快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 谛相应·悬崖品 5. Papātavaggo

本经目录五、悬崖品一、世间思惟经二、悬崖经三、大热恼经四、尖顶屋经五、毛发经六、黑暗经七、第一孔轭经八、第二孔轭经九、第一须弥山王经十、第二须弥山王经悬崖品第五。

已对照

五、悬崖品

5. Papātavaggo
已对照

一、世间思惟经

1. Lokacintāsuttaṃ
1111PTS 5.447已对照

一千一百一十一、一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,从前,有某人离开王舍城,[心想]‘我要作世间思惟(lokacintā)’,来到苏摩揭陀莲池(Sumāgadhā pokkharaṇī);到了之后,坐在苏摩揭陀莲池岸边,作世间思惟。诸比丘,那人在苏摩揭陀莲池岸边,看见四支军队进入莲茎与莲根。看见之后,他这样想:‘我真是疯了!我真是失心了!世间所没有的,竟被我看见了。’”

1111. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aññataro puriso rājagahā nikkhamitvā ‘lokacintaṃ cintessāmī’ti yena sumāgadhā pokkharaṇī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre nisīdi lokacintaṃ cintento. Addasā kho, bhikkhave, so puriso sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre caturaṅginiṃ senaṃ [caturaṅginisenaṃ (ka.)] bhisamuḷālaṃ [bhisamūlālaṃ (pī. ka.)] pavisantaṃ. Disvānassa etadahosi – ‘ummattosmi nāmāhaṃ, vicetosmi nāmāhaṃ! Yaṃ loke natthi taṃ mayā diṭṭha’’’nti.
已对照

“诸比丘,于是那人进入城中,告诉一大群人:‘尊者们,我真是疯了!尊者们,我真是失心了!世间所没有的,竟被我看见了。’[人们问:]‘喂,人啊,你怎么疯了?怎么失心了?世间所没有、而被你看见的,是什么呢?’‘尊者们,在此,我离开王舍城,[心想]“我要作世间思惟”,来到苏摩揭陀莲池;到了之后,坐在苏摩揭陀莲池岸边,作世间思惟。尊者们,我在苏摩揭陀莲池岸边,看见四支军队进入莲茎与莲根。尊者们,我就是这样疯了,就是这样失心了。而这就是世间所没有、而被我看见的。’[人们说:]‘喂,人啊,你确实疯了,确实失心了。而这就是世间所没有、而被你看见的。’

‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso nagaraṃ pavisitvā mahājanakāyassa ārocesi – ‘ummattosmi nāmāhaṃ, bhante, vicetosmi nāmāhaṃ, bhante! Yaṃ loke natthi taṃ mayā diṭṭha’’’nti. ‘‘Kathaṃ pana tvaṃ, ambho purisa, ummatto kathaṃ viceto? Kiñca loke natthi yaṃ tayā diṭṭha’’nti? ‘‘Idhāhaṃ, bhante, rājagahā nikkhamitvā ‘lokacintaṃ cintessāmī’ti yena sumāgadhā pokkharaṇī tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre nisīdiṃ lokacintaṃ cintento. Addasaṃ khvāhaṃ, bhante, sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre caturaṅginiṃ senaṃ bhisamuḷālaṃ pavisantaṃ. Evaṃ khvāhaṃ, bhante, ummatto evaṃ viceto. Idañca loke natthi yaṃ mayā diṭṭha’’nti. ‘‘Taggha tvaṃ, ambho purisa, ummatto taggha viceto. Idañca loke natthi yaṃ tayā diṭṭha’’nti.
PTS 5.448缅 3.391已对照

“诸比丘,然而那人所见的正是真实的,不是不真实的。诸比丘,从前,诸天与阿修罗的战阵曾经摆开。诸比丘,在那场战阵中,诸天胜了,阿修罗败了。诸比丘,而战败的阿修罗惊恐,经由莲茎与莲根进入阿修罗城,唯令诸天迷惑。

‘‘Taṃ kho pana, bhikkhave, so puriso bhūtaṃyeva addasa, no abhūtaṃ. Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājiniṃsu. Parājitā ca kho, bhikkhave, asurā bhītā bhisamuḷālena asurapuraṃ pavisiṃsu devānaṃyeva mohayamānā.
已对照

“因此,诸比丘,你们不要作世间思惟:‘世间是常’,或‘世间是无常’,或‘世间有边’,或‘世间无边’,或‘命即是身’,或‘命异身异’,或‘如来死后存在’,或‘如来死后不存在’,或‘如来死后既存在又不存在’,或‘如来死后既非存在又非不存在’。这是什么缘故呢?诸比丘,这思惟不具有义利,非梵行之初,不导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā lokacintaṃ cintetha – ‘sassato loko’ti vā ‘asassato loko’ti vā, ‘antavā loko’ti vā ‘anantavā loko’ti vā, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vā, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Taṃ kissa hetu? Nesā, bhikkhave, cintā atthasaṃhitā nādibrahmacariyakā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati.
已对照

“诸比丘,你们思惟时,应思惟‘此是苦’……乃至……应思惟‘此是导至苦灭之道’。这是什么缘故呢?诸比丘,这思惟具有义利,这是梵行之初,这导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃。

‘‘Cintentā kho tumhe, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti cinteyyātha…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti cinteyyātha. Taṃ kissa hetu? Esā, bhikkhave, cintā atthasaṃhitā esā ādibrahmacariyakā esā nibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.
已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第一[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、悬崖经

2. Papātasuttaṃ
1112PTS 5.449已对照

一千一百一十二、一时,世尊住在王舍城灵鹫山。那时,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,来,我们前往辩才峰(Paṭibhānakūṭa)度日间。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。那时,世尊与众多比丘一起前往辩才峰。某位比丘在辩才峰看见一处大悬崖。看见之后,对世尊这样说——“尊者,这悬崖真大啊!尊者,这悬崖极为可怖。尊者,有比这悬崖更大、更可怖的另一悬崖吗?”“比丘,有比这悬崖更大、更可怖的另一悬崖。”

1112. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘āyāma, bhikkhave, yena paṭibhānakūṭo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ yena paṭibhānakūṭo tenupasaṅkami. Addasā kho aññataro bhikkhu paṭibhānakūṭe mahantaṃ papātaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahā vatāyaṃ, bhante, papāto subhayānako, bhante, papāto. Atthi nu kho, bhante, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhu, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti.
PTS 5.450缅 3.392已对照

“尊者,那么,比这悬崖更大、更可怖的另一悬崖是什么呢?”“诸比丘,凡任何沙门或婆罗门,不如实了知‘此是苦’,不如实了知‘此是苦集’,不如实了知‘此是苦灭’,不如实了知‘此是导至苦灭之道’,他们乐于导向生的诸行,乐于导向老的诸行,乐于导向死的诸行,乐于导向愁、悲、苦、忧、恼的诸行。他们既乐于导向生的诸行、乐于导向老的诸行、乐于导向死的诸行、乐于导向愁、悲、苦、忧、恼的诸行,便造作导向生的诸行,造作导向老的诸行,造作导向死的诸行,造作导向愁、悲、苦、忧、恼的诸行。他们造作了导向生的诸行、造作了导向老的诸行、造作了导向死的诸行、造作了导向愁、悲、苦、忧、恼的诸行之后,便坠入生的悬崖,坠入老的悬崖,坠入死的悬崖,坠入愁、悲、苦、忧、恼的悬崖。他们不从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:‘他们不从苦中解脱。’”

‘‘Katamo pana, bhante, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti. Te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jātisaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti. Te jātisaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā jātipapātampi papatanti, jarāpapātampi papatanti, maraṇapapātampi papatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi papatanti. Te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
缅 3.393已对照

“诸比丘,而凡任何沙门或婆罗门,如实了知‘此是苦’……乃至……如实了知‘此是导至苦灭之道’,他们不乐于导向生的诸行,不乐于导向老的诸行,不乐于导向死的诸行,不乐于导向愁、悲、苦、忧、恼的诸行。他们既不乐于导向生的诸行、不乐于导向老的诸行、不乐于导向死的诸行、不乐于导向愁、悲、苦、忧、恼的诸行,便不造作导向生的诸行,不造作导向老的诸行,不造作导向死的诸行,不造作导向愁、悲、苦、忧、恼的诸行。他们未造作导向生的诸行、未造作导向老的诸行、未造作导向死的诸行、未造作导向愁、悲、苦、忧、恼的诸行,便不坠入生的悬崖,不坠入老的悬崖,不坠入死的悬崖,不坠入愁、悲、苦、忧、恼的悬崖。他们从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:‘他们从苦中解脱。’”

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti. Te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, jātisaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti. Te jātisaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, jātipapātampi nappapatanti, jarāpapātampi nappapatanti, maraṇapapātampi nappapatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi nappapatanti. Te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第二[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、大热恼经

3. Mahāpariḷāhasuttaṃ
1113PTS 5.451已对照

一千一百一十三、“诸比丘,有名为大热恼(Mahāpariḷāha)的地狱。在那里,凡以眼所见的任何色,他所见的只是不可喜的,不是可喜的;只是不可乐的,不是可乐的;只是不可意的,不是可意的。凡以耳所闻的任何声……乃至……凡以身所触的任何所触……乃至……凡以意所识知的任何法,他所识知的只是不可喜的,不是可喜的;只是不可乐的,不是可乐的;只是不可意的,不是可意的。”

1113. ‘‘Atthi, bhikkhave, mahāpariḷāho nāma nirayo. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati, aniṭṭharūpaññeva passati no iṭṭharūpaṃ; akantarūpaññeva passati no kantarūpaṃ; amanāparūpaññeva passati no manāparūpaṃ. Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… yaṃ kiñci kāyena phoṭṭhabbaṃ phusati…pe… yaṃ kiñci manasā dhammaṃ vijānāti, aniṭṭharūpaññeva vijānāti no iṭṭharūpaṃ; akantarūpaññeva vijānāti no kantarūpaṃ; amanāparūpaññeva vijānāti no manāparūpa’’nti.
已对照

这样说时,某位比丘对世尊这样说——“尊者,那热恼真大啊!尊者,那热恼极大啊!尊者,有比那热恼更大、更可怖的另一热恼吗?”“比丘,有比那热恼更大、更可怖的另一热恼。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahā vata so, bhante, pariḷāho, sumahā vata so, bhante, pariḷāho! Atthi nu kho, bhante, etamhā pariḷāhā añño pariḷāho mahantataro ceva bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhu, etamhā pariḷāhā añño pariḷāho mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti.
缅 3.394已对照

“尊者,那么,比那热恼更大、更可怖的另一热恼是什么呢?”“诸比丘,凡任何沙门或婆罗门,不如实了知‘此是苦’……乃至……不如实了知‘此是导至苦灭之道’,他们乐于导向生的诸行……乃至……乐于……乃至……造作……乃至……造作了之后,便被生的热恼所烧,被老的热恼所烧,被死的热恼所烧,被愁、悲、苦、忧、恼的热恼所烧。他们不从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:‘他们不从苦中解脱。’”

‘‘Katamo pana, bhante, etamhā pariḷāhā añño pariḷāho mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti…pe… abhiratā…pe… abhisaṅkharonti…pe… abhisaṅkharitvā jātipariḷāhenapi pariḍayhanti, jarāpariḷāhenapi pariḍayhanti, maraṇapariḷāhenapi pariḍayhanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapariḷāhenapi pariḍayhanti. Te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
PTS 5.452已对照

“诸比丘,而凡任何沙门或婆罗门,如实了知‘此是苦’……乃至……如实了知‘此是导至苦灭之道’。他们不乐于导向生的诸行……乃至……不乐于……乃至……不造作……乃至……未造作,便不被生的热恼所烧,不被老的热恼所烧,不被死的热恼所烧,不被愁、悲、苦、忧、恼的热恼所烧。他们从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:‘他们从苦中解脱。’”

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti. Te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti…pe… anabhiratā…pe… nābhisaṅkharonti…pe… anabhisaṅkharitvā jātipariḷāhenapi na pariḍayhanti, jarāpariḷāhenapi na pariḍayhanti, maraṇapariḷāhenapi na pariḍayhanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapariḷāhenapi na pariḍayhanti. Te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第三[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、尖顶屋经

4. Kūṭāgārasuttaṃ
1114已对照

一千一百一十四、“诸比丘,若有人这样说:‘我未如实现观苦圣谛……乃至……未如实现观导至苦灭之道圣谛,而将正确地作苦的终结’——这是不可能的。

1114. ‘‘Yo hi, bhikkhave [yo ca kho bhikkhave (syā. ka.)], evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ anabhisamecca…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ anabhisamecca sammā dukkhassantaṃ karissāmī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已对照

“诸比丘,譬如有人这样说:‘我于尖顶屋不造下层屋,而将架上上层屋’——这是不可能的;正是这样,诸比丘,若有人这样说:‘我未如实现观苦圣谛……乃至……未如实现观导至苦灭之道圣谛,而将正确地作苦的终结’——这是不可能的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yo evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ kūṭāgārassa heṭṭhimaṃ gharaṃ akaritvā uparimaṃ gharaṃ āropessāmī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati; evameva kho, bhikkhave, yo evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ anabhisamecca…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ anabhisamecca sammā dukkhassantaṃ karissāmī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已对照

“诸比丘,而若有人这样说:‘我如实现观了苦圣谛……乃至……如实现观了导至苦灭之道圣谛,而将正确地作苦的终结’——这是可能的。

‘‘Yo ca kho, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ abhisamecca…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ abhisamecca sammā dukkhassantaṃ karissāmī’ti – ṭhānametaṃ vijjati.
缅 3.395已对照

“诸比丘,譬如有人这样说:‘我于尖顶屋造了下层屋,而将架上上层屋’——这是可能的;正是这样,诸比丘,若有人这样说:‘我如实现观了苦圣谛……乃至……如实现观了导至苦灭之道圣谛,而将正确地作苦的终结’——这是可能的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yo evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ kūṭāgārassa heṭṭhimaṃ gharaṃ karitvā uparimaṃ gharaṃ āropessāmī’ti – ṭhānametaṃ vijjati; evameva kho, bhikkhave, yo evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ abhisamecca…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ abhisamecca sammā dukkhassantaṃ karissāmī’ti – ṭhānametaṃ vijjati.
PTS 5.453已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第四[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、毛发经

5. Vālasuttaṃ
1115已对照

一千一百一十五、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,具寿阿难在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入毘舍离乞食。具寿阿难看见众多离车童子在议事堂习射,从远处使箭穿过细小的锁孔,箭括接着箭括,无有虚发。看见之后,他这样想——“这些离车童子实在受过训练,这些离车童子实在善受训练——竟能从远处使箭穿过细小的锁孔,箭括接着箭括,无有虚发!”

1115. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho āyasmā ānando sambahule licchavikumārake santhāgāre upāsanaṃ karonte, dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātente, poṅkhānupoṅkhaṃ [pokhānupokhaṃ (syā. kaṃ.)] avirādhitaṃ. Disvānassa etadahosi – ‘‘sikkhitā vatime licchavikumārakā, susikkhitā vatime licchavikumārakā; yatra hi nāma dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātessanti poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhita’’nti.
已对照

那时,具寿阿难在毘舍离乞食之后,饭后从乞食处回来,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——“尊者,在此,我在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入毘舍离乞食。尊者,我看见众多离车童子在议事堂习射,从远处使箭穿过细小的锁孔,箭括接着箭括,无有虚发。看见之后,我这样想:‘这些离车童子实在受过训练,这些离车童子实在善受训练——竟能从远处使箭穿过细小的锁孔,箭括接着箭括,无有虚发!’”

Atha kho āyasmā ānando vesāliṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Addasaṃ khvāhaṃ, bhante sambahule licchavikumārake santhāgāre upāsanaṃ karonte dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātente poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhitaṃ’. Disvāna me etadahosi – ‘‘sikkhitā vatime licchavikumārakā, susikkhitā vatime licchavikumārakā; yatra hi nāma dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātessanti poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhita’’nti.
PTS 5.454缅 3.396已对照

“阿难,你认为怎样?哪一个更难做、或更难达成——是从远处使箭穿过细小的锁孔,箭括接着箭括,无有虚发者,还是以劈成七分的毛发之端射穿[另一]端者?”“尊者,更难做、更难达成的正是这个:以劈成七分的毛发之端射穿[另一]端者。”“阿难,然而通达更难通达之[事]的,是那些如实通达‘此是苦’……乃至……如实通达‘此是导至苦灭之道’的人。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ānanda, katamaṃ nu kho dukkarataraṃ vā durabhisambhavataraṃ vā – yo dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipāteyya poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhitaṃ, yo vā sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyā’’ti? ‘‘Etadeva, bhante, dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca yo vā [yo (sī.)] sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyā’’ti. ‘‘Atha kho [atha kho te (syā. kaṃ.)], ānanda, duppaṭivijjhataraṃ paṭivijjhanti, ye ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ paṭivijjhanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ paṭivijjhanti’’.
已对照

“因此,阿难,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第五[经]。

‘‘Tasmātihānanda, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、黑暗经

6. Andhakārasuttaṃ
1116已对照

一千一百一十六、“诸比丘,有世间之间的空隙——空旷、无遮、黑暗、幽暗,连有如此大神通力、如此大威力的这日月也不能以其光照及之处。”

1116. ‘‘Atthi, bhikkhave, lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā, yatthamimesaṃ candimasūriyānaṃ evaṃmahiddhikānaṃ evaṃ mahānubhāvānaṃ ābhāya nānubhontī’’ti.
已对照

这样说时,某位比丘对世尊这样说——“尊者,那黑暗真大啊!尊者,那黑暗极大啊!尊者,有比那黑暗更大、更可怖的另一黑暗吗?”“比丘,有比那黑暗更大、更可怖的另一黑暗。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahā vata so, bhante, andhakāro, sumahā vata so, bhante, andhakāro! Atthi nu kho, bhante, etamhā andhakārā añño andhakāro mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhu, etamhā andhakārā añño andhakāro mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti.
PTS 5.455已对照

“尊者,那么,比那黑暗更大、更可怖的另一黑暗是什么呢?”“比丘,凡任何沙门或婆罗门,不如实了知‘此是苦’……乃至……不如实了知‘此是导至苦灭之道’,他们乐于导向生的诸行……乃至……乐于……乃至……造作……乃至……造作了之后,便坠入生的黑暗,坠入老的黑暗,坠入死的黑暗,坠入愁、悲、苦、忧、恼的黑暗。他们不从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:‘他们不从苦中解脱。’”

‘‘Katamo pana, bhante, etamhā andhakārā añño andhakāro mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Ye hi keci, bhikkhu, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti…pe… abhiratā…pe… abhisaṅkharonti…pe… abhisaṅkharitvā jātandhakārampi papatanti, jarandhakārampi papatanti, maraṇandhakārampi papatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsandhakārampi papatanti. Te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
缅 3.397已对照

“比丘,而凡任何沙门或婆罗门,如实了知‘此是苦’……乃至……如实了知‘此是导至苦灭之道’,他们不乐于导向生的诸行……乃至……不乐于……乃至……不造作……乃至……未造作,便不坠入生的黑暗,不坠入老的黑暗,不坠入死的黑暗,不坠入愁、悲、苦、忧、恼的黑暗。他们从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:‘他们从苦中解脱。’”

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhu, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti…pe… anabhiratā…pe… nābhisaṅkharonti…pe… anabhisaṅkharitvā jātandhakārampi nappapatanti, jarandhakārampi nappapatanti, maraṇandhakārampi nappapatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsandhakārampi nappapatanti. Te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第六[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、第一孔轭经

7. Paṭhamachiggaḷayugasuttaṃ
1117PTS 5.456已对照

一千一百一十七、“诸比丘,譬如有人把一个有一孔的轭投入大海。而那里有一只盲龟,它每经过一百年,浮上来一次。诸比丘,你们认为怎样?那只盲龟每经过一百年浮上来一次,能把颈伸进那个有一孔的轭里吗?”“尊者,或许在某时某刻、经过漫长的时间之后[能]。”

1117. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahāsamudde ekacchiggaḷaṃ yugaṃ pakkhipeyya. Tatrāpissa kāṇo kacchapo. So vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjeyya. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu kho kāṇo kacchapo vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjanto amusmiṃ ekacchiggaḷe yuge gīvaṃ paveseyyā’’ti? ‘‘Yadi nūna, bhante, kadāci karahaci dīghassa addhuno accayenā’’ti.
已对照

“诸比丘,那只盲龟每经过一百年浮上来一次,把颈伸进那个有一孔的轭里,还更快些;诸比丘,但我不说:一度堕入堕处的愚人[会更快]得人身。

‘‘Khippataraṃ kho so, bhikkhave, kāṇo kacchapo vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjanto amusmiṃ ekacchiggaḷe yuge gīvaṃ paveseyya, na tvevāhaṃ, bhikkhave, sakiṃ vinipātagatena bālena [vinītagatena bahulena (ka.)] manussattaṃ vadāmi’’.
已对照

这是什么缘故呢?诸比丘,因为这里没有法行、正行、善的作为、福的作为。诸比丘,在这里通行的是互相吞食、吞食弱者。这是什么缘故呢?诸比丘,由于未见四圣谛。哪四[圣谛]呢?苦圣谛……乃至……导至苦灭之道圣谛。

Taṃ kissa hetu? Na hettha, bhikkhave, atthi dhammacariyā, samacariyā, kusalakiriyā, puññakiriyā. Aññamaññakhādikā ettha, bhikkhave, vattati dubbalakhādikā. Taṃ kissa hetu? Adiṭṭhattā, bhikkhave, catunnaṃ ariyasaccānaṃ. Katamesaṃ catunnaṃ? Dukkhassa ariyasaccassa…pe… dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa.
已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第七[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、第二孔轭经

8. Dutiyachiggaḷayugasuttaṃ
1118PTS 5.457缅 3.398已对照

一千一百一十八、“诸比丘,譬如这大地成为一片水。有人在那里投入一个有一孔的轭。东风把它吹往西方,西风把它吹往东方,北风把它吹往南方,南风把它吹往北方。而那里有一只盲龟,它每经过一百年,浮上来一次。诸比丘,你们认为怎样?那只盲龟每经过一百年浮上来一次,能把颈伸进那个有一孔的轭里吗?”“尊者,这是偶然的:那只盲龟每经过一百年浮上来一次,能把颈伸进那个有一孔的轭里。”

1118. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ayaṃ mahāpathavī ekodakā assa. Tatra puriso ekacchiggaḷaṃ yugaṃ pakkhipeyya. Tamenaṃ puratthimo vāto pacchimena saṃhareyya, pacchimo vāto puratthimena saṃhareyya, uttaro vāto dakkhiṇena saṃhareyya, dakkhiṇo vāto uttarena saṃhareyya. Tatrassa kāṇo kacchapo. So vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjeyya. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu kho kāṇo kacchapo vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjanto amusmiṃ ekacchiggaḷe yuge gīvaṃ paveseyyā’’ti? ‘‘Adhiccamidaṃ, bhante, yaṃ so kāṇo kacchapo vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjanto amusmiṃ ekacchiggaḷe yuge gīvaṃ paveseyyā’’ti.
已对照

“诸比丘,同样,这是偶然的:得人身。诸比丘,同样,这是偶然的:如来、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,同样,这是偶然的:如来所宣说的法与律在世间照耀。诸比丘,[如今]这人身已得,如来、阿罗汉、正等正觉者已出现于世间,如来所宣说的法与律也在世间照耀。

‘‘Evaṃ adhiccamidaṃ, bhikkhave, yaṃ manussattaṃ labhati. Evaṃ adhiccamidaṃ, bhikkhave, yaṃ tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho. Evaṃ adhiccamidaṃ, bhikkhave, yaṃ tathāgatappavedito dhammavinayo loke dibbati. Tassidaṃ [tayidaṃ (?)], bhikkhave, manussattaṃ laddhaṃ, tathāgato loke uppanno arahaṃ sammāsambuddho, tathāgatappavedito ca dhammavinayo loke dibbati.
已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第八[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、第一须弥山王经

9. Paṭhamasinerupabbatarājasuttaṃ
1119PTS 5.458缅 3.399已对照

一千一百一十九、“诸比丘,譬如有人在须弥山王[旁]放置七颗绿豆大小的石子。诸比丘,你们认为怎样?哪一个更多呢——放置的七颗绿豆大小的石子,还是须弥山王?”“尊者,更多的正是这个,即须弥山王;放置的七颗绿豆大小的石子是微少的。比起须弥山王,放置的七颗绿豆大小的石子不及于计数,不及于比较,不及于分毫。”“诸比丘,正是这样,对于圣弟子、见具足之人、已现观者来说,更多的正是这苦,即已遍尽、已遍取的[苦];所余的是微少的。比起已遍尽、已遍取的先前的苦蕴,[所余的]不及于计数,不及于比较,不及于分毫——即以七次为极限;[他是]如实了知‘此是苦’……乃至……如实了知‘此是导至苦灭之道’者。”

1119. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sinerussa pabbatarājassa satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā upanikkhipeyya. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ – yā vā [yā ca] satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā upanikkhittā, yo vā [yo ca (syā. kaṃ. pī. ka.) saṃ. ni. 2.84] sinerupabbatarājā’’ti? ‘‘Etadeva, bhante, bahutaraṃ, yadidaṃ – sinerupabbatarājā; appamattikā satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā upanikkhittā. Saṅkhampi na upenti, upanidhampi na upenti, kalabhāgampi na upenti sinerupabbatarājānaṃ upanidhāya satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā upanikkhittā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, ariyasāvakassa diṭṭhisampannassa puggalassa abhisametāvino etadeva bahutaraṃ dukkhaṃ yadidaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ; appamattakaṃ avasiṭṭhaṃ. Saṅkhampi na upeti, upanidhampi na upeti, kalabhāgampi na upeti, purimaṃ dukkhakkhandhaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ upanidhāya yadidaṃ sattakkhattuparamatā; yo ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti’’.
已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第九[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、第二须弥山王经

10. Dutiyasinerupabbatarājasuttaṃ
1120PTS 5.459已对照

一千一百二十、“诸比丘,譬如须弥山王会趋于遍尽、遍取,除了七颗绿豆大小的石子。诸比丘,你们认为怎样?哪一个更多呢——须弥山王已遍尽、已遍取的[部分],还是余下的七颗绿豆大小的石子?”“尊者,须弥山王中更多的正是这个,即已遍尽、已遍取的[部分];余下的七颗绿豆大小的石子是微少的。比起须弥山王已遍尽、已遍取的[部分],余下的七颗绿豆大小的石子不及于计数,不及于比较,不及于分毫。”“诸比丘,正是这样,对于圣弟子、见具足之人、已现观者来说,更多的正是这苦,即已遍尽、已遍取的[苦];所余的是微少的。比起已遍尽、已遍取的先前的苦蕴,[所余的]不及于计数,不及于比较,不及于分毫——即以七次为极限;[他是]如实了知‘此是苦’……乃至……如实了知‘此是导至苦灭之道’者。”

1120. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, sinerupabbatarājāyaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, ṭhapetvā satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ – yaṃ vā sinerussa pabbatarājassa parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ, yā vā satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā avasiṭṭhā’’ti? ‘‘Etadeva, bhante, bahutaraṃ sinerussa pabbatarājassa yadidaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ; appamattikā satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā avasiṭṭhā. Saṅkhampi na upenti, upanidhampi na upenti, kalabhāgampi na upenti sinerussa pabbatarājassa parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ upanidhāya satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā avasiṭṭhā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, ariyasāvakassa diṭṭhisampannassa puggalassa abhisametāvino etadeva bahutaraṃ dukkhaṃ yadidaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ; appamattakaṃ avasiṭṭhaṃ. Saṅkhampi na upeti, upanidhampi na upeti, kalabhāgampi na upeti, purimaṃ dukkhakkhandhaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ upanidhāya yadidaṃ sattakkhattuparamatā; yo ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti’’.
已对照

“因此,诸比丘,应当致力于‘此是苦’……乃至……应当致力于‘此是导至苦灭之道’。”第十[经]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Dasamaṃ.
已对照

悬崖品第五。

Papātavaggo pañcamo.
已对照

其摄颂——

思惟、悬崖、热恼,尖顶、毛发与黑暗;

以孔[轭]说了二[经],须弥山另二[经]。

Tassuddānaṃ –
Cintā papāto pariḷāho, kūṭaṃ vālandhakāro ca;
Chiggaḷena ca dve vuttā, sineru apare duveti.