快乐巴利palinanda.cc

清净道论·余遍的解说 Sesakasiṇaniddeso

本经目录五、余遍的解说水遍论火遍论风遍论青遍论黄遍论赤遍论白遍论光明遍论限定虚空遍论杂论如是,在为令善人愉悦而造的《清净道论》中,于定的修习之部,名为〈余遍的解说〉的第五章[终]。

已对照

五、余遍的解说

5. Sesakasiṇaniddeso
已对照

水遍论

Āpokasiṇakathā
91缅 1.165已对照

九十一、现在,在地遍之后,是关于水遍的详说。因为正如地遍那样,想修习水遍的人也应舒适地坐下,在水中取相;「在作成的或未作成的[水]中」等,一切都应详说。如在这里,一切处也[都如此]。因为此后我们连这么多也不说,只说差别。

91. Idāni pathavīkasiṇānantare āpokasiṇe vitthārakathā hoti. Yatheva hi pathavīkasiṇaṃ, evaṃ āpokasiṇampi bhāvetukāmena sukhanisinnena āpasmiṃ nimittaṃ gaṇhitabbaṃ, kate vā akate vāti sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Yathā ca idha, evaṃ sabbattha. Ito parañhi ettakampi avatvā visesamattameva vakkhāma.
已对照

在这里也是,对于过去曾作殊胜行(katādhikāra)的有福者,在未作成的水中——在莲池、或水塘、或盐湖、或大海中——相会生起,犹如小西瓦长老(Cūḷasiva)。相传那位具寿[想]「我要舍弃利养恭敬,过远离的住居」,便在大津(Mahātittha)登船前往阎浮提(Jambudīpa),途中眺望大海时,与它相似的遍相生起了。

Idhāpi pubbekatādhikārassa puññavato akate āpasmiṃ pokkharaṇiyā vā taḷāke vā loṇiyaṃ vā samudde vā nimittaṃ uppajjati cūḷasivattherassa viya. Tassa kirāyasmato lābhasakkāraṃ pahāya vivittavāsaṃ vasissāmīti mahātitthe nāvamārūhitvā jambudīpaṃ gacchato antarā mahāsamuddaṃ olokayato tappaṭibhāgaṃ kasiṇanimittaṃ udapādi.
已对照

而未曾作殊胜行者,应避开遍的四种过失,不取青、黄、赤、白诸色中任何一色的水,而以未落到地面、在空中用干净的布接取的水,或其他同样清澈、不浑浊的[水],把钵或水罐盛满到与边缘齐平,放在寺的边缘处、如所说那样的隐蔽之处,舒适地坐下,不应省察颜色,不应作意[它的]相(lakkhaṇa)。只把[水]与所依同色地看待,依[该界的]炽盛把心安住于施设法上,在 ambu、udaka、vāri、salila 等水的诸名中,依最显著的名,修习「水、水」。

Akatādhikārena cattāro kasiṇadose pariharantena nīlapītalohitodātavaṇṇānamaññataravaṇṇaṃ āpaṃ agahetvā yaṃ pana bhūmiṃ asampattameva ākāse suddhavatthena gahitaṃ udakaṃ, aññaṃ vā tathārūpaṃ vippasannaṃ anāvilaṃ, tena pattaṃ vā kuṇḍikaṃ vā samatittikaṃ pūretvā vihārapaccante vuttappakāre paṭicchanne okāse ṭhapetvā sukhanisinnena na vaṇṇo paccavekkhitabbo. Na lakkhaṇaṃ manasi kātabbaṃ. Nissayasavaṇṇameva katvā ussadavasena paṇṇattidhamme cittaṃ ṭhapetvā ambu, udakaṃ, vāri, salilantiādīsu āponāmesu pākaṭanāmavaseneva ‘‘āpo āpo’’ti bhāvetabbaṃ.
缅 1.166已对照

他如是修习时,依所说的方法,次第生起两种相。然而在这里,取相显现时犹如在晃动;如果是混有泡沫与水泡的水,[取相]也正那样显现,遍的过失便显现出来。而似相显现时,无有动摇,犹如安放在空中的摩尼多罗扇,又犹如摩尼所成的镜面。他随着它的显现,就证得近行禅,并依所说的方法证得四种法、五种法的诸禅。水遍[终]。

Tassevaṃ bhāvayato anukkamena vuttanayeneva nimittadvayaṃ uppajjati. Idha pana uggahanimittaṃ calamānaṃ viya upaṭṭhāti, sace pheṇapupphuḷakamissaṃ udakaṃ hoti, tādisameva upaṭṭhāti, kasiṇadoso paññāyati. Paṭibhāganimittaṃ pana nipparipphandaṃ ākāse ṭhapitamaṇitālavaṇṭaṃ viya maṇimayādāsamaṇḍalamiva ca hutvā upaṭṭhāti. So tassa saha upaṭṭhāneneva upacārajjhānaṃ, vuttanayeneva catukkapañcakajjhānāni ca pāpuṇātīti. Āpokasiṇaṃ.
已对照

火遍论

Tejokasiṇakathā
92已对照

九十二、想修习火遍的人,也应在火中取相。此中,对于曾作殊胜行的有福者,在未作成的[火]中取相时,无论看着灯焰、或炉灶、或烧钵之处、或林火,凡看着任何地方的火焰,相都会生起,犹如质多笈多长老(Cittagutta)。因为那位具寿在听法之日进入布萨堂,正看着灯焰时,相就生起了。

92. Tejokasiṇaṃ bhāvetukāmenāpi tejasmiṃ nimittaṃ gaṇhitabbaṃ. Tattha katādhikārassa puññavato akate nimittaṃ gaṇhantassa dīpasikhāya vā uddhane vā pattapacanaṭṭhāne vā davadāhe vā yattha katthaci aggijālaṃ olokentassa nimittaṃ uppajjati cittaguttattherassa viya. Tassa hāyasmato dhammassavanadivase uposathāgāraṃ paviṭṭhassa dīpasikhaṃ olokentasseva nimittaṃ uppajji.
已对照

而其他人应当制作。此中,这是制作的规定:把有油脂的坚实木材劈开晒干,截成一段一段,前往合适的树下或棚子,按烧钵的样子堆成一堆,点燃之后,应在草席、或皮革、或布上开一个一拃又四指大小的孔。把它放在前面,依所说的方法坐下,不作意下面的草木或上面的烟柱,在中间浓密的火焰上取相;不应依「青」或「黄」等省察颜色,不应依热性作意[它的]相,只把[火]与所依同色地看待,依[该界的]炽盛把心安住于施设法上,在 pāvaka、kaṇhavattanī、jātaveda、hutāsana 等火的诸名中,依最显著的名,修习「火、火」。

Itarena pana kātabbaṃ. Tatridaṃ karaṇavidhānaṃ, siniddhāni sāradārūni phāletvā sukkhāpetvā ghaṭikaṃ ghaṭikaṃ katvā patirūpaṃ rukkhamūlaṃ vā maṇḍapaṃ vā gantvā pattapacanākārena rāsiṃ katvā ālimpetvā kaṭasārake vā camme vā paṭe vā vidatthicaturaṅgulappamāṇaṃ chiddaṃ kātabbaṃ. Taṃ purato ṭhapetvā vuttanayeneva nisīditvā heṭṭhā tiṇakaṭṭhaṃ vā upari dhūmasikhaṃ vā amanasikaritvā vemajjhe ghanajālāya nimittaṃ gaṇhitabbaṃ, nīlanti vā pītanti vātiādivasena vaṇṇo na paccavekkhitabbo, uṇhattavasena lakkhaṇaṃ na manasi kātabbaṃ. Nissayasavaṇṇameva katvā ussadavasena paṇṇattidhamme cittaṃ ṭhapetvā pāvako, kaṇhavattanī, jātavedo, hutāsanotiādīsu aggināmesu pākaṭanāmavaseneva ‘‘tejo tejo’’ti bhāvetabbaṃ.
已对照

他如是修习时,依所说的方法,次第生起两种相。此中,取相显现时,犹如火焰一截一截地断落。而在未作成的[火]中取[相]的人,遍的过失会显现出来:显现的是燃木的残块、或炭团、或灰、或烟。似相显现时不动,犹如安放在空中的一块红毛毯,犹如金多罗扇,又犹如金柱。他随着它的显现,就证得近行禅,并依所说的方法证得四种法、五种法的诸禅。火遍[终]。

Tassevaṃ bhāvayato anukkamena vuttanayeneva nimittadvayaṃ uppajjati. Tattha uggahanimittaṃ jālaṃ chijjitvā chijjitvā patanasadisaṃ hutvā upaṭṭhāti. Akate gaṇhantassa pana kasiṇadoso paññāyati, alātakhaṇḍaṃ vā aṅgārapiṇḍo vā chārikā vā dhūmo vā upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ niccalaṃ ākāse ṭhapitarattakambalakkhaṇḍaṃ viya suvaṇṇatālavaṇṭaṃ viya kañcanatthambho viya ca upaṭṭhāti. So tassa saha upaṭṭhāneneva upacārajjhānaṃ, vuttanayeneva catukkapañcakajjhānāni ca pāpuṇātīti. Tejokasiṇaṃ.
已对照

风遍论

Vāyokasiṇakathā
93缅 1.167已对照

九十三、想修习风遍的人,也应在风中取相。而那[取相]或依所见,或依所触。因为这已在诸义注中说过:「学取风遍者,在风中取相:或观察甘蔗梢被吹动、被摇动,或竹梢……乃至……或观察树梢、或发梢被吹动、被摇动,或观察[风]触于身。」所以,见到顶端齐平而立、叶子浓密的甘蔗、或竹、或树,或者头发浓密、发长四指之人的头被风吹打时,[心想]「这风吹打在这个地方」而安立念;或者,凡风从窗缝或墙孔进来吹打他身体某处,就在那里安立念,在 vāta、māluta、anila 等风的诸名中,依最显著的名,修习「风、风」。在这里,由于取相的增长,[相]显现时是动的,犹如刚[从灶上]取下的乳粥上的热气。似相则是稳定的、不动的。其余的应依所说的方法了知。风遍[终]。

93. Vāyokasiṇaṃ bhāvetukāmenāpi vāyusmiṃ nimittaṃ gaṇhitabbaṃ. Tañca kho diṭṭhavasena vā phuṭṭhavasena vā. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāsu ‘‘vāyokasiṇaṃ uggaṇhanto vāyusmiṃ nimittaṃ gaṇhāti, ucchaggaṃ vā eritaṃ sameritaṃ upalakkheti, veḷaggaṃ vā…pe… rukkhaggaṃ vā kesaggaṃ vā eritaṃ sameritaṃ upalakkheti, kāyasmiṃ vā phuṭṭhaṃ upalakkhetī’’ti. Tasmā samasīsaṭṭhitaṃ ghanapattaṃ ucchuṃ vā veḷuṃ vā rukkhaṃ vā caturaṅgulappamāṇaṃ ghanakesassa purisassa sīsaṃ vā vātena pahariyamānaṃ disvā ‘‘ayaṃ vāto etasmiṃ ṭhāne paharatī’’ti satiṃ ṭhapetvā, yaṃ vā panassa vātapānantarikāya vā bhittichiddena vā pavisitvā vāto kāyappadesaṃ paharati, tattha satiṃ ṭhapetvā vātamālutaanilādīsu vāyunāmesu pākaṭanāmavaseneva ‘‘vāto vāto’’ti bhāvetabbaṃ. Idha uggahanimittavaḍḍhanato otāritamattassa pāyāsassa usumavaṭṭisadisaṃ calaṃ hutvā upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ sannisinnaṃ hoti niccalaṃ. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti. Vāyokasiṇaṃ.
已对照

青遍论

Nīlakasiṇakathā
94缅 1.168已对照

九十四、其次,依「学取青遍者,在青色[物]上取相:或于花,或于布,或于色料」这一说法,首先,对于曾作殊胜行的有福者,只要看见那样的花丛、或供养处的铺花、或青色的布与摩尼中的任何一种,相就会生起。其他人则应取青莲、山埃花(girikaṇṇikā)等花,以使花蕊与花柄不显露的方式,把匣子或盒盖只以花瓣铺满到与边缘齐平;或者用青色的布扎成包裹来填满;或者把[布]像鼓面那样绷在它的口沿上;或者以铜青、叶青、眼药青诸色料中的任何一种,依地遍中所说的方法,做成可携带的或就在墙上的遍的圆盘,以异类之色加以界定。然后依地遍中所说的方法,运转「青、青」的作意。在这里,取相上也显现遍的过失:花蕊、花柄、花瓣间的空隙等显现出来。似相脱离遍的圆盘,在空中显现,犹如摩尼多罗扇。其余的应依所说的方法了知。青遍[终]。

94. Tadanantaraṃ pana nīlakasiṇaṃ uggaṇhanto nīlakasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vāti vacanato katādhikārassa puññavato tāva tathārūpaṃ mālāgacchaṃ vā pūjāṭhānesu pupphasantharaṃ vā nīlavatthamaṇīnaṃ vā aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati. Itarena nīluppalagirikaṇṇikādīni pupphāni gahetvā yathā kesaraṃ vā vaṇṭaṃ vā na paññāyati, evaṃ caṅgoṭakaṃ vā karaṇḍapaṭalaṃ vā pattehiyeva samatittikaṃ pūretvā santharitabbaṃ. Nīlavaṇṇena vā vatthena bhaṇḍikaṃ bandhitvā pūretabbaṃ. Mukhavaṭṭiyaṃ vā assa bheritalamiva bandhitabbaṃ. Kaṃsanīlapalāsanīlaañjananīlānaṃ vā aññatarena dhātunā pathavīkasiṇe vuttanayena saṃhārimaṃ vā bhittiyaṃyeva vā kasiṇamaṇḍalaṃ katvā visabhāgavaṇṇena paricchinditabbaṃ. Tato pathavīkasiṇe vuttanayena ‘‘nīlaṃ nīla’’nti manasikāro pavattetabbo. Idhāpi uggahanimitte kasiṇadoso paññāyati, kesaradaṇḍakapattantarikādīni upaṭṭhahanti. Paṭibhāganimittaṃ kasiṇamaṇḍalato muñcitvā ākāse maṇitālavaṇṭasadisaṃ upaṭṭhāti. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti. Nīlakasiṇaṃ.
已对照

黄遍论

Pītakasiṇakathā
95已对照

九十五、黄遍中也是这个方法。因为这已被说过:「学取黄遍者,在黄色[物]上取相:或于花,或于布,或于色料。」所以在这里,对于曾作殊胜行的有福者,只要看见那样的花丛、或铺花、或黄色的布与色料中的任何一种,相就会生起,犹如质多笈多长老。相传那位具寿在质多罗山(Cittalapabbata)看见以苏枋花(pattaṅga)所作的座位供养,一看见,就生起了与座位同样大小的相。其他人则应以迦尼迦罗花等、或黄色的布、或色料,依青遍中所说的方法做成遍,运转「黄、黄」的作意。其余的都与那里相同。黄遍[终]。

95. Pītakasiṇepi eseva nayo. Vuttañhetaṃ pītakasiṇaṃ uggaṇhanto pītakasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vāti. Tasmā idhāpi katādhikārassa puññavato tathārūpaṃ mālāgacchaṃ vā pupphasantharaṃ vā pītavatthadhātūnaṃ vā aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati cittaguttattherassa viya. Tassa kirāyasmato cittalapabbate pattaṅgapupphehi kataṃ āsanapūjaṃ passato saha dassaneneva āsanappamāṇaṃ nimittaṃ udapādi. Itarena kaṇikārapupphādinā vā pītavatthena vā dhātunā vā nīlakasiṇe vuttanayeneva kasiṇaṃ katvā ‘‘pītakaṃ pītaka’’nti manasikāro pavattetabbo. Sesaṃ tādisamevāti. Pītakasiṇaṃ.
已对照

赤遍论

Lohitakasiṇakathā
96已对照

九十六、赤遍中也是这个方法。因为这已被说过:「学取赤遍者,在赤色[物]上取相:或于花,或于布,或于色料。」所以在这里,对于曾作殊胜行的有福者,只要看见那样的朱槿等的花丛、或铺花、或赤色的布、摩尼、色料中的任何一种,相就会生起。其他人则应以胜苏摩那花、朱槿花、赤俱兰陀迦花(rattakoraṇḍaka)等花,或赤色的布,或色料,依青遍中所说的方法做成遍,运转「赤、赤」的作意。其余的都与那里相同。赤遍[终]。

96. Lohitakasiṇepi eseva nayo. Vuttañhetaṃ lohitakasiṇaṃ uggaṇhanto lohitakasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vāti. Tasmā idhāpi katādhikārassa puññavato tathārūpaṃ bandhujīvakādimālāgacchaṃ vā pupphasantharaṃ vā lohitakavatthamaṇidhātūnaṃ vā aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati. Itarena jayasumanabandhujīvakarattakoraṇḍakādipupphehi vā rattavatthena vā dhātunā vā nīlakasiṇe vuttanayeneva kasiṇaṃ katvā ‘‘lohitakaṃ lohitaka’’nti manasikāro pavattetabbo. Sesaṃ tādisamevāti. Lohitakasiṇaṃ.
已对照

白遍论

Odātakasiṇakathā
97缅 1.169已对照

九十七、白遍中也是,依「学取白遍者,在白色[物]上取相:或于花,或于布,或于色料」这一说法,首先,对于曾作殊胜行的有福者,只要看见那样的花丛、或婆师迦、素馨等花的铺花、或白睡莲与莲花之堆、或白色的布与色料中的任何一种,相就会生起;在锡盘、银盘、月轮上也同样会生起。其他人则应以如所说那样的白色花、或白色的布、或色料,依青遍中所说的方法做成遍,运转「白、白」的作意。其余的都与那里相同。白遍[终]。

97. Odātakasiṇepi odātakasiṇaṃ uggaṇhanto odātasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vāti vacanato katādhikārassa tāva puññavato tathārūpaṃ mālāgacchaṃ vā vassikasumanādipupphasantharaṃ vā kumudapadumarāsiṃ vā odātavatthadhātūnaṃ vā aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati, tipumaṇḍalarajatamaṇḍalacandamaṇḍalesupi uppajjatiyeva. Itarena vuttappakārehi odātapupphehi vā odātavatthena vā dhātunā vā nīlakasiṇe vuttanayeneva kasiṇaṃ katvā ‘‘odātaṃ odāta’’nti manasikāro pavattetabbo. Sesaṃ tādisamevāti. Odātakasiṇaṃ.
已对照

光明遍论

Ālokakasiṇakathā
98已对照

九十八、而光明遍中,依「学取光明遍者,在光明上取相:或于墙孔,或于锁孔,或于窗缝」这一说法,首先,对于曾作殊胜行的有福者,凡日光或月光从墙孔等任何一处进来,在墙上或地上形成圆轮,或者从叶子浓密的树枝之间、或枝条浓密的棚架之间透出,就在地上形成圆轮,只要看见它,相就会生起。其他人也应把那如所说的光照圆轮,以「光照、光照」或「光明、光明」来修习。不能这样做的人,应在瓶中点灯,盖住瓶口,在瓶上开孔,朝向墙放置。灯光从那孔透出,在墙上形成圆轮,应以「光明、光明」修习它。这比其他的更能久住。在这里,取相与在墙上或地上形成的圆轮相同。似相则犹如浓密而明净的光明团。其余的都与那里相同。光明遍[终]。

98. Ālokakasiṇe pana ālokakasiṇaṃ uggaṇhanto ālokasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti bhittichidde vā tāḷacchidde vā vātapānantarikāya vāti vacanato katādhikārassa tāva puññavato yaṃ bhittichiddādīnaṃ aññatarena sūriyāloko vā candāloko vā pavisitvā bhittiyaṃ vā bhūmiyaṃ vā maṇḍalaṃ samuṭṭhāpeti, ghanapaṇṇarukkhasākhantarena vā ghanasākhāmaṇḍapantarena vā nikkhamitvā bhūmiyameva maṇḍalaṃ samuṭṭhāpeti, taṃ disvāva nimittaṃ uppajjati. Itarenāpi tadeva vuttappakāramobhāsamaṇḍalaṃ ‘‘obhāso obhāso’’ti vā ‘‘āloko āloko’’ti vā bhāvetabbaṃ. Tathā asakkontena ghaṭe dīpaṃ jāletvā ghaṭamukhaṃ pidahitvā ghaṭe chiddaṃ katvā bhittimukhaṃ ṭhapetabbaṃ. Tena chiddena dīpāloko nikkhamitvā bhittiyaṃ maṇḍalaṃ karoti, taṃ āloko ālokoti bhāvetabbaṃ. Idamitarehi ciraṭṭhitikaṃ hoti. Idha uggahanimittaṃ bhittiyaṃ vā bhūmiyaṃ vā uṭṭhitamaṇḍalasadisameva hoti. Paṭibhāganimittaṃ ghanavippasannaālokapuñjasadisaṃ. Sesaṃ tādisamevāti. Ālokakasiṇaṃ.
已对照

限定虚空遍论

Paricchinnākāsakasiṇakathā
99缅 1.170已对照

九十九、限定虚空遍中也是,依「学取虚空遍者,在虚空中取相:或于墙孔,或于锁孔,或于窗缝」这一说法,首先,对于曾作殊胜行的有福者,只要看见墙孔等中的任何一种,相就会生起。其他人则应在覆盖严密的棚子里,或在皮革、草席等任何一种之上,开一个一拃又四指大小的孔,或者就以墙孔等那样的孔,修习「虚空、虚空」。在这里,取相与连同墙边等的孔相同,即使去扩大也不扩大。似相则正成为虚空的圆轮而显现,去扩大时就扩大。其余的应依地遍中所说的方法了知。限定虚空遍[终]。

如是,十力者的诸遍——

照见一切法者所说的那十种——

是色界中四种法、五种法禅的因。

如是,那些[遍]以及它们的

这修习方法,了知之后;

关于那些[遍],更有这

杂论也应了知。

99. Paricchinnākāsakasiṇepi ākāsakasiṇaṃ uggaṇhanto ākāsasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti bhittichidde vā tāḷacchidde vā vātapānantarikāya vāti vacanato katādhikārassa tāva puññavato bhittichiddādīsu aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati. Itarena succhannamaṇḍape vā cammakaṭasārakādīnaṃ vā aññatarasmiṃ vidatthicaturaṅgulappamāṇaṃ chiddaṃ katvā tadeva vā bhittichiddādibhedaṃ chiddaṃ ‘‘ākāso ākāso’’ti bhāvetabbaṃ. Idha uggahanimittaṃ saddhiṃ bhittipariyantādīhi chiddasadisameva hoti, vaḍḍhiyamānampi na vaḍḍhati. Paṭibhāganimittamākāsamaṇḍalameva hutvā upaṭṭhāti, vaḍḍhiyamānañca vaḍḍhati. Sesaṃ pathavīkasiṇe vuttanayeneva veditabbanti. Paricchinnākāsakasiṇaṃ.
Iti kasiṇāni dasabalo,
Dasa yāni avoca sabbadhammadaso;
Rūpāvacaramhi catukkapañcakajjhānahetūni.
Evaṃ tāni ca tesañca,
Bhāvanānayamimaṃ viditvāna;
Tesveva ayaṃ bhiyyo,
已对照

杂论

Pakiṇṇakakathāpi viññeyyā.
Pakiṇṇakakathā
100缅 1.171已对照

一百、因为在这些[遍]中,依地遍而成就「一身能变成多身」等状态,或在空中或水中化作地而以足行走,或作站立、坐等[威仪],依少、无量的方法获得胜处——诸如此类。

依水遍而成就出没于大地之中、使降水雨、化作河海等、震动地山宫殿等——诸如此类。

依火遍而成就冒烟、燃烧、使降炭雨、以火遍尽火、凡他想要[烧]的就能烧它、为以天眼见色而作光明、在般涅槃之时以火界焚烧身体——诸如此类。

依风遍而成就以风之速而行、使起暴风——诸如此类。

依青遍而成就化作青色之色、作黑暗、依美色丑色的方法获得胜处、证得净解脱——诸如此类。

依黄遍而成就化作黄色之色、胜解为「金」、依所说的方法获得胜处、以及证得净解脱——诸如此类。

依赤遍而成就化作赤色之色、依所说的方法获得胜处、证得净解脱——诸如此类。

依白遍而成就化作白色之色、使昏沉睡眠远离、驱散黑暗、为以天眼见色而作光明——诸如此类。

依光明遍而成就化作有光之色、使昏沉睡眠远离、驱散黑暗、为以天眼见色而作光明——诸如此类。

依虚空遍而成就使被遮蔽者显露、在地、山等之内也化作虚空而作威仪、穿越墙壁等无所障碍地行走——诸如此类。

一切[遍]都得到「上、下、四维、无二、无量」这一区分。因为这已被说过:「有一[人]了知地遍——上、下、四维、无二、无量」等。

此中,「上(uddhaṃ)」者:即上方朝向虚空。「下(adho)」者:即下方朝向地面。「四维(tiriyaṃ)」者:即如田之圆场一般周匝加以限定的。因为有[人]唯向上增长遍,有[人]向下,有[人]向周匝;或者依彼彼理由而如是扩展,犹如想以天眼见色者[扩展]光明。故说「上、下、四维」。「无二(advayaṃ)」——而这[语]是为[显示]一[遍]不趣入他[遍]之性而说的:因为犹如进入水中者于一切方唯是水、无有他[物],如是地遍唯是地遍,它没有其他遍相的混杂。一切[处]同此理。「无量(appamāṇaṃ)」——这[语]是就它遍满[时]的无限量而说的:因为以心遍满它时是遍满全体的,不取「这是它的初,这是[它的]中」这样的限量。

100. Imesu hi pathavīkasiṇavasena ekopi hutvā bahudhā hotītiādibhāvo, ākāse vā udake vā pathaviṃ nimminitvā padasā gamanaṃ, ṭhānanisajjādikappanaṃ vā, parittaappamāṇanayena abhibhāyatanapaṭilābhoti evamādīni ijjhanti.
Āpokasiṇavasena pathaviyaṃ ummujjananimmujjanaṃ, udakavuṭṭhisamuppādanaṃ, nadīsamuddādinimmānaṃ, pathavīpabbatapāsādādīnaṃ kampananti evamādīni ijjhanti.
Tejokasiṇavasena dhūmāyanā, pajjalanā, aṅgāravuṭṭhisamuppādanaṃ, tejasā tejopariyādānaṃ, yadeva so icchati tassa ḍahanasamatthatā, dibbena cakkhunā rūpadassanatthāya ālokakaraṇaṃ, parinibbānasamaye tejodhātuyā sarīrajjhāpananti evamādīni ijjhanti.
Vāyokasiṇavasena vāyugatigamanaṃ, vātavuṭṭhisamuppādananti evamādīni ijjhanti.
Nīlakasiṇavasena nīlarūpanimmānaṃ, andhakārakaraṇaṃ, suvaṇṇadubbaṇṇanayena abhibhāyatanapaṭilābho, subhavimokkhādhigamoti evamādīni ijjhanti.
Pītakasiṇavasena pītakarūpanimmānaṃ, suvaṇṇanti adhimuccanā, vuttanayeneva abhibhāyatanapaṭilābho, subhavimokkhādhigamo cāti evamādīni ijjhanti.
Lohitakasiṇavasena lohitakarūpanimmānaṃ, vuttanayeneva abhibhāyatanapaṭilābho, subhavimokkhādhigamoti evamādīni ijjhanti.
Odātakasiṇavasena odātarūpanimmānaṃ, thinamiddhassa dūrabhāvakaraṇaṃ, andhakāravidhamanaṃ, dibbena cakkhunā rūpadassanatthāya ālokakaraṇanti evamādīni ijjhanti.
Ālokakasiṇavasena sappabhārūpanimmānaṃ, thinamiddhassa dūrabhāvakaraṇaṃ, andhakāravidhamanaṃ, dibbena cakkhunā rūpadassanatthaṃ ālokakaraṇanti evamādīni ijjhanti.
Ākāsakasiṇavasena paṭicchannānaṃ vivaṭakaraṇaṃ, antopathavīpabbatādīsupi ākāsaṃ nimminitvā iriyāpathakappanaṃ, tirokuḍḍādīsu asajjamānagamananti evamādīni ijjhanti.
Sabbāneva uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇanti imaṃ pabhedaṃ labhanti. Vuttañhetaṃ ‘‘pathavīkasiṇameko sañjānāti. Uddhamadhotiriyaṃ advayamappamāṇa’’ntiādi.
Tattha uddhanti uparigaganatalābhimukhaṃ. Adhoti heṭṭhābhūmitalābhimukhaṃ. Tiriyanti khettamaṇḍalamiva samantā paricchinditaṃ. Ekacco hi uddhameva kasiṇaṃ vaḍḍheti, ekacco adho, ekacco samantato. Tena tena vā kāraṇena evaṃ pasāreti. Ālokamiva dibbacakkhunā rūpadassanakāmo. Tena vuttaṃ uddhamadhotiriyanti. Advayanti idaṃ pana ekassa aññabhāvānupagamanatthaṃ vuttaṃ. Yathā hi udakaṃ paviṭṭhassa sabbadisāsu udakameva hoti, na aññaṃ, evameva pathavīkasiṇaṃ pathavīkasiṇameva hoti, natthi tassa añño kasiṇasambhedoti. Eseva nayo sabbattha. Appamāṇanti idaṃ tassa pharaṇaappamāṇavasena vuttaṃ. Tañhi cetasā pharanto sakalameva pharati. Na ayamassa ādi idaṃ majjhanti pamāṇaṃ gaṇhātīti.
101缅 1.172已对照

一百零一、而凡那些被说为具足业障、或具足烦恼障、或具足异熟障,无信、无欲、劣慧,不堪于诸善法中入于正性之决定的众生,他们之中即使一人,于一个遍中的修习也不成就。此中,「具足业障(kammāvaraṇena samannāgatā)」者:即具足无间业者。「具足烦恼障(kilesāvaraṇena samannāgatā)」者:即决定邪见者,以及二形者、黄门。「具足异熟障(vipākāvaraṇena samannāgatā)」者:即无因结生者、二因结生者。「无信(asaddhā)」者:即对佛等缺乏信。「无欲(acchandikā)」者:即对不相违的行道缺乏欲。「劣慧(duppaññā)」者:即缺乏世间、出世间的正见。「不堪于诸善法中入于正性之决定(abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ)」者:即不堪入于诸善法中称为决定、称为正性的圣道,此是其义。而且不只在遍中,在其他业处中,他们之中即使一人的修习也不成就。所以,即使已离异熟障的良家子,也应远远避开业障与烦恼障,以听闻正法、亲依止善人等增长信、欲与慧,而应当致力于业处的勤修。

101. Ye ca te sattā kammāvaraṇena vā samannāgatā kilesāvaraṇena vā samannāgatā vipākāvaraṇena vā samannāgatā asaddhā acchandikā duppaññā abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattanti vuttā, tesamekassāpekakasiṇepi bhāvanā na ijjhati. Tattha kammāvaraṇena samannāgatāti ānantariyakammasamaṅgino. Kilesāvaraṇena samannāgatāti niyatamicchādiṭṭhikā ceva ubhatobyañjanakapaṇḍakā ca. Vipākāvaraṇena samannāgatāti ahetukadvihetukapaṭisandhikā. Asaddhāti buddhādīsu saddhāvirahitā. Acchandikāti apaccanīkapaṭipadāyaṃ chandavirahitā. Duppaññāti lokiyalokuttarasammādiṭṭhiyā virahitā. Abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattanti kusalesu dhammesu niyāmasaṅkhātaṃ sammattasaṅkhātañca ariyamaggaṃ okkamituṃ abhabbāti attho. Na kevalañca kasiṇeyeva, aññesupi kammaṭṭhānesu etesamekassapi bhāvanā na ijjhati. Tasmā vigatavipākāvaraṇenapi kulaputtena kammāvaraṇañca kilesāvaraṇañca ārakā parivajjetvā saddhammassavanasappurisūpanissayādīhi saddhañca chandañca paññañca vaḍḍhetvā kammaṭṭhānānuyoge yogo karaṇīyoti.
已对照

如是,在为令善人愉悦而造的《清净道论》中,

Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge
已对照

于定的修习之部,

Samādhibhāvanādhikāre
已对照

名为〈余遍的解说〉的

Sesakasiṇaniddeso nāma
已对照

第五章[终]。

Pañcamo paricchedo.