀洹(sotāpanna)

(四十八)為作證須陀洹果而行道者

(四十九)斯陀含

(五十)為作證斯陀含果而行道者

(五十一)阿那含

(五十二)為作證阿那含果而行道者

(五十三)阿羅漢(arahā)

(五十四)為作證阿羅漢果而行道者

7Kittāvatāpuggalānaṃ puggalapaññatti? (1) Samayavimutto (2) Asamayavimutto (3) Kuppadhammo (4) Akuppadhammo (5) Parihānadhammo (6) Aparihānadhammo (7) Cetanābhabbo (8) Anurakkhaṇābhabbo (9) Puthujjano (10) Gotrabhū (11) Bhayūparato (12) Abhayūparato (13) Bhabbāgamano (14) Abhabbāgamano (15) Niyato (16) Aniyato (17) Paṭipannako (18) Phaleṭhito (19) Samasīsī (20) Ṭhitakappī (21) Ariyo (22) Anariyo (23) Sekkho (24) Asekkho (25) Nevasekkhanāsekkho (26) Tevijjo (27) Chaḷabhiñño (28) Sammāsambuddho (29) Paccekasambuddho [paccekabuddho (sī.)] (30) Ubhatobhāgavimutto (31) Paññāvimutto (32) Kāyasakkhī (33) Diṭṭhippatto (34) Saddhāvimutto (35) Dhammānusārī (36) Saddhānusārī (37) Sattakkhattuparamo (38) Kolaṅkolo (39) Ekabījī (40) Sakadāgāmī (41) Anāgāmī (42) Antarāparinibbāyī (43) Upahaccaparinibbāyī (44) Asaṅkhāraparinibbāyī (45) Sasaṅkhāraparinibbāyī (46) Uddhaṃsotoakaniṭṭhagāmī (47) Sotāpanno (48) Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno (49) Sakadāgāmī (50) Sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno (51) Anāgāmī (52) Anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno (53) Arahā (54) Arahattaphalasacchikiriyāya [arahattāya (sī.)] paṭipanno
8已對照

一法。

二、二法總說

八、兩種人——

(一)忿怒者(kodhana)與怨恨者(upanāhī)。

(二)覆蔑者(makkhī)與攀齊者(paḷāsī)。

(三)嫉者(issukī)與慳者(maccharī)。

(四)諂者(saṭha)與誑者(māyāvī)。

(五)無慚者(ahirika)與無愧者(anottappī)。

(六)難受勸者(dubbaca)與惡友者(pāpamitta)。

(七)於諸根不守護門者與於食不知量者。

(八)失念者(muṭṭhassati)與不正知者(asampajāna)。

(九)戒失壞者(sīlavipanna)與見失壞者(diṭṭhivipanna)。

(十)內結的人(ajjhattasaṃyojana)與外結的人(bahiddhāsaṃyojana)。

(十一)不忿怒者與不怨恨者。

(十二)不覆蔑者與不攀齊者。

(十三)不嫉者與不慳者。

(十四)不諂者與不誑者。

(十五)有慚者(hirimā)與有愧者(ottappī)。

(十六)易受勸者(suvaca)與善友者(kalyāṇamitta)。

(十七)於諸根守護門者與於食知量者。

(十八)念已現起者(upaṭṭhitassati)與正知者(sampajāna)。

(十九)具足戒者(sīlasampanna)與具足見者(diṭṭhisampanna)。

(二十)世間難得的兩種人。

(二十一)難以令滿足的兩種人。

(二十二)易於令滿足的兩種人。

(二十三)兩種諸漏增長的人。

(二十四)兩種諸漏不增長的人。

(二十五)意向低劣者(hīnādhimutta)與意向殊勝者(paṇītādhimutta)。

(二十六)已滿足者(titta)與令[他人]滿足者(tappetā)。

8Dvepuggalā – (1) Kodhano ca, upanāhī ca. (2) Makkhī ca, paḷāsī [palāsī (syā. ka.)] ca. (3) Issukī ca, maccharī ca. (4) Saṭho ca, māyāvī ca. (5) Ahiriko ca, anottappī ca. (6) Dubbaco ca, pāpamitto ca. (7) Indriyesu aguttadvāro ca, bhojane amattaññū ca. (8) Muṭṭhassati ca, asampajāno ca. (9) Sīlavipanno ca, diṭṭhivipanno ca. (10) Ajjhattasaṃyojano ca, bahiddhāsaṃyojano ca. (11) Akkodhano ca, anupanāhī ca. (12) Amakkhī ca, apaḷāsī ca. (13) Anissukī ca, amaccharī ca. (14) Asaṭho ca, amāyāvī ca. (15) Hirimā ca, ottappī ca. (16) Suvaco ca, kalyāṇamitto ca. (17) Indriyesu guttadvāro ca, bhojane mattaññū ca. (18) Upaṭṭhitassati ca, sampajāno ca. (19) Sīlasampanno ca, diṭṭhisampanno ca. (20) Dve puggalā dullabhā lokasmiṃ. (21) Dve puggalā duttappayā. (22) Dve puggalā sutappayā. (23) Dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā vaḍḍhanti. (24) Dvinnaṃ puggalānaṃ āsavā na vaḍḍhanti. (25) Hīnādhimutto ca, paṇītādhimutto ca. (26) Titto ca, tappetā ca.
9已對照

二法。

三、三法總說

九、三種人——

(一)無渴望者(nirāsa)、懷渴望者(āsaṃsa)、離渴望者(vigatāsa)。

(二)三種如病人的人。

(三)身證者、見至者、信解脫者。

(四)糞語者(gūthabhāṇī)、花語者(pupphabhāṇī)、蜜語者(madhubhāṇī)。

(五)如瘡之心的人、如電之心的人、如金剛之心的人。

(六)盲者(andha)、一眼者(ekacakkhu)、二眼者(dvicakkhu)。

(七)覆慧者(avakujjapañña)、膝慧者(ucchaṅgapañña)、廣慧者(puthupañña)。

(八)有一種人於諸欲與諸有都未離貪,有一種人於諸欲已離貪、於諸有未離貪,有一種人於諸欲與諸有都已離貪。

(九)如石上刻文的人、如地上刻文的人、如水上刻文的人。

(十)三種如麻布的人。

(十一)三種如迦屍布的人。

(十二)易量者(suppameyya)、難量者(duppameyya)、不可量者(appameyya)。

(十三)有一種人是不應親近、不應結交、不應侍奉的,有一種人是應親近、應結交、應侍奉的,有一種人是應恭敬、尊重之後親近、結交、侍奉的。

(十四)有一種人是應厭惡、不應親近、不應結交、不應侍奉的,有一種人是應旁觀、不應親近、不應結交、不應侍奉的;有一種人是應親近、應結交、應侍奉的。

(十五)有一種人於諸戒是作圓滿者,於定是有分量地作者,于慧是有分量地作者;有一種人於諸戒是作圓滿者,於定也是作圓滿者,于慧是有分量地作者;有一種人於諸戒是作圓滿者,於定也是作圓滿者,于慧也是作圓滿者。

(十六)三種導師。

(十七)另外三種導師。

9Tayopuggalā – (1) Nirāso, āsaṃso, vigatāso. (2) Tayo gilānūpamā puggalā. (3) Kāyasakkhī, diṭṭhippatto, saddhāvimutto. (4) Gūthabhāṇī, pupphabhāṇī, madhubhāṇī. (5) Arukūpamacitto puggalo, vijjūpamacitto puggalo, vajirūpamacitto puggalo. (6) Andho, ekacakkhu, dvicakkhu. (7) Avakujjapañño puggalo, ucchaṅgapañño [uccaṅgupañño (syā.)] puggalo, puthupañño puggalo. (8) Atthekacco puggalo kāmesu ca bhavesu ca avītarāgo, atthekacco puggalo kāmesu vītarāgo bhavesu avītarāgo, atthekacco puggalo kāmesu ca bhavesu ca vītarāgo. (9) Pāsāṇalekhūpamo puggalo, pathavilekhūpamo puggalo, udakalekhūpamo puggalo. (10) Tayo potthakūpamā puggalā. (11) Tayo kāsikavatthūpamā puggalā. (12) Suppameyyo, duppameyyo, appameyyo. (13) Atthekacco puggalo na sevitabbo na bhajitabbo na payirupāsitabbo, atthekacco puggalo sevitabbo bhajitabbo payirupāsitabbo, atthekacco puggalo sakkatvā garuṃ katvā [garukatvā (sī.)] sevitabbo bhajitabbo payirupāsitabbo. (14) Atthekacco puggalo jigucchitabbo na sevitabbo na bhajitabbo na payirupāsitabbo, atthekacco puggalo ajjhupekkhitabbo na sevitabbo na bhajitabbo na payirupāsitabbo; atthekacco puggalo sevitabbo bhajitabbo payirupāsitabbo. (15) Atthekacco puggalo sīlesu paripūrakārī [paripūrīkārī (syā.)], samādhismiṃ mattaso kārī, paññāya mattaso kārī; atthekacco puggalo sīlesu ca paripūrakārī, samādhismiñca paripūrakārī, paññāya mattaso kārī; atthekacco puggalo sīlesu ca paripūrakārī, samādhismiñca paripūrakārī, paññāya ca paripūrakārī. (16) Tayo satthāro. (17) Aparepi tayo satthāro.
10已對照

三法。

四、四法總說

十、四種人——

(一)非善士(asappurisa)、比非善士更非善士者、善士(sappurisa)、比善士更善士者。

(二)惡者、比惡者更惡者、善者、比善者更善者。

(三)有惡法者、比有惡法者更有惡法者、有善法者、比有善法者更有善法者。

(四)有罪者(sāvajja)、多罪者(vajjabahula)、少罪者(appavajja)、無罪者(anavajja)。

(五)略開知者(ugghaṭitaññū)、廣演知者(vipañcitaññū)、所應引導者(neyya)、文句為極者(padaparama)。

(六)辯才相應者而非辯才流暢者,辯才流暢者而非辯才相應者,既是辯才相應者也是辯才流暢者,既非辯才相應者也非辯才流暢者。

(七)四種說法者。

(八)四種以云為喻的人。

(九)四種以鼠為喻的人。

(十)四種以芒果為喻的人。

(十一)四種以瓶為喻的人。

(十二)四種以水池為喻的人。

(十三)四種以牡牛為喻的人。

(十四)四種以毒蛇為喻的人。

(十五)有一種人不審察、不深究,就是對應受毀謗者說稱讚者,有一種人不審察、不深究,就是對應受稱讚者說毀謗者,有一種人不審察、不深究,就是於不應生淨信之處顯示淨信者,有一種人不審察、不深究,就是於應生淨信之處顯示無淨信者。

(十六)有一種人審察、深究之後,就是對應受毀謗者說毀謗者,有一種人審察、深究之後,就是對應受稱讚者說稱讚者,有一種人審察、深究之後,就是於不應生淨信之處顯示無淨信者,有一種人審察、深究之後,就是於應生淨信之處顯示淨信者。

(十七)有一種人是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,卻不是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者;有一種人是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者,卻不是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者;有一種人既是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,也是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者;有一種人既不是對應受毀謗者適時地以真實、如實[之言]說毀謗者,也不是對應受稱讚者適時地以真實、如實[之言]說稱讚者。

(十八)依奮起之果而活者而非依福之果而活者,依福之果而活者而非依奮起之果而活者,既是依奮起之果而活者也是依福之果而活者,既非依奮起之果而活者也非依福之果而活者。

(十九)暗而趣暗者、暗而趣明者、明而趣暗者、明而趣明者。

(二十)低而低者、低而高者、高而低者、高而高者。

(二十一)四種以樹為喻的人。

(二十二)以色為量而於色淨信者、以聲為量而於聲淨信者。

(二十三)以粗陋為量而於粗陋淨信者、以法為量而於法淨信者。

(二十四)有一種人為自利而行道,不為他利;有一種人為他利而行道,不為自利;有一種人既為自利而行道,也為他利;有一種人既不為自利而行道,也不為他利。

(二十五)有一種人是自苦者(attantapa),從事自我折磨之行;有一種人是苦他者(parantapa),從事折磨他人之行;有一種人既是自苦者、從事自我折磨之行,又是苦他者、從事折磨他人之行;有一種人既不是自苦者、不從事自我折磨之行,也不是苦他者、不從事折磨他人之行。他既不自苦也不苦他,就在現法中無飢渴、已寂滅、已清涼,領受樂,以已成梵的自身而住。

(二十六)有貪者、有瞋者、有痴者、有慢者。

(二十七)有一種人是內心之止的獲得者,不是增上慧法觀的獲得者;有一種人是增上慧法觀的獲得者,不是內心之止的獲得者;有一種人既是內心之止的獲得者,也是增上慧法觀的獲得者;有一種人既不是內心之止的獲得者,也不是增上慧法觀的獲得者。

(二十八)順流而行的人、逆流而行的人、自身住立的人、已渡、到彼岸、站在陸地上的婆羅門。

(二十九)少聞而所聞未到達[義]者、少聞而所聞已到達[義]者、多聞而所聞未到達[義]者、多聞而所聞已到達[義]者。

(三十)不動沙門、紅蓮沙門、白蓮沙門、沙門中的柔軟沙門。

10Cattāropuggalā – (1) Asappuriso, asappurisena asappurisataro, sappuriso, sappurisena sappurisataro. (2) Pāpo, pāpena pāpataro, kalyāṇo, kalyāṇena kalyāṇataro. (3) Pāpadhammo, pāpadhammena pāpadhammataro, kalyāṇadhammo, kalyāṇadhammena kalyāṇadhammataro. (4) Sāvajjo, vajjabahulo, appavajjo [appasāvajjo (syā. ka.) a. ni. 4.135], anavajjo. (5) Ugghaṭitaññū, vipañcitaññū [vipacitaññū (sī.) a. ni. 4.133], neyyo, padaparamo. (6) Yuttappaṭibhāno, no muttappaṭibhāno, muttappaṭibhāno, no yuttappaṭibhāno, yuttappaṭibhāno ca muttappaṭibhāno ca, neva yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhāno. (7) Cattāro dhammakathikā puggalā. (8) Cattāro valāhakūpamā puggalā. (9) Cattāro mūsikūpamā puggalā. (10) Cattāro ambūpamā puggalā. (11) Cattāro kumbhūpamā puggalā. (12) Cattāro udakarahadūpamā puggalā. (13) Cattāro balībaddūpamā [balibaddūpamā (sī.)] puggalā. (14) Cattāro āsīvisūpamā puggalā. (15) Atthekacco puggalo ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti, atthekacco puggalo ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti, atthekacco puggalo ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti, atthekacco puggalo ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti. (16) Atthekacco puggalo anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti, atthekacco puggalo anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti, atthekacco puggalo anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃsitā hoti, atthekacco puggalo anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃsitā hoti. (17) Atthekacco puggalo avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena; atthekacco puggalo vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca kho avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena; atthekacco puggalo avaṇṇārahassa ca avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena; vaṇṇārahassa ca vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, atthekacco puggalo neva avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena, no ca vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hoti bhūtaṃ tacchaṃ kālena. (18) Uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī, puññaphalūpajīvī no uṭṭhānaphalūpajīvī, uṭṭhānaphalūpajīvī ca puññaphalūpajīvī ca, neva uṭṭhānaphalūpajīvī no puññaphalūpajīvī. (19) Tamo tamaparāyano, tamo jotiparāyano, joti tamaparāyano, joti jotiparāyano. (20) Oṇatoṇato, oṇatuṇṇato, uṇṇatoṇato, uṇṇatuṇṇato. (21) Cattāro rukkhūpamā puggalā. (22) Rūpappamāṇo, rūpappasanno, ghosappamāṇo, ghosappasanno. (23) Lūkhappamāṇo, lūkhappasanno, dhammappamāṇo, dhammappasanno. (24) Atthekacco puggalo attahitāya paṭipanno hoti, no parahitāya; atthekacco puggalo parahitāya paṭipanno hoti, no attahitāya; atthekacco puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca; atthekacco puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. (25) Atthekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto; atthekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto; atthekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto; atthekacco puggalo neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto, na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto [sītibhūto (sī. ka.)] sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati. (26) Sarāgo, sadoso, samoho, samāno. (27) Atthekacco puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya; atthekacco puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya, na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa; atthekacco puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya; atthekacco puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa, na lābhī adhipaññādhammavipassanāya. (28) Anusotagāmī puggalo, paṭisotagāmī puggalo, ṭhitatto puggalo, tiṇṇo pāraṅgato [pāragato (sī. syā.)] thale tiṭṭhati brāhmaṇo. (29) Appassuto sutena anupapanno, appassuto sutena upapanno, bahussuto sutena anupapanno, bahussuto sutena upapanno. (30) Samaṇamacalo, samaṇapadumo, samaṇapuṇḍarīko, samaṇesu samaṇasukhumālo.
11已對照

四法。

五、五法總說

十一、五種人——

(一)有一種人既違犯,又有悔恨;他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。有一種人違犯,[卻]沒有悔恨;他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。有一種人不違犯,[卻]有悔恨;他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。有一種人不違犯,也沒有悔恨;他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。有一種人不違犯,也沒有悔恨;他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。

(二)施後輕蔑,因共住而輕蔑,是張口即受者,是輕浮者,是遲鈍、愚痴者。

(三)五種譬如戰士的人。

(四)五種常乞食者(piṇḍapātika)。

(五)五種時後不食者(khalupacchābhattika)。

(六)五種一座食者(ekāsanika)。

(七)五種持糞掃衣者(paṃsukūlika)。

(八)五種三衣者(tecīvarika)。

(九)五種林野住者(āraññika)。

(十)五種樹下住者(rukkhamūlika)。

(十一)五種露地住者(abbhokāsika)。

(十二)五種常坐不臥者(nesajjika)。

(十三)五種隨處住者(yathāsanthatika)。

(十四)五種冢間住者(sosānika)。

11Pañca puggalā – (1) Atthekacco puggalo ārabhati [ārambhati (sī. syā.)] ca vippaṭisārī ca hoti, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Atthekacco puggalo ārabhati na vippaṭisārī ca hoti, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Atthekacco puggalo nārabhati vippaṭisārī ca hoti, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Atthekacco puggalo nārabhati na vippaṭisārī hoti, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Atthekacco puggalo nārabhati na vippaṭisārī hoti, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. (2) Datvā avajānāti, saṃvāsena avajānāti, ādheyyamukho hoti, lolo hoti, mando momūho hoti. (3) Pañca yodhājīvūpamā puggalā. (4) Pañca piṇḍapātikā. (5) Pañca khalupacchābhattikā. (6) Pañca ekāsanikā. (7) Pañca paṃsukūlikā. (8) Pañca tecīvarikā. (9) Pañca āraññikā. (10) Pañca rukkhamūlikā. (11) Pañca abbhokāsikā. (12) Pañca nesajjikā. (13) Pañca yathāsanthatikā. (14) Pañca sosānikā.
12已對照

五法。

六、六法總說

十二、六種人——

(一)有一種人於前所未聞之法中,自己現正覺諸諦,並於其中證得一切知性、於諸力[證得]自在。有一種人於前所未聞之法中,自己現正覺諸諦,然而不於其中證得一切知性,也不於諸力[證得]自在。有一種人於前所未聞之法中,不自己現正覺諸諦,就在現法中是作苦的終結者,並達到聲聞波羅蜜。有一種人於前所未聞之法中,不自己現正覺諸諦,就在現法中是作苦的終結者,然而不達到聲聞波羅蜜。有一種人於前所未聞之法中,不自己現正覺諸諦,也不是就在現法中作苦的終結者,是阿那含,不再來此[世]。有一種人於前所未聞之法中,不自己現正覺諸諦,也不是就在現法中作苦的終結者,是還來者,會再來此[世]。

12Chapuggalā – (1) Atthekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhati, tattha ca sabbaññutaṃ pāpuṇāti balesu [phalesu (pī.)] ca vasībhāvaṃ. Atthekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhati, na ca tattha sabbaññutaṃ pāpuṇāti na ca balesu vasībhāvaṃ. Atthekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni anabhisambujjhati, diṭṭhe ceva dhamme dukkhassantakaro hoti sāvakapāramiñca pāpuṇāti. Atthekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni anabhisambujjhati, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti, na ca sāvakapāramiṃ pāpuṇāti. Atthekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni anabhisambujjhati, na ca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti, anāgāmī hoti anāgantā [anāgantvā (syā. ka.) a. ni. 4.171] itthattaṃ. Atthekacco puggalo pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni anabhisambujjhati, na ca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti, āgāmī [sotāpannasakadāgāmī (syā. ka.)] hoti āgantā itthattaṃ.
13已對照

六法。

七、七法總說

十三、七種人——

(一)七種以水為喻的人。一度沉沒便沉沒不起,浮出之後又沉沒,浮出之後住立,浮出之後觀察、瞻望,浮出之後渡越,浮出之後到達立足處,浮出之後已渡、到彼岸,是站在陸地上的婆羅門。

(二)俱分解脫者、慧解脫者、身證者、見至者、信解脫者、隨法行者、隨信行者。

13Satta puggalā – (1) Satta udakūpamā puggalā. Sakiṃ nimuggo nimuggova hoti, ummujjitvā nimujjati, ummujjitvā ṭhito hoti, ummujjitvā vipassati viloketi, ummujjitvā patarati, ummujjitvā paṭigādhappatto hoti, ummujjitvā tiṇṇo hoti pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo. (2) Ubhatobhāgavimutto, paññāvimutto, kāyasakkhī, diṭṭhippatto, saddhāvimutto, dhammānusārī, saddhānusārī.
14已對照

七法。

八、八法總說

十四、八種人——

(一)四種具道者(maggasamaṅgī)、四種具果者(phalasamaṅgī)。

14Aṭṭha puggalā – (1) Cattāro maggasamaṅgino, cattāro phalasamaṅgino puggalā.
15已對照

八法。

九、九法總說

十五、九種人——

(一)正等正覺者、獨覺佛、俱分解脫者、慧解脫者、身證者、見至者、信解脫者、隨法行者、隨信行者。

15Navapuggalā – (1) Sammāsambuddho, paccekasambuddho, ubhatobhāgavimutto, paññāvimutto, kāyasakkhī, diṭṭhippatto, saddhāvimutto, dhammānusārī, saddhānusārī.
16已對照

九法。

十、十法總說

十六、十種人——

(一)五種在此[世]究竟的[人],五種舍此[世]而究竟的[人]。

16Dasa puggalā – (1) Pañcannaṃ idha niṭṭhā, pañcannaṃ idha vihāya niṭṭhā.
已對照

十法。

已對照

人施設論母終。