快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 入出息相应 Ānāpānasaṃyuttaṃ

本经目录十、入出息相应一、一法品一、一法经二、觉支经三、纯粹经四、第一果经五、第二果经六、阿梨吒经七、大劫宾那经八、灯喻经九、毘舍离经十、金毗罗经一法品第一。二、第二品一、伊车能伽罗经二、疑惑经三、第一阿难经四、第二阿难经五、第一比丘经六、第二比丘经七、舍断诸结经八、随眠根除经九、遍知路程经十、漏尽经第二品。入出息相应第十。

已对照

十、入出息相应

10. Ānāpānasaṃyuttaṃ
已对照

一、一法品

1. Ekadhammavaggo
已对照

一、一法经

1. Ekadhammasuttaṃ
977PTS 5.312缅 3.272已对照

九百七十七、因缘在舍卫城。在那里……乃至……这样说——“诸比丘,一法若修习、多作,有大果、大功德。哪一法呢?入出息念。诸比丘,入出息念如何修习、如何多作,有大果、大功德?诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’。入息短时,了知‘我入息短’;出息短时,了知‘我出息短’。他学:‘我将觉知全身而入息’;他学:‘我将觉知全身而出息’。他学:‘我将令身行止息而入息’;他学:‘我将令身行止息而出息’。他学:‘我将觉知喜而入息’;他学:‘我将觉知喜而出息’。他学:‘我将觉知乐而入息’;他学:‘我将觉知乐而出息’。他学:‘我将觉知心行而入息’;他学:‘我将觉知心行而出息’。他学:‘我将令心行止息而入息’;他学:‘我将令心行止息而出息’。他学:‘我将觉知心而入息’;他学:‘我将觉知心而出息’。他学:‘我将令心喜悦而入息’;他学:‘我将令心喜悦而出息’。他学:‘我将令心得定而入息’;他学:‘我将令心得定而出息’。他学:‘我将令心解脱而入息’;他学:‘我将令心解脱而出息’。他学:‘我将随观无常而入息’;他学:‘我将随观无常而出息’。他学:‘我将随观离贪而入息’;他学:‘我将随观离贪而出息’。他学:‘我将随观灭而入息’;他学:‘我将随观灭而出息’。他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,有大果、大功德。”第一[经]。

977. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho…pe… etadavoca – ‘‘ekadhammo, bhikkhave, bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso. Katamo ekadhammo? Ānāpānassati [ānāpānasati (sī. pī.)]. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova [sato (bahūsu) tatiyapārājikepi] passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘pītippaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītippaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、觉支经

2. Bojjhaṅgasuttaṃ
978PTS 5.313已对照

九百七十八、“诸比丘,入出息念若修习、多作,有大果、大功德。诸比丘,入出息念如何修习、如何多作,有大果、大功德?诸比丘,在此,比丘修习与入出息念俱行的、依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的念觉支,修习与入出息念俱行的择法觉支……乃至……修习与入出息念俱行的、依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的舍觉支。诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,有大果、大功德。”第二[经]。

978. ‘‘Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu ānāpānassatisahagataṃ satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, ānāpānassatisahagataṃ dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… ānāpānassatisahagataṃ upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、纯粹经

3. Suddhikasuttaṃ
979已对照

九百七十九、“诸比丘,入出息念若修习、多作,有大果、大功德。诸比丘,入出息念如何修习、如何多作,有大果、大功德?诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,有大果、大功德。”第三[经]。

979. ‘‘Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、第一果经

4. Paṭhamaphalasuttaṃ
980PTS 5.314缅 3.273已对照

九百八十、“诸比丘,入出息念若修习、多作,有大果、大功德。诸比丘,入出息念如何修习、如何多作,有大果、大功德?诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,有大果、大功德。诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,两种果之一是可预期的——于现法中[得]究竟智,或若有余依,[得]阿那含性。”第四[经]。

980. ‘‘Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Evaṃ bhāvitāya kho, bhikkhave, ānāpānassatiyā evaṃ bahulīkatāya dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、第二果经

5. Dutiyaphalasuttaṃ
981已对照

九百八十一、“诸比丘,入出息念若修习、多作,有大果、大功德。诸比丘,入出息念如何修习、如何多作,有大果、大功德?诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,有大果、大功德。

981. ‘‘Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā.
缅 3.274已对照

“诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,七果、七利益是可预期的。哪七果、七利益呢?就在现法中提早证得究竟智;若不就在现法中提早证得究竟智,那么在临终时证得究竟智;若不就在现法中提早证得究竟智,若不在临终时证得究竟智,那么以五下分结的灭尽而成为中般涅槃者……成为生般涅槃者……成为无行般涅槃者……成为有行般涅槃者……成为上流至色究竟者——诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,这七果、七利益是可预期的。”第五[经]。

‘‘Evaṃ bhāvitāya kho, bhikkhave, ānāpānassatiyā evaṃ bahulīkatāya satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame satta phalā sattānisaṃsā? Diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti; no ce diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti. Atha maraṇakāle aññaṃ ārādheti; no ce diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti, no ce maraṇakāle aññaṃ ārādheti. Atha pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā antarāparinibbāyī hoti… upahaccaparinibbāyī hoti… asaṅkhāraparinibbāyī hoti… sasaṅkhāraparinibbāyī hoti… uddhaṃsoto hoti akaniṭṭhagāmī – evaṃ bhāvitāya kho, bhikkhave, ānāpānassatiyā evaṃ bahulīkatāya ime satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、阿梨吒经

6. Ariṭṭhasuttaṃ
982PTS 5.315已对照

九百八十二、因缘在舍卫城。在那里,世尊……乃至……这样说——“诸比丘,你们修习入出息念吗?”这样说时,具寿阿梨吒(Ariṭṭha)对世尊这样说——“尊者,我修习入出息念。”“阿梨吒,那么你是如何修习入出息念的呢?”“尊者,于过去诸欲,我的欲欲已断;于未来诸欲,我的欲欲已离去;于内外诸法,我的瞋想已善调伏。这样的我,将只是具念地入息,只是具念地出息。尊者,我就是这样修习入出息念的。”

982. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā…pe… etadavoca – ‘‘bhāvetha no tumhe bhikkhave, ānāpānassati’’nti? Evaṃ vutte āyasmā ariṭṭho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, bhante, bhāvemi ānāpānassati’’nti. ‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, ariṭṭha, bhāvesi ānāpānassati’’nti? ‘‘Atītesu me, bhante, kāmesu kāmacchando pahīno, anāgatesu me kāmesu kāmacchando vigato, ajjhattabahiddhā [ajjhattaṃ bahiddhā (syā. kaṃ. pī. ka.)] ca me dhammesu paṭighasaññā suppaṭivinītā. So [sohaṃ (?)] satova assasissāmi, satova passasissāmi. Evaṃ khvāhaṃ, bhante, bhāvemi ānāpānassati’’nti.
已对照

“阿梨吒,我说:‘这入出息念是有的,并非没有。’然而,阿梨吒,入出息念如何详尽地圆满,你要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”具寿阿梨吒应诺世尊。世尊这样说——

‘‘‘Atthesā, ariṭṭha, ānāpānassati, nesā natthī’ti vadāmi. Api ca, ariṭṭha, yathā ānāpānassati vitthārena paripuṇṇā hoti taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ariṭṭho bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
已对照

“阿梨吒,入出息念如何详尽地圆满呢?阿梨吒,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息长时,了知‘我入息长’……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。阿梨吒,入出息念就是这样详尽地圆满。”第六[经]。

‘‘Kathañca, ariṭṭha, ānāpānassati vitthārena paripuṇṇā hoti? Idha, ariṭṭha, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ kho, ariṭṭha, ānāpānassati vitthārena paripuṇṇā hotī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、大劫宾那经

7. Mahākappinasuttaṃ
983已对照

九百八十三、因缘在舍卫城。那时,具寿大劫宾那在离世尊不远处坐着,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。世尊看见具寿大劫宾那在不远处坐着,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前;看见之后,召唤诸比丘——

983. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena āyasmā mahākappino bhagavato avidūre nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Addasā kho bhagavā āyasmantaṃ mahākappinaṃ avidūre nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna bhikkhū āmantesi –
PTS 5.316缅 3.275已对照

“诸比丘,你们看见这位比丘的身体有动摇或颤动吗?”“尊者,无论我们何时看见那位具寿坐在僧团之中,或独自坐在僻静处,那时我们都不见那位具寿的身体有动摇或颤动。”

‘‘Passatha no tumhe, bhikkhave, etassa bhikkhuno kāyassa iñjitattaṃ vā phanditattaṃ vā’’ti? ‘‘Yadāpi mayaṃ, bhante, taṃ āyasmantaṃ passāma saṅghamajjhe vā nisinnaṃ ekaṃ vā raho nisinnaṃ, tadāpi mayaṃ tassa āyasmato na passāma kāyassa iñjitattaṃ vā phanditattaṃ vā’’ti.
已对照

“诸比丘,由于已修习、已多作哪一种定,身既无动摇或颤动,心也无动摇或颤动,诸比丘,那位比丘便是那种定的随愿而得者、不难而得者、丰足而得者。诸比丘,而由于已修习、已多作哪一种定,身既无动摇或颤动,心也无动摇或颤动呢?

‘‘Yassa, bhikkhave, samādhissa bhāvitattā bahulīkatattā neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, tassa so, bhikkhave, bhikkhu samādhissa nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī. Katamassa ca, bhikkhave, samādhissa bhāvitattā bahulīkatattā neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā?
已对照

“诸比丘,由于已修习、已多作入出息念定,身既无动摇或颤动,心也无动摇或颤动。诸比丘,入出息念定如何修习、如何多作时,身既无动摇或颤动,心也无动摇或颤动呢?

‘‘Ānāpānassatisamādhissa, bhikkhave, bhāvitattā bahulīkatattā neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā. Kathaṃ bhāvite ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhimhi kathaṃ bahulīkate neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā?
已对照

“诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念定如是修习、如是多作时,身既无动摇或颤动,心也无动摇或颤动。”第七[经]。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvite ca kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhimhi evaṃ bahulīkate neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、灯喻经

8. Padīpopamasuttaṃ
984已对照

九百八十四、“诸比丘,入出息念定若修习、多作,有大果、大功德。诸比丘,入出息念定如何修习、如何多作,有大果、大功德?

984. ‘‘Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso. Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso?
PTS 5.317缅 3.276已对照

“诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息长时,了知‘我入息长’……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念定如是修习、如是多作,有大果、大功德。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso.
已对照

“诸比丘,我在正觉之前,尚未现等觉、仍是菩萨之时,也曾多以此住而住。诸比丘,我多以此住而住时,身既不疲倦,眼也不[疲倦];而我的心由不执取而从诸漏解脱了。

‘‘Ahampi sudaṃ, bhikkhave, pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno iminā vihārena bahulaṃ viharāmi. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, iminā vihārena bahulaṃ viharato neva kāyo kilamati na cakkhūni; anupādāya ca me āsavehi cittaṃ vimucci.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我的身既不疲倦,眼也不[疲倦];愿我的心由不执取而从诸漏解脱’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘neva me kāyo kilameyya na cakkhūni, anupādāya ca me āsavehi cittaṃ vimucceyyā’ti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我那些依家的奔驰思惟被舍断’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘ye me gehasitā sarasaṅkappā te pahīyeyyu’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我于不可厌恶者住于厌恶想’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我于可厌恶者住于不厌恶想’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我于可厌恶者与不可厌恶者[二者]皆住于厌恶想’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
PTS 5.318已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我于可厌恶者与不可厌恶者[二者]皆住于不厌恶想’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我回避不可厌恶与可厌恶这二者,住于舍,具念、正知’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘appaṭikūlañca paṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno’ti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
缅 3.277已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我离喜,住于舍,具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:“舍、具念、乐住。”成就并住于第三禅’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihareyyaṃ sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeyyaṃ, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]“虚空是无边的”,成就并住于空无边处’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
PTS 5.319已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我完全超越空无边处,[知]“识是无边的”,成就并住于识无边处’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我完全超越识无边处,[知]“什么都没有”,成就并住于无所有处’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已对照

“诸比丘,因此,比丘若也希望:‘愿我完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭’,那么正是这入出息念定应好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
缅 3.278已对照

“诸比丘,入出息念定如是修习、如是多作时,若感受乐受,了知它‘是无常的’,了知‘未被耽著’,了知‘未被欢喜’;若感受苦受,了知它‘是无常的’,了知‘未被耽著’,了知‘未被欢喜’;若感受不苦不乐受,了知它‘是无常的’,了知‘未被耽著’,了知‘未被欢喜’。”

‘‘Evaṃ bhāvite kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhimhi evaṃ bahulīkate, sukhaṃ ce vedanaṃ vedayati, sā ‘aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti; dukkhaṃ ce vedanaṃ vedayati, ‘sā aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti; adukkhamasukhaṃ ce vedanaṃ vedayati, ‘sā aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti’’.
已对照

“若感受乐受,离系地感受它;若感受苦受,离系地感受它;若感受不苦不乐受,离系地感受它。他感受以身为边际的受时,了知‘我感受以身为边际的受’;感受以命为边际的受时,了知‘我感受以命为边际的受’;了知‘身坏之后,命尽之后,一切所感受的,未被欢喜,将就在此处变得清凉’。”

‘‘Sukhaṃ [so sukhaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.) ma. ni. 3.364 aṭṭhakathāṭīkā oloketabbā] ce vedanaṃ vedayati, visaṃyutto naṃ vedayati; dukkhaṃ ce vedanaṃ vedayati, visaṃyutto naṃ vedayati; adukkhamasukhaṃ ce vedanaṃ vedayati, visaṃyutto naṃ vedayati. So kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, ‘kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti’’.
PTS 5.320已对照

“诸比丘,譬如依油、依灯芯,油灯燃烧;由于那油与灯芯的耗尽,无食而熄灭。同样地,诸比丘,比丘感受以身为边际的受时,了知‘我感受以身为边际的受’;感受以命为边际的受时,了知‘我感受以命为边际的受’;了知‘身坏之后,命尽之后,一切所感受的,未被欢喜,将就在此处变得清凉’。”第八[经]。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, telañca paṭicca, vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya, tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā anāhāro nibbāyeyya; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, ‘kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、毘舍离经

9. Vesālīsuttaṃ
985已对照

九百八十五、如是我闻——一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,世尊以种种理趣为诸比丘讲说不净之说,称扬不净,称扬不净的修习。

985. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhūnaṃ anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti, asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati, asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsati.
已对照

于是,世尊召唤诸比丘——“诸比丘,我想宴默独处半个月。除了一位送施食者之外,任何人都不要来我这里。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊之后,除了一位送施食者之外,没有任何人去见世尊。

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘icchāmahaṃ, bhikkhave, aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṃ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
缅 3.279已对照

于是,那些比丘[心想]:“世尊以种种理趣讲说不净之说,称扬不净,称扬不净的修习”,便致力于具种种行相交杂的不净修习之勤修而住。他们为这个身体所苦恼、羞惭、厌恶,而寻求取命刀。一日之中有十位比丘取刀[自害],也有二十位……乃至……也有三十位比丘在一日之中取刀[自害]。

Atha kho te bhikkhū – ‘‘bhagavā anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti, asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati, asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsatī’’ti anekākāravokāraṃ asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Te iminā kāyena aṭṭīyamānā [aṭṭiyamānā (sī. syā. kaṃ. pī. ka.)] harāyamānā jigucchamānā satthahārakaṃ pariyesanti. Dasapi bhikkhū ekāhena satthaṃ āharanti, vīsampi…pe… tiṃsampi bhikkhū ekāhena satthaṃ āharanti.
PTS 5.321已对照

那时,世尊过了那半个月之后,从静坐中起身,对具寿阿难说——“阿难,比丘僧团为何好像变得单薄了?”“尊者,那是因为[那些比丘想]:‘世尊以种种理趣为诸比丘讲说不净之说,称扬不净,称扬不净的修习’,便致力于具种种行相交杂的不净修习之勤修而住。他们为这个身体所苦恼、羞惭、厌恶,而寻求取命刀。一日之中有十位比丘取刀[自害],也有二十位比丘……也有三十位比丘在一日之中取刀[自害]。善哉,尊者,愿世尊宣说另一理趣,好让这比丘僧团安住于究竟智。”

Atha kho bhagavā tassa aḍḍhamāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho, ānanda, tanubhūto viya bhikkhusaṅgho’’ti? ‘‘Tathā hi pana, bhante, ‘bhagavā bhikkhūnaṃ anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti, asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati, asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsatī’ti anekākāravokāraṃ asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Te iminā kāyena aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā satthahārakaṃ pariyesanti. Dasapi bhikkhū ekāhena satthaṃ āharanti, vīsampi bhikkhū… tiṃsampi bhikkhū ekāhena satthaṃ āharanti. Sādhu, bhante, bhagavā aññaṃ pariyāyaṃ ācikkhatu yathāyaṃ bhikkhusaṅgho aññāya saṇṭhaheyyā’’ti.
已对照

“那么,阿难,把凡是依止毘舍离而住的比丘全都召集到集会堂来。”“是的,尊者。”具寿阿难应诺世尊之后,把凡是依止毘舍离而住的比丘全都召集到集会堂,然后来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“尊者,比丘僧团已经集合。尊者,现在正是世尊认为适时的时候。”

‘‘Tenahānanda, yāvatikā bhikkhū vesāliṃ upanissāya viharanti te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū vesāliṃ upanissāya viharanti te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sannipatito [sannipātito (sī.)], bhante, bhikkhusaṅgho. Yassa dāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.
已对照

于是,世尊来到集会堂;到了之后,坐在所敷设的座位上。坐下后,世尊召唤诸比丘——“诸比丘,这入出息念定也[是这样]:若修习、多作,正是寂静的、殊胜的、无浇灌的、乐的住,并且立即使一再生起的恶不善法消失、平息。”

Atha kho bhagavā yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘ayampi kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti’’.
PTS 5.322缅 3.280已对照

“诸比丘,犹如在夏季最后一个月扬起的尘垢,大非时云立即使它消失、平息;正是这样,诸比丘,入出息念定若修习、多作,正是寂静的、殊胜的、无浇灌的、乐的住,并且立即使一再生起的恶不善法消失、平息。诸比丘,入出息念定如何修习、如何多作,正是寂静的、殊胜的、无浇灌的、乐的住,并且立即使一再生起的恶不善法消失、平息呢?

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gimhānaṃ pacchime māse ūhataṃ rajojallaṃ, tamenaṃ mahāakālamegho ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti; evameva kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti. Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti?
已对照

“诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念定如是修习、如是多作,正是寂静的、殊胜的、无浇灌的、乐的住,并且立即使一再生起的恶不善法消失、平息。”第九[经]。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti vūpasametī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、金毗罗经

10. Kimilasuttaṃ
986已对照

九百八十六、如是我闻——一时,世尊住在金毗罗(Kimilā)的竹林。在那里,世尊召唤具寿金毗罗(Kimila):“金毗罗,入出息念定如何修习、如何多作,而有大果、大功德呢?”

986. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kimilāyaṃ [kimbilāyaṃ (sī. pī.)] viharati veḷuvane. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ kimilaṃ āmantesi – ‘‘kathaṃ bhāvito nu kho, kimila, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso’’ti?
已对照

这样说时,具寿金毗罗默然。第二次,世尊……乃至……第三次,世尊召唤具寿金毗罗:“金毗罗,入出息念定如何修习、如何多作,而有大果、大功德呢?”第三次,具寿金毗罗仍默然。

Evaṃ vutte āyasmā kimilo tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ kimilaṃ āmantesi – ‘‘kathaṃ bhāvito nu kho, kimila, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso’’ti? Tatiyampi kho āyasmā kimilo tuṇhī ahosi.
PTS 5.323缅 3.281已对照

这样说时,具寿阿难对世尊这样说——“世尊,这正是时候;善逝,这正是时候——愿世尊宣说入出息念定。听了世尊[所说],比丘们将会受持。”

Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo! Yaṃ bhagavā ānāpānassatisamādhiṃ bhāseyya. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
已对照

“那么,阿难,你要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”具寿阿难应诺世尊。世尊这样说——“阿难,入出息念定如何修习、如何多作,而有大果、大功德呢?阿难,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。阿难,入出息念定如是修习、如是多作,有大果、大功德。”

‘‘Tenahānanda, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca – ‘‘kathaṃ bhāvito ca, ānanda, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, ānanda, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso’’.
已对照

“阿难,当比丘入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’;入息短时,了知‘我入息短’;出息短时,了知‘我出息短’;他学:‘我将觉知全身而入息’;他学:‘我将觉知全身而出息’;他学:‘我将令身行止息而入息’;他学:‘我将令身行止息而出息’时——阿难,那时,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?阿难,我说这是诸身中的某一[身],即:入出息。因此,阿难,那时,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – kāye kāyānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Kāyaññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi yadidaṃ – assāsapassāsaṃ. Tasmātihānanda, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 5.324缅 3.282已对照

“阿难,当比丘学:‘我将觉知喜而入息’;他学:‘我将觉知喜而出息’;他学:‘我将觉知乐而入息’;他学:‘我将觉知乐而出息’;他学:‘我将觉知心行而入息’;他学:‘我将觉知心行而出息’;他学:‘我将令心行止息而出息’时——阿难,那时,比丘于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?阿难,我说这是诸受中的某一[受],即:对入出息的好好地作意。因此,阿难,那时,比丘于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘pītippaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītippaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – vedanāsu vedanānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Vedanāññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ [assāsapassāsaṃ (pī. ka.) ma. ni. 3.145] sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātihānanda, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已对照

“阿难,当比丘学:‘我将觉知心而入息’;他学:‘我将觉知心而出息’;令心喜悦……乃至……令心得定……乃至……他学:‘我将令心解脱而入息’;他学:‘我将令心解脱而出息’时——阿难,那时,比丘于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?阿难,我不说失念、不正知者有入出息念定的修习。因此,阿难,那时,比丘于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘cittappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… samādahaṃ cittaṃ…pe… ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati – citte cittānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, ānanda, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātihānanda, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已对照

“阿难,当比丘学:‘我将随观无常而入息’……乃至……随观离贪……乃至……随观灭……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’时——阿难,那时,比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。凡是贪与忧的舍断,他以慧见到那[舍断]之后,好好地观察。因此,阿难,那时,比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati – dhammesu dhammānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātihānanda, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 5.325缅 3.283已对照

“阿难,犹如在四衢大道上有一大堆尘土。若从东方来了货车或马车,就会摧毁那尘土堆;若从西方来了……乃至……若从北方……乃至……若从南方来了货车或马车,就会摧毁那尘土堆。正是这样,阿难,比丘于身随观身而住时,也就摧毁诸恶不善法;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住时,也就摧毁诸恶不善法。”第十[经]。

‘‘Seyyathāpi, ānanda, catumahāpathe [cātummahāpathe (sī. syā. kaṃ.)] mahāpaṃsupuñjo. Puratthimāya cepi disāyaṃ āgaccheyya sakaṭaṃ vā ratho vā, upahanateva taṃ paṃsupuñjaṃ; pacchimāya cepi disāya āgaccheyya…pe… uttarāya cepi disāya…pe… dakkhiṇāya cepi disāya āgaccheyya sakaṭaṃ vā ratho vā, upahanateva taṃ paṃsupuñjaṃ. Evameva kho, ānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharantopi upahanateva pāpake akusale dhamme; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharantopi upahanateva pāpake akusale dhamme’’ti. Dasamaṃ.
已对照

一法品第一。

Ekadhammavaggo paṭhamo.
已对照

其摄颂——

一法与觉支,纯粹与二果;

阿梨吒、劫宾那、灯[喻],毘舍离与金毗罗。

Tassuddānaṃ –
Ekadhammo ca bojjhaṅgo, suddhikañca duve phalā;
Ariṭṭho kappino dīpo, vesālī kimilena cāti.
已对照

二、第二品

2. Dutiyavaggo
已对照

一、伊车能伽罗经

1. Icchānaṅgalasuttaṃ
987已对照

九百八十七、一时,世尊住在伊车能伽罗(Icchānaṅgala)的伊车能伽罗林丛。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,我想宴默独处三个月。除了一位送施食者之外,任何人都不要来我这里。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊之后,除了一位送施食者之外,没有任何人去见世尊。

987. Ekaṃ samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘icchāmahaṃ, bhikkhave, temāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṃ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
PTS 5.326已对照

那时,世尊过了那三个月之后,从静坐中起身,召唤诸比丘:“诸比丘,若其他外道的游方者这样问你们:‘贤友们,沙门乔达摩在雨安居期间多以哪一种住而住?’诸比丘,被这样问时,你们应这样解答那些其他外道的游方者:‘贤友们,世尊在雨安居期间多以入出息念定而住。’诸比丘,在此,我具念地入息,具念地出息。我入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’;入息短时,了知‘我入息短’;出息短时,了知‘我出息短’;我了知‘我将觉知全身而入息’……乃至……我了知‘我将随观舍离而入息’;我了知‘我将随观舍离而出息’。”

Atha kho bhagavā tassa temāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘‘sace kho, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamenāvuso, vihārena samaṇo gotamo vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsī’ti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ‘ānāpānassatisamādhinā kho, āvuso, bhagavā vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsī’ti. Idhāhaṃ, bhikkhave, sato assasāmi, sato passasāmi. Dīghaṃ assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāmi, dīghaṃ passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāmi; rassaṃ assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāmi, rassaṃ passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāmi; ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti pajānāmi…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti pajānāmi, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti pajānāmi’’.
缅 3.284已对照

“诸比丘,若有人要正确地说[某法]是‘圣住’,也是‘梵住’,也是‘如来住’,那么正确地说时,他应说入出息念定是‘圣住’,也是‘梵住’,也是‘如来住’。诸比丘,那些有学、心愿未达、希求着无上瑜伽安稳而住的比丘——对他们而言,入出息念定若修习、多作,能导向诸漏的灭尽。诸比丘,而那些已是阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘——对他们而言,入出息念定若修习、多作,既能导向现法乐住,也能导向正念正知。

‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ye te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato āsavānaṃ khayāya saṃvattati. Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato diṭṭhadhammasukhavihārāya ceva saṃvattati satisampajaññāya ca.
已对照

“诸比丘,若有人要正确地说[某法]是‘圣住’,也是‘梵住’,也是‘如来住’,那么正确地说时,他应说入出息念定是‘圣住’,也是‘梵住’,也是‘如来住’。”第一[经]。

‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipī’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、疑惑经

2. Kaṅkheyyasuttaṃ
988PTS 5.327已对照

九百八十八、一时,具寿卢夷强耆(Lomasakaṃbhiya)住在释迦[国]迦毘罗卫的尼拘陀园。那时,释迦人摩诃男来到具寿卢夷强耆之处;到了之后,礼敬具寿卢夷强耆,坐在一旁。坐在一旁的释迦人摩诃男对具寿卢夷强耆这样说——“尊者,有学住就是如来住呢,还是有学住是一回事,如来住是另一回事?”

988. Ekaṃ samayaṃ āyasmā lomasakaṃbhiyo [lomasavaṅgiso (sī. pī.)] sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho mahānāmo sakko yenāyasmā lomasakaṃbhiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ lomasakaṃbhiyaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo sakko āyasmantaṃ lomasakaṃbhiyaṃ etadavoca – ‘‘so eva nu kho, bhante, sekho vihāro so tathāgatavihāro, udāhu aññova [añño (syā. kaṃ. pī. ka.)] sekho vihāro añño tathāgatavihāro’’ti?
已对照

“贤友摩诃男,有学住并不就是如来住。贤友摩诃男,有学住是一回事,如来住是另一回事。贤友摩诃男,那些有学、心愿未达、希求着无上瑜伽安稳而住的比丘,他们舍断五盖而住。哪五[盖]呢?舍断欲欲盖而住,瞋恚盖……乃至……昏沉睡眠盖……乃至……掉举追悔盖……乃至……舍断疑盖而住。

‘‘Na kho, āvuso mahānāma, sveva sekho vihāro, so tathāgatavihāro. Añño kho, āvuso mahānāma, sekho vihāro, añño tathāgatavihāro. Ye te, āvuso mahānāma, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, te pañca nīvaraṇe pahāya viharanti. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ pahāya viharanti, byāpādanīvaraṇaṃ…pe… thinamiddhanīvaraṇaṃ…pe… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ…pe… vicikicchānīvaraṇaṃ pahāya viharanti.
缅 3.285已对照

“贤友摩诃男,凡是那些有学、心愿未达、希求着无上瑜伽安稳而住的比丘,他们都舍断这五盖而住。

‘‘Yepi te, āvuso mahānāma, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, te ime pañca nīvaraṇe pahāya viharanti.
PTS 5.328已对照

“贤友摩诃男,而那些已是阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘——他们的五盖已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。哪五[盖]呢?欲欲盖已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法;瞋恚盖已断……乃至……昏沉睡眠盖……乃至……掉举追悔盖……乃至……疑盖已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。

‘‘Ye ca kho te, āvuso mahānāma, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ pañca nīvaraṇā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā [anabhāvakatā (sī. pī.)] āyatiṃ anuppādadhammā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ; byāpādanīvaraṇaṃ pahīnaṃ…pe… thinamiddhanīvaraṇaṃ…pe… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ…pe… vicikicchānīvaraṇaṃ pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.
已对照

“贤友摩诃男,那些已是阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘——他们的这五盖已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。贤友摩诃男,由这一理趣也应知道这[一点],即:有学住是一回事,如来住是另一回事。

‘‘Ye te, āvuso mahānāma, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ ime pañca nīvaraṇā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tadamināpetaṃ, āvuso mahānāma, pariyāyena veditabbaṃ yathā – aññova sekho vihāro, añño tathāgatavihāro.
已对照

“贤友摩诃男,有一次,世尊住在伊车能伽罗的伊车能伽罗林丛。贤友摩诃男,在那里,世尊召唤诸比丘:‘诸比丘,我想宴默独处三个月。除了一位送施食者之外,任何人都不要来我这里。’‘是的,尊者。’贤友摩诃男,那些比丘应诺世尊之后,除了一位送施食者之外,没有任何人去见世尊。

‘‘Ekamidaṃ, āvuso mahānāma, samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tatra kho, āvuso mahānāma, bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘icchāmahaṃ, bhikkhave, temāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, āvuso mahānāma, te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṃ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
缅 3.286已对照

“贤友,那时,世尊过了那三个月之后,从静坐中起身,召唤诸比丘:‘诸比丘,若其他外道的游方者这样问你们:“贤友们,沙门乔达摩在雨安居期间多以哪一种住而住?”诸比丘,被这样问时,你们应这样解答那些其他外道的游方者:“贤友们,世尊在雨安居期间多以入出息念定而住。”诸比丘,在此,我具念地入息,具念地出息。我入息长时,了知“我入息长”;出息长时,了知“我出息长”……乃至……我了知“我将随观舍离而入息”;我了知“我将随观舍离而出息”。

‘‘Atha kho, āvuso, bhagavā tassa temāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘sace kho, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – katamenāvuso, vihārena samaṇo gotamo vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsīti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ānāpānassatisamādhinā kho, āvuso, bhagavā vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsīti. Idhāhaṃ, bhikkhave, sato assasāmi, sato passasāmi. Dīghaṃ assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāmi, dīghaṃ passasanto dīghaṃ passasāmīti pajānāmi…pe… paṭinissaggānupassī assasissāmīti pajānāmi, paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti pajānāmi’’.
已对照

“‘诸比丘,若有人要正确地说[某法]是“圣住”,也是“梵住”,也是“如来住”,那么正确地说时,他应说入出息念定是“圣住”,也是“梵住”,也是“如来住”。

‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi.
已对照

“‘诸比丘,那些有学、心愿未达、希求着无上瑜伽安稳而住的比丘——对他们而言,入出息念定若修习、多作,能导向诸漏的灭尽。

‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato āsavānaṃ khayāya saṃvattati.
已对照

“‘诸比丘,而那些已是阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘——对他们而言,入出息念定若修习、多作,既能导向就在现法中的乐住,也能导向正念正知。

‘‘Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato diṭṭheva dhamme sukhavihārāya ceva saṃvattati satisampajaññāya ca.
已对照

“‘诸比丘,若有人要正确地说[某法]是“圣住”,也是“梵住”,也是“如来住”,那么正确地说时,他应说入出息念定是“圣住”,也是“梵住”,也是“如来住”。’”“贤友摩诃男,由这一理趣应知道这[一点],即:有学住是一回事,如来住是另一回事。”第二[经]。

‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipī’’ti. ‘‘Iminā kho etaṃ, āvuso mahānāma, pariyāyena veditabbaṃ, yathā – aññova sekho vihāro, añño tathāgatavihāro’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、第一阿难经

3. Paṭhamaānandasuttaṃ
989PTS 5.329缅 3.287已对照

九百八十九、因缘在舍卫城。那时,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——“尊者,有没有一法,若修习、多作,能圆满四法;四法若修习、多作,能圆满七法;七法若修习、多作,能圆满二法?”

989. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, ekadhammo [eko dhammo (sī.)] bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti?
已对照

“阿难,有一法,若修习、多作,能圆满四法;四法若修习、多作,能圆满七法;七法若修习、多作,能圆满二法。”

‘‘Atthi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti.
已对照

“尊者,那么,哪一法若修习、多作,能圆满四法;四法若修习、多作,能圆满七法;七法若修习、多作,能圆满二法呢?”“阿难,入出息念定是一法,若修习、多作,能圆满四念处;四念处若修习、多作,能圆满七觉支;七觉支若修习、多作,能圆满明与解脱。”

‘‘Katamo pana, bhante, ekadhammo [eko dhammo (sī.)] bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Ānāpānassatisamādhi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti’’.
PTS 5.330已对照

“阿难,入出息念定如何修习、如何多作,而圆满四念处呢?阿难,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。”“阿难,当比丘入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’;入息短时……乃至……他学:‘我将令身行止息而入息’;他学:‘我将令身行止息而出息’时——阿难,那时,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?阿难,我说这是诸身中的某一[身],即:入出息。因此,阿难,那时,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。”

‘‘Kathaṃ bhāvito, ānanda, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati’’. ‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā…pe… ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – kāye kāyānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Kāyaññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsaṃ. Tasmātihānanda, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ’’.
缅 3.288已对照

“阿难,当比丘学:‘我将觉知喜而入息’……乃至……觉知乐……乃至……觉知心行……乃至……他学:‘我将令心行止息而入息’;他学:‘我将令心行止息而出息’时——阿难,那时,比丘于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?阿难,我说这是诸受中的某一[受],即:对入出息的好好地作意。因此,阿难,那时,比丘于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘pītippaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati …pe… sukhappaṭisaṃvedī…pe… cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī…pe… ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – vedanāsu vedanānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Vedanāññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātihānanda, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已对照

“阿难,当比丘学:‘我将觉知心而入息’;他学:‘我将觉知心而出息’;令心喜悦……乃至……令心得定……乃至……他学:‘我将令心解脱而入息’;他学:‘我将令心解脱而出息’时——阿难,那时,比丘于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?阿难,我不说失念、不正知者有入出息念定的修习。因此,阿难,那时,比丘于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘cittappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… samādahaṃ cittaṃ…pe… ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati – citte cittānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, ānanda, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātihānanda, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 5.331已对照

“阿难,当比丘随观无常……乃至……随观离贪……乃至……随观灭……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’时——阿难,那时,比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。凡是贪与忧的舍断,他以慧见到那[舍断]之后,好好地观察。因此,阿难,那时,比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu aniccānupassī…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati – dhammesu dhammānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātihānanda, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已对照

“阿难,入出息念定如是修习、如是多作,能圆满四念处。

‘‘Evaṃ bhāvito kho, ānanda, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
缅 3.289已对照

“阿难,四念处如何修习、如何多作,而圆满七觉支呢?阿难,当比丘于身随观身而住时,那时,比丘的念已现起而不忘失。阿难,当比丘的念已现起而不忘失时,那时,比丘的念觉支是已发起的;那时,比丘修习念觉支;那时,比丘的念觉支达到修习的圆满。

‘‘Kathaṃ bhāvitā cānanda, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati – upaṭṭhitāssa [upaṭṭhitassati (pī. ka.)] tasmiṃ samaye bhikkhuno [tasmiṃ samaye ānanda bhikkhuno (pī. ka.), tasmiṃ samaye (ma. ni. 3.149)] sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“他这样具念而住,以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察。阿难,当比丘这样具念而住,以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察时,那时,比丘的择法觉支是已发起的;那时,比丘修习择法觉支;那时,比丘的择法觉支达到修习的圆满。

‘‘So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati – dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 5.332已对照

“当他以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察时,精进是已发起的、不退缩的。阿难,当比丘以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察,精进是已发起的、不退缩的时,那时,比丘的精进觉支是已发起的;那时,比丘修习精进觉支;那时,比丘的精进觉支达到修习的圆满。

‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ – vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“对发起精进者,生起无食的喜。阿难,当对发起精进的比丘生起无食的喜时,那时,比丘的喜觉支是已发起的;那时,比丘修习喜觉支;那时,比丘的喜觉支达到修习的圆满。

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā – pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“意有喜者,身也轻安,心也轻安。阿难,当意有喜的比丘身也轻安、心也轻安时,那时,比丘的轻安觉支是已发起的;那时,比丘修习轻安觉支;那时,比丘的轻安觉支达到修习的圆满。

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati – passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
缅 3.290已对照

“身轻安而有乐者,心得定。阿难,当身轻安而有乐的比丘心得定时,那时,比丘的定觉支是已发起的;那时,比丘修习定觉支;那时,比丘的定觉支达到修习的圆满。

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati – samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“他对那样得定的心好好地观察。阿难,当比丘对那样得定的心好好地观察时,那时,比丘的舍觉支是已发起的;那时,比丘修习舍觉支;那时,比丘的舍觉支达到修习的圆满。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 5.333已对照

“阿难,当比丘于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住时,那时,比丘的念已现起而不忘失。阿难,当比丘的念已现起而不忘失时,那时,比丘的念觉支是已发起的;那时,比丘修习念觉支;那时,比丘的念觉支达到修习的圆满。(如第一念处,应如是详说。)

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. (Yathā paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ).
已对照

“他对那样得定的心好好地观察。阿难,当比丘对那样得定的心好好地观察时,那时,比丘的舍觉支是已发起的;那时,比丘修习舍觉支;那时,比丘的舍觉支达到修习的圆满。阿难,四念处如是修习、如是多作,能圆满七觉支。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evaṃ bhāvitā kho, ānanda, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
缅 3.291已对照

“阿难,七觉支如何修习、如何多作,而圆满明与解脱呢?阿难,在此,比丘修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的念觉支,修习择法觉支……乃至……修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的舍觉支。阿难,七觉支如是修习、如是多作,能圆满明与解脱。”第三[经]。

‘‘Kathaṃ bhāvitā, ānanda, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? Idhānanda, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti …pe… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, ānanda, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、第二阿难经

4. Dutiyaānandasuttaṃ
990PTS 5.334已对照

九百九十、那时,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的具寿阿难这样说——“阿难,是否有一法,若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满呢?”“尊者,我们的诸法以世尊为根本……乃至……”“阿难,有一法,若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满。

990. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘atthi nu kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā, satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti. Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘atthānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti.
已对照

“阿难,哪一法若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满呢?阿难,入出息念定是一法,若修习、多作,能使四念处圆满;四念处若修习、多作,能使七觉支圆满;七觉支若修习、多作,能使明与解脱圆满。”“阿难,入出息念定如何修习、如何多作,能使四念处圆满呢?阿难,在此,比丘前往林野、或……乃至……阿难,七觉支如是修习、如是多作,便使明与解脱圆满。”第四[经]。

‘‘Katamo cānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti? Ānāpānassatisamādhi, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. ‘‘Kathaṃ bhāvito cānanda, ānāpānassatisamādhi, kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā…pe… evaṃ bhāvitā kho, ānanda, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、第一比丘经

5. Paṭhamabhikkhusuttaṃ
991PTS 5.335缅 3.292已对照

九百九十一、那时,众多比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——“尊者,是否有一法,若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满呢?”“诸比丘,有一法,若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满。”

991. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘atthi nu kho, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti.
已对照

“尊者,那么,哪一法若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满呢?”“诸比丘,入出息念定是一法,若修习、多作,能使四念处圆满;四念处若修习、多作,能使七觉支圆满;七觉支若修习、多作,能使明与解脱圆满。”

‘‘Katamo pana, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Ānāpānassatisamādhi kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti.
已对照

“诸比丘,入出息念定如何修习、如何多作,能使四念处圆满呢?诸比丘,在此,比丘前往林野、或……乃至……诸比丘,七觉支如是修习、如是多作,便使明与解脱圆满。”第五[经]。

‘‘Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā…pe… evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、第二比丘经

6. Dutiyabhikkhusuttaṃ
992已对照

九百九十二、那时,众多比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的那些比丘这样说——“诸比丘,是否有一法,若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满呢?”“尊者,我们的诸法以世尊为根本……乃至……听了世尊[所说],比丘们将会受持。”“诸比丘,有一法,若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满。”

992. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Atthi, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti’’.
缅 3.293已对照

“诸比丘,哪一法若修习、多作,能使四法圆满;四法若修习、多作,能使七法圆满;七法若修习、多作,能使二法圆满呢?诸比丘,入出息念定是一法,若修习、多作,能使四念处圆满;四念处若修习、多作,能使七觉支圆满;七觉支若修习、多作,能使明与解脱圆满。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti? Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentīti.
PTS 5.336已对照

“诸比丘,入出息念定如何修习、如何多作,能使四念处圆满呢?诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。

‘‘Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati’’.
已对照

“诸比丘,当比丘入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’;入息短时,了知‘我入息短’……乃至……觉知全身……乃至……他学:‘我将令身行止息而入息’;他学:‘我将令身行止息而出息’——诸比丘,那时比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?诸比丘,我说这是诸身中的某一种,即:入出息。因此,诸比丘,那时比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti…pe… sabbakāyappaṭisaṃvedī…pe… ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – kāye kāyānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Kāyaññatarāhaṃ, bhikkhave, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 5.337已对照

“诸比丘,当比丘觉知喜……乃至……觉知乐……乃至……觉知心行……乃至……他学:‘我将令心行止息而入息’;他学:‘我将令心行止息而出息’——诸比丘,那时比丘于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?诸比丘,我说这是诸受中的某一种,即:对入出息好好地作意。因此,诸比丘,那时比丘于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu pītippaṭisaṃvedī…pe… sukhappaṭisaṃvedī…pe… cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī…pe… ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Vedanāññatarāhaṃ, bhikkhave, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
缅 3.294已对照

“诸比丘,当比丘觉知心……乃至……令心喜悦……乃至……他学:‘我将令心得定而入息’;他学:‘我将令心得定而出息’;他学:‘我将令心解脱而入息’;他学:‘我将令心解脱而出息’——诸比丘,那时比丘于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。这是什么缘故呢?诸比丘,我不说失念、不正知者有入出息念定的修习。因此,诸比丘,那时比丘于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu cittappaṭisaṃvedī…pe… abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati – citte cittānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已对照

“诸比丘,当比丘随观无常……乃至……随观离贪……乃至……随观灭……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’——诸比丘,那时比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。凡是贪与忧的舍断,他以慧见到了那[舍断],便好好地观察。因此,诸比丘,那时比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu aniccānupassī…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati – dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已对照

“诸比丘,入出息念定如是修习、如是多作,便使四念处圆满。

‘‘Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
PTS 5.338已对照

“诸比丘,四念处如何修习、如何多作,能使七觉支圆满呢?诸比丘,当比丘于身随观身而住时,那时,比丘的念已现起而不忘失。诸比丘,当比丘的念已现起而不忘失时,那时,比丘的念觉支是已发起的;那时,比丘修习念觉支;那时,比丘的念觉支达到修习的圆满。

‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“他这样具念而住,以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察。诸比丘,当比丘这样具念而住,以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察时,那时,比丘的择法觉支是已发起的;那时,比丘修习择法觉支;那时,比丘的择法觉支达到修习的圆满。

‘‘So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati – dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
缅 3.295已对照

“当他以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察时,精进是已发起的、不退缩的。诸比丘,当比丘以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察,精进是已发起的、不退缩的时,那时,比丘的精进觉支是已发起的;那时,比丘修习精进觉支;那时,比丘的精进觉支达到修习的圆满。

‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ – vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“对发起精进者,生起无食的喜。诸比丘,当对发起精进的比丘生起无食的喜时,那时,比丘的喜觉支是已发起的;那时,比丘修习喜觉支;那时,比丘的喜觉支达到修习的圆满。

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā – pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 5.339已对照

“意有喜者,身也轻安,心也轻安。诸比丘,当意有喜的比丘身也轻安、心也轻安时,那时,比丘的轻安觉支是已发起的;那时,比丘修习轻安觉支;那时,比丘的轻安觉支达到修习的圆满。

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati – passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“身轻安而有乐者,心得定。诸比丘,当身轻安而有乐的比丘心得定时,那时,比丘的定觉支是已发起的;那时,比丘修习定觉支;那时,比丘的定觉支达到修习的圆满。

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati – samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“他对那样得定的心好好地观察。诸比丘,当比丘对那样得定的心好好地观察时,那时,比丘的舍觉支是已发起的;那时,比丘修习舍觉支;那时,比丘的舍觉支达到修习的圆满。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
缅 3.296已对照

“诸比丘,当比丘于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住时,那时,比丘的念已现起而不忘失。诸比丘,当比丘的念已现起而不忘失时,那时,比丘的念觉支是已发起的;那时,比丘修习念觉支——那时,比丘的念觉支达到修习的圆满……乃至……。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati…pe….
已对照

他对那样得定的心好好地观察。诸比丘,当比丘对那样得定的心好好地观察时,那时,比丘的舍觉支是已发起的;那时,比丘修习舍觉支;那时,比丘的舍觉支达到修习的圆满。诸比丘,四念处如是修习、如是多作,便使七觉支圆满。

So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
PTS 5.340已对照

“诸比丘,七觉支如何修习、如何多作,能使明与解脱圆满呢?诸比丘,在此,比丘修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的念觉支;修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的择法觉支……乃至……修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的舍觉支。诸比丘,七觉支如是修习、如是多作,便使明与解脱圆满。”第六[经]。

‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ; dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ…pe… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、舍断诸结经

7. Saṃyojanappahānasuttaṃ
993已对照

九百九十三、诸比丘,入出息念定若修习、多作,导向诸结的舍断……乃至……。第七[经]。

993. Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, bhāvito bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati…pe…. Sattamaṃ.
已对照

八、随眠根除经

8. Anusayasamugghātasuttaṃ
994已对照

九百九十四、……导向随眠的根除……。第八[经]。

994. …Anusayasamugghātāya saṃvattati…. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、遍知路程经

9. Addhānapariññāsuttaṃ
995已对照

九百九十五、……导向路程的遍知……。第九[经]。

995. …Addhānapariññāya saṃvattati…. Navamaṃ.
已对照

十、漏尽经

10. Āsavakkhayasuttaṃ
996PTS 5.341缅 3.297已对照

九百九十六、导向诸漏的灭尽。诸比丘,入出息念定如何修习、如何多作,导向诸结的舍断……导向随眠的根除……导向路程的遍知……导向诸漏的灭尽呢?诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下……乃至……他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念定如是修习、如是多作,导向诸结的舍断……乃至……导向随眠的根除……乃至……导向路程的遍知……乃至……导向诸漏的灭尽。第十[经]。

996. Āsavānaṃ khayāya saṃvattati. Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati… anusayasamugghātāya saṃvattati… addhānapariññāya saṃvattati… āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā…pe. … paṭinissaggānupassī assasissāmīti sikkhati, paṭinissaggānupassī passasissāmīti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati…pe… anusayasamugghātāya saṃvattati…pe… addhānapariññāya saṃvattati…pe… āsavānaṃ khayāya saṃvattatīti. Dasamaṃ.
已对照

第二品。

Dutiyo vaggo.
已对照

其摄颂——

伊车能伽罗、疑惑,另有二阿难;

[二]比丘,结、随眠,路程、漏尽。

Tassuddānaṃ –
Icchānaṅgalaṃ kaṅkheyyaṃ, ānandā apare duve;
Bhikkhū saṃyojanānusayā, addhānaṃ āsavakkhayanti.
已对照

入出息相应第十。

Ānāpānasaṃyuttaṃ dasamaṃ.