快乐巴利palinanda.cc

清净道论·不净业处的解说 Asubhakammaṭṭhānaniddeso

本经目录六、不净业处的解说膨胀相等语义释义膨胀相业处青瘀相等业处杂论如是,在为令善人愉悦而造的《清净道论》中,于定的修习之部,名为〈不净业处的解说〉的第六章[终]。

已对照

六、不净业处的解说

6. Asubhakammaṭṭhānaniddeso
已对照

膨胀相等语义释义

Uddhumātakādipadatthavaṇṇanā
102缅 1.173已对照

一百零二、在紧接诸遍之后所列举的膨胀相、青瘀相、脓烂相、断坏相、食残相、散乱相、斩斫离散相、血涂相、虫聚相、骸骨相——这十种无识的不净之中:犹如风箱被风[鼓起]一般,由于命根断绝之后依次升起的肿胀而膨胀,故为「膨胀(uddhumāta)」;「膨胀」即是「膨胀相(uddhumātaka)」;或者,因可厌故为可鄙的「膨胀」,即「膨胀相」——这是对那样的死尸的称呼。

102. Kasiṇānantaramuddiṭṭhesu pana uddhumātakaṃ, vinīlakaṃ, vipubbakaṃ, vicchiddakaṃ, vikkhāyitakaṃ, vikkhittakaṃ, hatavikkhittakaṃ, lohitakaṃ, puḷavakaṃ, aṭṭhikanti dasasu aviññāṇakāsubhesu bhastā viya vāyunā uddhaṃ jīvitapariyādānā yathānukkamaṃ samuggatena sūnabhāvena uddhumātattā uddhumātaṃ, uddhumātameva uddhumātakaṃ. Paṭikkūlattā vā kucchitaṃ uddhumātanti uddhumātakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ.
已对照

变坏而成青色者称为「青(vinīla)」;「青」即是「青瘀相(vinīlaka)」;或者,因可厌故为可鄙的「青」,即「青瘀相」——这是对如下死尸的称呼:在肉丰厚之处呈红色,在脓积聚之处呈白色,而大体上呈青色,在青色之处犹如覆着青衣一般。

Vinīlaṃ vuccati viparibhinnanīlavaṇṇaṃ, vinīlameva vinīlakaṃ. Paṭikkūlattā vā kucchitaṃ vinīlanti vinīlakaṃ. Maṃsussadaṭṭhānesu rattavaṇṇassa pubbasannicayaṭṭhānesu setavaṇṇassa yebhuyyena ca nīlavaṇṇassa nīlaṭṭhāne nīlasāṭakapārutasseva chavasarīrassetamadhivacanaṃ.
已对照

在破裂之处流出的脓为「脓(vipubba)」;「脓」即是「脓烂相(vipubbaka)」;或者,因可厌故为可鄙的「脓」,即「脓烂相」——这是对那样的死尸的称呼。

Paribhinnaṭṭhānesu vissandamānaṃ pubbaṃ vipubbaṃ, vipubbameva vipubbakaṃ. Paṭikkūlattā vā kucchitaṃ vipubbanti vipubbakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetamadhivacanaṃ.
已对照

因截为两段而分开者称为「断(vicchidda)」;「断」即是「断坏相(vicchiddaka)」;或者,因可厌故为可鄙的「断」,即「断坏相」——这是对从中间被截断的死尸的称呼。

Vicchiddaṃ vuccati dvidhā chindanena apadhāritaṃ, vicchiddameva vicchiddakaṃ. Paṭikkūlattā vā kucchitaṃ vicchiddanti vicchiddakaṃ. Vemajjhe chinnassa chavasarīrassetamadhivacanaṃ.
已对照

被狗、豺等从这里那里以种种方式所啮食,故为「啮食(vikkhāyita)」;「啮食」即是「食残相(vikkhāyitaka)」;或者,因可厌故为可鄙的「啮食」,即「食残相」——这是对那样的死尸的称呼。

Ito ca etto ca vividhākārena soṇasiṅgālādīhi khāditanti vikkhāyitaṃ, vikkhāyitameva vikkhāyitakaṃ. Paṭikkūlattā vā kucchitaṃ vikkhāyitanti vikkhāyitakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetamadhivacanaṃ.
已对照

向种种[方向]散弃者为「散(vikkhitta)」;「散」即是「散乱相(vikkhittaka)」;或者,因可厌故为可鄙的「散」,即「散乱相」——这是对如是「手在一处、足在一处、头在一处」那样从此从彼被抛弃的死尸的称呼。

Vividhaṃ khittaṃ vikkhittaṃ, vikkhittameva vikkhittakaṃ. Paṭikkūlattā vā kucchitaṃ vikkhittanti vikkhittakaṃ. Aññena hatthaṃ aññena pādaṃ aññena sīsanti evaṃ tato tato khittassa chavasarīrassetamadhivacanaṃ.
已对照

它既被斩斫,又依前述方式而散乱,故为「斩斫离散相(hatavikkhittaka)」——这是对以刀在大小肢节上作乌鸦足之状砍斫之后、依所说方式被散弃的死尸的称呼。

Hatañca taṃ purimanayeneva vikkhittakañcāti hatavikkhittakaṃ. Kākapadākārena aṅgapaccaṅgesu satthena hanitvā vuttanayena vikkhittassa chavasarīrassetamadhivacanaṃ.
缅 1.174已对照

散布、散弃血,[血]从这里那里流溢,故为「血涂相(lohitaka)」——这是对涂满了流溢之血的死尸的称呼。

Lohitaṃ kirati vikkhipati ito cito ca paggharatīti lohitakaṃ. Paggharitalohitamakkhitassa chavasarīrassetamadhivacanaṃ.
已对照

「蛆(puḷava)」称为虫;散布诸蛆,故为「虫聚相(puḷavaka)」——这是对充满了虫的死尸的称呼。

Puḷavā vuccanti kimayo, puḷave kiratīti puḷavakaṃ. Kimiparipuṇṇassa chavasarīrassetamadhivacanaṃ.
已对照

「骨(aṭṭhi)」即是「骸骨相(aṭṭhika)」;或者,因可厌故为可鄙的「骨」,即「骸骨相」——这是对骸骨连锁、也是对单一块骨的称呼。而依这些膨胀相等而生起的诸相,以及在诸相上所获得的诸禅,也正是这些名称。

Aṭṭhiyeva aṭṭhikaṃ. Paṭikkūlattā vā kucchitaṃ aṭṭhīti aṭṭhikaṃ. Aṭṭhisaṅkhalikāyapi ekaṭṭhikassapetamadhivacanaṃ. Imāni ca pana uddhumātakādīni nissāya uppannanimittānampi nimittesu paṭiladdhajjhānānampetāneva nāmāni.
已对照

膨胀相业处

Uddhumātakakammaṭṭhānaṃ
103已对照

一百零三、此中,欲在膨胀相的尸体上生起膨胀相之相、修习称为膨胀相之禅的瑜伽者,应依地遍中所说的方式,前往所说那样的阿阇梨处,学取业处。他[阿阇梨]为他讲说业处时,应把为不净相而前往的规定、周围诸相的辨识、以十一种[方式]把取相、来去之道的省察——如是以安止的规定为终结的一切,都讲说[给他]。他也应把一切好好地学取,前往前面所说那样的坐卧处,一边寻求膨胀相之相而住。

103. Tattha uddhumātakasarīre uddhumātakanimittaṃ uppādetvā uddhumātakasaṅkhātaṃ jhānaṃ bhāvetukāmena yoginā pathavīkasiṇe vuttanayeneva vuttappakāraṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā kammaṭṭhānaṃ uggahetabbaṃ. Tenassa kammaṭṭhānaṃ kathentena asubhanimittatthāya gamanavidhānaṃ, samantā nimittupalakkhaṇaṃ, ekādasavidhena nimittaggāho, gatāgatamaggapaccavekkhaṇanti evaṃ appanāvidhānapariyosānaṃ sabbaṃ kathetabbaṃ. Tenāpi sabbaṃ sādhukaṃ uggahetvā pubbe vuttappakāraṃ senāsanaṃ upagantvā uddhumātakanimittaṃ pariyesantena vihātabbaṃ.
104已对照

一百零四、如是住着时,即使听到人们说「在某某村门、或林野入口、或道路上、或山麓、或树下、或冢间,弃置着一具膨胀相的尸体」,也不应当即就像从无渡口处冲入[水中]的人那样前往。为什么呢?因为这所谓的不净,有时为猛兽所盘踞,有时为非人所盘踞,在那里他可能有命难。或者,到此处的去路经过村门、或沐浴的渡口、或田埂,在那里异性的色会进入视野;或者那尸体本身就是异性的。因为对男人而言女人的身体、对女人而言男人的身体是异性的;而这刚死的[尸体]也会显现为净,由此他可能有梵行之难。但若他自忖「这对像我这样的人并不沉重」,就应如是自忖着前往。

104. Evaṃ viharantena ca asukasmiṃ nāma gāmadvāre vā aṭavimukhe vā panthe vā pabbatapāde vā rukkhamūle vā susāne vā uddhumātakasarīraṃ nikkhittanti kathentānaṃ vacanaṃ sutvāpi na tāvadeva atitthena pakkhandantena viya gantabbaṃ. Kasmā? Asubhaṃ hi nāmetaṃ vāḷamigādhiṭṭhitampi amanussādhiṭṭhitampi hoti. Tatrassa jīvitantarāyopi siyā. Gamanamaggo vā panettha gāmadvārena vā nahānatitthena vā kedārakoṭiyā vā hoti. Tattha visabhāgarūpaṃ āpāthamāgacchati, tadeva vā sarīraṃ visabhāgaṃ hoti. Purisassa hi itthisarīraṃ itthiyā ca purisasarīraṃ visabhāgaṃ, tadetaṃ adhunāmataṃ subhatopi upaṭṭhāti, tenassa brahmacariyantarāyopi siyā. Sace pana ‘‘nayidaṃ mādisassa bhāriya’’nti attānaṃ takkayati, evaṃ takkayamānena gantabbaṃ.
105缅 1.175已对照

一百零五、前往时,应告知僧团上座或某位知名的比丘之后才去。为什么呢?因为若他在冢间被非人、狮子、虎等的色、声等不可意的所缘所压倒,以致大小肢节颤抖,或所吃的[食物]存不住,或生起别的病恼,那时那[比丘]会在寺里替他妥善看守钵与衣,或派年轻比丘或沙弥去照料那比丘。此外,盗贼们以为冢间是无所疑虑之处,已作案的与未作案的盗贼都会聚集[在那里]。他们被人们追赶时,甚至会把财物丢在比丘近旁而逃走。人们[说]「我们看见了连同赃物的盗贼」,便抓住比丘加以伤害。那时那[比丘]会让那些人明白:「不要伤害他,他是告知了我之后,为了这样的事而去的。」使[他]平安。这是告知之后前往的功德利益。所以,应告知所说那样的比丘之后,以对观看不净相所生起的渴望,犹如刹帝利[前往]灌顶之处、祭祀者[前往]祭祀堂、或穷人[前往]藏宝之处那样,生起喜与喜悦而前往;应如是生起喜与喜悦,依诸义注中所说的规定前往。因为这已被说过——

105. Gacchantena ca saṅghattherassa vā aññatarassa vā abhiññātassa bhikkhuno kathetvā gantabbaṃ. Kasmā? Sace hissa susāne amanussasīhabyagghādīnaṃ rūpasaddādianiṭṭhārammaṇābhibhūtassa aṅgapaccaṅgāni vā pavedhenti, bhuttaṃ vā na parisaṇṭhāti, añño vā ābādho hoti. Athassa so vihāre pattacīvaraṃ surakkhitaṃ karissati. Dahare vā sāmaṇere vā pahiṇitvā taṃ bhikkhuṃ paṭijaggissati. Apica susānaṃ nāma nirāsaṅkaṭṭhānanti maññamānā katakammāpi akatakammāpi corā samosaranti. Te manussehi anubaddhā bhikkhussa samīpe bhaṇḍakaṃ chaḍḍetvāpi palāyanti. Manussā ‘‘sahoḍḍhaṃ coraṃ addasāmā’’ti bhikkhuṃ gahetvā viheṭhenti. Athassa so ‘‘mā imaṃ viheṭhayittha, mamāyaṃ kathetvā iminā nāma kammena gato’’ti te manusse saññāpetvā sotthibhāvaṃ karissati. Ayaṃ ānisaṃso kathetvā gamane. Tasmā vuttappakārassa bhikkhuno kathetvā asubhanimittadassane sañjātābhilāsena yathānāma khattiyo abhisekaṭṭhānaṃ, yajamāno yaññasālaṃ, adhano vā pana nidhiṭṭhānaṃ pītisomanassajāto gacchati, evaṃ pītisomanassaṃ uppādetvā aṭṭhakathāsu vuttena vidhinā gantabbaṃ. Vuttañhetaṃ –
缅 1.176已对照

「学取膨胀相之不净相者,独自而无伴地前往,以已现起、不忘失的念,诸根内摄,意不外驰,省察来去之道。在弃置着膨胀相之不净相的那个地方,他令岩石、或蚁丘、或树、或灌丛、或藤蔓与相俱,令与所缘俱。令与相俱、令与所缘俱之后,他从自性之状辨识膨胀相之不净相:从颜色、从特征、从形状、从方位、从处所、从限定,从关节、从孔隙、从凹处、从凸处、从周遍。他把那相善加把取,善加忆持,善加辨定。他把那相善加把取、善加忆持、善加辨定之后,独自而无伴地前往,以已现起、不忘失的念,诸根内摄,意不外驰,省察来去之道。他经行时,也决意于与彼相应的经行处;坐时,也敷设与彼相应的座位。

‘‘Uddhumātakaṃ asubhanimittaṃ uggaṇhanto eko adutiyo gacchati upaṭṭhitāya satiyā asammuṭṭhāya antogatehi indriyehi abahigatena mānasena gatāgatamaggaṃ paccavekkhamāno. Yasmiṃ padese uddhumātakaṃ asubhanimittaṃ nikkhittaṃ hoti, tasmiṃ padese pāsāṇaṃ vā vammikaṃ vā rukkhaṃ vā gacchaṃ vā lataṃ vā sanimittaṃ karoti, sārammaṇaṃ karoti. Sanimittaṃ katvā sārammaṇaṃ katvā uddhumātakaṃ asubhanimittaṃ sabhāvabhāvato upalakkheti, vaṇṇatopi liṅgatopi saṇṭhānatopi disatopi okāsatopi paricchedatopi sandhito vivarato ninnato thalato samantato. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti, sūpadhāritaṃ upadhāreti, suvavatthitaṃ vavatthapeti. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ katvā sūpadhāritaṃ upadhāretvā suvavatthitaṃ vavatthapetvā eko adutiyo gacchati upaṭṭhitāya satiyā asammuṭṭhāya antogatehi indriyehi abahigatena mānasena gatāgatamaggaṃ paccavekkhamāno. So caṅkamantopi tabbhāgiyaññeva caṅkamaṃ adhiṭṭhāti. Nisīdantopi tabbhāgiyaññeva āsanaṃ paññapeti.
已对照

「周围诸相的辨识有何目的?有何功德利益?周围诸相的辨识以不迷乱为目的,以不迷乱为功德利益。以十一种[方式]把取相有何目的?有何功德利益?以十一种[方式]把取相以系缚为目的,以系缚为功德利益。来去之道的省察有何目的?有何功德利益?来去之道的省察以令路径正行为目的,以令路径正行为功德利益。

‘‘Samantā nimittupalakkhaṇā kimatthiyā kimānisaṃsāti? Samantā nimittupalakkhaṇā asammohatthā asammohānisaṃsā. Ekādasavidhena nimittaggāho kimatthiyo kimānisaṃsoti? Ekādasavidhena nimittaggāho upanibandhanattho upanibandhanānisaṃso. Gatāgatamaggapaccavekkhaṇā kimatthiyā kimānisaṃsāti? Gatāgatamaggapaccavekkhaṇā vīthisampaṭipādanatthā vīthisampaṭipādanānisaṃsā.
已对照

「他见功德利益,作宝想,生起敬重,心怀珍爱,把心系缚于那所缘:『我必定以这行道从老死中解脱。』他已离诸欲……乃至……成就并住于初禅。他便证得了色界初禅、天住,以及修所成的福业事。」

‘‘So ānisaṃsadassāvī ratanasaññī hutvā cittīkāraṃ upaṭṭhapetvā sampiyāyamāno tasmiṃ ārammaṇe cittaṃ upanibandhati ‘addhā imāya paṭipadāya jarāmaraṇamhā parimuccissāmī’ti. So vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassādhigataṃ hoti rūpāvacaraṃ paṭhamaṃ jhānaṃ dibbo ca vihāro bhāvanāmayañca puññakiriyavatthu’’nti.
106已对照

一百零六、所以,凡为了令心警觉而去观看墓地者,即使敲击犍稚、召集众人之后才去也可以。但以业处为首而前往者,应独自而无伴,不舍弃根本业处、正作意着它,在冢间为了驱除狗等的危难而拿着拐杖或棍子,以成就[念的]善现起之状而令念不忘失,并以成就以意为第六的诸根内摄之状而成为意不外驰者,[如是]前往。

106. Tasmā yo cittasaññattatthāya sivathikadassanaṃ gacchati, so ghaṇḍiṃ paharitvā gaṇaṃ sannipātetvāpi gacchatu. Kammaṭṭhānasīsena pana gacchantena ekakena adutiyena mūlakammaṭṭhānaṃ avissajjetvā taṃ manasikaronteneva susāne soṇādiparissayavinodanatthaṃ kattaradaṇḍaṃ vā yaṭṭhiṃ vā gahetvā, sūpaṭṭhita bhāvasampādanena asammuṭṭhaṃ satiṃ katvā, manacchaṭṭhānañca indriyānaṃ antogatabhāvasampādanato abahigatamanena hutvā gantabbaṃ.
缅 1.177已对照

出寺之时,就应察知其门:「我是从某方的某门出来的。」然后应辨定他所走的那条路:这条路是朝东方去,还是朝西、北、南方,或是朝四隅去。又:在此处它向左去,在此处向右;在此处有岩石,在此处有蚁丘,在此处有树,在此处有灌丛,在此处有藤蔓。应如是辨定所去之路而前往相之处。但不可逆风[而行]。因为对逆风而行者,尸臭冲击鼻子,或会扰动脑,或会使[他]吐出食物,或会令[他]生起悔恨:「我竟来到了这样的尸处。」所以应避开逆风,顺风前往。若不能沿顺风之路前往——中间有山、或悬崖、或岩石、或篱笆、或荆棘之处、或水、或泥沼——应以衣角掩住鼻子前往。这是他前往的义务。

Vihārato nikkhamanteneva asukadisāya asukadvārena nikkhantomhīti dvāraṃ sallakkhetabbaṃ. Tato yena maggena gacchati, so maggo vavatthapetabbo, ayaṃ maggo pācinadisābhimukho vā gacchati, pacchimauttaradakkhiṇadisābhimukho vā vidisābhimukhovāti. Imasmiṃ pana ṭhāne vāmato gacchati, imasmiṃ ṭhāne dakkhiṇato, imasmiṃ cassa ṭhāne pāsāṇo, imasmiṃ vammiko, imasmiṃ rukkho, imasmiṃ gaccho, imasmiṃ latāti. Evaṃ gamanamaggaṃ vavatthapentena nimittaṭṭhānaṃ gantabbaṃ. No ca kho paṭivātaṃ. Paṭivātaṃ gacchantassa hi kuṇapagandho ghānaṃ paharitvā matthaluṅgaṃ vā saṅkhobheyya, āhāraṃ vā chaḍḍāpeyya, vippaṭisāraṃ vā janeyya ‘‘īdisaṃ nāma kuṇapaṭṭhānaṃ āgatomhī’’ti. Tasmā paṭivātaṃ vajjetvā anuvātaṃ gantabbaṃ. Sace anuvātamaggena na sakkā hoti gantuṃ, antarā pabbato vā papāto vā pāsāṇo vā vati vā kaṇṭakaṭṭhānaṃ vā udakaṃ vā cikkhallaṃ vā hoti, cīvarakaṇṇena nāsaṃ pidahitvā gantabbaṃ. Idamassa gamanavattaṃ.
107已对照

一百零七、而如是前往者,不应立即观看不净相,应辨定方位。因为对站在某一方位的人,所缘不显明,心也不适业。所以应避开那[方位],站在站着时所缘显明、心也适业的地方。也应舍离逆风与顺风[处]。因为站在逆风处者,被尸臭所逼恼,心便驰散;站在顺风处者,若那里住着非人,它们会发怒而造成不利。所以应稍稍偏离,站在不太顺风的地方。如是站立时,也不应站得太远、太近,不在脚边,不在头边。因为对站得太远者,所缘不显明;太近则生起怖畏;对站在脚边或头边者,不净不能全部均等地显现。所以应站在不太远、不太近、便于观看之处,[即]尸体中段的部位。

107. Evaṃ gatena pana na tāva asubhanimittaṃ oloketabbaṃ. Disā vavatthapetabbā. Ekasmiṃ hi disābhāge ṭhitassa ārammaṇañca na vibhūtaṃ hutvā khāyati, cittañca na kammaniyaṃ hoti. Tasmā taṃ vajjetvā yattha ṭhitassa ārammaṇañca vibhūtaṃ hutvā khāyati, cittañca kammaniyaṃ hoti, tattha ṭhātabbaṃ. Paṭivātānuvātañca pahātabbaṃ. Paṭivāte ṭhitassa hi kuṇapagandhena ubbāḷhassa cittaṃ vidhāvati. Anuvāte ṭhitassa sace tattha adhivatthā amanussā honti, te kujjhitvā anatthaṃ karonti. Tasmā īsakaṃ ukkamma nātianuvāte ṭhātabbaṃ. Evaṃ tiṭṭhamānenāpi nātidūre nāccāsanne nānupādaṃ nānusīsaṃ ṭhātabbaṃ. Atidūre ṭhitassa hi ārammaṇaṃ avibhūtaṃ hoti. Accāsanne bhayamuppajjati. Anupādaṃ vā anusīsaṃ vā ṭhitassa sabbaṃ asubhaṃ samaṃ na paññāyati. Tasmā nātidūre nāccāsanne olokentassa phāsukaṭṭhāne sarīravemajjhabhāge ṭhātabbaṃ.
108缅 1.178已对照

一百零八、如是站立之后,应辨识如是所说的周围诸相:「在那个地方,他令岩石……乃至……或藤蔓与相俱。」此中,这是辨识的规定:若在那相周围眼界之内有岩石,应辨定它:「这块岩石是高、或低、或小、或大、或赤褐、或黑、或白、或长、或圆。」然后应察知:「在名为此的处所,这是岩石,这是不净相;这是不净相,这是岩石。」若有蚁丘,也应辨定它:「是高、或低、或小、或大、或赤褐、或黑、或白、或长、或圆。」然后应察知:「在名为此的处所,这是蚁丘,这是不净相。」若有树,也应辨定它:「是阿萨他树、或尼拘陀树、或揵遮耶树、或迦毕多那树,是高、或低、或小、或大、或赤褐、或黑、或白。」然后应察知:「在名为此的处所,这是树,这是不净相。」若有灌丛,也应辨定它:「是辛提、或迦罗曼陀、或迦那毗罗、或拘兰陀迦,是高、或低、或小、或大。」然后应察知:「在名为此的处所,这是灌丛,这是不净相。」若有藤蔓,也应辨定它:「是葫芦藤、或冬瓜藤、或沙摩藤、或黑藤、或臭藤。」然后应察知:「在名为此的处所,这是藤蔓,这是不净相;这是不净相,这是藤蔓。」

108. Evaṃ ṭhitena ‘‘tasmiṃ padese pāsāṇaṃ vā…pe… lataṃ vā sanimittaṃ karotī’’ti evaṃ vuttāni samantā nimittāni upalakkhetabbāni. Tatridaṃ upalakkhaṇavidhānaṃ, sace tassa nimittassa samantā cakkhupathe pāsāṇo hoti, so ‘‘ayaṃ pāsāṇo ucco vā nīco vā khuddako vā mahanto vā tambo vā kāḷo vā seto vā dīgho vā parimaṇḍalo vā’’ti vavatthapetabbo. Tato ‘‘imasmiṃ nāma okāse ayaṃ pāsāṇo idaṃ asubhanimittaṃ, idaṃ asubhanimittaṃ ayaṃ pāsāṇo’’ti sallakkhetabbaṃ. Sace vammiko hoti, sopi ‘‘ucco vā nīco vā khuddako vā mahanto vā tambo vā kāḷo vā seto vā dīgho vā parimaṇḍalo vā’’ti vavatthapetabbo. Tato ‘‘imasmiṃ nāma okāse ayaṃ vammiko idaṃ asubhanimitta’’nti sallakkhetabbaṃ. Sace rukkho hoti, sopi ‘‘assattho vā nigrodho vā kacchako vā kapītano vā ucco vā nīco vā khuddako vā mahanto vā tambo vā kāḷo vā seto vā’’ti vavatthapetabbo. Tato ‘‘imasmiṃ nāma okāse ayaṃ rukkho idaṃ asubhanimitta’’nti sallakkhetabbaṃ. Sace gaccho hoti, sopi ‘‘sindivā karamando vā kaṇavīro vā kuraṇḍako vā ucco vā nīco vā khuddako vā mahanto vā’’ti vavatthapetabbo. Tato ‘‘imasmiṃ nāma okāse ayaṃ gaccho idaṃ asubhanimitta’’nti sallakkhetabbaṃ. Sace latā hoti, sāpi ‘‘lābu vā kumbhaṇḍī vā sāmā vā kāḷavalli vā pūtilatā vā’’ti vavatthapetabbā. Tato ‘‘imasmiṃ nāma okāse ayaṃ latā idaṃ asubhanimittaṃ, idaṃ asubhanimittaṃ ayaṃ latā’’ti sallakkhetabbaṃ.
109已对照

一百零九、至于所说的「令与相俱,令与所缘俱」,那就包含在这里。因为一再辨定者,名为令与相俱;「这是岩石,这是不净相;这是不净相,这是岩石」——如是两两一再合在一起而辨定者,名为令与所缘俱。

109. Yaṃ pana vuttaṃ sanimittaṃ karoti sārammaṇaṃ karotīti, taṃ idheva antogadhaṃ. Punappunaṃ vavatthapento hi sanimittaṃ karoti nāma. Ayaṃ pāsāṇo idaṃ asubhanimittaṃ, idaṃ asubhanimittaṃ ayaṃ pāsāṇoti evaṃ dve dve samāsetvā samāsetvā vavatthapento sārammaṇaṃ karoti nāma.
已对照

如是令与相俱、令与所缘俱之后,由于说了「从自性之状辨定」,凡是它不与他共的、自身的自性之状,[即]膨胀相之状,应以它来作意。「肿胀的膨胀相」——应如是以自性、以自味辨定,此是其义。

Evaṃ sanimittaṃ sārammaṇañca katvā pana sabhāvabhāvato vavatthapetīti vuttattā yvāssa sabhāvabhāvo anaññasādhāraṇo attaniyo uddhumātakabhāvo, tena manasikātabbaṃ. Vaṇitaṃ uddhumātakanti evaṃ sabhāvena sarasena vavatthapetabbanti attho.
110缅 1.179已对照

一百一十、如是辨定之后,应以六种[方式]把取相:从颜色、从特征、从形状、从方位、从处所、从限定。怎样呢?那瑜伽者应从颜色辨定:「这是黑色者、或白色者、或黄褐皮肤者的身体。」从特征,则不辨定为女性特征或男性特征,而应辨定:「这是处于初年、或中年、或晚年者的身体。」从形状,应只依膨胀相的形状辨定:「这是它的头的形状,这是颈的形状,这是手的形状,这是腹的形状,这是脐的形状,这是腰的形状,这是大腿的形状,这是小腿的形状,这是足的形状。」从方位,则应辨定:「在这身体上有两个方位:脐以下是下方,以上是上方。」或者应辨定:「我站在这一方位,不净相在那一方位。」从处所,则应辨定:「手在这处所,足在这处所,头在这处所,中身在这处所。」或者应辨定:「我站在这处所,不净相在那处所。」从限定,应辨定:「这身体下以足底、上以发顶、横以皮为限定,在如是限定之处,充满的唯是三十二种尸秽。」或者应辨定:「这是它的手的限定,这是足的限定,这是头的限定,这是中身的限定。」或者,他把取多大的地方,就只应限定那么多:「这是这样的膨胀相。」然而,对男人而言女人的身体、对女人而言男人的身体是不许可的。在异性的身体上,所缘不现起,只成为[烦恼]躁动之缘。因为「即使已经腐坏的女人,也会占据男人的心而住」(《增支部》5.55),这是在《中部义注》中所说的。所以只应在同性的身体上如是以六种[方式]把取相。

110. Evaṃ vavatthapetvā vaṇṇatopi liṅgatopi saṇṭhānatopi disatopi okāsatopi paricchedatopīti chabbidhena nimittaṃ gahetabbaṃ. Kathaṃ? Tena hi yoginā idaṃ sarīraṃ kāḷassa vā odātassa vā maṅguracchavino vāti vaṇṇato vavatthapetabbaṃ. Liṅgato pana itthiliṅgaṃ vā purisaliṅgaṃ vāti avavatthapetvā paṭhamavaye vā majjhimavaye vā pacchimavaye vā ṭhitassa idaṃ sarīranti vavatthapetabbaṃ. Saṇṭhānato uddhumātakassa saṇṭhānavaseneva idamassa sīsasaṇṭhānaṃ, idaṃ gīvāsaṇṭhānaṃ, idaṃ hatthasaṇṭhānaṃ, idaṃ udarasaṇṭhānaṃ, idaṃ nābhisaṇṭhānaṃ, idaṃ kaṭisaṇṭhānaṃ, idaṃ ūrusaṇṭhānaṃ, idaṃ jaṅghāsaṇṭhānaṃ, idaṃ pādasaṇṭhānanti vavatthapetabbaṃ. Disato pana imasmiṃ sarīre dve disā nābhiyā adho heṭṭhimadisā uddhaṃ uparimadisāti vavatthapetabbaṃ. Atha vā ahaṃ imissā disāya ṭhito asubhanimittaṃ imissāti vavatthapetabbaṃ. Okāsato pana imasmiṃ nāma okāse hatthā, imasmiṃ pādā, imasmiṃ sīsaṃ, imasmiṃ majjhimakāyo ṭhitoti vavatthapetabbaṃ. Atha vā ahaṃ imasmiṃ okāse ṭhito asubhanimittaṃ imasminti vavatthapetabbaṃ. Paricchedato idaṃ sarīraṃ adho pādatalena upari kesamatthakena tiriyaṃ tacena paricchinnaṃ, yathāparicchinne ca ṭhāne dvattiṃsakuṇapabharitamevāti vavatthapetabbaṃ. Atha vā ayamassa hatthaparicchedo, ayaṃ pādaparicchedo, ayaṃ sīsaparicchedo, ayaṃ majjhimakāyaparicchedoti vavatthapetabbaṃ. Yattakaṃ vā pana ṭhānaṃ gaṇhati, tattakameva idaṃ īdisaṃ uddhumātakanti paricchinditabbaṃ. Purisassa pana itthisarīraṃ itthiyā vā purisasarīraṃ na vaṭṭati. Visabhāge sarīre ārammaṇaṃ na upaṭṭhāti, vipphandanasseva paccayo hoti. ‘‘Ugghāṭitāpi hi itthī purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’’ti (a. ni. 5.55) majjhimaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tasmā sabhāgasarīreyeva evaṃ chabbidhena nimittaṃ gaṇhitabbaṃ.
111已对照

一百一十一、然而,凡是在过去诸佛座下曾习行业处、曾修持头陀支、曾遍察大种、曾摄持诸行、曾辨定名色、曾揭除众生想、曾作沙门法、曾熏习习气、曾修习修习、具种子、智殊胜、烦恼少的良家子,对他而言,就在一次次观看之处,似相便现起。若不如是现起,那么当他如是以六种[方式]把取相时,[似相]便现起。而对于连这样也不现起的人,他应再以关节、孔隙、凹处、凸处、周遍这五种[方式]把取相。

111. Yo pana purimabuddhānaṃ santike āsevitakammaṭṭhāno parihatadhutaṅgo parimadditamahābhūto pariggahitasaṅkhāro vavatthāpitanāmarūpo ugghāṭitasattasañño katasamaṇadhammo vāsitavāsano bhāvitabhāvano sabījo ñāṇuttaro appakileso kulaputto, tassa olokitolokitaṭṭhāneyeva paṭibhāganimittaṃ upaṭṭhāti. No ce evaṃ upaṭṭhāti, athevaṃ chabbidhena nimittaṃ gaṇhato upaṭṭhāti. Yassa pana evampi na upaṭṭhāti, tena sandhito vivarato ninnato thalato samantatoti punapi pañcavidhena nimittaṃ gahetabbaṃ.
112缅 1.180已对照

一百一十二、此中,「从关节」者:即从一百八十个关节。但在膨胀相上,怎能辨定一百八十个关节呢?所以,他应依十四大关节,如是从关节辨定:右手三个关节,左手三个关节,右足三个关节,左足三个关节,一个颈关节,一个腰关节。「从孔隙」者:所谓孔隙,即手间、足间、腹中、耳孔,应如是从孔隙辨定。眼睛的闭合状态或张开状态、口的闭合状态或张开状态,也应辨定。「从凹处」者:身体上凹陷之处——或眼窝、或口内、或喉窝——应辨定它。或者应辨定:「我站在凹处,身体在凸处。」「从凸处」者:身体上凸起之处——或膝、或胸、或额——应辨定它。或者应辨定:「我站在凸处,身体在凹处。」「从周遍」者:应周遍地辨定整个身体。在全身运行智,凡显明而现起之处,就应在那里安置心:「膨胀相,膨胀相。」若这样也不现起,[那么]以腹为终的[上身]格外膨胀,应在那里安置心:「膨胀相,膨胀相。」

112. Tattha sandhitoti asītisatasandhito. Uddhumātake pana kathaṃ asītisatasandhayo vavatthapessati. Tasmānena tayo dakkhiṇahatthasandhī, tayo vāmahatthasandhī, tayo dakkhiṇapādasandhī, tayo vāmapādasandhī, eko gīvasandhi, eko kaṭisandhīti evaṃ cuddasamahāsandhivasena sandhito vavatthapetabbaṃ. Vivaratoti vivaraṃ nāma hatthantaraṃ pādantaraṃ udarantaraṃ kaṇṇantaranti evaṃ vivarato vavatthapetabbaṃ. Akkhīnampi nimmīlitabhāvo vā ummīlitabhāvo vā mukhassa ca pihitabhāvo vā vivaṭabhāvo vā vavatthapetabbo. Ninnatoti yaṃ sarīre ninnaṭṭhānaṃ akkhikūpo vā antomukhaṃ vā galavāṭako vā, taṃ vavatthapetabbaṃ. Atha vā ahaṃ ninne ṭhito sarīraṃ unnateti vavatthapetabbaṃ. Thalatoti yaṃ sarīre unnataṭṭhānaṃ jaṇṇukaṃ vā uro vā nalāṭaṃ vā, taṃ vavatthapetabbaṃ. Atha vā ahaṃ thale ṭhito sarīraṃ ninneti vavatthapetabbaṃ. Samantatoti sabbaṃ sarīraṃ samantato vavatthapetabbaṃ. Sakalasarīre ñāṇaṃ cāretvā yaṃ ṭhānaṃ vibhūtaṃ hutvā upaṭṭhāti, tattha ‘‘uddhumātakaṃ uddhumātaka’’nti cittaṃ ṭhapetabbaṃ. Sace evampi na upaṭṭhāti, udarapariyosānaṃ atirekaṃ uddhumātakaṃ hoti, tattha ‘‘uddhumātakaṃ uddhumātaka’’nti cittaṃ ṭhapetabbaṃ.
113已对照

一百一十三、现在,在「他把那相善加把取」等语中,这是抉择论——

113. Idāni ‘‘so taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karotī’’tiādīsu ayaṃ vinicchayakathā –
已对照

那瑜伽者应在那身体上依所说的把取相的方式,好好地把取相。应令念善现起而转向。如是一再地做,应好好地忆持与辨定。应站或坐在离身体不太远、不太近之处,睁眼观看而把取相。「膨胀相可厌,膨胀相可厌」——应睁眼观看一百次、一千次,应闭眼转向。对如是一再地做的人,取相便被善加把取。何时是善加把取呢?当睁眼观看时与闭眼转向时,[它]以同样的[样子]进入视野,那时名为善加把取。

Tena yoginā tasmiṃ sarīre yathāvuttanimittaggāhavasena suṭṭhu nimittaṃ gaṇhitabbaṃ. Satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā āvajjitabbaṃ. Evaṃ punappunaṃ karontena sādhukaṃ upadhāretabbañceva vavatthapetabbañca. Sarīrato nātidūre nāccāsanne padese ṭhitena vā nisinnena vā cakkhuṃ ummīletvā oloketvā nimittaṃ gaṇhitabbaṃ. ‘‘Uddhumātakapaṭikkūlaṃ uddhumātakapaṭikkūla’’nti satakkhattuṃ sahassakkhattuṃ ummīletvā oloketabbaṃ, nimmīletvā āvajjitabbaṃ. Evaṃ punappunaṃ karontassa uggahanimittaṃ suggahitaṃ hoti. Kadā suggahitaṃ hoti? Yadā ummīletvā olokentassa nimmīletvā āvajjentassa ca ekasadisaṃ hutvā āpāthamāgacchati, tadā suggahitaṃ nāma hoti.
缅 1.181已对照

他如是把那相善加把取、善加忆持、善加辨定之后,若不能就在那里达到修习的终结,那么他应依来时所说的方式,独自而无伴,正作意着同一业处,令念善现起,诸根内摄,意不外驰,只回到自己的坐卧处去。

So taṃ nimittaṃ evaṃ suggahitaṃ katvā sūpadhāritaṃ upadhāretvā suvavatthitaṃ vavatthapetvā sace tattheva bhāvanāpariyosānaṃ pattuṃ na sakkoti, athānena āgamanakāle vuttanayeneva ekakena adutiyena tadeva kammaṭṭhānaṃ manasikarontena sūpaṭṭhitaṃ satiṃ katvā antogatehi indriyehi abahigatena mānasena attano senāsanameva gantabbaṃ.
已对照

而从冢间出来之时,就应辨定回来之路:「我从哪条路出来,这条路是朝东方去,还是朝西、北、南方去,还是朝四隅去。又:在此处它向左去,在此处向右;在此处有岩石,在此处有蚁丘,在此处有树,在此处有灌丛,在此处有藤蔓。」如是辨定回来之路,回来之后,经行时也应决意于与彼相应的经行处——应在朝向不净相方位的地面上经行,此是其义;坐时也应只敷设与彼相应的座位。但若在那方位有坑、或悬崖、或树、或篱笆、或泥泞,不能在朝向那方位的地面上经行,座位也由于无空处而不能敷设,那么即使不看那方位,也应在适合空处之地经行与坐;但心应只朝向那方位。

Susānā nikkhamanteneva ca āgamanamaggo vavatthapetabbo, yena maggena nikkhantosmi, ayaṃ maggo pācīnadisābhimukho vā gacchati, pacchimauttaradakkhiṇadisābhimukho vā gacchati, vidisābhimukho vā gacchati. Imasmiṃ pana ṭhāne vāmato gacchati, imasmiṃ dakkhiṇato, imasmiṃ cassa ṭhāne pāsāṇo, imasmiṃ vammiko, imasmiṃ rukkho, imasmiṃ gaccho, imasmiṃ latāti evaṃ āgamanamaggaṃ vavatthapetvā āgatena caṅkamantenāpi tabbhāgiyova caṅkamo adhiṭṭhātabbo, asubhanimittadisābhimukhe bhūmippadese caṅkamitabbanti attho. Nisīdantena āsanampi tabbhāgiyameva paññapetabbaṃ. Sace pana tassaṃ disāyaṃ sobbho vā papāto vā rukkho vā vati vā kalalaṃ vā hoti, na sakkā taṃdisābhimukhe bhūmippadese caṅkamituṃ, āsanampi anokāsattā na sakkā paññapetuṃ. Taṃ disaṃ anapalokentenāpi okāsānurūpe ṭhāne caṅkamitabbañceva nisīditabbañca. Cittaṃ pana taṃdisābhimukhaṃyeva kātabbaṃ.
114缅 1.182已对照

一百一十四、现在,对于「周围诸相的辨识有何目的」等问题的「以不迷乱为目的」等解答,这是[其]意趣。凡有人在非时前往膨胀相之相所在之处,作了周围诸相的辨识,为了把取相而睁眼观看时,那死尸就好像站了起来、好像扑压过来、好像追赶[他]一般现起,他见到那丑恶、可怖的所缘,便心散乱,如同发狂者一般,陷入怖畏、惊愕、身毛竖立。因为在圣典所分别的三十八种所缘中,没有其他如此可怖的所缘。因为在这一业处中,有所谓的禅那退失者。为什么呢?因为业处极其可怖。所以那瑜伽者应稳住[自己],令念善现起,[思惟:]死尸站起来追赶[人],这样的事是没有的。因为他[应如是思惟]:「若立在它近旁的岩石或藤蔓会来,那么尸体也会来;然而,正如那岩石或藤蔓不来,尸体也不来。你的这种现起的样子是想所生、由想而起的;今天你的业处已经现起了,比丘,不要怕。」如是除去惊恐,生起欢笑,应令心在那相上运行。如是便证得殊胜。这正是就此而说的:「周围诸相的辨识以不迷乱为目的。」

114. Idāni ‘‘samantā nimittupalakkhaṇā kimatthiyā’’tiādipañhānaṃ ‘‘asammohatthā’’tiādivissajjane ayaṃ adhippāyo. Yassa hi avelāyaṃ uddhumātakanimittaṭṭhānaṃ gantvā samantā nimittupalakkhaṇaṃ katvā nimittaggahaṇatthaṃ cakkhuṃ ummīletvā olokentasseva taṃ matasarīraṃ uṭṭhahitvā ṭhitaṃ viya ajjhottharamānaṃ viya anubandhamānaṃ viya ca hutvā upaṭṭhāti, so taṃ bībhacchaṃ bheravārammaṇaṃ disvā vikkhittacitto ummattako viya hoti, bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ pāpuṇāti. Pāḷiyaṃ hi vibhattaaṭṭhatiṃsārammaṇesu aññaṃ evarūpaṃ bheravārammaṇaṃ nāma natthi. Imasmiṃ hi kammaṭṭhāne jhānavibbhantako nāma hoti. Kasmā? Atibheravattā kammaṭṭhānassa. Tasmā tena yoginā santhambhetvā satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā matasarīraṃ uṭṭhahitvā anubandhanakaṃ nāma natthi. Sace hi so ‘‘etassa samīpe ṭhito pāsāṇo vā latā vā āgaccheyya, sarīrampi āgaccheyya. Yathā pana so pāsāṇo vā latā vā nāgacchati, evaṃ sarīrampi nāgacchati. Ayaṃ pana tuyhaṃ upaṭṭhānākāro saññajo saññāsambhavo, kammaṭṭhānaṃ te ajja upaṭṭhitaṃ, mā bhāyi bhikkhū’’ti tāsaṃ vinodetvā hāsaṃ uppādetvā tasmiṃ nimitte cittaṃ sañcarāpetabbaṃ. Evaṃ visesamadhigacchati. Idametaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘samantā nimittupalakkhaṇā asammohatthā’’ti.
已对照

而成就以十一种[方式]把取相者,便系缚业处。因为对他而言,以睁眼观看为缘,取相生起;令意在它上面运行时,似相生起;在那里令意运行时,便达到安止;住于安止、增长观,便作证阿罗汉果。因此说:「以十一种[方式]把取相以系缚为目的。」

Ekādasavidhena pana nimittaggāhaṃ sampādento kammaṭṭhānaṃ upanibandhati. Tassa hi cakkhūni ummīletvā olokanapaccayā uggahanimittaṃ uppajjati. Tasmiṃ mānasaṃ cārentassa paṭibhāganimittaṃ uppajjati. Tattha mānasaṃ cārento appanaṃ pāpuṇāti. Appanāyaṃ ṭhatvā vipassanaṃ vaḍḍhento arahattaṃ sacchikaroti. Tena vuttaṃ ‘‘ekādasavidhena nimittaggāho upanibandhanattho’’ti.
115缅 1.183已对照

一百一十五、「来去之道的省察以令路径正行为目的」——此中,所说的去时之道与来时之道的省察,是以令业处的路径正行为目的,此是其义。因为若这比丘取了业处回来时,在途中有人问日子:「尊者,今天是第几[日]?」或问问题,或作亲厚[的问候],[他]想着「我是修业处者」而默然走过是不许可的。日子应说,问题应答;若不知道,应说「我不知道」;应作如法的亲厚。他如是做时,所学取的幼嫩之相便消失。即使它消失,被问日子时也仍应说;不知道问题者应说「我不知道」;知道者讲说一部分也是许可的;亲厚也应作。而见到客来的比丘,务必作对客来者的亲厚。其余的塔院义务、菩提院义务、布萨堂义务、食堂义务、浴室义务、对阿阇梨的义务、对戒师的义务、对客来者的义务、对远行者的义务等一切犍度[所说]的义务,也务必圆满。他圆满这些时,那幼嫩之相也会消失;即使他想「我再去把取相」而欲前往,也由于[冢间]为非人或猛兽所盘踞,连冢间也去不成,或者相已隐没。因为膨胀相只停留一两天,便转成青瘀相等状态。在一切业处中,没有一种业处像它这样难得。所以,相如是消失时,那比丘应坐在夜住处或昼住处,[如是]省察来去之道:「我从名为此的门出寺,走上朝某方位的路,在某处向左取道,在某处向右;那[路]上某处有岩石,某处有蚁丘、树、灌丛、藤蔓中的某一样。我沿那条路前往,在名为某的地方看见了不净。在那里朝着某方位站立,如是如是辨识了周围诸相,如是学取了不净相,从某方位出了冢间,沿着如此这般的路,一边做这做那,回来而坐在这里。」——直到结跏趺而坐之处为止。他如是省察时,那相便明显,如同放在面前一般现起;业处便以先前的样子走上路径。因此说:「来去之道的省察以令路径正行为目的。」

115. Gatāgatamaggapaccavekkhaṇā vīthisampaṭipādanatthāti ettha pana yā gatamaggassa ca āgatamaggassa ca paccavekkhaṇā vuttā, sā kammaṭṭhānavīthiyā sampaṭipādanatthāti attho. Sace hi imaṃ bhikkhuṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā āgacchantaṃ antarāmagge keci ajja, bhante, katimīti divasaṃ vā pucchanti, pañhaṃ vā pucchanti, paṭisanthāraṃ vā karonti, ahaṃ kammaṭṭhānikoti tuṇhībhūtena gantuṃ na vaṭṭati. Divaso kathetabbo, pañho vissajjetabbo. Sace na jānāti, na jānāmīti vattabbaṃ. Dhammiko paṭisanthāro kātabbo. Tassevaṃ karontassa uggahitaṃ taruṇanimittaṃ nassati. Tasmiṃ nassantepi divasaṃ puṭṭhena kathetabbameva. Pañhaṃ ajānantena na jānāmīti vattabbaṃ. Jānantena ekadesena kathetumpi vaṭṭati, paṭisanthāropi kātabbo. Āgantukaṃ pana bhikkhuṃ disvā āgantukapaṭisanthāro kātabbova. Avasesānipi cetiyaṅgaṇavattabodhiyaṅgaṇavattauposathāgāravattabhojanasālājantāgharaācariyupajjhāyaāgantukagamikavattādīni sabbāni khandhakavattāni pūretabbāneva. Tassa tāni pūrentassāpi taṃ taruṇanimittaṃ nassati, puna gantvā nimittaṃ gaṇhissāmīti gantukāmassāpi amanussehi vā vāḷamigehi vā adhiṭṭhitattā susānampi gantuṃ na sakkā hoti, nimittaṃ vā antaradhāyati. Uddhumātakaṃ hi ekameva vā dve vā divase ṭhatvā vinīlakādibhāvaṃ gacchati. Sabbakammaṭṭhānesu etena samaṃ dullabhaṃ kammaṭṭhānaṃ nāma natthi. Tasmā evaṃ naṭṭhe nimitte tena bhikkhunā rattiṭṭhāne vā divāṭhāne vā nisīditvā ahaṃ iminā nāma dvārena vihārā nikkhamitvā asukadisābhimukhaṃ maggaṃ paṭipajjitvā asukasmiṃ nāma ṭhāne vāmaṃ gaṇhi, asukasmiṃ dakkhiṇaṃ. Tassa asukasmiṃ ṭhāne pāsāṇo, asukasmiṃ vammikarukkhagacchalatānamaññataraṃ. Sohaṃ tena maggena gantvā asukasmiṃ nāma ṭhāne asubhaṃ addasaṃ. Tattha asukadisābhimukho ṭhatvā evañcevañca samantā nimittāni sallakkhetvā evaṃ asubhanimittaṃ uggahetvā asukadisāya susānato nikkhamitvā evarūpena nāma maggena idañcidañca karonto āgantvā idha nisinnoti evaṃ yāva pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinnaṭṭhānaṃ, tāva gatāgatamaggo paccavekkhitabbo. Tassevaṃ paccavekkhato taṃ nimittaṃ pākaṭaṃ hoti, purato nikkhittaṃ viya upaṭṭhāti. Kammaṭṭhānaṃ purimākāreneva vīthiṃ paṭipajjati. Tena vuttaṃ ‘‘gatāgatamaggapaccavekkhaṇā vīthisampaṭipādanatthā’’ti.
116已对照

一百一十六、现在,「他见功德利益,作宝想,生起敬重,心怀珍爱,把心系缚于那所缘」——此中,[他]应如是成为见功德利益者:令意在膨胀相的可厌上运行,生起禅,增长以禅为近因的观:「我必定以这行道从老死中解脱。」

116. Idāni ānisaṃsadassāvī ratanasaññī hutvā cittīkāraṃ upaṭṭhapetvā sampiyāyamāno tasmiṃ ārammaṇe cittaṃ upanibandhatīti ettha uddhumātakapaṭikkūle mānasaṃ cāretvā jhānaṃ nibbattetvā jhānapadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhento ‘‘addhā imāya paṭipadāya jarāmaraṇamhā parimuccissāmī’’ti evaṃ ānisaṃsadassāvinā bhavitabbaṃ.
已对照

犹如穷人得到贵重的摩尼宝,[想]「我真是得到了难得之物」,便对它作宝想,生起尊重,以广大的爱珍爱而守护它;同样地,[他想]:「我得到了这难得的业处,犹如穷人[得到]贵重的摩尼宝。因为修四界业处者摄持自己的四大种,修入出息业处者摄持自己的鼻端之风,修遍业处者作了遍之后随意修习——如是其余的业处都是易得的。『而这只停留一两天,此后便到达青瘀相等状态』——没有比这更难得的了。」[如是]对它作宝想,生起敬重,心怀珍爱而守护那相。在夜住处与昼住处,都应在那里一再把心系缚于「膨胀相可厌,膨胀相可厌」;应一再转向、作意那相;应令它为思所击、为寻所击。

Yathā pana duggato puriso mahagghaṃ maṇiratanaṃ labhitvā dullabhaṃ vata me laddhanti tasmiṃ ratanasaññī hutvā gāravaṃ janetvā vipulena pemena sampiyāyamāno taṃ rakkheyya, evameva ‘‘dullabhaṃ me idaṃ kammaṭṭhānaṃ laddhaṃ duggatassa mahagghamaṇiratanasadisaṃ. Catudhātukammaṭṭhāniko hi attano cattāro mahābhūte pariggaṇhāti, ānāpānakammaṭṭhāniko attano nāsikavātaṃ pariggaṇhāti, kasiṇakammaṭṭhāniko kasiṇaṃ katvā yathāsukhaṃ bhāveti, evaṃ itarāni kammaṭṭhānāni sulabhāni. ‘Idaṃ pana ekameva vā dve vā divase tiṭṭhati, tato paraṃ vinīlakādibhāvaṃ pāpuṇātī’ti natthi ito dullabhatara’’nti tasmiṃ ratanasaññinā hutvā cittīkāraṃ upaṭṭhapetvā sampiyāyamānena taṃ nimittaṃ rakkhitabbaṃ. Rattiṭṭhāne ca divāṭhāne ca ‘‘uddhumātakapaṭikkūlaṃ uddhumātakapaṭikkūla’’nti tattha punappunaṃ cittaṃ upanibandhitabbaṃ. Punappunaṃ taṃ nimittaṃ āvajjitabbaṃ, manasikātabbaṃ. Takkāhataṃ vitakkāhataṃ kātabbaṃ.
117缅 1.184已对照

一百一十七、他如是做时,似相便生起。此中,这是两种相的差别:取相现起为丑陋、丑恶、可怖之相;而似相则如同随意吃饱后躺卧着的、大小肢体粗壮的人。就在获得似相的同时,由于不作意外在的诸欲,欲欲便依镇伏而被舍断;正由于随贪的舍断,瞋恚也被舍断,犹如由于血的舍断而脓[被舍断]一般。同样,由于发起精进,昏沉睡眠[被舍断];由于勤修能令无悔恨的寂静诸法,掉举追悔[被舍断];由于所证得的殊胜已现见,对行道的教示者导师、对行道、对行道之果的疑被舍断——如是五盖被舍断。而就在那相上,以将心安置[于所缘]为相的寻、成办随摩相之作用的伺、以获得所证得之殊胜为缘的喜、由于意有喜者生起轻安而有的轻安、以它为因的乐、由于有乐者生起心之定而以乐为因的一境性——如是诸禅支显现。如是,作为初禅之影像的近行禅也就在那一刹那生起。从此以后,直到初禅的安止与得自在为止,一切都应依地遍中所说的方式而知。

117. Tassevaṃ karoto paṭibhāganimittaṃ uppajjati. Tatridaṃ nimittadvayassa nānākaraṇaṃ, uggahanimittaṃ virūpaṃ bībhacchaṃ bheravadassanaṃ hutvā upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ pana yāvadatthaṃ bhuñjitvā nipanno thūlaṅgapaccaṅgapuriso viya. Tassa paṭibhāganimittapaṭilābhasamakālameva bahiddhā kāmānaṃ amanasikārā vikkhambhanavasena kāmacchando pahīyati. Anunayappahāneneva cassa lohitappahānena pubbo viya byāpādopi pahīyati. Tathā āraddhavīriyatāya thinamiddhaṃ, avippaṭisārakarasantadhammānuyogavasena uddhaccakukkuccaṃ, adhigatavisesassa paccakkhatāya paṭipattidesake satthari paṭipattiyaṃ paṭipattiphale ca vicikicchā pahīyatīti pañca nīvaraṇāni pahīyanti. Tasmiññeva ca nimitte cetaso abhiniropanalakkhaṇo vitakko, nimittānumajjanakiccaṃ sādhayamāno vicāro, paṭiladdhavisesādhigamapaccayā pīti, pītimanassa passaddhisambhavato passaddhi, tannimittaṃ sukhaṃ, sukhitassa cittasamādhisambhavato sukhanimittā ekaggatā cāti jhānaṅgāni pātubhavanti. Evamassa paṭhamajjhānapaṭibimbabhūtaṃ upacārajjhānampi taṅkhaṇaññeva nibbattati. Ito paraṃ yāva paṭhamajjhānassa appanā ceva vasippatti ca, tāva sabbaṃ pathavīkasiṇe vuttanayeneva veditabbaṃ.
已对照

青瘀相等业处

Vinīlakādikammaṭṭhānāni
118已对照

一百一十八、而在此后的青瘀相等中,凡以「学取膨胀相之不净相者,独自而无伴地前往,以已现起……的念」等方式、以前往为首而说的准则,那一切都应如是依各各[不净],在各处只把「膨胀相」一词换掉——「学取青瘀相之不净相者」「学取脓烂相之不净相者」——依所说的方式,连同抉择与意趣而知。

118. Ito paresu pana vinīlakādīsupi yaṃ taṃ ‘‘uddhumātakaṃ asubhanimittaṃ uggaṇhanto eko adutiyo gacchati upaṭṭhitāya satiyā’’tiādinā nayena gamanaṃ ādiṃ katvā lakkhaṇaṃ vuttaṃ, taṃ sabbaṃ ‘‘vinīlakaṃ asubhanimittaṃ uggaṇhanto, vipubbakaṃ asubhanimittaṃ uggaṇhanto’’ti evaṃ tassa tassa vasena tattha tattha uddhumātakapadamattaṃ parivattetvā vuttanayeneva savinicchayādhippāyaṃ veditabbaṃ.
已对照

而这是差别:在青瘀相上,应转起「青瘀相可厌,青瘀相可厌」的作意。此处,取相现起为斑驳之色;而似相则依偏盛[的颜色]而现起。

Ayaṃ pana viseso – vinīlake ‘‘vinīlakapaṭikkūlaṃ vinīlakapaṭikkūla’’nti manasikāro pavattetabbo. Uggahanimittañcettha kabarakabaravaṇṇaṃ hutvā upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ pana ussadavasena upaṭṭhāti.
已对照

在脓烂相上,应转起「脓烂相可厌,脓烂相可厌」的作意。而此处的取相现起为如同在流淌;似相则现起为不动、静止。

Vipubbake ‘‘vipubbakapaṭikkūlaṃ vipubbakapaṭikkūla’’nti manasikāro pavattetabbo. Uggahanimittaṃ panettha paggharantamiva upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ niccalaṃ sannisinnaṃ hutvā upaṭṭhāti.
缅 1.185已对照

断坏相可在战场、或盗贼[出没]的林中、或冢间、或国王令人斩断盗贼之处得到;或者在林野中被狮子、虎所断之人的地方得到。所以,前往那样的地方之后,若[断块]虽落在不同方位,也能以一次转向进入视野,这样就好。若不进入,就不应亲手触碰它。因为触碰者会生起亲信[而不再厌恶]。所以应令园民、或沙弥、或其他任何人把它放在一处。若得不到[人],应以拐杖或小棍拨近,使[两段]相隔一指。如是拨近之后,应转起「断坏相可厌,断坏相可厌」的作意。此处,取相现起为如同中间有裂口;而似相则现起为完整。

Vicchiddakaṃ yuddhamaṇḍale vā corāṭaviyaṃ vā susāne vā yattha rājāno core chindāpenti. Araññe vā pana sīhabyagghehi chinnapurisaṭṭhāne labbhati. Tasmā tathārūpaṃ ṭhānaṃ gantvā sace nānādisāyaṃ patitampi ekāvajjanena āpāthamāgacchati iccetaṃ kusalaṃ. No ce āgacchati, sayaṃ hatthena na parāmasitabbaṃ. Parāmasanto hi vissāsaṃ āpajjati. Tasmā ārāmikena vā samaṇuddesena vā aññena vā kenaci ekaṭṭhāne kāretabbaṃ. Alabhantena kattarayaṭṭhiyā vā daṇḍakena vā ekaṅgulantaraṃ katvā upanāmetabbaṃ. Evaṃ upanāmetvā ‘‘vicchiddakapaṭikkūlaṃ vicchiddakapaṭikkūla’’nti manasikāro pavattetabbo. Tattha uggahanimittaṃ majjhe chiddaṃ viya upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ pana paripuṇṇaṃ hutvā upaṭṭhāti.
已对照

在食残相上,应转起「食残相可厌,食残相可厌」的作意。而此处的取相现起为与到处被啮食的样子相同;似相则现起为完整。

Vikkhāyitake vikkhāyitakapaṭikkūlaṃ vikkhāyitakapaṭikkūlanti manasikāro pavattetabbo. Uggahanimittaṃ panettha tahiṃ tahiṃ khāyitasadisameva upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ paripuṇṇaṃva hutvā upaṭṭhāti.
已对照

散乱相也应依断坏相所说的方式,令人[把散块]各相隔一指,或自己[拨]成,然后转起「散乱相可厌,散乱相可厌」的作意。此处,取相现起为间隙显著;而似相则现起为完整。

Vikkhittakampi vicchiddake vuttanayeneva aṅgulaṅgulantaraṃ kāretvā vā katvā vā ‘‘vikkhittakapaṭikkūlaṃ vikkhittakapaṭikkūla’’nti manasikāro pavattetabbo. Ettha uggahanimittaṃ pākaṭantaraṃ hutvā upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ pana paripuṇṇaṃva hutvā upaṭṭhāti.
已对照

斩斫离散相也只在断坏相所说那样的地方得到。所以前往那里之后,依所说的方式,令人[把散块]各相隔一指,或自己[拨]成,然后转起「斩斫离散相可厌,斩斫离散相可厌」的作意。而此处的取相如同可见的伤口;似相则现起为完整。

Hatavikkhittakampi vicchiddake vuttappakāresuyeva ṭhānesu labbhati. Tasmā tattha gantvā vuttanayeneva aṅgulaṅgulantaraṃ kāretvā vā katvā vā ‘‘hatavikkhittakapaṭikkūlaṃ hatavikkhittakapaṭikkūla’’nti manasikāro pavattetabbo. Uggahanimittaṃ panettha paññāyamānaṃ pahāramukhaṃ viya hoti. Paṭibhāganimittaṃ paripuṇṇameva hutvā upaṭṭhāti.
已对照

血涂相可在战场等处,在受了击伤者的[伤口]、或手足等被砍断时[的断处]、或破裂的疖疮脓疱等之口,[血]流溢之时得到。所以见到它之后,应转起「血涂相可厌,血涂相可厌」的作意。此处,取相以被风吹动的红旗那样飘动的样子现起;而似相则现起为静止。

Lohitakaṃ yuddhamaṇḍalādīsu laddhappahārānaṃ hatthapādādīsu vā chinnesu bhinnagaṇḍapīḷakādīnaṃ vā mukhato paggharamānakāle labbhati. Tasmā taṃ disvā ‘‘lohitakapaṭikkūlaṃ lohitakapaṭikkūla’’nti manasikāro pavattetabbo. Ettha uggahanimittaṃ vātappahatā viya rattapaṭākā calamānākāraṃ upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ pana sannisinnaṃ hutvā upaṭṭhāti.
缅 1.186已对照

虫聚相在两三天之后,从尸体的九个疮口流出虫堆之时出现。此外,它也有恰如狗、豺、人、牛、水牛、象、马、蟒等身体那么大,如同一堆稻米饭那样停在那里。在其中任何一处,都应转起「虫聚相可厌,虫聚相可厌」的作意。因为常乞食小帝须长老就是在迦罗长池里面的象尸上现起了相。而此处的取相现起为如同在蠕动;似相则如同一团稻米饭那样现起为静止。

Puḷavakaṃ dvīhatīhaccayena kuṇapassa navahi vaṇamukhehi kimirāsipaggharaṇakāle hoti. Apica taṃ soṇasiṅgālamanussagomahiṃsahatthiassaajagarādīnaṃ sarīrappamāṇameva hutvā sālibhattarāsi viya tiṭṭhati. Tesu yattha katthaci ‘‘puḷavakapaṭikkūlaṃ puḷavakapaṭikkūla’’nti manasikāro pavattetabbo. Cūḷapiṇḍapātikatissattherassa hi kāḷadīghavāpiyā anto hatthikuṇape nimittaṃ upaṭṭhāsi. Uggahanimittaṃ panettha calamānaṃ viya upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ sālibhattapiṇḍo viya sannisinnaṃ hutvā upaṭṭhāti.
已对照

骸骨相,是以「犹如他看见被弃于墓地的尸体,[成为]骸骨连锁,有肉有血,为腱所连结」等(《中部》3.154)方式,依种种方式说的。此中,它弃置在哪里,就依前面的方式前往那里,依周围岩石等令与相俱、令与所缘俱,从自性之状辨识「这是骸骨相」,然后依颜色等十一种行相学取相。

Aṭṭhikaṃ ‘‘seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ aṭṭhisaṅkhalikaṃ samaṃsalohitaṃ nahārusambandha’’ntiādinā (ma. ni. 3.154) nayena nānappakārato vuttaṃ. Tattha yattha taṃ nikkhittaṃ hoti, tattha purimanayeneva gantvā samantā pāsāṇādīnaṃ vasena sanimittaṃ sārammaṇaṃ katvā idaṃ aṭṭhikanti sabhāvabhāvato upalakkhetvā vaṇṇādivasena ekādasahākārehi nimittaṃ uggahetabbaṃ.
119已对照

一百一十九、然而,若依颜色观看它为「白」,它不会[以可厌]现起,会与白遍混杂。所以应只依可厌而观看[它为]「骸骨相」。「特征」者:此处是手等的名称。所以应依手、足、头、胸、臂、腰、大腿、小腿,从特征辨定。而应依长、短、圆、方、小、大,从形状辨定。方位与处所正如所说的方式。应依各各骨的边际,从限定辨定之后,凡在此中明显现起的,就取那个而达到安止。而应依各各骨的凹陷之处与凸起之处,从凹处与从凸处辨定。也应依位置辨定:「我站在凹处,骨在凸处;我在凸处,骨在凹处。」而应依两骨相接合之处,从关节辨定。应只依诸骨的间隙,从孔隙辨定。而应在一切处运行智,从周遍辨定:「在此处是这骨。」即使这样相也不现起,应把心安置于额骨上。

119. Taṃ pana vaṇṇato setanti olokentassa na upaṭṭhāti, odātakasiṇasambhedo hoti. Tasmā aṭṭhikanti paṭikkūlavaseneva oloketabbaṃ. Liṅganti idha hatthādīnaṃ nāmaṃ. Tasmā hatthapādasīsaurabāhukaṭiūrujaṅghānaṃ vasena liṅgato vavatthapetabbaṃ. Dīgharassavaṭṭacaturassakhuddakamahantavasena pana saṇṭhānato vavatthapetabbaṃ. Disokāsā vuttanayā eva. Tassa tassa aṭṭhino pariyantavasena paricchedato vavatthapetvā yadevettha pākaṭaṃ hutvā upaṭṭhāti, taṃ gahetvā appanā pāpuṇitabbā. Tassa tassa aṭṭhino ninnaṭṭhānathalaṭṭhānavasena pana ninnato ca thalato ca vavatthapetabbaṃ. Padesavasenāpi ahaṃ ninne ṭhito, aṭṭhi thale, ahaṃ thale, aṭṭhi ninnetipi vavatthapetabbaṃ. Dvinnaṃ pana aṭṭhikānaṃ ghaṭitaghaṭitaṭṭhānavasena sandhito vavatthapetabbaṃ. Aṭṭhikānaṃyeva antaravasena vivarato vavatthapetabbaṃ. Sabbattheva pana ñāṇaṃ cāretvā imasmiṃ ṭhāne idamaṭṭhīti samantato vavatthapetabbaṃ. Evampi nimitte anupaṭṭhahante nalāṭaṭṭhimhi cittaṃ saṇṭhapetabbaṃ.
120缅 1.187已对照

一百二十、正如在此处,同样,这以十一种[方式]的把取相,在此前的虫聚相等中,也应依适合的[情形]察知。而这业处,在整副骸骨连锁上、在单一块骨上都能成就。所以,在其中任何一处以十一种[方式]学取相之后,应转起「骸骨相可厌,骸骨相可厌」的作意。此处[义注]说「取相与似相也是相同的」,那适合于单一块骨。而在骸骨连锁上,取相显现时有间隙之状,似相上有完整之状,[这才]合适。并且即使在单一块骨上,取相也应是丑恶、可畏的;似相则应是能生喜与喜悦的,因为能带来近行。

120. Yathā cettha, evaṃ idaṃ ekādasavidhena nimittaggahaṇaṃ ito purimesu puḷavakādīsupi yujjamānavasena sallakkhetabbaṃ. Idañca pana kammaṭṭhānaṃ sakalāyapi aṭṭhikasaṅkhalikāya ekasmimpi aṭṭhike sampajjati. Tasmā tesu yatthakatthaci ekādasavidhena nimittaṃ uggahetvā ‘‘aṭṭhikapaṭikkūlaṃ aṭṭhikapaṭikkūla’’nti manasikāro pavattetabbo. Idha uggahanimittampi paṭibhāganimittampi ekasadisameva hotīti vuttaṃ, taṃ ekasmiṃ aṭṭhike yuttaṃ. Aṭṭhikasaṅkhalikāya pana uggahanimitte paññāyamāne vivaratā. Paṭibhāganimitte paripuṇṇabhāvo yujjati. Ekaṭṭhikepi ca uggahanimittena bībhacchena bhayānakena bhavitabbaṃ. Paṭibhāganimittena pītisomanassajanakena, upacārāvahattā.
已对照

因为在这一处,诸义注中所说的,是留有余地而说的。正是如此,在那里虽然说了「在四梵住与十不净中没有似相。因为在梵住中,唯有破除界限才是相;而在十不净中,不起分别、唯见可厌之性时,那就名为相」,紧接着却又说了「此处相有两种:取相与似相。取相现起为丑陋、丑恶、可畏」等。所以,我们经过考察而说的,这才是此中合适的。

Imasmiṃ hi okāse yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ, taṃ dvāraṃ datvāva vuttaṃ. Tathā hi tattha ‘‘catūsu brahmavihāresu dasasu ca asubhesu paṭibhāganimittaṃ natthi. Brahmavihāresu hi sīmasambhedoyeva nimittaṃ. Dasasu ca asubhesu nibbikappaṃ katvā paṭikkūlabhāveyeva diṭṭhe nimittaṃ nāma hotī’’ti vatvāpi puna anantarameva ‘‘duvidhaṃ idha nimittaṃ uggahanimittaṃ paṭibhāganimittaṃ. Uggahanimittaṃ virūpaṃ bībhacchaṃ bhayānakaṃ hutvā upaṭṭhātī’’tiādi vuttaṃ. Tasmā yaṃ vicāretvā avocumha, idamevettha yuttaṃ.
已对照

此外,大帝须长老以仅观看齿骨,整个女人的身体便以骨聚之状现起等,在这里就是例证。

Apica mahātissattherassa dantaṭṭhikamattāvalokanena sakalitthisarīrassa aṭṭhisaṅghātabhāvena upaṭṭhānādīni cettha nidassanānīti.
已对照

如是,诸不净——功德清净、名声为千眼者所赞颂的

Iti asubhāni subhaguṇo, dasasatalocanena thutakitti;
已对照

十力者所说、各为一种禅之因的那些[不净],

Yāni avoca dasabalo, ekekajjhānahetunīti.
已对照

如是了知了它们,以及它们的这修习方法之后,

Evaṃ tāni ca tesañca, bhāvanānayamimaṃ viditvāna;
已对照

关于它们,这杂论也应进一步了知。

Tesveva ayaṃ bhiyyo, pakiṇṇakakathāpi viññeyyā.
已对照

杂论

Pakiṇṇakakathā
121已对照

一百二十一、在这些[不净]中,于任何一种得禅者,由于贪已善被镇伏,犹如离贪者一般,行止不再贪婪。虽然如此,所说的这不净的分类,应知是依身体到达[各种]自性、以及依贪行者的区别[而说的]。因为死尸变成可厌时,或到达膨胀相的自性,或到达青瘀相等中某一种的自性。如是,能得到怎样的[死尸],就应在怎样的[死尸]上如是把取相:「膨胀相可厌」「青瘀相可厌」——应知是依身体到达[各种]自性而说十种不净的分类。

121. Etesu hi yattha katthaci adhigatajjhāno suvikkhambhitarāgattā vītarāgo viya nilloluppacāro hoti. Evaṃ santepi yvāyaṃ asubhappabhedo vutto, so sarīrasabhāvappattivasena ca rāgacaritabhedavasena cāti veditabbo. Chavasarīraṃ hi paṭikkūlabhāvaṃ āpajjamānaṃ uddhumātakasabhāvappattaṃ vā siyā, vinīlakādīnaṃ vā aññatarasabhāvappattaṃ. Iti yādisaṃ yādisaṃ sakkā hoti laddhuṃ, tādise tādise uddhumātakapaṭikkūlaṃ vinīlakapaṭikkūlanti evaṃ nimittaṃ gaṇhitabbamevāti sarīrasabhāvappattivasena dasadhā asubhappabhedo vuttoti veditabbo.
缅 1.188已对照

而此中特别地:膨胀相由于显示身体形状的失坏,适宜于贪著形状者;青瘀相由于显示肤色的失坏,适宜于贪著身体颜色者;脓烂相由于显示与身之疮相连的恶臭之状,适宜于贪著以花鬘、香等所引起的身体香气者;断坏相由于显示内部空洞之状,适宜于贪著身体坚实之状者;食残相由于显示肌肉丰满之成就的毁坏,适宜于贪著乳房等身体部位肌肉丰满者;散乱相由于显示大小肢体的散乱,适宜于贪著大小肢体之娇态者;斩斫离散相由于显示身体组合破坏的变异,适宜于贪著身体组合之完美者;血涂相由于显示被血涂抹的可厌之状,适宜于贪著装饰所生之美者;虫聚相由于显示身体为众多虫族所共有之状,适宜于对身体有我所之贪者;骸骨相由于显示身骨的可厌之状,适宜于贪著牙齿之美者——应知如是也依贪行者的区别而说十种不净的分类。

Visesato cettha uddhumātakaṃ sarīrasaṇṭhānavipattippakāsanato saṇṭhānarāgino sappāyaṃ. Vinīlakaṃ chavirāgavipattippakāsanato sarīravaṇṇarāgino sappāyaṃ. Vipubbakaṃ kāyavaṇapaṭibaddhassa duggandhabhāvassa pakāsanato mālāgandhādivasena samuṭṭhāpitasarīragandharāgino sappāyaṃ. Vicchiddakaṃ antosusirabhāvappakāsanato sarīre ghanabhāvarāgino sappāyaṃ. Vikkhāyitakaṃ maṃsupacayasampattivināsappakāsanato thanādīsu sarīrappadesesu maṃsupacayarāgino sappāyaṃ. Vikkhittakaṃ aṅgapaccaṅgānaṃ vikkhepappakāsanato aṅgapaccaṅgalīlārāgino sappāyaṃ. Hatavikkhittakaṃ sarīrasaṅghātabhedavikārappakāsanato sarīrasaṅghātasampattirāgino sappāyaṃ. Lohitakaṃ lohitamakkhitapaṭikkūlabhāvappakāsanato alaṅkārajanitasobharāgino sappāyaṃ. Puḷavakaṃ kāyassa anekakimikulasādhāraṇabhāvappakāsanato kāye mamattarāgino sappāyaṃ. Aṭṭhikaṃ sarīraṭṭhīnaṃ paṭikkūlabhāvappakāsanato dantasampattirāgino sappāyanti evaṃ rāgacaritabhedavasenāpi dasadhā asubhappabhedo vuttoti veditabbo.
已对照

然而,因为在这十种不净中,犹如在水流不定、流速湍急的河中,船唯以篙之力而停住,无篙便不能令[它]停住;同样,由于所缘羸弱,心唯以寻之力而成为一境而住,无寻便不能令[它]住立,所以此中唯有初禅,没有第二禅等。

Yasmā pana dasavidhepi etasmiṃ asubhe seyyathāpi nāma aparisaṇṭhitajalāya sīghasotāya nadiyā arittabaleneva nāvā tiṭṭhati, vinā arittena na sakkā ṭhapetuṃ, evameva dubbalattā ārammaṇassa vitakkabaleneva cittaṃ ekaggaṃ hutvā tiṭṭhati, vinā vitakkena na sakkā ṭhapetuṃ, tasmā paṭhamajjhānamevettha hoti, na dutiyādīni.
已对照

而在这可厌的所缘上,也由于见功德利益——「我必定以这行道从老死中解脱」——以及由于盖之热恼的舍断,喜与喜悦生起:犹如见「现在我将得到很多工钱」之功德利益的扫除[残]花者在粪堆上那样,又如病苦深重的病人在催吐、泻下起作用时那样。

Paṭikkūlepi ca etasmiṃ ārammaṇe ‘‘addhā imāya paṭipadāya jarāmaraṇamhā parimuccissāmī’’ti evamānisaṃsadassāvitāya ceva nīvaraṇasantāpappahānena ca pītisomanassaṃ uppajjati, ‘‘bahuṃ dāni vetanaṃ labhissāmī’’ti ānisaṃsadassāvino pupphachaḍḍakassa gūtharāsimhi viya, ussannabyādhidukkhassa rogino vamanavirecanappavattiyaṃ viya ca.
122缅 1.189已对照

一百二十二、而这十种不净,依相而言只是一种。因为这十种[不净]的相,唯是污秽、恶臭、令人厌恶、可厌之性。这[不净]依这相,不仅在死尸上,也在活着的身体上现起——犹如对见齿骨的住支提山的大帝须长老,又犹如对看着坐在象肩上的国王的僧护长老的侍者沙弥[那样]。因为正如死尸,活着的[身体]也同样唯是不净。然而此处,不净之相(asubhalakkhaṇa)由于被外来的装饰所覆盖,所以不显现。而从本性来说,这所谓的身体,是三百多块骨头的积聚,由一百八十个关节所连接,以九百条腱所缠缚,以九百块肉片所涂敷,以湿皮所包裹,以表皮所覆盖,大孔小孔,如同盛满脂肪的锅一般常常上溢下流,为虫群所栖居,是诸病之处,是诸苦法之所依,如同破裂的旧疮一般从九个疮口不断流溢。从它的两眼流出眼屎,从耳孔流出耳垢,从鼻孔流出鼻涕,从口中流出食物、胆汁、痰、血,从下面诸门流出大小便,从九万九千毛孔流出污秽的汗汁。青蝇等围绕着它。若不以齿木、洗脸、涂头、沐浴、着下衣、披上衣等照料它,就以生来的样子,头发粗乱蓬散,从村到村游行,那么国王与扫除[残]花者、旃陀罗等中的任何一人,由于身体的可厌性相同,[便]没有差别;如是,就污秽、恶臭、令人厌恶、可厌之性而言,国王的身体与旃陀罗的身体之间,没有所谓的差异。然而此处,[人们]以齿木、洗脸等擦去牙垢等,以种种衣服遮住羞处,以种种颜色的芳香涂料涂抹,以花与饰物等装饰,使[它]成为可取为「我」「我的」的样子。于是,由于被这外来的装饰所覆盖,不认识它如实自性的不净之相,男人们对女人、女人们对男人生起爱乐。然而就胜义而言,此中连微尘许值得贪染之处也没有。正是如此:在发、体毛、指甲、牙齿、唾液、鼻涕、大便、小便等中,哪怕只有一部分落在身体之外,众生连用手触碰也不愿意,感到苦恼、羞惭、厌恶。而此中凡是剩余的,那一一[部分]虽然同样可厌,[人们]被无明之黑暗所笼罩,被自爱之贪所染,却执取为「可欲的、可爱的、常的、乐的、我」。他们如是执取,便如同在林中见到甄叔迦树、把树上未落的花[执取]为「这是肉块」而徒劳受挫的老豺一样。所以——

犹如豺在林中,看见开了花的甄叔迦树,

[想]「我得到了一棵肉树」,便急速前往;

极其贪婪地咬着一朵朵落下的花,

[想]「这不是肉,在树上的那个才是肉」而执取。

同样,智者不应只把落下的部分执取为「不净」,

而应把在身体上的它也同样执取[为不净]。

因为把这身体取为净,沉迷于其中,

愚人们造作诸恶,不能从苦中解脱。

所以智者应观察,无论活人的或死人的,

这腐坏之身的自性——它是离于净性的。

因为这已被说过——

身体恶臭、污秽,是尸骸,犹如粪坑,

为成为眼者们所呵责,[却]是愚人所欢喜的身体。

以湿皮所覆盖,是有九门的大疮,

从四周流溢,污秽而带着腐臭。

若这身体的里面,翻到了外面,

必定要拿起棍子,驱赶乌鸦与狗。

所以,天生有才干的比丘,无论是活着的身体,

或是死尸,凡是在何处显现出不净的行相,就应在那里把取相,令业处达到安止。

122. Dasavidhampi cetaṃ asubhaṃ lakkhaṇato ekameva hoti. Dasavidhassāpi hetassa asuciduggandhajegucchapaṭikkūlabhāvo eva lakkhaṇaṃ. Tadetaṃ iminā lakkhaṇena na kevalaṃ matasarīre, dantaṭṭhikadassāvino pana cetiyapabbatavāsino mahātissattherassa viya, hatthikkhandhagataṃ rājānaṃ olokentassa saṅgharakkhitattherūpaṭṭhākasāmaṇerassa viya ca jīvamānakasarīrepi upaṭṭhāti. Yatheva hi matasarīraṃ, evaṃ jīvamānakampi asubhameva. Asubhalakkhaṇaṃ panettha āgantukena alaṅkārena paṭicchannattā na paññāyati. Pakatiyā pana idaṃ sarīraṃ nāma atirekatisataaṭṭhikasamussayaṃ asītisatasandhisaṅghaṭitaṃ navanhārusatanibandhanaṃ navamaṃsapesisatānulittaṃ allacammapariyonaddhaṃ chaviyā paṭicchannaṃ chiddāvachiddaṃ medakathālikā viya niccuggharitapaggharitaṃ kimisaṅghanisevitaṃ rogānaṃ āyatanaṃ dukkhadhammānaṃ vatthu paribhinnapurāṇagaṇḍo viya navahi vaṇamukhehi satatavissandanaṃ. Yassa ubhohi akkhīhi akkhigūthako paggharati, kaṇṇabilehi kaṇṇagūthako, nāsāpuṭehi siṅghāṇikā, mukhato āhārapittasemharudhirāni, adhodvārehi uccārapassāvā, navanavutiyā lomakūpasahassehi asucisedayūso paggharati. Nīlamakkhikādayo samparivārenti. Yaṃ dantakaṭṭhamukhadhovanasīsamakkhananahānanivāsanapārupanādīhi appaṭijaggitvā yathājātova pharusavippakiṇṇakeso hutvā gāmena gāmaṃ vicaranto rājāpi pupphachaḍḍakacaṇḍālādīsu aññataropi samasarīrapaṭikkūlatāya nibbiseso hoti, evaṃ asuciduggandhajegucchapaṭikkūlatāya rañño vā caṇḍālassa vā sarīre vemattaṃ nāma natthi. Dantakaṭṭhamukhadhovanādīhi panettha dantamalādīni pamajjitvā nānāvatthehi hirikopīnaṃ paṭicchādetvā nānāvaṇṇena surabhivilepanena vilimpitvā pupphābharaṇādīhi alaṅkaritvā ‘‘ahaṃ mama’’nti gahetabbākārappattaṃ karonti. Tato iminā āgantukena alaṅkārena paṭicchannattā tadassa yāthāvasarasaṃ asubhalakkhaṇaṃ asañjānantā purisā itthīsu, itthiyo ca purisesu ratiṃ karonti. Paramatthato panettha rajjitabbakayuttaṭṭhānaṃ nāma aṇumattampi natthi. Tathā hi kesalomanakhadantakheḷasiṅghāṇikauccārapassāvādīsu ekakoṭṭhāsampi sarīrato bahi patitaṃ sattā hatthena chupitumpi na icchanti, aṭṭīyanti harāyanti jigucchanti. Yaṃ yaṃ panettha avasesaṃ hoti, taṃ taṃ evaṃ paṭikkūlampi samānaṃ avijjandhakārapariyonaddhā attasineharāgarattā ‘‘iṭṭhaṃ kantaṃ niccaṃ sukhaṃ attā’’ti gaṇhanti. Te evaṃ gaṇhantā aṭaviyaṃ kiṃsukarukkhaṃ disvā rukkhato apatitapupphaṃ ‘‘ayaṃ maṃsapesī’’ti vihaññamānena jarasiṅgālena samānataṃ āpajjanti. Tasmā –
Yathāpi pupphitaṃ disvā, siṅgālo kiṃsukaṃ vane;
Maṃsarukkho mayā laddho, iti gantvāna vegasā.
Patitaṃ patitaṃ pupphaṃ, ḍaṃsitvā atilolupo;
Nayidaṃ maṃsaṃ aduṃ maṃsaṃ, yaṃ rukkhasminti gaṇhati.
Koṭṭhāsaṃ patitaṃyeva, asubhanti tathā budho;
Aggahetvāna gaṇheyya, sarīraṭṭhampi naṃ tathā.
Imañhi subhato kāyaṃ, gahetvā tattha mucchitā;
Bālā karontā pāpāni, dukkhā na parimuccare.
Tasmā passeyya medhāvī, jīvato vā matassa vā;
Sabhāvaṃ pūtikāyassa, subhabhāvena vajjitaṃ.
Vuttañhetaṃ –
Duggandho asuci kāyo, kuṇapo ukkarūpamo;
Nindito cakkhubhūtehi, kāyo bālābhinandito.
Allacammapaṭicchanno, navadvāro mahāvaṇo;
Samantato paggharati, asuci pūtigandhiyo.
Sace imassa kāyassa, anto bāhirako siyā;
Daṇḍaṃ nūna gahetvāna, kāke soṇe nivārayeti.
Tasmā dabbajātikena bhikkhunā jīvamānasarīraṃ vā hotu
Matasarīraṃ vā yattha yattha asubhākāro paññāyati, tattha tattheva nimittaṃ gahetvā kammaṭṭhānaṃ appanaṃ pāpetabbanti.
已对照

如是,在为令善人愉悦而造的《清净道论》中,

Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge
已对照

于定的修习之部,

Samādhibhāvanādhikāre
已对照

名为〈不净业处的解说〉的

Asubhakammaṭṭhānaniddeso nāma
已对照

第六章[终]。

Chaṭṭho paricchedo.