快乐巴利palinanda.cc

清净道论·头陀支的解说 Dhutaṅganiddeso

本经目录二、头陀支的解说一、粪扫衣支论这暂且是关于粪扫衣支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。二、三衣支论这是关于三衣支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。三、常乞食支论这是关于常乞食支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。四、次第乞食支论这是关于次第乞食支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。五、一坐食支论这是关于一坐食支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。六、一钵食支论七、时后不食支论八、林野住支论九、树下住支论十、露地住支论十一、冢间住支论十二、随处住支论十三、常坐不卧支论头陀支杂论如是,在为令善人愉悦而造的《清净道论》中,名为〈头陀支的解说〉的第二章[终]。

已对照

二、头陀支的解说

2. Dhutaṅganiddeso
22缅 1.57已对照

二十二、如今,由于前面所说那样的戒,是由少欲、知足等哪些德而有净化的,为了成就那些德,已受持戒的瑜伽者就应当作头陀支的受持。因为这样,他的戒便被少欲、知足、削减、远离、损减、发起精进、易养等德之水洗去了垢秽,将会极为遍净,诸禁行也将得以成就。如是,以无罪的戒与禁行之德而一切行仪遍净的他,安住于古老的三圣种之后,便堪得称为乐于修习的第四圣种。所以我们将开始头陀支论。

22. Idāni yehi appicchatāsantuṭṭhitādīhi guṇehi vuttappakārassa sīlassa vodānaṃ hoti, te guṇe sampādetuṃ yasmā samādinnasīlena yoginā dhutaṅgasamādānaṃ kātabbaṃ. Evañhissa appicchatāsantuṭṭhitāsallekhapavivekāpacayavīriyārambhasubharatādiguṇasalilavikkhālitamalaṃ sīlañceva suparisuddhaṃ bhavissati, vatāni ca sampajjissanti. Iti anavajjasīlabbataguṇaparisuddhasabbasamācāro porāṇe ariyavaṃsattaye patiṭṭhāya catutthassa bhāvanārāmatāsaṅkhātassa ariyavaṃsassa adhigamāraho bhavissati. Tasmā dhutaṅgakathaṃ ārabhissāma.
已对照

因为世尊为那些已舍弃世间的欲味、不顾惜身体与生命、只想成就随顺行道的良家子,许可了十三头陀支。即:粪扫衣支、三衣支、常乞食支、次第乞食支、一坐食支、一钵食支、时后不食支、林野住支、树下住支、露地住支、冢间住支、随处住支、常坐不卧支。此中——

Bhagavatā hi pariccattalokāmisānaṃ kāye ca jīvite ca anapekkhānaṃ anulomapaṭipadaṃyeva ārādhetukāmānaṃ kulaputtānaṃ terasadhutaṅgāni anuññātāni. Seyyathidaṃ – paṃsukūlikaṅgaṃ, tecīvarikaṅgaṃ, piṇḍapātikaṅgaṃ, sapadānacārikaṅgaṃ, ekāsanikaṅgaṃ, pattapiṇḍikaṅgaṃ, khalupacchābhattikaṅgaṃ, āraññikaṅgaṃ, rukkhamūlikaṅgaṃ, abbhokāsikaṅgaṃ, sosānikaṅgaṃ, yathāsanthatikaṅgaṃ, nesajjikaṅganti. Tattha –
已对照

从义、从相等,从受持与规定,

Atthato lakkhaṇādīhi, samādānavidhānato;
已对照

从类别、从破坏,以及从各各的功德利益,

Pabhedato bhedato ca, tassa tassānisaṃsato.
已对照

又从善三法,从头陀等的分别,

Kusalattikato ceva, dhutādīnaṃ vibhāgato;
已对照

也从略与广,应了知[其]抉择。

Samāsabyāsato cāpi, viññātabbo vinicchayo.
23已对照

二十三、此中,首先「从义」:由于在街巷、冢间、垃圾堆等任何一处都处于尘土之上,就其隆起之义而言,它在那些处所如同尘土之堆,故为「粪扫(paṃsukūla)」;或者,它如尘土一样趋向可厌之状,故为「粪扫」,是说它走向可厌之状。持着如此得到语源解释的粪扫,[也称]「粪扫」;以那为习性者,[即]「粪扫衣者(paṃsukūlika)」。粪扫衣者的支,[即]「粪扫衣支」。「支」称为因。所以应知:以哪一种受持而他成为粪扫衣者,这就是那[受持]的增语。

23. Tattha atthatoti tāva rathikasusānasaṅkārakūṭādīnaṃ yattha katthaci paṃsūnaṃ upari ṭhitattā abbhuggataṭṭhena tesu tesu paṃsukūlamivāti paṃsukūlaṃ, atha vā paṃsu viya kucchitabhāvaṃ ulatīti paṃsukūlaṃ, kucchitabhāvaṃ gacchatīti vuttaṃ hoti. Evaṃ laddhanibbacanassa paṃsukūlassa dhāraṇaṃ paṃsukūlaṃ, taṃ sīlamassāti paṃsukūliko. Paṃsukūlikassa aṅgaṃ paṃsukūlikaṅgaṃ. Aṅganti kāraṇaṃ vuccati. Tasmā yena samādānena so paṃsukūliko hoti, tassetaṃ adhivacananti veditabbaṃ.
已对照

以同一方式,以称为僧伽梨、上衣、下衣的三衣为习性者,[即]「三衣者(tecīvarika)」。三衣者的支,[即]「三衣支」。

Eteneva nayena saṅghāṭiuttarāsaṅgaantaravāsakasaṅkhātaṃ ticīvaraṃ sīlamassāti tecīvariko. Tecīvarikassa aṅgaṃ tecīvarikaṅgaṃ.
缅 1.58已对照

而称为施食的诸食物之团的落下,[即]「团食(piṇḍapāta)」,是说他人所施的诸食团落入钵中。他拾取那团食,即前往一家又一家寻求,故为「常乞食者(piṇḍapātika)」。或者,为食团而落下(patituṃ)是他的禁行,故为「乞食者(piṇḍapātī)」;「落下」即是「行走」。乞食者正是常乞食者。常乞食者的支,[即]「常乞食支」。

Bhikkhāsaṅkhātānaṃ pana āmisapiṇḍānaṃ pātoti piṇḍapāto, parehi dinnānaṃ piṇḍānaṃ patte nipatananti vuttaṃ hoti. Taṃ piṇḍapātaṃ uñchati taṃ taṃ kulaṃ upasaṅkamanto gavesatīti piṇḍapātiko. Piṇḍāya vā patituṃ vatametassāti piṇḍapātī, patitunti carituṃ, piṇḍapātī eva piṇḍapātiko. Piṇḍapātikassa aṅgaṃ piṇḍapātikaṅgaṃ.
已对照

「dāna」称为切断;离开了切断,故为「apadāna」,即不切断,此是其义。与不切断俱,故为「次第(sapadāna)」,是说没有切断、挨家挨户。次第而行是他的习性,故为「次第行者(sapadānacārī)」;次第行者正是「次第乞食者(sapadānacārika)」。他的支,[即]「次第乞食支」。

Dānaṃ vuccati avakhaṇḍanaṃ, apetaṃ dānatoti apadānaṃ, anavakhaṇḍananti attho. Saha apadānena sapadānaṃ, avakhaṇḍanarahitaṃ anugharanti vuttaṃ hoti. Sapadānaṃ carituṃ idamassa sīlanti sapadānacārī, sapadānacārī eva sapadānacāriko. Tassa aṅgaṃ sapadānacārikaṅgaṃ.
已对照

在一个座上的进食,[即]「一坐[食](ekāsana)」;以那为习性者,[即]「一坐食者(ekāsanika)」。他的支,[即]「一坐食支」。

Ekāsane bhojanaṃ ekāsanaṃ, taṃ sīlamassāti ekāsaniko. Tassa aṅgaṃ ekāsanikaṅgaṃ.
已对照

由于拒绝了第二个器皿,唯在一钵中的食团,[即]「钵食(pattapiṇḍa)」。如今于取钵食时作「钵食」之想,以钵食为习性者,[即]「一钵食者(pattapiṇḍika)」。他的支,[即]「一钵食支」。

Dutiyabhājanassa paṭikkhittattā kevalaṃ ekasmiṃyeva patte piṇḍo pattapiṇḍo. Idāni pattapiṇḍagahaṇe pattapiṇḍasaññaṃ katvā pattapiṇḍo sīlamassāti pattapiṇḍiko. Tassa aṅgaṃ pattapiṇḍikaṅgaṃ.
已对照

「khalu」是表遮止义的不变词。已自恣之后所得的饭食,名为「后食(pacchābhatta)」;那后食的进食,[即]「后食之进食」;于那后食之进食中作「后食」之想,以后食为习性者,[即]「后食者(pacchābhattika)」。不是后食者,[即]「时后不食者(khalupacchābhattika)」。这是依受持而拒绝了残食者的名称。然而在义注中说:「khalu」是一种鸟。它以嘴衔取果子,那[果子]落下之后,就不再吃别的。这[人]与它相似,故为「时后不食者」。他的支,[即]「时后不食支」。

Khalūti paṭisedhanatthe nipāto. Pavāritena satā pacchā laddhaṃ bhattaṃ pacchābhattaṃ nāma, tassa pacchābhattassa bhojanaṃ pacchābhattabhojanaṃ, tasmiṃ pacchābhattabhojane pacchābhattasaññaṃ katvā pacchābhattaṃ sīlamassāti pacchābhattiko. Na pacchābhattiko khalupacchābhattiko. Samādānavasena paṭikkhittātirittabhojanassetaṃ nāmaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ khalūti eko sakuṇo. So mukhena phalaṃ gahetvā tasmiṃ patite puna aññaṃ na khādati. Tādiso ayanti khalupacchābhattiko. Tassa aṅgaṃ khalupacchābhattikaṅgaṃ.
已对照

以住在林野为习性者,[即]「林野住者(āraññika)」。他的支,[即]「林野住支」。

Araññe nivāso sīlamassāti āraññiko. Tassa aṅgaṃ āraññikaṅgaṃ.
已对照

在树下住,[即]「树下[住]」;以那为习性者,[即]「树下住者(rukkhamūlika)」。树下住者的支,[即]「树下住支」。于露地住支、冢间住支也是这个方式。

Rukkhamūle nivāso rukkhamūlaṃ, taṃ sīlamassāti rukkhamūliko. Rukkhamūlikassa aṅgaṃ rukkhamūlikaṅgaṃ. Abbhokāsikasosānikaṅgesupi eseva nayo.
缅 1.59已对照

凡是所分配的,[即]「随所分配(yathāsanthata)」——这是对最初以「这[处]归你」如此指定的坐卧处的增语。以住在那随所分配[之处]为习性者,[即]「随处住者(yathāsanthatika)」。他的支,[即]「随处住支」。

Yadeva santhataṃ yathāsanthataṃ, idaṃ tuyhaṃ pāpuṇātīti evaṃ paṭhamaṃ uddiṭṭhasenāsanassetaṃ adhivacanaṃ. Tasmiṃ yathāsanthate viharituṃ sīlamassāti yathāsanthatiko. Tassa aṅgaṃ yathāsanthatikaṅgaṃ.
已对照

拒绝躺卧,以坐姿而住为习性者,[即]「常坐不卧者(nesajjika)」。他的支,[即]「常坐不卧支」。

Sayanaṃ paṭikkhipitvā nisajjāya viharituṃ sīlamassāti nesajjiko. Tassa aṅgaṃ nesajjikaṅgaṃ.
已对照

而所有这些,都是由于以各各的受持抖落了烦恼而为「头陀(dhuta)」的比丘之诸支;或者,由于抖落烦恼而得「头陀」之名的智,是它们的支,故为「头陀支」。又或者,它们由于抖落对立[之法]而为「头陀」,又由于[是]行道[之分]而为「支」,故也是「头陀支」。如是,首先此中应从义了知抉择。

Sabbāneva panetāni tena tena samādānena dhutakilesattā dhutassa bhikkhuno aṅgāni, kilesadhunanato vā dhutanti laddhavohāraṃ ñāṇaṃ aṅgaṃ etesanti dhutaṅgāni. Atha vā dhutāni ca tāni paṭipakkhaniddhunanato aṅgāni ca paṭipattiyātipi dhutaṅgāni. Evaṃ tāvettha atthato viññātabbo vinicchayo.
已对照

而所有这些都以受持之思为相。因为这也已被说过:「凡受持者,那是人;以之受持者,那是心与心所诸法;凡是受持之思,那是头陀支;凡所拒绝者,那是事。」又所有这些都以摧毁贪求为味,以无贪求之状为现起,以少欲等圣法为近因。如是,此中应从相等了知抉择。

Sabbāneva panetāni samādānacetanālakkhaṇāni. Vuttampi cetaṃ ‘‘yo samādiyati, so puggalo. Yena samādiyati, cittacetasikā ete dhammā. Yā samādānacetanā, taṃ dhutaṅgaṃ. Yaṃ paṭikkhipati, taṃ vatthū’’ti. Sabbāneva ca loluppaviddhaṃsanarasāni, nilloluppabhāvapaccupaṭṭhānāni appicchatādiariyadhammapadaṭṭhānāni. Evamettha lakkhaṇādīhi veditabbo vinicchayo.
已对照

而于「从受持与规定」等五[项]中:一切头陀支,在世尊住世时,应正在世尊面前受持;[世尊]般涅槃后,[应]在大声闻面前;他不在时,[应在]漏尽者、阿那含、斯陀含、须陀洹、三藏者、二藏者、一藏者、[通]一部结集者、义注师[面前];他不在时,[应在]持头陀支者[面前];连他也不在时,应打扫塔庙庭院,蹲坐下来,如同在正等正觉者面前说话那样受持;此外,自己受持也正是可以的。此处应讲支提山(Cetiyapabbata)两兄弟长老中兄长的头陀支少欲的故事。这暂且是共通之论。

Samādānavidhānatotiādīsu pana pañcasu sabbāneva dhutaṅgāni dharamāne bhagavati bhagavatova santike samādātabbāni. Parinibbute mahāsāvakassa santike. Tasmiṃ asati khīṇāsavassa, anāgāmissa, sakadāgāmissa, sotāpannassa, tipiṭakassa, dvipiṭakassa, ekapiṭakassa, ekasaṅgītikassa, aṭṭhakathācariyassa. Tasmiṃ asati dhutaṅgadharassa, tasmimpi asati cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā sammāsambuddhassa santike vadantena viya samādātabbāni, apica sayampi samādātuṃ vaṭṭati eva. Ettha ca cetiyapabbate dve bhātikattherānaṃ jeṭṭhakabhātu dhutaṅgappicchatāya vatthu kathetabbaṃ. Ayaṃ tāva sādhāraṇakathā.
已对照

一、粪扫衣支论

1. Paṃsukūlikaṅgakathā
24缅 1.60已对照

二十四、如今我们将逐一解释每一[支]的受持、规定、类别、破坏、功德利益。首先,粪扫衣支是以「我拒绝居士所施的衣」「我受持粪扫衣支」这两句话中的任何一句而受持的。这暂且是此中的受持。

24. Idāni ekekassa samādānavidhānappabhedabhedānisaṃse vaṇṇayissāma. Paṃsukūlikaṅgaṃ tāva ‘‘gahapatidānacīvaraṃ paṭikkhipāmi, paṃsukūlikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesu dvīsu vacanesu aññatarena samādinnaṃ hoti. Idaṃ tāvettha samādānaṃ.
已对照

而如此受持了头陀支的他,应取冢间衣、店门衣、街巷布、垃圾堆布、产布、浴布、渡口布、往返衣、火烧衣、牛嚼衣、白蚁啮衣、鼠啮衣、断边衣、断缘衣、幡取衣、塔衣、沙门衣、灌顶衣、神通所成衣、路上衣、风吹衣、天授衣、海浪衣这些之中的任何一种衣,撕开之后舍去脆弱之处,洗净坚实之处,作成衣,除去原有的居士衣之后受用。

Evaṃ samādinnadhutaṅgena pana tena sosānikaṃ, pāpaṇikaṃ, rathiyacoḷaṃ, saṅkāracoḷaṃ, sotthiyaṃ, nhānacoḷaṃ, titthacoḷaṃ, gatapaccāgataṃ, aggiḍaḍḍhaṃ, gokhāyitaṃ, upacikākhāyitaṃ, undūrakhāyitaṃ, antacchinnaṃ, dasācchinnaṃ, dhajāhaṭaṃ, thūpacīvaraṃ, samaṇacīvaraṃ, ābhisekikaṃ, iddhimayaṃ, panthikaṃ, vātāhaṭaṃ, devadattiyaṃ, sāmuddiyantietesu aññataraṃ cīvaraṃ gahetvā phāletvā dubbalaṭṭhānaṃ pahāya thiraṭṭhānāni dhovitvā cīvaraṃ katvā porāṇaṃ gahapaticīvaraṃ apanetvā paribhuñjitabbaṃ.
已对照

此中,「冢间衣」即掉落在冢间的。「店门衣」即掉落在店门口的。「街巷布」即求福的人们从窗口抛到街巷的布。「垃圾堆布」即抛弃在垃圾处的布。「产布」即擦拭了胎垢之后抛弃的布。相传帝须大臣之母令人以值一百[钱]的布擦拭胎垢,[想]「粪扫衣者们会取的」,便令人抛弃在多罗韦利路上。比丘们只为[补缀]破旧之处而取[它]。「浴布」即被驱鬼医连头一起沐浴了的人们,[认为]是「不祥之布」而抛弃离去的[布]。

Tattha sosānikanti susāne patitakaṃ. Pāpaṇikanti āpaṇadvāre patitakaṃ. Rathiyacoḷanti puññatthikehi vātapānantarena rathikāya chaḍḍitacoḷakaṃ. Saṅkāracoḷanti saṅkāraṭṭhāne chaḍḍitacoḷakaṃ. Sotthiyanti gabbhamalaṃ puñchitvā chaḍḍitavatthaṃ. Tissāmaccamātā kira satagghanakena vatthena gabbhamalaṃ puñchāpetvā paṃsukūlikā gaṇhissantīti tālaveḷimagge chaḍḍāpesi. Bhikkhū jiṇṇakaṭṭhānatthameva gaṇhanti. Nhānacoḷanti yaṃ bhūtavejjehi sasīsaṃ nhāpitā kāḷakaṇṇicoḷanti chaḍḍetvā gacchanti.
已对照

「渡口布」即抛弃在沐浴渡口的碎布。「往返衣」即人们去了冢间回来、沐浴之后抛弃的[布]。「火烧衣」即被火烧了一部分的[布],因为人们会抛弃它。「牛嚼衣」等是明显的,因为那样的[布]人们也会抛弃。「幡取衣」:人们登船时系上幡而登,在他们走出视线之后取它是可以的;而在战场上系着幡而树立的[幡],在两军都离去之时,取它也是可以的。

Titthacoḷanti nhānatitthe chaḍḍitapilotikā. Gatapaccāgatanti yaṃ manussā susānaṃ gantvā paccāgatā nhatvā chaḍḍenti. Aggiḍaḍḍhanti agginā ḍaḍḍhappadesaṃ. Tañhi manussā chaḍḍenti. Gokhāyitādīni pākaṭāneva. Tādisānipi hi manussā chaḍḍenti. Dhajāhaṭanti nāvaṃ ārohantā dhajaṃ bandhitvā ārūhanti. Taṃ tesaṃ dassanātikkame gahetuṃ vaṭṭati. Yampi yuddhabhūmiyaṃ dhajaṃ bandhitvā ṭhapitaṃ, taṃ dvinnampi senānaṃ gatakāle gahetuṃ vaṭṭati.
缅 1.61已对照

「塔衣」即围绕蚁冢而作了供祭的[布]。「沙门衣」即属于比丘的。「灌顶衣」即国王在灌顶之处抛弃的衣。「神通所成衣」即「善来比丘」的衣。「路上衣」即掉落在途中的。而若是物主因失念而掉落的,应守候一会儿再取。「风吹衣」即被风吹走而落在远处的,不见物主的人取它是可以的。「天授衣」即如阿那律长老那样由天神所施的。「海浪衣」即被海浪冲上陆地的。

Thūpacīvaranti vammikaṃ parikkhipitvā balikammaṃ kataṃ. Samaṇacīvaranti bhikkhusantakaṃ. Ābhisekikanti rañño abhisekaṭṭhāne chaḍḍitacīvaraṃ. Iddhimayanti ehibhikkhucīvaraṃ. Panthikanti antarāmagge patitakaṃ. Yaṃ pana sāmikānaṃ satisammosena patitaṃ, taṃ thokaṃ rakkhitvā gahetabbaṃ. Vātāhaṭanti vātena paharitvā dūre pātitaṃ, taṃ pana sāmike apassantena gahetuṃ vaṭṭati. Devadattiyanti anuruddhattherassa viya devatāhi dinnakaṃ. Sāmuddiyanti samuddavīcīhi thale ussāritaṃ.
已对照

而凡是以「我们施给僧团」而施的,或以乞布而行的人们所得的,那不是粪扫衣。在比丘所施的[衣]中,凡是依戒腊次第令[人]取而施的,或是坐卧处衣,那也不是粪扫衣。唯有不令[人]取而施的才是粪扫衣。其中,凡是施主们放在比丘脚边、而那比丘放在粪扫衣者手中而施的,那名为「一边清净」。凡是放在比丘手中而施、而他放在[粪扫衣者]脚边的,那也是「一边清净」。凡是放在比丘脚边、而他也同样[放在脚边]而施的,那是「两边清净」。凡是放在手中而得、又放在手中[而施]的,那名为「非上品衣」。如是,粪扫衣者应知这粪扫衣的差别之后受用衣。这是此中的规定。

Yaṃ pana saṅghassa demāti dinnaṃ, coḷakabhikkhāya vā caramānehi laddhaṃ, na taṃ paṃsukūlaṃ. Bhikkhudattiyepi yaṃ vassaggena gāhetvā vā dīyati, senāsanacīvaraṃ vā hoti, na taṃ paṃsukūlaṃ. No gāhāpetvā dinnameva paṃsukūlaṃ. Tatrapi yaṃ dāyakehi bhikkhussa pādamūle nikkhittaṃ, tena pana bhikkhunā paṃsukūlikassa hatthe ṭhapetvā dinnaṃ, taṃ ekatosuddhikaṃ nāma. Yaṃ bhikkhuno hatthe ṭhapetvā dinnaṃ, tena pana pādamūle ṭhapitaṃ, tampi ekatosuddhikaṃ. Yaṃ bhikkhunopi pādamūle ṭhapitaṃ, tenāpi tatheva dinnaṃ, taṃ ubhatosuddhikaṃ. Yaṃ hatthe ṭhapetvā laddhaṃ, hattheyeva ṭhapitaṃ, taṃ anukkaṭṭhacīvaraṃ nāma. Iti imaṃ paṃsukūlabhedaṃ ñatvā paṃsukūlikena cīvaraṃ paribhuñjitabbanti idamettha vidhānaṃ.
已对照

而这是类别:粪扫衣者有三种:上品、中品、下品。此中,只取冢间衣者为上品;取[人们想]「出家人会取」而放置的[布]者为中品;取放在脚边而施的[布]者为下品。

Ayaṃ pana pabhedo, tayo paṃsukūlikā ukkaṭṭho majjhimo mudūti. Tattha sosānikaṃyeva gaṇhanto ukkaṭṭho hoti. Pabbajitā gaṇhissantīti ṭhapitakaṃ gaṇhanto majjhimo. Pādamūle ṭhapetvā dinnakaṃ gaṇhanto mudūti.
已对照

他们之中,无论是谁,以自己的喜好接受在家人所施之[衣]的刹那,头陀支便破了。这是此中的破坏。

Tesu yassa kassaci attano ruciyā gihidinnakaṃ sāditakkhaṇe dhutaṅgaṃ bhijjati. Ayamettha bhedo.
已对照

而这是功德利益:依「出家依粪扫衣」(《大品》128)之语,有与所依相应的行道;安住于第一圣种;无守护之苦;生活不依赖他人;于贼怖无怖;无受用之渴爱;有合宜于沙门的资具;有世尊所称赞的「既少、又易得,而且无罪」(《增支部》4.27;《如是语》101)的资具;令人净信;少欲等[德]之果的成就;正行道的增长;令后人仿效所见。

Ayaṃ panānisaṃso, ‘‘paṃsukūlacīvaraṃ nissāya pabbajjā’’ti (mahāva. 128) vacanato nissayānurūpapaṭipattisabbhāvo, paṭhame ariyavaṃse patiṭṭhānaṃ, ārakkhadukkhābhāvo, aparāyattavuttitā, corabhayena abhayatā, paribhogataṇhāya abhāvo, samaṇasāruppaparikkhāratā, ‘‘appāni ceva sulabhāni ca tāni ca anavajjānī’’ti (a. ni. 4.27; itivu. 101) bhagavatā saṃvaṇṇitapaccayatā, pāsādikatā, appicchatādīnaṃ phalanipphatti, sammāpaṭipattiyā anubrūhanaṃ, pacchimāya janatāya diṭṭhānugatiāpādananti.
已对照

为摧破魔军,持粪扫衣的行者,

Mārasenavighātāya, paṃsukūladharo yati;
已对照

犹如战阵中披上铠甲的刹帝利一般辉耀。

Sannaddhakavaco yuddhe, khattiyo viya sobhati.
缅 1.62已对照

舍弃迦尸[衣]等上妙衣服,

Pahāya kāsikādīni, varavatthāni dhāritaṃ;
已对照

世间所尊所持的那粪扫衣,谁不持呢?

Yaṃ lokagarunā ko taṃ, paṃsukūlaṃ na dhāraye.
已对照

所以,比丘忆念着自己的誓言,

Tasmā hi attano bhikkhu, paṭiññaṃ samanussaraṃ;
已对照

应乐于顺应瑜伽行的粪扫衣。

Yogācārānukūlamhi, paṃsukūle rato siyāti.
已对照

这暂且是关于粪扫衣支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

Ayaṃ tāva paṃsukūlikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

二、三衣支论

2. Tecīvarikaṅgakathā
25已对照

二十五、紧接其后,三衣支是以「我拒绝第四衣」「我受持三衣支」这两句话中的任何一句而受持的。

25. Tadanantaraṃ pana tecīvarikaṅgaṃ ‘‘catutthakacīvaraṃ paṭikkhipāmi, tecīvarikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
已对照

而那三衣者得到衣布之后,只要由于不安适而不能作[衣],或得不到料理者,或针等之中他缺少某一样,在那期间[可以]存放。以存放为缘的过失是没有的。然而从染了的时候起,就不可以存放;[存放者]名为「头陀支之贼」。这是它的规定。

Tena pana tecīvarikena cīvaradussaṃ labhitvā yāva aphāsukabhāvena kātuṃ vā na sakkoti, vicārakaṃ vā na labhati, sūciādīsu vāssa kiñci na sampajjati, tāva nikkhipitabbaṃ. Nikkhittapaccayā doso natthi. Rajitakālato pana paṭṭhāya nikkhipituṃ na vaṭṭati, dhutaṅgacoro nāma hoti. Idamassa vidhānaṃ.
已对照

而从类别来说,这[支]也有三种。此中,上品者在染[衣]之时,应先染下衣或上衣,穿上它之后再染另一件;披上那[件]之后,应染僧伽梨。而僧伽梨是不可以[当下衣]穿的。这是他在村边坐卧处的义务。而在林野[坐卧处],两件一起洗染是可以的。但应坐在近处,使[他]见到任何人时能拉过袈裟盖在[身]上。中品者,在染房中有名为「染用袈裟」的[衣],穿上或披上它作染事是可以的。下品者,穿上或披上相宜比丘们的衣作染事是可以的。在那里的敷具,他[用]也是可以的,但常时受用是不可以的。相宜比丘们的衣,他时时受用也是可以的。而头陀支的三衣者,作为第四[衣]而用的,唯有肩袈裟是可以的;而且那[肩袈裟]唯有宽一搩手、长三肘才是可以的。

Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭhena rajanakāle paṭhamaṃ antaravāsakaṃ vā uttarāsaṅgaṃ vā rajitvā taṃ nivāsetvā itaraṃ rajitabbaṃ. Taṃ pārupitvā saṅghāṭi rajitabbā. Saṅghāṭiṃ pana nivāsetuṃ na vaṭṭati. Idamassa gāmantasenāsane vattaṃ. Āraññake pana dve ekato dhovitvā rajituṃ vaṭṭati. Yathā pana kañci disvā sakkoti kāsāvaṃ ākaḍḍhitvā uparikātuṃ, evaṃ āsanne ṭhāne nisīditabbaṃ. Majjhimassa rajanasālāyaṃ rajanakāsāvaṃ nāma hoti, taṃ nivāsetvā vā pārupitvā vā rajanakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Mudukassa sabhāgabhikkhūnaṃ cīvarāni nivāsetvā vā pārupitvā vā rajanakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Tatraṭṭhakapaccattharaṇampi tassa vaṭṭati. Pariharituṃ pana na vaṭṭati. Sabhāgabhikkhūnaṃ cīvarampi antarantarā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Dhutaṅgatecīvarikassa pana catutthaṃ vattamānaṃ aṃsakāsāvameva vaṭṭati. Tañca kho vitthārato vidatthi, dīghato tihatthameva vaṭṭati.
已对照

而这三种[人],在接受第四衣的刹那,头陀支便破了。这是此中的破坏。

Imesaṃ pana tiṇṇampi catutthakacīvaraṃ sāditakkhaṇeyeva dhutaṅgaṃ bhijjati. Ayamettha bhedo.
缅 1.63已对照

而这是功德利益:三衣者比丘以护身的衣而知足。由此,他如鸟一般,只带着[衣]便能前行;少营作;避免衣的储积;生活轻快;舍断对多余之衣的贪求;由于对许可之物知量而作,[而有]削减的生活;少欲等[德]之果的成就——如是等诸德得以成就。

Ayaṃ panānisaṃso, tecīvariko bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena. Tenassa pakkhino viya samādāyeva gamanaṃ, appasamārambhatā, vatthasannidhiparivajjanaṃ, sallahukavuttitā, atirekacīvaraloluppappahānaṃ, kappiye mattakāritāya sallekhavuttitā, appicchatādīnaṃ phalanipphattīti evamādayo guṇā sampajjantīti.
已对照

舍弃对多余衣物的渴爱,远离储积的坚固者,

Atirekavatthataṇhaṃ, pahāya sannidhivivajjito dhīro;
已对照

了知知足之乐味的瑜伽者,成为持三衣者。

Santosasukharasaññū, ticīvaradharo bhavati yogī.
已对照

所以,殊胜的瑜伽者带着钵而行,如鸟[带着羽翼]一般只带着衣,

Tasmā sapattacaraṇo, pakkhīva sacīvarova yogivaro;
已对照

若想安乐地随处游行,应乐于衣的节制。

Sukhamanuvicaritukāmo, cīvaraniyame ratiṃ kayirāti.
已对照

这是关于三衣支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

Ayaṃ tecīvarikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

三、常乞食支论

3. Piṇḍapātikaṅgakathā
26缅 1.64已对照

二十六、常乞食支也是以「我拒绝额外利养」「我受持常乞食支」这两句话中的任何一句而受持的。

而那常乞食者不应接受「僧食、指定食、请食、筹食、半月食、布萨食、月初日食、客食、远行者食、病者食、看病者食、寺食、首家食、轮番食」这十四种食。然而若不以「请接受僧食」等方式说,而是说「愿僧团在我们家中接受施食,你们也请接受施食」而施的,那些是可以接受的。从僧团[所得]的无食物之筹,以及在寺中煮好的饭食,也都正是可以的。这是它的规定。

而从类别来说,这[支]也有三种。此中,上品者接受从前面、从后面送来的施食,站在所到的门前,也把钵交给接钵的人们,也接受送到回归处而施的施食;然而那一天他不坐下来接受施食。中品者那一天坐下来也接受,然而不同意明天的[施食]。下品者对明天、后天的施食也同意。那两者都得不到自在住之乐,唯有上品者才得到。相传在某村有圣种[经的]说法,上品者对另外两位说:「贤友们,来,我们去听法吧。」他们之中,一位说:「尊者,我被一个人请坐下了。」另一位[说]:「尊者,我已对一个人同意了明天的施食。」如是,他们两人都失去了[闻法]。另一位一早去乞食之后前往,领受了法味。

而这三种[人],在接受僧食等额外利养的刹那,头陀支便破了。这是此中的破坏。

而这是功德利益:依「出家依乞来的团食」(《增支部》4.27;《如是语》101)之语,有与所依相应的行道;安住于第二圣种;生活不依赖他人;有世尊所称赞的「既少、又易得,而且无罪」的资具;摧破懈怠;活命遍净;圆满众学法的行道;不养他人;摄益他人;舍断慢;遮止味的渴爱;不犯别众食、展转食、[食前食后]访家诸学处;与少欲等[德]随顺的生活;正行道的增长;悲悯后人。

满足于乞来的团食,活命不依赖他人,

已舍断对食物之贪求的行者,成为通行四方者。

他除遣懈怠,活命得以清净;

所以,有善慧者不应轻视乞食之行。

因为对于这样的人——

「对于常乞食的比丘,

自养而不养他人者,

诸天也羡慕那样的人,

只要他不依止利养与名声。」

26. Piṇḍapātikaṅgampi ‘‘atirekalābhaṃ paṭikkhipāmi, piṇḍapātikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana piṇḍapātikena ‘‘saṅghabhattaṃ, uddesabhattaṃ, nimantanabhattaṃ, salākabhattaṃ, pakkhikaṃ, uposathikaṃ, pāṭipadikaṃ, āgantukabhattaṃ, gamikabhattaṃ, gilānabhattaṃ, gilānupaṭṭhākabhattaṃ, vihārabhattaṃ, dhurabhattaṃ, vārakabhatta’’nti etāni cuddasa bhattāni na sāditabbāni. Sace pana ‘‘saṅghabhattaṃ gaṇhathā’’tiādinā nayena avatvā ‘‘amhākaṃ gehe saṅgho bhikkhaṃ gaṇhātu, tumhepi bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā dinnāni honti, tāni sādituṃ vaṭṭanti. Saṅghato nirāmisasalākāpi vihāre pakkabhattampi vaṭṭatiyevāti idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭho puratopi pacchatopi āhaṭabhikkhaṃ gaṇhati, pattadvāre ṭhatvā pattaṃ gaṇhantānampi deti, paṭikkamanaṃ āharitvā dinnabhikkhampi gaṇhati, taṃ divasaṃ pana nisīditvā bhikkhaṃ na gaṇhati. Majjhimo taṃ divasaṃ nisīditvāpi gaṇhati, svātanāya pana nādhivāseti. Mudukosvātanāyapi punadivasāyapi bhikkhaṃ adhivāseti. Te ubhopi serivihārasukhaṃ na labhanti, ukkaṭṭhova labhati. Ekasmiṃ kira gāme ariyavaṃso hoti, ukkaṭṭho itare āha – ‘‘āyāmāvuso, dhammasavanāyā’’ti. Tesu eko ekenamhi, bhante, manussena nisīdāpitoti āha. Aparo mayā, bhante, svātanāya ekassa bhikkhā adhivāsitāti. Evaṃ te ubho parihīnā. Itaro pātova piṇḍāya caritvā gantvā dhammarasaṃ paṭisaṃvedesi.
Imesaṃ pana tiṇṇampi saṅghabhattādiatirekalābhaṃ sāditakkhaṇeva dhutaṅgaṃ bhijjati. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, ‘‘piṇḍiyālopabhojanaṃ nissāya pabbajjā’’ti (a. ni. 4.27; itivu. 101) vacanato nissayānurūpapaṭipattisabbhāvo, dutiye ariyavaṃse patiṭṭhānaṃ, aparāyattavuttitā, ‘‘appāni ceva sulabhāni ca tāni ca anavajjānī’’ti bhagavatā saṃvaṇṇitapaccayatā, kosajjanimmaddanatā, parisuddhājīvatā, sekhiyapaṭipattipūraṇaṃ, aparapositā, parānuggahakiriyā, mānappahānaṃ, rasataṇhānivāraṇaṃ, gaṇabhojanaparamparabhojanacārittasikkhāpadehi anāpattitā, appicchatādīnaṃ anulomavuttitā, sammāpaṭipattibrūhanaṃ, pacchimajanatānukampananti.
Piṇḍiyālopasantuṭṭho, aparāyattajīviko;
Pahīnāhāraloluppo, hoti cātuddiso yati.
Vinodayati kosajjaṃ, ājīvassa visujjhati;
Tasmā hi nātimaññeyya, bhikkhācariyāya sumedhaso.
Evarūpassa hi –
‘‘Piṇḍapātikassa bhikkhuno,
Attabharassa anaññaposino;
Devāpi pihayanti tādino,
No ce lābhasilokanissito’’ti.
已对照

这是关于常乞食支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

Ayaṃ piṇḍapātikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

四、次第乞食支论

4. Sapadānacārikaṅgakathā
27缅 1.65已对照

二十七、次第乞食支也是以「我拒绝贪求之行」「我受持次第乞食支」这两句话中的任何一句而受持的。

而那次第乞食者应站在村门察看有无危难。在哪条街巷或哪个村有危难,舍弃它而到别处去行[乞]是可以的。在哪个家门、哪条街巷或哪个村什么也得不到,应作「非村」之想而走过。在哪里得到任何东西,舍弃那里而走开是不可以的。而这位比丘应较早进入[村],因为这样他才能舍弃不安适之处而到别处去。而若在寺中行施的人们,或在途中走来的人们,取过他的钵而施与团食,那是可以的。而这[比丘]即使在走路时,在乞食之时,也应不越过所到的村而行[乞]。在那里得不到,或只得到少许,应依村的次第而行[乞]。这是它的规定。

而从类别来说,这[支]也有三种。此中,上品者对从前面送来的施食、从后面送来的施食、送到回归处而施的[施食]都不接受;然而在所到的门前会交出钵。因为在这头陀支上,没有与大迦叶长老相等的;连他也只有交出钵的[那一]处为人所知。中品者接受从前面或从后面送来的、也接受送到回归处的[施食],在所到的门前也交出钵,然而不坐下来等候施食。如是他随顺于上品的常乞食者。下品者那一天坐下来等候。

而这三种[人],在贪求之行一生起之时,头陀支便破了。这是此中的破坏。

而这是功德利益:于诸家中常为新来者;如月;舍断家悭;平等悲悯;无常往来俗家者等的过患;不欢喜召请;不求送来[之食];与少欲等[德]随顺的生活。

如月一般,于诸家中常为新来者,

无悭、对一切平等悲悯,

解脱了常往来俗家者等的过患,

这样的比丘在此成为次第乞食者。

所以,舍弃了贪求之行,

眼向下看,只看一轭之远,

若希求在地上自在而行,

坚固者应行次第乞食之行。

27. Sapadānacārikaṅgampi ‘‘loluppacāraṃ paṭikkhipāmi, sapadānacārikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana sapadānacārikena gāmadvāre ṭhatvā parissayābhāvo sallakkhetabbo. Yassā racchāya vā gāme vā parissayo hoti, taṃ pahāya aññattha carituṃ vaṭṭati. Yasmiṃ gharadvāre vā racchāya vā gāme vā kiñci na labhati, agāmasaññaṃ katvā gantabbaṃ. Yattha kiñci labhati, taṃ pahāya gantuṃ na vaṭṭati. Iminā ca bhikkhunā kālataraṃ pavisitabbaṃ, evañhi aphāsukaṭṭhānaṃ pahāya aññattha gantuṃ sakkhissati. Sace panassa vihāre dānaṃ dentā antarāmagge vā āgacchantā manussā pattaṃ gahetvā piṇḍapātaṃ denti vaṭṭati. Iminā ca maggaṃ gacchantenāpi bhikkhācāravelāyaṃ sampattagāmaṃ anatikkamitvā caritabbameva. Tattha alabhitvā vā thokaṃ labhitvā vā gāmapaṭipāṭiyā caritabbanti idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭho purato āhaṭabhikkhampi pacchato āhaṭabhikkhampi paṭikkamanaṃ āharitvā diyyamānampi na gaṇhati, pattadvāre pana pattaṃ vissajjeti. Imasmiñhi dhutaṅge mahākassapattherena sadiso nāma natthi. Tassapi pattavissaṭṭhaṭṭhānameva paññāyati. Majjhimo purato vā pacchato vā āhaṭampi paṭikkamanaṃ āhaṭampi gaṇhati, pattadvārepi pattaṃ vissajjeti, na pana bhikkhaṃ āgamayamāno nisīdati. Evaṃ so ukkaṭṭhapiṇḍapātikassa anulometi. Muduko taṃ divasaṃ nisīditvā āgameti.
Imesaṃ pana tiṇṇampi loluppacāre uppannamatte dhutaṅgaṃ bhijjati. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, kulesu niccanavakatā, candūpamatā, kulamaccherappahānaṃ, samānukampitā, kulūpakādīnavābhāvo, avhānānabhinandanā, abhihārena anatthikatā, appicchatādīnaṃ anulomavuttitāti.
Candūpamo niccanavo kulesu,
Amaccharī sabbasamānukampo;
Kulūpakādīnavavippamutto,
Hotīdha bhikkhu sapadānacārī.
Loluppacārañca pahāya tasmā,
Okkhittacakkhu yugamattadassī;
Ākaṅkhamāno bhuvi sericāraṃ,
Careyya dhīro sapadānacāranti.
已对照

这是关于次第乞食支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

Ayaṃ sapadānacārikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

五、一坐食支论

5. Ekāsanikaṅgakathā
28缅 1.67已对照

二十八、一坐食支也是以「我拒绝异座之食」「我受持一坐食支」这两句话中的任何一句而受持的。

而那一坐食者在坐堂坐下时,不应坐在长老座上,应察看「这[座]将会轮到我」的适当座位而坐。若在他饭食吃到一半时,阿阇梨或戒师来了,起身行义务是可以的。然而三藏小阿跋亚长老说:「或守住座位,或守住饭食;这人饭食吃到一半,所以让他行义务,但不要再吃饭食了。」这是它的规定。

而从类别来说,这[支]也有三种。此中,上品者,无论[食物]少或多,他把手伸入哪一份饭食,就不得取另外的。即使人们[想]「长老什么也没有吃」而送来熟酥等,也只可作药用,不可作食物用。中品者,只要钵中的饭未尽,就可以取另外的,因为这[人]名为「以饭食为限者」。下品者,只要未从座上起身,就可以吃。因为他或是「以水为限者」——由于在取洗钵[水]之前一直吃;或是「以座为限者」——由于在起身之前一直吃。

而这三种[人],在吃了异座之食的刹那,头陀支便破了。这是此中的破坏。

而这是功德利益:少病、少恼、轻快起身、有力、安乐住;不以非残食为缘而犯罪;除遣味的渴爱;与少欲等[德]随顺的生活。

对乐于一坐食的行者,

以饮食为缘的诸病不能

侵袭;不贪求味者,

不令自己的[瑜伽之]业退减。

如是,对这安乐住之因、

为乐于清净削减者所亲近的,

意清净的行者应生起

对一坐食的喜乐。

28. Ekāsanikaṅgampi ‘‘nānāsanabhojanaṃ paṭikkhipāmi, ekāsanikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana ekāsanikena āsanasālāyaṃ nisīdantena therāsane anisīditvā ‘‘idaṃ mayhaṃ pāpuṇissatī’’ti patirūpaṃ āsanaṃ sallakkhetvā nisīditabbaṃ. Sacassa vippakate bhojane ācariyo vā upajjhāyo vā āgacchati, uṭṭhāya vattaṃ kātuṃ vaṭṭati. Tipiṭakacūḷābhayatthero panāha ‘‘āsanaṃ vā rakkheyya bhojanaṃ vā, ayañca vippakatabhojano, tasmā vattaṃ karotu, bhojanaṃ pana mā bhuñjatū’’ti. Idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭho appaṃ vā hotu bahu vā, yamhi bhojane hatthaṃ otāreti, tato aññaṃ gaṇhituṃ na labhati. Sacepi manussā ‘‘therena na kiñci bhutta’’nti sappiādīni āharanti, bhesajjatthameva vaṭṭanti, na āhāratthaṃ. Majjhimo yāva patte bhattaṃ na khīyati, tāva aññaṃ gaṇhituṃ labhati. Ayañhi bhojanapariyantiko nāma hoti. Muduko yāva āsanā na vuṭṭhāti tāva bhuñjituṃ labhati. So hi udakapariyantiko vā hoti yāva pattadhovanaṃ na gaṇhāti tāva bhuñjanato, āsanapariyantiko vā yāva na vuṭṭhāti tāva bhuñjanato.
Imesaṃ pana tiṇṇampi nānāsanabhojanaṃ bhuttakkhaṇe dhutaṅgaṃ bhijjati. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, appābādhatā, appātaṅkatā, lahuṭṭhānaṃ, balaṃ, phāsuvihāro, anatirittapaccayā anāpatti, rasataṇhāvinodanaṃ appicchatādīnaṃ anulomavuttitāti.
Ekāsanabhojane rataṃ,
Na yatiṃ bhojanapaccayā rujā;
Visahanti rase alolupo,
Parihāpeti na kammamattano.
Iti phāsuvihārakāraṇe,
Sucisallekharatūpasevite;
Janayetha visuddhamānaso,
Ratimekāsanabhojane yatīti.
已对照

这是关于一坐食支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

Ayaṃ ekāsanikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

六、一钵食支论

6. Pattapiṇḍikaṅgakathā
29缅 1.68已对照

二十九、一钵食支也是以「我拒绝第二个器皿」「我受持一钵食支」这两句话中的任何一句而受持的。

而那一钵食者在喝粥之时,若得到放在器皿中的菜,应先吃菜,或先喝粥。而若放入粥中,在放入臭鱼等菜时,粥会变得可厌,而唯有作成不可厌的才可以吃。所以这是就那样的菜而说的。而凡是蜜、糖等不可厌的,应放入[粥中]。而取时应只取适量。生菜可以用手拿着吃。然而若不那样做,就应放入钵中。而由于拒绝了第二个器皿,连其他的树叶也是不可以的。这是它的规定。

而从类别来说,这[支]也有三种。此中,上品者除了吃甘蔗之时以外,连渣滓也不可以丢弃;饭团、鱼、肉、饼也不可以掰开来吃。中品者可以用一只手掰开来吃;这[人]名为「用手者」。而下品者名为「用钵者」;凡是能放入钵中的,他都可以用手或用牙掰开来吃。

而这三种[人],在接受第二个器皿的刹那,头陀支便破了。这是此中的破坏。

而这是功德利益:除遣对种种味的渴爱;舍断过欲;于食物只见其用途;无携带盘等的疲劳;不散乱地进食;与少欲等[德]随顺的生活。

舍弃种种器皿的散乱,眼向下看,

善持禁戒者如同掘除味渴爱的根,

如同持着有形的知足,心意欢喜地

受用饮食——除了一钵食者,还有谁呢?

这是关于一钵食支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

29. Pattapiṇḍikaṅgampi ‘‘dutiyakabhājanaṃ paṭikkhipāmi, pattapiṇḍikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana pattapiṇḍikena yāgupānakāle bhājane ṭhapetvā byañjane laddhe byañjanaṃ vā paṭhamaṃ khāditabbaṃ, yāgu vā pātabbā. Sace pana yāguyaṃ pakkhipati, pūtimacchakādimhi byañjane pakkhitte yāgu paṭikūlā hoti, appaṭikūlameva ca katvā bhuñjituṃ vaṭṭati. Tasmā tathārūpaṃ byañjanaṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ. Yaṃ pana madhusakkarādikaṃ appaṭikūlaṃ hoti, taṃ pakkhipitabbaṃ. Gaṇhantena ca pamāṇayuttameva gaṇhitabbaṃ. Āmakasākaṃ hatthena gahetvā khādituṃ vaṭṭati. Tathā pana akatvā patteyeva pakkhipitabbaṃ. Dutiyakabhājanassa pana paṭikkhittattā aññaṃ rukkhapaṇṇampi na vaṭṭatīti idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭhassa aññatra ucchukhādanakālā kacavarampi chaḍḍetuṃ na vaṭṭati. Odanapiṇḍamacchamaṃsapūvepi bhinditvā khādituṃ na vaṭṭati. Majjhimassa ekena hatthena bhinditvā khādituṃ vaṭṭati, hatthayogī nāmesa. Muduko pana pattayogī nāma hoti, tassa yaṃ sakkā hoti patte pakkhipituṃ, taṃ sabbaṃ hatthena vā dantehi vā bhinditvā khādituṃ vaṭṭati.
Imesaṃ pana tiṇṇampi dutiyakabhājanaṃ sāditakkhaṇe dhutaṅgaṃ bhijjati. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, nānārasataṇhāvinodanaṃ. Atricchatāya pahānaṃ, āhāre payojanamattadassitā, thālakādipariharaṇakhedābhāvo, avikkhittabhojitā, appicchatādīnaṃ anulomavuttitāti.
Nānābhājanavikkhepaṃ, hitvā okkhittalocano;
Khaṇanto viya mūlāni, rasataṇhāya subbato.
Sarūpaṃ viya santuṭṭhiṃ, dhārayanto sumānaso;
Paribhuñjeyya āhāraṃ, ko añño pattapiṇḍikoti.
Ayaṃ pattapiṇḍikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

七、时后不食支论

7. Khalupacchābhattikaṅgakathā
30缅 1.69已对照

三十、时后不食支也是以「我拒绝残食」「我受持时后不食支」这两句话中的任何一句而受持的。

而那时后不食者,在自恣之后,不应再令[人]把食物作成许可的而吃。这是它的规定。

而从类别来说,这[支]也有三种。此中,上品者,由于在第一团[食]上没有所谓的自恣,而是在吞咽那[第一团]时拒绝另外的[食物]才有[自恣],所以如是已自恣者,吞下第一团之后,便不吃第二团。中品者,在哪一份饭食上自恣,就只吃那[一份]。而下品者,只要未从座上起身,就一直吃。

而这三种[人],在已自恣后令[人]作成许可的而吃的刹那,头陀支便破了。这是此中的破坏。

而这是功德利益:远离食非残食之罪;无贪腹之性;无食物的储积;不再寻求;与少欲等[德]随顺的生活。

坚固者不遭受寻求的疲劳,也不作储积;

时后不食的瑜伽者,舍断贪腹之性。

所以,对这善逝所称赞的、能生起知足之德等增长的,

想要抖落过失的瑜伽者,应亲近这头陀支。

这是关于时后不食支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

30. Khalupacchābhattikaṅgampi ‘‘atirittabhojanaṃ paṭikkhipāmi, khalupacchābhattikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana khalupacchābhattikena pavāretvā puna bhojanaṃ kappiyaṃ kāretvā na bhuñjitabbaṃ. Idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭho yasmā paṭhamapiṇḍe pavāraṇā nāma natthi, tasmiṃ pana ajjhohariyamāne aññaṃ paṭikkhipato hoti, tasmā evaṃ pavārito paṭhamapiṇḍaṃ ajjhoharitvā dutiyapiṇḍaṃ na bhuñjati. Majjhimo yasmiṃ bhojane pavārito, tadeva bhuñjati. Muduko pana yāva āsanā na vuṭṭhāti tāva bhuñjati.
Imesaṃ pana tiṇṇampi pavāritānaṃ kappiyaṃ kārāpetvā bhuttakkhaṇe dhutaṅgaṃ bhijjati. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, anatirittabhojanāpattiyā dūrabhāvo, odarikattābhāvo, nirāmisasannidhitā, puna pariyesanāya abhāvo, appicchatādīnaṃ anulomavuttitāti.
Pariyesanāya khedaṃ, na yāti na karoti sannidhiṃ dhīro;
Odarikattaṃ pajahati, khalupacchābhattiko yogī.
Tasmā sugatapasatthaṃ, santosaguṇādivuḍḍhisañjananaṃ;
Dose vidhunitukāmo, bhajeyya yogī dhutaṅgamidanti.
Ayaṃ khalupacchābhattikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

八、林野住支论

8. Āraññikaṅgakathā
31缅 1.70已对照

三十一、林野住支也以「我拒绝村边的坐卧处,我受持林野住支」这两句中任一句之语而受持。

而那林野住者应舍离村边的坐卧处,在林野中住到黎明升起。此中,连同近郊在内的村落本身,就是村边的坐卧处。

所谓村落:凡是或有一间屋、或有多间屋,或有围墙、或无围墙,或有人、或无人,甚至凡是驻留超过四个月的任何商队,[都是村落]。

所谓村落的近郊:对有围墙的村落而言,若像阿㝹罗陀城(Anurādhapura)那样有两根因陀罗柱,[便是]站在内侧因陀罗柱处的中等力气之人的一土块投掷之距。它的相,持律者们说:犹如年轻人显示自己的力气,伸臂投掷土块那样,如此投出的土块落地之处以内。而经师们说:是以驱赶乌鸦的方式投出的[土块落地之处以内]。在没有围墙的村落中,站在最边缘那一家门口的妇女用器皿泼水,那[水]落下之处是屋舍的周边。从那里起,依所说的方法,[第]一个土块投掷之距是村落,第二个是村落的近郊。

而林野,在律的理趣中,暂且说为「除了村落与村落的近郊,这一切都是林野」(《波罗夷》92);在阿毗达摩的理趣中,说为「出了因陀罗柱之外,这一切都是林野」(《分别论》529);而在这经的理趣中,「所谓林野的坐卧处,至少[相距]五百弓」,这是[它的]相。应以上了弦的师[级]之弓,对有围墙的村落从因陀罗柱起、对没有围墙的[村落]从第一个土块投掷之距起,测量到寺院的围墙为止,而加以辨定。

诸律义注中说:若寺院没有围墙,那么凡是最前面的——或坐卧处,或食堂,或常集会处,或菩提树,或塔庙——即使离坐卧处很远,也应以它为界限来测量。而《中部义注》中说:寺院也应像村落一样推出[它的]近郊,在两者的土块投掷之距之间测量。这是此中的准则。

即使村落很近,站在寺院中的人听得到人们的声音,但由于被山、河等隔开,不能直接走去;那么凡是它平常的道路,即使须乘船往来,也应依那条路取五百弓[之距]。而凡是为了成就[头陀]支,把邻近村落这里那里的路堵住的人,此人是头陀支之贼。

若林野住比丘的戒师或阿阇梨生病了,他在林野中得不到适宜[之物],应把[病者]带到村边的坐卧处去看护;但应及早出来,在合于[头陀]支的地方住到黎明升起。若在黎明升起之时他们的病恼加重,就应只做他们[所需]的事,不应[只求]头陀支的清净——这是它的规定。

而依类别,这[支]也有三种。此中,上品者应总是在林野中住到黎明升起;中品者可以在雨季四个月住在村边;下品者在冬季[诸月]也[可以]。

而这三[品]者,在所限定的时间内从林野来到村边的坐卧处听法,即使黎明升起,头陀支也不破;听完之后回去,即使在中途[黎明]升起,也不破。但若说法者已经起座,他们想着「我们躺一会儿再走」而入睡,黎明升起了,或者随自己的意愿在村边的坐卧处住到黎明升起,头陀支便破了——这是此中的破坏。

而这是功德利益:林野住比丘作意林野想,便能获得未得的定,或守护已得的[定];导师也对他满意。如所说——「那祇多(Nāgita),因此我对那位比丘的住于林野感到满意。」(《增支部》6.42;8.86)而对这住在边远坐卧处的[比丘],不适宜的色等不扰乱[他的]心;他离于惊恐,舍弃对生命的爱著,品尝远离之乐的滋味;粪扫衣者等的身份对他也是相称的。

独处远离,不与[人]杂处,乐于边远的坐卧处;

以住于林中,令怙主之心满意。

独自住在林野的行者所得的乐,

连同因陀罗的诸天,也得不到它的滋味。

而正是他,如披铠甲般披着粪扫衣,

以其余的头陀[法]为武器,前往林野的战阵;

不久就能战胜魔及其军队;

所以智者应当喜乐于住林野。

这是关于林野住支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

31. Āraññikaṅgampi ‘‘gāmantasenāsanaṃ paṭikkhipāmi, āraññikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana āraññikena gāmantasenāsanaṃ pahāya araññe aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ. Tattha saddhiṃ upacārena gāmoyeva gāmantasenāsanaṃ.
Gāmo nāma yo koci ekakuṭiko vā anekakuṭiko vā parikkhitto vā aparikkhitto vā samanusso vā amanusso vā antamaso atirekacātumāsaniviṭṭho yo koci satthopi.
Gāmūpacāro nāma parikkhittassa gāmassa sace anurādhapurasseva dve indakhīlā honti, abbhantarime indakhīle ṭhitassa thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupāto. Tassa lakkhaṇaṃ yathā taruṇamanussā attano balaṃ dassentā bāhaṃ pasāretvā leḍḍuṃ khipanti, evaṃ khittassa leḍḍussa patanaṭṭhānabbhantaranti vinayadharā. Suttantikā pana kākanivāraṇaniyamena khittassāti vadanti. Aparikkhittagāme yaṃ sabbapaccantimassa gharassa dvāre ṭhito mātugāmo bhājanena udakaṃ chaḍḍeti, tassa patanaṭṭhānaṃ gharūpacāro. Tato vuttanayena eko leḍḍupāto gāmo, dutiyo gāmūpacāro.
Araññaṃ pana vinayapariyāye tāva ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca sabbametaṃ arañña’’nti (pārā. 92) vuttaṃ. Abhidhammapariyāye ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā, sabbametaṃ arañña’’nti (vibha. 529) vuttaṃ. Imasmiṃ pana suttantikapariyāye ‘‘āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ pacchima’’nti idaṃ lakkhaṇaṃ. Taṃ āropitena ācariyadhanunā parikkhittassa gāmassa indakhīlato aparikkhittassa paṭhamaleḍḍupātato paṭṭhāya yāva vihāraparikkhepā minitvā vavatthapetabbaṃ.
Sace pana vihāro aparikkhitto hoti, yaṃ sabbapaṭhamaṃ senāsanaṃ vā bhattasālā vā dhuvasannipātaṭṭhānaṃ vā bodhi vā cetiyaṃ vā dūre cepi senāsanato hoti, taṃ paricchedaṃ katvā minitabbanti vinayaṭṭhakathāsu vuttaṃ. Majjhimaṭṭhakathāyaṃ pana vihārassapi gāmasseva upacāraṃ nīharitvā ubhinnaṃ leḍḍupātānaṃ antarā minitabbanti vuttaṃ. Idamettha pamāṇaṃ.
Sacepi āsanne gāmo hoti, vihāre ṭhitehi mānusakānaṃ saddo suyyati, pabbatanadīādīhi pana antaritattā na sakkā ujuṃ gantuṃ. Yo tassa pakatimaggo hoti, sacepi nāvāya sañcaritabbo, tena maggena pañcadhanusatikaṃ gahetabbaṃ. Yo pana āsannagāmassa aṅgasampādanatthaṃ tato tato maggaṃ pidahati, ayaṃ dhutaṅgacoro hoti.
Sace pana āraññikassa bhikkhuno upajjhāyo vā ācariyo vā gilāno hoti, tena araññe sappāyaṃ alabhantena gāmantasenāsanaṃ netvā upaṭṭhātabbo. Kālasseva pana nikkhamitvā aṅgayuttaṭṭhāne aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ. Sace aruṇuṭṭhānavelāyaṃ tesaṃ ābādho vaḍḍhati, tesaṃyeva kiccaṃ kātabbaṃ. Na dhutaṅgasuddhikena bhavitabbanti idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭhena sabbakālaṃ araññe aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ. Majjhimo cattāro vassike māse gāmante vasituṃ labhati. Muduko hemantikepi.
Imesaṃ pana tiṇṇampi yathā paricchinne kāle araññato āgantvā gāmantasenāsane dhammassavanaṃ suṇantānaṃ aruṇe uṭṭhitepi dhutaṅgaṃ na bhijjati. Sutvā gacchantānaṃ antarāmagge uṭṭhitepi na bhijjati. Sace pana uṭṭhitepi dhammakathike muhuttaṃ nipajjitvā gamissāmāti niddāyantānaṃ aruṇaṃ uṭṭhahati, attano vā ruciyā gāmantasenāsane aruṇaṃ uṭṭhapenti, dhutaṅgaṃ bhijjatīti ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, āraññiko bhikkhu araññasaññaṃ manasikaronto bhabbo aladdhaṃ vā samādhiṃ paṭiladdhuṃ laddhaṃ vā rakkhituṃ, satthāpissa attamano hoti. Yathāha – ‘‘tenāhaṃ, nāgita, tassa bhikkhuno attamano homi araññavihārenā’’ti (a. ni. 6.42; 8.86). Pantasenāsanavāsino cassa asappāyarūpādayo cittaṃ na vikkhipanti, vigatasantāso hoti, jīvitanikantiṃ jahati, pavivekasukharasaṃ assādeti, paṃsukūlikādibhāvopi cassa patirūpo hotīti.
Pavivitto asaṃsaṭṭho, pantasenāsane rato;
Ārādhayanto nāthassa, vanavāsena mānasaṃ.
Eko araññe nivasaṃ, yaṃ sukhaṃ labhate yati;
Rasaṃ tassa na vindanti, api devā saindakā.
Paṃsukūlañca esova, kavacaṃ viya dhārayaṃ;
Araññasaṅgāmagato, avasesadhutāyudho.
Samattho nacirasseva, jetuṃ māraṃ savāhiniṃ;
Tasmā araññavāsamhi, ratiṃ kayirātha paṇḍitoti.
Ayaṃ āraññikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

九、树下住支论

9. Rukkhamūlikaṅgakathā
32缅 1.72已对照

三十二、树下住支也以「我拒绝有遮盖处,我受持树下住支」这两句中任一句之语而受持。

而那树下住者应避开边界间的树、塔庙树、树脂树、果树、蝙蝠树、空心树、立于寺院中央的树——这些树,而应取立于寺院边际的树——这是它的规定。

而依类别,这[支]也有三种。此中,上品者取了中意的树之后,不可令人打理;应用脚拨开落叶而住。中品者可以只令恰好来到那地方的人打理。下品者应叫来园民与沙弥,令[他们]清扫、整平、撒沙、围上围墙、装上门,然后住下。而在节日,树下住者不应坐在那里,应坐在别处隐蔽的地方。

而这三[品]者,在有遮盖处安住的刹那,头陀支便破了。增支部诵者们说:知而在有遮盖处住到黎明升起之时[才破]。这是此中的破坏。

而这是功德利益:依「出家依止树下坐卧处」(《大品》128)之语,有与依止相称的行道;是世尊以「它们是少量的、易得的,而且是无罪的」(《增支部》4.27;《如是语》101)所称赞的资具;由于常见树叶的变化,能令无常想生起;没有对坐卧处的悭与乐于营作;与诸天神同住;随顺少欲等[德]而行。

为最胜佛所称赞,又被说为「依止」;

对独处远离者,哪里有住处能比得上树下?

在除去住处之悭、为诸天神所守护、

僻静的树下安住的善持禁行者,

看着那些赤红的、青绿的、枯黄的、凋落的

树叶,便驱除了常想。

所以,对这佛的遗产、乐于修习者的居所、

僻静的树下,明智者不应轻视。

这是关于树下住支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

32. Rukkhamūlikaṅgampi ‘‘channaṃ paṭikkhipāmi, rukkhamūlikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana rukkhamūlikena sīmantarikarukkhaṃ, cetiyarukkhaṃ, niyyāsarukkhaṃ, phalarukkhaṃ, vaggulirukkhaṃ, susirarukkhaṃ, vihāramajjhe ṭhitarukkhanti ime rukkhe vivajjetvā vihārapaccante ṭhitarukkho gahetabboti idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭho yathārucitaṃ rukkhaṃ gahetvā paṭijaggāpetuṃ na labhati. Pādena paṇṇasaṭaṃ apanetvā vasitabbaṃ. Majjhimo taṃ ṭhānaṃ sampattehiyeva paṭijaggāpetuṃ labhati. Mudukena ārāmikasamaṇuddese pakkositvā sodhāpetvā samaṃ kārāpetvā vālukaṃ okirāpetvā pākāraparikkhepaṃ kārāpetvā dvāraṃ yojāpetvā vasitabbaṃ. Mahadivase pana rukkhamūlikena tattha anisīditvā aññattha paṭicchanne ṭhāne nisīditabbaṃ.
Imesaṃ pana tiṇṇampi channe vāsaṃ kappitakkhaṇe dhutaṅgaṃ bhijjati. Jānitvā channe aruṇaṃ uṭṭhāpitamatteti aṅguttarabhāṇakā. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, rukkhamūlasenāsanaṃ nissāya pabbajjāti (mahāva. 128) vacanato nissayānurūpapaṭipattisabbhāvo, appāni ceva sulabhāni ca tāni ca anavajjānīti (a. ni. 4.27; itivu. 101) bhagavatā saṃvaṇṇitapaccayatā, abhiṇhaṃ tarupaṇṇavikāradassanena aniccasaññāsamuṭṭhāpanatā, senāsanamaccherakammārāmatānaṃ abhāvo, devatāhi sahavāsitā, appicchatādīnaṃ anulomavuttitāti.
Vaṇṇito buddhaseṭṭhena, nissayoti ca bhāsito;
Nivāso pavivittassa, rukkhamūlasamo kuto.
Āvāsamaccherahare, devatā paripālite;
Pavivitte vasanto hi, rukkhamūlamhi subbato.
Abhirattāni nīlāni, paṇḍūni patitāni ca;
Passanto tarupaṇṇāni, niccasaññaṃ panūdati.
Tasmā hi buddhadāyajjaṃ, bhāvanābhiratālayaṃ;
Vivittaṃ nātimaññeyya, rukkhamūlaṃ vicakkhaṇoti.
Ayaṃ rukkhamūlikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

十、露地住支论

10. Abbhokāsikaṅgakathā
33缅 1.73已对照

三十三、露地住支也以「我拒绝有遮盖处与树下,我受持露地住支」这两句中任一句之语而受持。

而那露地住者,为了听法或为了布萨,进入布萨堂是许可的。若他进去之后天下雨,在天下雨时不应出来,应在雨停时出来。进入食堂或火堂去做义务,在食堂中以饭食[之事]问候长老比丘们,为他人授诵或自己受诵时进入有遮盖处,把放置在外面未收好的床、椅等搬进里面,这些都是许可的。若在走路时拿着更年长者的资具,在天下雨时,进入位于路当中的堂舍是许可的;若什么也没拿,就不许想着「我要待在堂舍里」而急行。而以平常的步行走去、进入[堂舍]的人,应待到雨停才走——这是它的规定。对树下住者也是这个方法。

而依类别,这[支]也有三种。此中,上品者不许依傍树、山或房屋而住,应只在露地作衣帐而住。中品者可以依傍树、山、房屋,不进入其内而住。下品者,上方未作[挡雨]边缘的岩窟、枝叶棚、浆硬的布[篷],以及看田人等所弃置、就在那里的小屋,也都许可。

而这三[品]者,为了居住而进入有遮盖处或树下的刹那,头陀支便破了。增支部诵者们说:知而在那里住到黎明升起之时[才破]。这是此中的破坏。

而这是功德利益:断除住处的障碍,驱除昏沉睡眠,与「诸比丘如鹿一般无执著而行,无住处而住」(《相应部》1.224)这一称赞相称,无执著,四方无碍,随顺少欲等[德]而行。

在与无家之身相称、不难得到、

以星辰为宝珠帐幔、以月为灯而照亮的

露地中,比丘以如鹿之心而住,

驱除了昏沉睡眠,依于对修习的爱乐,

不久便得到远离之味的品尝;

因此有慧者应当乐于露地。

这是关于露地住支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

33. Abbhokāsikaṅgampi ‘‘channañca rukkhamūlañca paṭikkhipāmi, abbhokāsikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tassa pana abbhokāsikassa dhammassavanāya vā uposathatthāya vā uposathāgāraṃ pavisituṃ vaṭṭati. Sace paviṭṭhassa devo vassati, deve vassamāne anikkhamitvā vassūparame nikkhamitabbaṃ. Bhojanasālaṃ vā aggisālaṃ vā pavisitvā vattaṃ kātuṃ, bhojanasālāya there bhikkhū bhattena āpucchituṃ, uddisantena vā uddisāpentena vā channaṃ pavisituṃ, bahi dunnikkhittāni mañcapīṭhādīni anto pavesetuñca vaṭṭati. Sace maggaṃ gacchantena vuḍḍhatarānaṃ parikkhāro gahito hoti, deve vassante maggamajjhe ṭhitaṃ sālaṃ pavisituṃ vaṭṭati. Sace na kiñci gahitaṃ hoti, sālāya ṭhassāmīti vegena gantuṃ na vaṭṭati. Pakatigatiyā gantvā paviṭṭhena pana yāva vassūparamā ṭhatvā gantabbanti idamassa vidhānaṃ. Rukkhamūlikassāpi eseva nayo.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭhassa rukkhaṃ vā pabbataṃ vā gehaṃ vā upanissāya vasituṃ na vaṭṭati. Abbhokāseyeva cīvarakuṭiṃ katvā vasitabbaṃ. Majjhimassa rukkhapabbatagehāni upanissāya anto appavisitvā vasituṃ vaṭṭati. Mudukassa acchannamariyādaṃ pabbhārampi sākhāmaṇḍapopi pīṭhapaṭopi khettarakkhakādīhi chaḍḍitā tatraṭṭhakakuṭikāpi vaṭṭatīti.
Imesaṃ pana tiṇṇampi vāsatthāya channaṃ vā rukkhamūlaṃ vā paviṭṭhakkhaṇe dhutaṅgaṃ bhijjati. Jānitvā tattha aruṇaṃ uṭṭhāpitamatteti aṅguttarabhāṇakā. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, āvāsapalibodhupacchedo, thinamiddhapanūdanaṃ, ‘‘migā viya asaṅgacārino, aniketā viharanti bhikkhavo’’ti (saṃ. ni. 1.224) pasaṃsāya anurūpatā, nissaṅgatā, cātuddisatā, appicchatādīnaṃ anulomavuttitāti.
Anagāriyabhāvassa, anurūpe adullabhe;
Tārāmaṇivitānamhi, candadīpappabhāsite.
Abbhokāse vasaṃ bhikkhu, migabhūtena cetasā;
Thinamiddhaṃ vinodetvā, bhāvanārāmataṃ sito.
Pavivekarasassādaṃ, nacirasseva vindati;
Yasmā tasmā hi sappañño, abbhokāsarato siyāti.
Ayaṃ abbhokāsikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

十一、冢间住支论

11. Sosānikaṅgakathā
34缅 1.74已对照

三十四、冢间住支也以「我拒绝非冢间,我受持冢间住支」这两句中任一句之语而受持。

而那冢间住者,对人们建村时辨定为「这是冢间」的地方,不应住在那里。因为在尸体未曾焚烧时,那[地方]并不名为冢间;而从焚烧之时起,即使被弃置了十二年,那也仍是冢间。

住在那里的人,不应令人建造经行处、亭舍等,铺设床椅,备置饮用水与洗用水,教人诵法而住。因为这头陀支是重的,所以为了消除已生起的危难,应让僧团长老或王臣知道,然后不放逸地住。经行时,应以半眼看着火葬场而经行。

去冢间时,也应离开大路,走小道去。应在白天就辨定所缘;这样,那[所缘]在夜里对他就不会是可怖的。即使非人在夜里一再叫喊着游荡,也不应以任何[东西]打击它们。即使一天不去冢间也是不许可的。增支部诵者们说:在冢间度过中夜,在后夜返回是许可的。非人所喜爱的芝麻糊、豆饭、鱼、肉、乳、油、糖等嚼食、啖食,不应受用;不应进入俗家——这是它的规定。

而依类别,这[支]也有三种。此中,上品者应只住在常有焚烧、常有尸体、常有哭泣的地方。中品者,三者中只要有一种就许可。下品者,依所说的方法,只要达到冢间之相就许可。

而这三[品]者,以在非冢间处安住,头陀支便破了。增支部诵者们说:在不去冢间的那天[破]。这是此中的破坏。

而这是功德利益:获得死随念,住于不放逸,证得不净相,驱除欲贪,常见身的自性,多有悚惧,舍断无病憍等,堪忍怖畏与惊骇,为非人所尊重,随顺少欲等[德]而行。

因为由死随念的威力,冢间住者

即使入睡,放逸的过失也触不到[他];

而他看见许多尸体,

心也不会落入欲的威势的掌控。

他生起广大的悚惧,不陷于憍,

且寻求寂灭而正确地精勤;

如是,由于冢间住支带来众多功德,

心倾向涅槃者应当奉行[它]。

这是关于冢间住支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

34. Sosānikaṅgampi ‘‘na susānaṃ paṭikkhipāmi, sosānikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana sosānikena yaṃ manussā gāmaṃ nivesantā ‘‘idaṃ susāna’’nti vavatthapenti, na tattha vasitabbaṃ. Na hi matasarīre ajjhāpite taṃ susānaṃ nāma hoti, jhāpitakālato pana paṭṭhāya sacepi dvādasavassāni chaḍḍitaṃ, taṃ susānameva.
Tasmiṃ pana vasantena caṅkamamaṇḍapādīni kāretvā mañcapīṭhaṃ paññapetvā pānīyaparibhojanīyaṃ upaṭṭhāpetvā dhammaṃ vācentena na vasitabbaṃ. Garukaṃ hi idaṃ dhutaṅgaṃ, tasmā uppannaparissayavighātatthāya saṅghattheraṃ vā rājayuttakaṃ vā jānāpetvā appamattena vasitabbaṃ. Caṅkamantena addhakkhikena āḷāhanaṃ olokentena caṅkamitabbaṃ.
Susānaṃ gacchantenāpi mahāpathā ukkamma uppathamaggena gantabbaṃ. Divāyeva ārammaṇaṃ vavatthapetabbaṃ. Evañhissa taṃ rattiṃ bhayānakaṃ na bhavissati, amanussā rattiṃ viravitvā viravitvā āhiṇḍantāpi na kenaci paharitabbā. Ekadivasampi susānaṃ agantuṃ na vaṭṭati. Majjhimayāmaṃ susāne khepetvā pacchimayāme paṭikkamituṃ vaṭṭatīti aṅguttarabhāṇakā. Amanussānaṃ piyaṃ tilapiṭṭhamāsabhattamacchamaṃsakhīratelaguḷādikhajjabhojjaṃ na sevitabbaṃ. Kulagehaṃ na pavisitabbanti idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭhena yattha dhuvaḍāhadhuvakuṇapadhuvarodanāni atthi, tattheva vasitabbaṃ. Majjhimassa tīsu ekasmimpi sati vaṭṭati. Mudukassa vuttanayena susānalakkhaṇaṃ pattamatte vaṭṭati.
Imesaṃ pana tiṇṇampi na susānamhi vāsaṃ kappanena dhutaṅgaṃ bhijjati. Susānaṃ agatadivaseti aṅguttarabhāṇakā. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso maraṇassatipaṭilābho, appamādavihāritā, asubhanimittādhigamo, kāmarāgavinodanaṃ, abhiṇhaṃ kāyasabhāvadassanaṃ, saṃvegabahulatā ārogyamadādippahānaṃ, bhayabheravasahanatā, amanussānaṃ garubhāvanīyatā, appicchatādīnaṃ anulomavuttitāti.
Sosānikañhi maraṇānusatippabhāvā,
Niddāgatampi na phusanti pamādadosā;
Sampassato ca kuṇapāni bahūni tassa,
Kāmānubhāvavasagampi na hoti cittaṃ.
Saṃvegameti vipulaṃ na madaṃ upeti,
Sammā atho ghaṭati nibbutimesamāno;
Sosānikaṅgamitinekaguṇāvahattā,
Nibbānaninnahadayena nisevitabbanti.
Ayaṃ sosānikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

十二、随处住支论

12. Yathāsanthatikaṅgakathā
35缅 1.76已对照

三十五、随处住支也以「我拒绝对坐卧处的贪求,我受持随处住支」这两句中任一句之语而受持。

而那随处住者,凡是以「这个轮到你」而分配给他的坐卧处,就应以那[坐卧处]满足,不应令别人起身[让出]。这是它的规定。

而依类别,这[支]也有三种。此中,上品者对分到自己的坐卧处,不可问「远吗?」「太近吗?」「被非人、长身类等侵扰吗?」「热吗?」「冷吗?」。中品者可以问,但不可前去察看。下品者可以前去察看,若他不喜欢那[坐卧处],可以另取一处。

而这三[品]者,对坐卧处的贪求一生起,头陀支便破了——这是此中的破坏。

而这是功德利益:实行「凡所得的,就应以它满足」(《本生》1.1.136;《波逸提》793)这一被说的教诫,对同梵行者求利益,舍弃对劣与胜的分别,舍断顺从与违逆,关闭过分贪求之门,随顺少欲等[德]而行。

随处住的行者以所得的知足,

无所分别,即使在草铺上也安乐而卧。

他不贪著最好的,得到低劣的也不恼怒;

对新学的同梵行者,以利益[之心]怜悯[他们]。

所以,对这为诸圣者、善人所奉行,为牟尼中的雄牛所称赞的

随处住之乐,智者应当勤修。

这是关于随处住支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

35. Yathāsanthatikaṅgampi ‘‘senāsanaloluppaṃ paṭikkhipāmi, yathāsanthatikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana yathāsanthatikena yadassa senāsanaṃ ‘‘idaṃ tuyhaṃ pāpuṇātī’’ti gāhitaṃ hoti, teneva tuṭṭhabbaṃ, na añño uṭṭhāpetabbo. Idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭho attano pattasenāsanaṃ dūreti vā accāsanneti vā amanussadīghajātikādīhi upaddutanti vā uṇhanti vā sītalanti vā pucchituṃ na labhati. Majjhimo pucchituṃ labhati. Gantvā pana oloketuṃ na labhati. Muduko gantvā oloketvā sacassa taṃ na ruccati, aññaṃ gahetuṃ labhati.
Imesaṃ pana tiṇṇampi senāsanaloluppe uppannamatte dhutaṅgaṃ bhijjatīti ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, ‘‘yaṃ laddhaṃ tena tuṭṭhabba’’nti (jā. 1.1.136; pāci. 793) vuttovādakaraṇaṃ, sabrahmacārīnaṃ hitesitā, hīnapaṇītavikappapariccāgo, anurodhavirodhappahānaṃ, atricchatāya dvārapidahanaṃ, appicchatādīnaṃ anulomavuttitāti.
Yaṃ laddhaṃ tena santuṭṭho, yathāsanthatiko yati;
Nibbikappo sukhaṃ seti, tiṇasantharakesupi.
Na so rajjati seṭṭhamhi, hīnaṃ laddhā na kuppati;
Sabrahmacārinavake, hitena anukampati.
Tasmā ariyasatāciṇṇaṃ, munipuṅgavavaṇṇitaṃ;
Anuyuñjetha medhāvī, yathāsanthatarāmatanti.
Ayaṃ yathāsanthatikaṅge samādānavidhānappabhedabhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

十三、常坐不卧支论

13. Nesajjikaṅgakathā
36缅 1.77已对照

三十六、常坐不卧支也以「我拒绝卧,我受持常坐不卧支」这两句中任一句之语而受持。

而那常坐不卧者,应在夜间三个时分中的一个时分起来经行;因为在诸威仪中,唯有躺卧是不许可的。这是它的规定。

而依类别,这[支]也有三种。此中,上品者,倚靠物、布盘坐带、束带都不许可。中品者,这三样中任何一样都许可。下品者,倚靠物、布盘坐带、束带、枕头、五支[椅]、七支[椅]也都许可。而五支[椅]是连同背靠一起做成的;所谓七支[椅],是连同背靠以及两侧的扶靠一起做成的。相传,人们曾为弥罗阿跋亚长老(Miḷābhayatthera)做了那[七支椅]。长老成为阿那含之后般涅槃了。

而这三[品]者,一作卧,头陀支便破了。这是此中的破坏。

而这是功德利益:断除被说为「耽于卧乐、倚乐、睡眠乐而住」(《长部》3.320;《中部》1.186)的心缚;适宜于一切业处的勤修;威仪令人净信;顺于发起精进;增长正行道。

盘腿结跏趺坐,端正上身,

行者这样坐着,便令魔的心震动。

舍弃了卧乐、睡眠乐,发起了精进,

乐于坐的比丘,庄严着苦行林。

因为[他]证得无食的喜与乐,

所以坚固者应当勤修常坐不卧的禁行。

这是关于常坐不卧支的受持、规定、类别、破坏、功德利益的释义。

36. Nesajjikaṅgampi ‘‘seyyaṃ paṭikkhipāmi, nesajjikaṅgaṃ samādiyāmī’’ti imesaṃ aññataravacanena samādinnaṃ hoti.
Tena pana nesajjikena rattiyā tīsu yāmesu ekaṃ yāmaṃ uṭṭhāya caṅkamitabbaṃ. Iriyāpathesu hi nipajjitumeva na vaṭṭati. Idamassa vidhānaṃ.
Pabhedato pana ayampi tividho hoti. Tattha ukkaṭṭhassa neva apassenaṃ, na dussapallatthikā, na āyogapaṭṭo vaṭṭati. Majjhimassa imesu tīsu yaṃkiñci vaṭṭati. Mudukassa apassenampi dussapallatthikāpi āyogapaṭṭopi bibbohanampi pañcaṅgopi sattaṅgopi vaṭṭati. Pañcaṅgo pana piṭṭhiapassayena saddhiṃ kato. Sattaṅgo nāma piṭṭhiapassayena ca ubhatopassesu apassayehi ca saddhiṃ kato. Taṃ kira miḷābhayattherassa akaṃsu. Thero anāgāmī hutvā parinibbāyi.
Imesaṃ pana tiṇṇampi seyyaṃ kappitamatte dhutaṅgaṃ bhijjati. Ayamettha bhedo.
Ayaṃ panānisaṃso, ‘‘seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharatī’’ti (dī. ni. 3.320; ma. ni. 1.186) vuttassa cetaso vinibandhassa upacchedanaṃ, sabbakammaṭṭhānānuyogasappāyatā, pāsādikairiyāpathatā, vīriyārambhānukūlatā, sammāpaṭipattiyā anubrūhananti.
Ābhujitvāna pallaṅkaṃ, paṇidhāya ujuṃ tanuṃ;
Nisīdanto vikampeti, mārassa hadayaṃ yati.
Seyyasukhaṃ middhasukhaṃ, hitvā āraddhavīriyo;
Nisajjābhirato bhikkhu, sobhayanto tapovanaṃ.
Nirāmisaṃ pītisukhaṃ, yasmā samadhigacchati;
Tasmā samanuyuñjeyya, dhīro nesajjikaṃ vatanti.
Ayaṃ nesajjikaṅge samādāna vidhānappabheda bhedānisaṃsavaṇṇanā.
已对照

头陀支杂论

Dhutaṅgapakiṇṇakakathā
37缅 1.78已对照

三十七、现在——

依善三法,以及依头陀等的分别,

还有依略说与广说,应知[其]抉择。——

依这首偈而作释义。

此中,「依善三法(kusalattikato)」者:因为一切头陀支,依有学、凡夫、漏尽者,或是善的,或是无记的;没有不善的头陀支。

若有人说:「依『由于恶欲、为欲所逼而成为林野住者』等语(《增支部》5.181;《附随》325),头陀支也有不善的。」应对他说——我们并不说「[没有人]以不善心住在林野」。因为凡在林野居住的,他就是林野住者;而他或是恶欲的,或是少欲的。然而这些[头陀支],是由于以各各受持抖落了烦恼而为「头陀」的比丘的支;或者,由于抖落烦恼而得「头陀」之称的智是它们的支,故为「头陀支」。或者,它们由于抖落对立[法]而是「头陀」,又是行道的支,故也说为「头陀支」。而没有任何人因不善而名为「头陀」,使这些成为他的支;不善也不抖落任何[东西],使那[不善]作为它们的支,而它们得称为「头陀支」。不善也不是既抖落对衣的贪求等,又是行道的支。所以「没有不善的头陀支」,这是说得好的。

「凡认为头陀支脱离善三法的,在他们而言,依实义便根本没有头陀支。不存在的[东西],由于抖落什么而会名为『头陀支』呢?他们也会陷于与『受持诸头陀功德而行』之语相违,所以那[说法]不应接受。」这暂且是依善三法的释义。

「依头陀等的分别(dhutādīnaṃ vibhāgato)」者:应知头陀,应知头陀之说者,应知诸头陀法,应知诸头陀支,应知头陀支的奉行对谁适宜。

此中,「头陀(dhuto)」者:即已抖落烦恼的人,或抖落烦恼的法。

「头陀之说者(dhutavādo)」者:而此中,有是头陀而非头陀之说者,有非头陀而是头陀之说者,有既非头陀亦非头陀之说者,有既是头陀又是头陀之说者。

此中,凡以头陀支抖落了自己的烦恼,却不以头陀支教诫、教导他人的,如薄拘罗(Bākula)长老,这是头陀而非头陀之说者。如说:「那位具寿薄拘罗是头陀而非头陀之说者。」而凡不以头陀支抖落自己的烦恼,只以头陀支教诫、教导他人的,如优波难陀(Upananda)长老,这是非头陀而是头陀之说者。如说:「那位具寿释迦子优波难陀是非头陀而是头陀之说者。」凡两方面都失坏的,如拉鲁优陀夷(Lāḷudāyī),这是既非头陀亦非头陀之说者。如说:「那位具寿拉鲁优陀夷既非头陀亦非头陀之说者。」而凡两方面都具足的,如法将,这是既是头陀又是头陀之说者。如说:「那位具寿舍利弗既是头陀又是头陀之说者。」

「应知诸头陀法(dhutadhammā veditabbā)」者:少欲(appicchatā)、知足(santuṭṭhitā)、削减(sallekhatā)、远离(pavivekatā)、唯需于此(idamatthitā)——这五法是头陀支之思的眷属,依「正是依止少欲」等语(《增支部》5.181;《附随》325),名为头陀法。此中,少欲与知足是无贪;削减与远离归入两法,即无贪与无痴;唯需于此则只是智。此中,[行者]以无贪抖落对诸所遮止之事的贪,以无痴抖落覆蔽那些[事]之过患的痴;又以无贪抖落经由受用所许可之物而转起的欲乐的实践,以无痴抖落经由于诸头陀支中过度削减而转起的自苦的实践。所以,应知这些法是头陀法。

「应知诸头陀支(dhutaṅgāni veditabbāni)」者:应知十三头陀支,即:粪扫衣支……乃至……常坐不卧支。它们的义与相等,都已说过了。

「头陀支的奉行对谁适宜(kassa dhutaṅgasevanā sappāyā)」者:对贪行者与痴行者。为什么呢?因为头陀支的奉行是苦行道,又是削减住。依止苦行道,贪便止息;依止削减,不放逸者的痴便被舍断。或者,此中林野住支与树下住支的奉行,对瞋行者也适宜,因为他在那里不受冲撞地住着,瞋也止息。这是依头陀等的分别的释义。

「依略说与广说(samāsabyāsato)」者:而这些头陀支依略说,是三首要支、五不混杂支,只有八种。此中,次第乞食支、一坐食支、露地住支——这三种是首要支。因为守护次第乞食支者,也将守护常乞食支;而守护一坐食支者,一钵食支与时后不食支也将易于守护;守护露地住支者,在树下住支与随处住支中还有什么应守护的呢?如是,这三首要支,与林野住支、粪扫衣支、三衣支、常坐不卧支、冢间住支这五不混杂支,只有八种。

再者,与衣相关的两种,与钵食相关的五种,与坐卧处相关的五种,与精进相关的一种——如是只有四[类]。此中,常坐不卧支与精进相关;其余的都明显。

再者,一切[头陀支]依所依有两[类]:依止资具的十二种,依止精进的一种。依应奉行与不应奉行也只有两[类]。因为凡人奉行头陀支时业处增长,他应奉行;凡人奉行时[业处]退减,他不应奉行;而凡人奉行也好、不奉行也好,[业处]总是增长、不退减,他也应怜悯后世的人众而奉行;凡人奉行也好、不奉行也好,[业处]都不增长,他也仍应为了未来的熏习而奉行。

如是,一切[头陀支]依应奉行与不应奉行虽有两种,依思却只有一种。因为头陀支只有一个,即受持之思。在义注中也说:「凡是思,[他们]说那就是头陀支。」

而依广说,比丘有十三种,比丘尼有八种,沙弥有十二种,式叉摩那与沙弥尼有七种,优婆塞与优婆夷有两种,共有四十二种。若在露地有一处具足林野住支[条件]的冢间,一位比丘就能一举受用一切头陀支。而对比丘尼来说,林野住支与时后不食支这两种都已由学处所遮止;露地住支、树下住支、冢间住支这三种难以守持。因为比丘尼没有女伴是不许住的;而在这样的地方,志趣相同的女伴难得;即使得到了,也不能免于杂处而住。这样一来,她为了什么目的而奉行头陀支,她的那目的就不能成就。如是由于不能受用,减去五种,应知比丘尼只有八种。而在所说的[诸支]中,除了三衣支,应知其余十二种是沙弥的,七种是式叉摩那与沙弥尼的。而对优婆塞与优婆夷来说,一坐食支、一钵食支这两种既相称,也能受用,故[有]两种头陀支。如是依广说有四十二种。这是依略说与广说的释义。

至此,在依「有慧之人安住于戒」这首偈、以戒定慧为门而开示的《清净道论》中,凡以少欲、知足等功德使所说那样的戒得以净化,为了成就那些[功德]而应受持的头陀支之论,已经讲说了。

37. Idāni –
Kusalattikato ceva, dhutādīnaṃ vibhāgato;
Samāsabyāsato cāpi, viññātabbo vinicchayoti. –
Imissā gāthāya vasena vaṇṇanā hoti.
Tattha kusalattikatoti sabbāneva hi dhutaṅgāni sekkhaputhujjanakhīṇāsavānaṃ vasena siyā kusalāni, siyā abyākatāni, natthi dhutaṅgaṃ akusalanti.
Yo pana vadeyya ‘‘pāpiccho icchāpakato āraññiko hotīti ādivacanato (a. ni. 5.181; pari. 325) akusalampi dhutaṅga’’nti. So vattabbo – na mayaṃ ‘‘akusalacittena araññe na vasatī’’ti vadāma. Yassa hi araññe nivāso, so āraññiko. So ca pāpiccho vā bhaveyya appiccho vā. Imāni pana tena tena samādānena dhutakilesattā dhutassa bhikkhuno aṅgāni, kilesadhunanato vā dhutanti laddhavohāraṃ ñāṇaṃ aṅgametesanti dhutaṅgāni. Atha vā dhutāni ca tāni paṭipakkhaniddhunanato aṅgāni ca paṭipattiyātipi dhutaṅgānīti vuttaṃ. Na ca akusalena koci dhuto nāma hoti, yassetāni aṅgāni bhaveyyuṃ, na ca akusalaṃ kiñci dhunāti, yesaṃ taṃ aṅgantikatvā dhutaṅgānīti vucceyyuṃ. Nāpi akusalaṃ cīvaraloluppādīni ceva niddhunāti paṭipattiyā ca aṅgaṃ hoti. Tasmā suvuttamidaṃ ‘‘natthi akusalaṃ dhutaṅga’’nti.
‘‘Yesampi kusalattikavinimuttaṃ dhutaṅgaṃ, tesaṃ atthato dhutaṅgameva natthi. Asantaṃ kassa dhunanato dhutaṅgaṃ nāma bhavissati. Dhutaguṇe samādāya vattatīti vacanavirodhopi ca nesaṃ āpajjati, tasmā taṃ na gahetabba’’nti ayaṃ tāva kusalattikato vaṇṇanā.
Dhutādīnaṃ vibhāgatoti dhuto veditabbo. Dhutavādo veditabbo. Dhutadhammā veditabbā. Dhutaṅgāni veditabbāni. Kassa dhutaṅgasevanā sappāyāti veditabbaṃ.
Tattha dhutoti dhutakileso vā puggalo kilesadhunano vā dhammo.
Dhutavādoti ettha pana atthi dhuto na dhutavādo, atthi na dhuto dhutavādo, atthi neva dhuto na dhutavādo, atthi dhuto ceva dhutavādo ca.
Tattha yo dhutaṅgena attano kilese dhuni, paraṃ pana dhutaṅgena na ovadati, nānusāsati bākulatthero viya, ayaṃ dhuto na dhutavādo. Yathāha, ‘‘tayidaṃ āyasmā bākulo dhuto na dhutavādo’’ti. Yo pana na dhutaṅgena attano kilese dhuni, kevalaṃ aññe dhutaṅgena ovadati anusāsati upanandatthero viya, ayaṃ na dhuto dhutavādo. Yathāha, ‘‘tayidaṃ āyasmā upanando sakyaputto na dhuto dhutavādo’’ti. Yo ubhayavipanno lāḷudāyī viya, ayaṃ neva dhuto na dhutavādo. Yathāha, ‘‘tayidaṃ āyasmā lāḷudāyī neva dhuto na dhutavādo’’ti. Yo pana ubhayasampanno dhammasenāpati viya, ayaṃ dhuto ceva dhutavādo ca. Yathāha, ‘‘tayidaṃ āyasmā sāriputto dhuto ceva dhutavādo cāti.
Dhutadhammā veditabbāti appicchatā, santuṭṭhitā, sallekhatā, pavivekatā, idamatthitāti ime dhutaṅgacetanāya parivārakā pañca dhammā ‘‘appicchataṃyeva nissāyā’’tiādivacanato (a. ni. 5.181; pari. 325) dhutadhammā nāma, tattha appicchatā ca santuṭṭhitā ca alobho. Sallekhatā ca pavivekatā ca dvīsu dhammesu anupatanti alobhe ca amohe ca. Idamatthitā ñāṇameva. Tattha ca alobhena paṭikkhepavatthūsu lobhaṃ, amohena tesveva ādīnavapaṭicchādakaṃ mohaṃ dhunāti. Alobhena ca anuññātānaṃ paṭisevanamukhena pavattaṃ kāmasukhānuyogaṃ, amohena dhutaṅgesu atisallekhamukhena pavattaṃ attakilamathānuyogaṃ dhunāti. Tasmā ime dhammā dhutadhammāti veditabbā.
Dhutaṅgāni veditabbānīti terasa dhutaṅgāni veditabbāni paṃsukūlikaṅgaṃ…pe… nesajjikaṅganti. Tāni atthato lakkhaṇādīhi ca vuttāneva.
Kassa dhutaṅgasevanā sappāyāti rāgacaritassa ceva mohacaritassa ca. Kasmā? Dhutaṅgasevanā hi dukkhāpaṭipadā ceva sallekhavihāro ca. Dukkhāpaṭipadañca nissāya rāgo vūpasammati. Sallekhaṃ nissāya appamattassa moho pahīyati. Āraññikaṅgarukkhamūlikaṅgapaṭisevanā vā ettha dosacaritassāpi sappāyā. Tattha hissa asaṅghaṭṭiyamānassa viharato dosopi vūpasammatīti ayaṃ dhutādīnaṃ vibhāgato vaṇṇanā.
Samāsabyāsatoti imāni pana dhutaṅgāni samāsato tīṇi sīsaṅgāni, pañca asambhinnaṅgānīti aṭṭheva honti. Tattha sapadānacārikaṅgaṃ, ekāsanikaṅgaṃ, abbhokāsikaṅganti imāni tīṇi sīsaṅgāni. Sapadānacārikaṅgañhi rakkhanto piṇḍapātikaṅgampi rakkhissati. Ekāsanikaṅgañca rakkhato pattapiṇḍikaṅgakhalupacchābhattikaṅgānipi surakkhanīyāni bhavissanti. Abbhokāsikaṅgaṃ rakkhantassa kiṃ atthi rukkhamūlikaṅgayathāsanthatikaṅgesu rakkhitabbaṃ nāma. Iti imāni tīṇi sīsaṅgāni, āraññikaṅgaṃ, paṃsukūlikaṅgaṃ, tecīvarikaṅgaṃ, nesajjikaṅgaṃ, sosānikaṅganti imāni pañca asambhinnaṅgāni cāti aṭṭheva honti.
Puna dve cīvarapaṭisaṃyuttāni, pañca piṇḍapātapaṭisaṃyuttāni, pañca senāsanapaṭisaṃyuttāni, ekaṃ vīriyapaṭisaṃyuttanti evaṃ cattārova honti. Tattha nesajjikaṅgaṃ vīriyapaṭisaṃyuttaṃ. Itarāni pākaṭāneva.
Puna sabbāneva nissayavasena dve honti paccayanissitāni dvādasa, vīriyanissitaṃ ekanti. Sevitabbāsevitabbavasenapi dveyeva honti. Yassa hi dhutaṅgaṃ sevantassa kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhati, tena sevitabbāni. Yassa sevato hāyati, tena na sevitabbāni. Yassa pana sevatopi asevatopi vaḍḍhateva, na hāyati, tenāpi pacchimaṃ janataṃ anukampantena sevitabbāni. Yassāpi sevatopi asevatopi na vaḍḍhati, tenāpi sevitabbāniyeva āyatiṃ vāsanatthāyāti.
Evaṃ sevitabbāsevitabbavasena duvidhānipi sabbāneva cetanāvasena ekavidhāni honti. Ekameva hi dhutaṅgaṃ samādānacetanāti. Aṭṭhakathāyampi vuttaṃ ‘‘yā cetanā, taṃ dhutaṅganti vadantī’’ti.
Byāsato pana bhikkhūnaṃ terasa, bhikkhunīnaṃ aṭṭha, sāmaṇerānaṃ dvādasa, sikkhamānasāmaṇerīnaṃ satta, upāsakaupāsikānaṃ dveti dvācattālīsa honti. Sace pana abbhokāse āraññikaṅgasampannaṃ susānaṃ hoti, ekopi bhikkhu ekappahārena sabbadhutaṅgāni paribhuñjituṃ sakkoti. Bhikkhunīnaṃ pana āraññikaṅgaṃ khalupacchābhattikaṅgañca dvepi sikkhāpadeneva paṭikkhittāni, abbhokāsikaṅgaṃ, rukkhamūlikaṅgaṃ, sosānikaṅganti imāni tīṇi dupparihārāni. Bhikkhuniyā hi dutiyikaṃ vinā vasituṃ na vaṭṭati. Evarūpe ca ṭhāne samānacchandā dutiyikā dullabhā. Sacepi labheyya saṃsaṭṭhavihārato na mucceyya. Evaṃ sati yassatthāya dhutaṅgaṃ seveyya, svevassā attho na sampajjeyya. Evaṃ paribhuñjituṃ asakkuṇeyyatāya pañca hāpetvā bhikkhunīnaṃ aṭṭheva hontīti veditabbāni. Yathāvuttesu pana ṭhapetvā tecīvarikaṅgaṃ sesāni dvādasa sāmaṇerānaṃ, satta sikkhamānasāmaṇerīnaṃ veditabbāni. Upāsakaupāsikānaṃ pana ekāsanikaṅgaṃ, pattapiṇḍikaṅganti imāni dve patirūpāni ceva sakkā ca paribhuñjitunti dve dhutaṅgānīti evaṃ byāsato dvecattālīsa hontīti ayaṃ samāsabyāsato vaṇṇanā.
Ettāvatā ca ‘‘sīle patiṭṭhāya naro sapañño’’ti imissā gāthāya sīlasamādhipaññāmukhena desite visuddhimagge yehi appicchatāsantuṭṭhitādīhi guṇehi vuttappakārassa sīlassa vodānaṃ hoti, tesaṃ sampādanatthaṃ samādātabbadhutaṅgakathā bhāsitā hoti.
已对照

如是,在为令善人愉悦而造的《清净道论》中,

Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge
已对照

名为〈头陀支的解说〉的第二章[终]。

Dhutaṅganiddeso nāma dutiyo paricchedo.