快乐巴利palinanda.cc

清净道论·度疑清净的解说 Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso

本经目录十九、度疑清净的解说缘摄受论六百八十九、因此古师们说——如是,在为令善人愉悦而造的《清净道论》中,于慧的修习之部,名为〈度疑清净的解说〉的第十九章[终]。

已对照

十九、度疑清净的解说

19. Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso
已对照

缘摄受论

Paccayapariggahakathā
678缅 2.233已对照

六百七十八、而由对这同一名色的缘摄受,于三时度过疑而住立的智,名为度疑清净。

678. Etasseva pana nāmarūpassa paccayapariggahaṇena tīsu addhāsu kaṅkhaṃ vitaritvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhi nāma.
已对照

想要成就它的比丘,犹如善巧的医师见到病,便寻求它的等起;又犹如悲悯的人见到幼小、柔弱、仰卧的孩童躺在街上,便[想]「这究竟是谁的孩子呢」而转向他的父母;同样,他也着手寻求那名色的因与缘。

Taṃ sampādetukāmo bhikkhu yathā nāma kusalo bhisakko rogaṃ disvā tassa samuṭṭhānaṃ pariyesati. Yathā vā pana anukampako puriso daharaṃ kumāraṃ mandaṃ uttānaseyyakaṃ rathikāya nipannaṃ disvā ‘‘kassa nu kho ayaṃ puttako’’ti tassa mātāpitaro āvajjati, evameva tassa nāmarūpassa hetupaccayapariyesanaṃ āpajjati.
已对照

他首先这样审思:「这名色并非无因的,[否则它]会成为在一切处、一切时、对一切[众生]都同一样的状态;也不是以自在天等为因的,因为在名色之上没有自在天等。而那些说自在天等唯是名色的人,在他们[看来],那被称为自在天等的名色也落入无因之性。因此它必定有因与缘;它们究竟是什么呢?」

So āditova iti paṭisañcikkhati ‘‘na tāvidhaṃ nāmarūpaṃ ahetukaṃ, sabbattha sabbadā sabbesañca ekasadisabhāvāpattito, na issarādihetukaṃ, nāmarūpato uddhaṃ issarādīnaṃ abhāvato. Yepi nāmarūpamattameva issarādayoti vadanti, tesaṃ issarādisaṅkhātanāmarūpassa ahetukabhāvappattito. Tasmā bhavitabbamassa hetupaccayehi, ke nu kho te’’ti.
679缅 2.234已对照

六百七十九、他如是转向名色的因与缘之后,首先这样摄受这色身的因与缘——「这身体生起时,既不在青莲、白莲、红莲、香莲等之中生起,也不在摩尼、珍珠项链等之中[生起];而是在生藏与熟藏之间,以腹膜在后、脊骨在前,被肠与肠间膜围绕,自身也是恶臭、可厌、可憎的,于恶臭、可厌、可憎、极其狭窄之处,如虫生于腐鱼、腐酸粥、污水池、秽水坑等中一般而生起。对如是生起的它而言,『无明、渴爱、取、业』这四法由于能令生起而是因,食由于能支持而是缘——如是五法是[它的]因与缘。其中,无明等三者是这身体的亲依止,犹如母亲之于孩子;业是令生者,犹如父亲之于儿子;食是维持者,犹如乳母之于孩子。」如是作了色身的缘摄受之后,又依「缘于眼与诸色而生起眼识」等(《相应部》2.43)方式,作名身的缘摄受。

679. So evaṃ nāmarūpassa hetupaccaye āvajjetvā imassa tāva rūpakāyassa evaṃ hetupaccaye pariggaṇhāti – ‘‘ayaṃ kāyo nibbattamāno neva uppalapadumapuṇḍarīkasogandhikādīnaṃ abbhantare nibbattati, na maṇimuttāhārādīnaṃ, atha kho āmāsayapakkāsayānaṃ antare udarapaṭalaṃ pacchato piṭṭhikaṇṭakaṃ purato katvā antaantaguṇaparivārito sayampi duggandhajegucchapaṭikkūlo duggandhajegucchapaṭikkūle paramasambādhe okāse pūtimacchapūtikummāsaoḷigallacandanikādīsu kimiva nibbattati. Tassevaṃ nibbattamānassa ‘avijjā taṇhā upādānaṃ kamma’nti ime cattāro dhammā nibbattakattā hetu, āhāro upatthambhakattā paccayoti pañca dhammā hetupaccayā honti. Tesupi avijjādayo tayo imassa kāyassa mātā viya dārakassa upanissayā honti. Kammaṃ pitā viya puttassa janakaṃ. Āhāro dhāti viya dārakassa sandhārako’’ti. Evaṃ rūpakāyassa paccayapariggahaṃ katvā, puna ‘‘cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’ntiādinā (saṃ. ni. 2.43) nayena nāmakāyassa paccayapariggahaṃ karoti.
已对照

他如是见到名色依缘而转起之后,便随观:正如现在这样,在过去世它也是依缘而转起的,在未来世也将依缘而转起。

So evaṃ paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā yathā idaṃ etarahi, evaṃ atītepi addhāne paccayato pavattittha, anāgatepi paccayato pavattissatīti samanupassati.
680已对照

六百八十、当他如是随观时,凡是关于前际所说的五种疑——「我在过去世曾存在吗?我在过去世不曾存在吗?我在过去世是什么?我在过去世如何存在?我在过去世由什么而成为什么?」(《中部》1.18;《相应部》2.20);凡是关于后际所说的五种疑——「我在未来世将存在吗?我在未来世将不存在吗?我在未来世将是什么?我在未来世将如何存在?我在未来世将由什么而成为什么?」;凡是关于现在所说的六种疑——「或者于现在世对内怀有疑惑:我究竟存在吗?我究竟不存在吗?我是什么?我如何存在?这个众生从何处来?他将往何处去?」(《中部》1.18)——那一切都被舍断。

680. Tassevaṃ samanupassato yā sā pubbantaṃ ārabbha ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kiṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’nti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) pañcavidhā vicikicchā vuttā, yāpi aparantaṃ ārabbha ‘‘bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, na nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ, kiṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ, kathaṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ, kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhāna’’nti pañcavidhā vicikicchā vuttā, yāpi paccuppannaṃ ārabbha ‘‘etarahi vā pana paccuppannaṃ addhānaṃ ajjhattaṃ kathaṃkathī hoti – ahaṃ nu khosmi, no nu khosmi, kiṃ nu khosmi, kathaṃ nu khosmi, ayaṃ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṃ gāmī bhavissatī’’ti (ma. ni. 1.18) chabbidhā vicikicchā vuttā, sā sabbāpi pahīyati.
681已对照

六百八十一、另一人依共通与不共通,见名的缘有两种;依业等,[见]色的[缘]有四种。因为名的缘有两种:共通的与不共通的。其中,眼等六门、色等六所缘是依善等的类别、一切种类的名之共通缘,因为[名]从它们转起。作意等是不共通[缘]。因为如理作意、闻正法等只属于善,相反的属于不善,业等属于异熟,有分等属于唯作。

681. Aparo sādhāraṇāsādhāraṇavasena duvidhaṃ nāmassa paccayaṃ passati, kammādivasena catubbidhaṃ rūpassa. Duvidho hi nāmassa paccayo sādhāraṇo asādhāraṇo ca. Tattha cakkhādīni cha dvārāni, rūpādīni cha ārammaṇāni nāmassa sādhāraṇo paccayo, kusalādibhedato sabbappakārassāpi tato pavattito. Manasikārādiko asādhāraṇo. Yoniso manasikārasaddhammassavanādiko hi kusalasseva hoti, viparīto akusalassa, kammādiko vipākassa, bhavaṅgādiko kiriyassāti.
缅 2.235已对照

而色的[缘],是业、心、时节、食——这是业等四种缘。其中,业唯有作为过去的,才是业等起之色的缘;心在生起时,[是]心等起[之色]的[缘];时节与食在住刹那,是时节等起、食等起[之色]的缘。有一人就是这样作名色的缘摄受。

Rūpassa pana kammaṃ cittaṃ utu āhāroti ayaṃ kammādiko catubbidho paccayo. Tattha kammaṃ atītameva kammasamuṭṭhānassa rūpassa paccayo hoti. Cittaṃ cittasamuṭṭhānassa uppajjamānaṃ. Utuāhārā utuāhārasamuṭṭhānassa ṭhitikkhaṇe paccayā hontīti. Evameveko nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti.
已对照

他如是见到名色依缘而转起之后,便随观:正如现在这样,在过去世它也是依缘而转起的,在未来世也将依缘而转起。当他如是随观时,依所说的方式,于三时的疑都被舍断。

So evaṃ paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā yathā idaṃ etarahi, evaṃ atītepi addhāne paccayato pavattittha, anāgatepi paccayato pavattissatīti samanupassati. Tassevaṃ samanupassato vuttanayeneva tīsupi addhāsu vicikicchā pahīyati.
682已对照

六百八十二、另一人见到那些称为名色的诸行趋于老、已老者坏灭之后,[了知:]诸行的这所谓老死,有生时才有;有有时才有生,有取时才有有,有爱时才有取,有受时才有爱,有触时才有受,有六处时才有触,有名色时才有六处,有识时才有名色,有行时才有识,有无明时才有行——如是依逆缘起而作名色的缘摄受。于是依所说的方式,他的疑被舍断。

682. Aparo tesaṃyeva nāmarūpasaṅkhātānaṃ saṅkhārānaṃ jarāpattiṃ jiṇṇānañca bhaṅgaṃ disvā idaṃ saṅkhārānaṃ jarāmaraṇaṃ nāma jātiyā sati hoti, jāti bhave sati, bhavo upādāne sati, upādānaṃ taṇhāya sati, taṇhā vedanāya sati, vedanā phasse sati, phasso saḷāyatane sati, saḷāyatanaṃ nāmarūpe sati, nāmarūpaṃ viññāṇe sati, viññāṇaṃ saṅkhāresu sati, saṅkhārā avijjāya satīti evaṃ paṭilomapaṭiccasamuppādavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti. Athassa vuttanayeneva vicikicchā pahīyati.
683已对照

六百八十三、另一人正依前面详说而显示过的「如是,以无明为缘而有行」(《相应部》2.2)的顺缘起,作名色的缘摄受。于是依所说的方式,他的疑被舍断。

683. Aparo ‘‘iti kho avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti (saṃ. ni. 2.2) pubbe vitthāretvā dassitaanulomapaṭiccasamuppādavaseneva nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti. Athassa vuttanayeneva kaṅkhā pahīyati.
684已对照

六百八十四、另一人依「于前世业有中:痴是无明,积集是诸行,爱著是渴爱,趣近是取,思是有——此五法于前世业有中,是此处结生的缘。此处结生是识,入胎是名色,净色是处,所触是触,所受是受——此五法于此处生有中,是先前所作之业的果。此处由诸处之已成熟,痴是无明……乃至……思是有——此五法于此处业有中,是未来结生的缘」(《无碍解道》1.47),如是依业轮转与异熟轮转而作名色的缘摄受。

684. Aparo ‘‘purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā, idha paṭisandhi viññāṇaṃ, okkanti nāmarūpaṃ, pasādo āyatanaṃ, phuṭṭho phasso, vedayitaṃ vedanāti ime pañca dhammā idhūpapattibhavasmiṃ purekatassa kammassa paccayā. Idha paripakkattā āyatanānaṃ moho avijjā…pe… cetanā bhavoti ime pañca dhammā idha kammabhavasmiṃ āyatiṃ paṭisandhiyā paccayā’’ti (paṭi. ma. 1.47) evaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti.
685缅 2.236已对照

六百八十五、此中,业有四种:现法受[业]、生受[业]、后后受[业]、既有业。其中,在一个速行心路的七心中,善的或不善的第一速行思,名为现法受业(diṭṭhadhammavedanīyakamma)。它就在这一自体中给予异熟。而不能如是[给予异熟]的,依「既有业,没有过业异熟,不会有业异熟,没有业异熟」(《无碍解道》1.234)这三句,便名为既有业(ahosikamma)。而成办目的的第七速行思,名为生受业(upapajjavedanīyakamma)。它在紧接的自体中给予异熟。不能如是[给予异熟]的,依所说的方式,便名为既有业。两者之间的五个速行思,名为后后受业(aparāpariyavedanīyakamma)。它在未来何时得到机会,便在那时给予异熟。只要轮回的转起还在,就没有名为既有业的[情形]。

685. Tattha catubbidhaṃ kammaṃ – diṭṭhadhammavedanīyaṃ, upapajjavedanīyaṃ, aparāpariyavedanīyaṃ, ahosikammanti. Tesu ekajavanavīthiyaṃ sattasu cittesu kusalā vā akusalā vā paṭhamajavanacetanā diṭṭhidhammavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ imasmiññeva attabhāve vipākaṃ deti. Tathā asakkontaṃ pana ‘‘ahosikammaṃ nāhosi kammavipāko, na bhavissati kammavipāko, natthi kammavipāko’’ti (paṭi. ma. 1.234) imassa tikassa vasena ahosikammaṃ nāma hoti. Atthasādhikā pana sattamajavanacetanā upapajjavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ anantare attabhāve vipākaṃ deti. Tathā asakkontaṃ vuttanayeneva ahosikammaṃ nāma hoti. Ubhinnaṃ antare pañca javanacetanā aparāpariyavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ anāgate yadā okāsaṃ labhati, tadā vipākaṃ deti. Sati saṃsārappavattiyā ahosikammaṃ nāma na hoti.
686已对照

六百八十六、又有四种业:重业(yaṃ garukaṃ)、多作业(yaṃ bahulaṃ)、临死业(yadāsannaṃ)、已作业(kaṭattā vā pana kammaṃ)。其中,无论是善是不善,在重与不重的[业]中,凡是重的——杀母等业或广大业——唯有它最先成熟。同样,在多作与不多作的[业]中,凡是多作的——善戒或恶戒——唯有它最先成熟。所谓临死业,是在临死时所忆起的业;因为临近死亡者能忆起哪一[业],就正以那[业]投生。而脱离这三种[业]、一再得到串习的,名为已作业;在那些[业]不存在时,它便牵引结生。

686. Aparampi catubbidhaṃ kammaṃ – yaṃ garukaṃ, yaṃ bahulaṃ, yadāsannaṃ, kaṭattā vā pana kammanti. Tattha kusalaṃ vā hotu akusalaṃ vā, garukāgarukesu yaṃ garukaṃ mātughātādikammaṃ vā mahaggatakammaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Tathā bahulābahulesupi yaṃ bahulaṃ hoti susīlyaṃ vā dussīlyaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Yadāsannaṃ nāma maraṇakāle anussaritakammaṃ. Yañhi āsannamaraṇo anussarituṃ sakkoti, teneva upapajjati. Etehi pana tīhi muttaṃ punappunaṃ laddhāsevanaṃ kaṭattā vā pana kammaṃ nāma hoti, tesaṃ abhāve taṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhati.
687已对照

六百八十七、又有四种业:令生[业](janaka)、支持[业](upatthambhaka)、妨碍[业](upapīḷaka)、毁坏[业](upaghātaka)。其中,所谓令生业,是善的也是不善的。它在结生时与转起中都令生色与非色的异熟蕴。而支持业不能令生异熟;在由另外的业所给的结生而令生的异熟中,它支持正生起的乐与苦,令[其]长时转起。妨碍业在由另外的业所给的结生而令生的异熟中,压迫、逼恼正生起的乐与苦,不让[其]长时转起。而毁坏业,自身是善的也好、不善的也好,毁坏另一个力弱的业,遮止它的异熟,为自己的异熟造作机会。而当业如是造作了机会时,那异熟便称为「已生起的」。

687. Aparampi catubbidhaṃ kammaṃ – janakaṃ, upatthambhakaṃ, upapīḷakaṃ, upaghātakanti. Tattha janakaṃ nāma kusalampi hoti akusalampi. Taṃ paṭisandhiyampi pavattepi rūpārūpavipākakkhandhe janeti. Upatthambhakaṃ pana vipākaṃ janetuṃ na sakkoti, aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjamānakasukhadukkhaṃ upatthambheti, addhānaṃ pavatteti. Upapīḷakaṃ aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjamānakasukhadukkhaṃ pīḷeti bādhati, addhānaṃ pavattituṃ na deti. Upaghātakaṃ pana sayaṃ kusalampi akusalampi samānaṃ aññaṃ dubbalakammaṃ ghātetvā tassa vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassa okāsaṃ karoti. Evaṃ pana kammena kate okāse taṃ vipākaṃ uppannaṃ nāma vuccati.
缅 2.237已对照

如是,这十二种业的业之差别与异熟之差别,唯有诸佛的业异熟智才能依如实的自味而明了,与诸声闻不共。而观者应部分地了知业之差别与异熟之差别。因此,这里只以显示门径的方式说明了业的殊别。

Iti imesaṃ dvādasannaṃ kammānaṃ kammantarañceva vipākantarañca buddhānaṃ kammavipākañāṇasseva yāthāvasarasato pākaṭaṃ hoti, asādhāraṇaṃ sāvakehi. Vipassakena pana kammantarañca vipākantarañca ekadesato jānitabbaṃ. Tasmā ayaṃ mukhamattadassanena kammaviseso pakāsitoti.
688已对照

六百八十八、如是把这十二种业纳入业轮转,有一人就这样依业轮转与异熟轮转作名色的缘摄受。他如是依业轮转与异熟轮转见到名色依缘而转起之后,[知]:「正如现在这样,在过去世它也是依业轮转与异熟轮转而依缘转起的;在未来世也正将依业轮转与异熟轮转而依缘转起。」如是,业与业异熟,业轮转与异熟轮转,业的转起与异熟的转起,业的相续与异熟的相续,造作与造作之果——

688. Iti imaṃ dvādasavidhaṃ kammaṃ kammavaṭṭe pakkhipitvā evaṃ eko kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti. So evaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā ‘‘yathā idaṃ etarahi, evaṃ atītepi addhāne kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena paccayato pavattittha, anāgatepi kammavaṭṭavipākavaṭṭavaseneva paccayato pavattissatī’’ti. Iti kammañceva kammavipāko ca, kammavaṭṭañca vipākavaṭṭañca, kammapavattañca vipākapavattañca, kammasantati ca vipākasantati ca, kiriyā ca kiriyāphalañca.
已对照

由业而有异熟转起,异熟以业为源;

Kammā vipākā vattanti, vipāko kammasambhavo;
已对照

由业而有后有,如是世间转起——

Kammā punabbhavo hoti, evaṃ loko pavattatīti. –
已对照

[他如是]随观。当他如是随观时,凡是关于前际等、以「我曾存在吗」等方式所说的十六种疑,那一切都被舍断。于一切有、胎、趣、[识]住、[众生]居中,唯见依因果连结而转起的名色而已。他既不见原因之上[另有]作者,也不见异熟转起之上[另有]异熟的领受者。他以正慧善见:有原因时,诸智者只以通称说「作者」;有异熟转起时,[只以通称说]「领受者」。

Samanupassati. Tassevaṃ samanupassato yā sā pubbantādayo ārabbha ‘‘ahosiṃ nu kho aha’’ntiādinā nayena vuttā soḷasavidhā vicikicchā, sā sabbā pahīyati. Sabbabhavayonigatiṭṭhitinivāsesu hetuphalasambandhavasena pavattamānaṃ nāmarūpamattameva khāyati. So neva kāraṇato uddhaṃ kārakaṃ passati, na vipākappavattito uddhaṃ vipākapaṭisaṃvedakaṃ. Kāraṇe pana sati ‘‘kārako’’ti, vipākappavattiyā sati ‘‘paṭisaṃvedako’’ti samaññāmattena paṇḍitā voharanticcevassa sammappaññāya sudiṭṭhaṃ hoti.
689缅 2.238已对照

六百八十九、因此古师们说——

「没有业的作者,也没有异熟的受者;

唯纯法转起,如是这是正见。

「如是业与异熟,带着因而转起时,

犹如种子与树等,[其]最初的端不可知;

于未来的轮回中,也不见[其]不转起。

「外道们不了知此义,不得自在;

执取众生想,见常与断;

他们执取六十二见,互相违逆。

「他们被见之缚所缚,被渴爱之流冲走;

被渴爱之流冲走,他们不能从苦解脱。

「佛的弟子比丘,如是证知此[义],

便通达甚深、微妙、空的缘。

「业不在异熟中,异熟不存在于业中;

二者互相是空的,然而离业则无果。

「犹如火不在日中,不在摩尼中,不在牛粪中;

也不在它们之外,而是由诸材料而生。

「同样,于业之内,不可得异熟;

于业之外也不[可得],业也不存在于那里。

「那业空于果,果不存在于业中;

然而依于业,果从它而生。

「此中并无天或梵天,作为轮回的造作者;

唯纯法以因与材料为缘而转起。」

689. Tenāhu porāṇā –
‘‘Kammassa kārako natthi, vipākassa ca vedako;
Suddhadhammā pavattanti, evetaṃ sammadassanaṃ.
‘‘Evaṃ kamme vipāke ca, vattamāne sahetuke;
Bījarukkhādikānaṃva, pubbā koṭi na nāyati;
Anāgatepi saṃsāre, appavattaṃ na dissati.
‘‘Etamatthaṃ anaññāya, titthiyā asayaṃvasī;
Sattasaññaṃ gahetvāna, sassatucchedadassino;
Dvāsaṭṭhidiṭṭhiṃ gaṇhanti, aññamaññavirodhitā.
‘‘Diṭṭhibandhanabaddhā te, taṇhāsotena vuyhare;
Taṇhāsotena vuyhantā, na te dukkhā pamuccare.
‘‘Evametaṃ abhiññāya, bhikkhu buddhassa sāvako;
Gambhīraṃ nipuṇaṃ suññaṃ, paccayaṃ paṭivijjhati.
‘‘Kammaṃ natthi vipākamhi, pāko kamme na vijjati;
Aññamaññaṃ ubho suññā, na ca kammaṃ vinā phalaṃ.
‘‘Yathā na sūriye aggi, na maṇimhi na gomaye;
Na tesaṃ bahi so atthi, sambhārehi ca jāyati.
‘‘Tathā na anto kammassa, vipāko upalabbhati;
Bahiddhāpi na kammassa, na kammaṃ tattha vijjati.
‘‘Phalena suññaṃ taṃ kammaṃ, phalaṃ kamme na vijjati;
Kammañca kho upādāya, tato nibbattate phalaṃ.
‘‘Na hettha devo brahmā vā, saṃsārassatthikārako;
Suddhadhammā pavattanti, hetusambhārapaccayā’’ti.
690已对照

六百九十、当他如是依业轮转与异熟轮转作了名色的缘摄受、已舍断于三时之疑时,一切过去、未来、现在之法依死没与结生而被了知;那是他的知遍知。

690. Tassevaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ katvā tīsu addhāsu pahīnavicikicchassa sabbe atītānāgatapaccuppannadhammā cutipaṭisandhivasena viditā honti, sāssa hoti ñātapariññā.
缅 2.239已对照

他如是了知:凡是在过去以业为缘而生起的诸蕴,它们就在那里灭了;而以过去之业为缘,于此有中有别的[蕴]生起;从过去有来到此有的,连一法也没有。于此有中以业为缘而生起的诸蕴也将灭去,于后有中将有别的[蕴]生起;从此有去到后有的,连一法也不会有。然而,犹如诵习并未从阿阇梨口中进入弟子口中,却并非不以那为缘而在他口中有诵习转起;使者所饮的咒水并未进入病人腹中,却并非不以那为缘而他的病得以平息;脸上的妆饰并未去到镜面等中的面影,却并非不以那为缘而在那里显现妆饰;灯焰并未从一根灯芯转移到另一根灯芯,却并非不以那为缘而在那里生起灯焰;同样,没有任何法从过去有转移到此有,或从此[有]转移到后有,却并非不以过去有中的蕴、处、界为缘而于此[有中],或以此[有中]的蕴、处、界为缘而于后有中,有蕴、处、界生起。

So evaṃ pajānāti – ye atīte kammapaccayā nibbattā khandhā, te tattheva niruddhā, atītakammapaccayā pana imasmiṃ bhave aññe nibbattā, atītabhavato imaṃ bhavaṃ āgato ekadhammopi natthi, imasmimpi bhave kammapaccayena nibbattā khandhā nirujjhissanti, punabbhave aññe nibbattissanti, imamhā bhavā punabbhavaṃ ekadhammopi na gamissati. Apica kho yathā na ācariyamukhato sajjhāyo antevāsikassa mukhaṃ pavisati, na ca tappaccayā tassa mukhe sajjhāyo na vattati, na dūtena mantodakaṃ pītaṃ rogino udaraṃ pavisati, na ca tassa tappaccayā rogo na vūpasammati, na mukhe maṇḍanavidhānaṃ ādāsatalādīsu mukhanimittaṃ gacchati, na ca tattha tappaccayā maṇḍanavidhānaṃ na paññāyati, na ekissā vaṭṭiyā dīpasikhā aññaṃ vaṭṭiṃ saṅkamati, na ca tattha tappaccayā dīpasikhā na nibbattati, evameva na atītabhavato imaṃ bhavaṃ, ito vā punabbhavaṃ koci dhammo saṅkamati, na ca atītabhave khandhāyatanadhātupaccayā idha, idha vā khandhāyatanadhātupaccayā punabbhave khandhāyatanadhātuyo na nibbattantīti.
已对照

犹如眼识,紧接于意界之后[而生];

Yatheva cakkhuviññāṇaṃ, manodhātuanantaraṃ;
已对照

它既不是[从那里]来的,也并非不紧接而生。

Na ceva āgataṃ nāpi, na nibbattaṃ anantaraṃ.
已对照

同样,在结生时,心相续转起;

Tatheva paṭisandhimhi, vattate cittasantati;
已对照

前一心破坏,后一心由此而生。

Purimaṃ bhijjate cittaṃ, pacchimaṃ jāyate tato.
已对照

它们之间没有间隔,它们之间没有间隙;

Tesaṃ antarikā natthi, vīci tesaṃ na vijjati;
已对照

没有任何[心]从此处去,而结生仍然生起。

Na cito gacchati kiñci, paṭisandhi ca jāyatīti.
691已对照

六百九十一、如是依死没与结生而了知一切法者,以一切行相对名色的缘摄受之智便得坚固,十六种疑更彻底地被舍断。不只是那[十六种疑],依「对导师怀疑」(《法集论》1008)等方式而转起的八种疑也必定被舍断,六十二见执被镇伏。如是以种种方法、以对名色之缘的摄受,于三时度过疑而住立的智,应知为度疑清净。「法住智」也好,「如实智」也好,「正见(sammādassana)」也好,都正是它的增语。因为这已被说过——

691. Evaṃ cutipaṭisandhivasena viditasabbadhammassa sabbākārena nāmarūpassa paccayapariggahañāṇaṃ thāmagataṃ hoti, soḷasavidhā kaṅkhā suṭṭhutaraṃ pahīyati. Na kevalañca sā eva, ‘‘satthari kaṅkhatī’’ti (dha. sa. 1008) ādinayappavattā aṭṭhavidhāpi kaṅkhā pahīyatiyeva, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni vikkhambhanti. Evaṃ nānānayehi nāmarūpapaccayapariggahaṇena tīsu addhāsu kaṅkhaṃ vitaritvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhīti veditabbaṃ. Dhammaṭṭhitiñāṇantipi yathābhūtañāṇantipi sammādassanantipi etassevādhivacanaṃ. Vuttañhetaṃ –
已对照

「无明是缘,诸行是缘所生的,此二法皆是缘所生的,[如是]于缘摄受上的慧为法住智。」(《无碍解道》1.46)

‘‘Avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti (paṭi. ma. 1.46).
已对照

「以无常作意时,如实知、见哪些法?怎样有正见?怎样依随于此,一切行被善见为无常?于何处疑被舍断?以苦……乃至……以无我作意时,如实知、见哪些法?……乃至……于何处疑被舍断?

‘‘Aniccato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati, kathaṃ sammādassanaṃ hoti, kathaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā aniccato sudiṭṭhā honti, kattha kaṅkhā pahīyati? Dukkhato…pe… anattato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati…pe… kattha kaṅkhā pahīyatīti?
缅 2.240已对照

「以无常作意时,如实知、见相,因此称为正见。如是依随于此,一切行被善见为无常。于此处疑被舍断。以苦作意时,如实知、见转起……乃至……以无我作意时,如实知、见相与转起,因此称为正见。如是依随于此,一切法被善见为无我。于此处疑被舍断。

‘‘Aniccato manasikaronto nimittaṃ yathābhūtaṃ jānāti passati, tena vuccati sammādassanaṃ. Evaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā aniccato sudiṭṭhā honti. Ettha kaṅkhā pahīyati. Dukkhato manasikaronto pavattaṃ yathābhūtaṃ jānāti passati…pe… anattato manasikaronto nimittañca pavattañca yathābhūtaṃ jānāti passati, tena vuccati sammādassanaṃ. Evaṃ tadanvayena sabbe dhammā anattato sudiṭṭhā honti. Ettha kaṅkhā pahīyati.
已对照

「凡如实智、凡正见、凡度疑,这些法是义异而文亦异呢,还是义一而唯文异呢?凡如实智、凡正见、凡度疑,这些法义一而唯文异。」(《无碍解道》1.227)

‘‘Yañca yathābhūtañāṇaṃ yañca sammādassanaṃ yā ca kaṅkhāvitaraṇā, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānanti? Yañca yathābhūtañāṇaṃ yañca sammādassanaṃ yā ca kaṅkhāvitaraṇā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nāna’’nti (paṭi. ma. 1.227).
已对照

而具足此智的观者,于佛的教法中得到依托、得到立足处、趣处已定,名为小须陀洹。

Iminā pana ñāṇena samannāgato vipassako buddhasāsane laddhassāso laddhapatiṭṭho niyatagatiko cūḷasotāpanno nāma hoti.
已对照

因此比丘应常具念,于名色从一切[方面],

Tasmā bhikkhu sadā sato, nāmarūpassa sabbaso;
已对照

摄受其诸缘,[若他]求度疑。

Paccaye pariggaṇheyya, kaṅkhāvitaraṇatthikoti.
已对照

如是,在为令善人愉悦而造的《清净道论》中,

Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge
已对照

于慧的修习之部,

Paññābhāvanādhikāre
已对照

名为〈度疑清净的解说〉的

Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso nāma
已对照

第十九章[终]。

Ekūnavīsatimo paricchedo.