快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 根相应·老品 5. Jarāvaggo

本经目录五、老品一、老法经二、乌那婆婆罗门经三、娑鸡多经四、东门池经五、第一东园经六、第二东园经七、第三东园经八、第四东园经九、宾头卢·婆罗堕婆阇经十、阿波那经老品第五。

已对照

五、老品

5. Jarāvaggo
已对照

一、老法经

1. Jarādhammasuttaṃ
511已对照

五百一十一、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城东园鹿子母讲堂。那时,世尊在傍晚时分从静坐中起身,坐在西侧的日照处,晒着背。

511. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito pacchātape nisinno hoti piṭṭhiṃ otāpayamāno.
缅 3.191已对照

那时,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,以手抚摩世尊的肢体,对世尊这样说——“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,现在世尊的肤色已不再那样清净、皎洁了,诸肢体都松弛了,全都起了皱纹,身体向前倾曲,也可见诸根的变异——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根[的变异]。”

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavato gattāni pāṇinā anomajjanto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Na cevaṃ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ – cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā’’ti.
PTS 5.217已对照

“阿难,这正是这样的:青春中即是老法,无病中即是病法,生命中即是死法。肤色不再那样清净、皎洁,诸肢体都松弛了,全都起了皱纹,身体向前倾曲,也可见诸根的变异——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根[的变异]。”

‘‘Evañhetaṃ, ānanda, hoti – jarādhammo yobbaññe, byādhidhammo ārogye, maraṇadhammo jīvite. Na ceva tāva parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca honti gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ – cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā’’ti.
已对照

世尊说了这[番话]。善逝说了这[番话]之后,导师又接着这样说:

‘‘Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvā ca sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
已对照

“呸你,卑劣的老!愿[呸]归于你;老啊,你是令[人]丑陋者;

‘‘Dhī taṃ jammi jare atthu, dubbaṇṇakaraṇī jare;
已对照

那样悦意的形貌,已被老所摧压。

Tāva manoramaṃ bimbaṃ, jarāya abhimadditaṃ.
已对照

“纵然有人活到百岁,他也以死为归趣;

‘‘Yopi vassasataṃ jīve, sopi maccuparāyaṇo [sabbe maccuparāyanā (syā. kaṃ. ka.)];
已对照

[它]不避开任何[人],一切尽皆摧压。”第一[经]。

Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddatī’’ti. paṭhamaṃ;
已对照

二、乌那婆婆罗门经

2. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttaṃ
512PTS 5.218缅 3.192已对照

五百一十二、因缘在舍卫城。那时,乌那婆(Uṇṇābha)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的乌那婆婆罗门对世尊这样说——

“乔达摩尊师,这五根有各别的境、各别的行处,彼此不领受对方的行处与境。哪五[根]呢?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。乔达摩尊师,这五根有各别的境、各别的行处,彼此不领受对方的行处与境——那么它们以什么为依止?又是谁领受它们的行处与境呢?”

“婆罗门,这五根有各别的境、各别的行处,彼此不领受对方的行处与境。哪五[根]呢?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。婆罗门,这五根有各别的境、各别的行处,彼此不领受对方的行处与境——它们以意为依止,正是意领受它们的行处与境。”

“乔达摩尊师,那么意以什么为依止?”“婆罗门,意以念为依止。”“乔达摩尊师,那么念以什么为依止?”“婆罗门,念以解脱为依止。”“乔达摩尊师,那么解脱以什么为依止?”“婆罗门,解脱以涅槃为依止。”“乔达摩尊师,那么涅槃以什么为依止?”“婆罗门,你问过头了,你不能取得问题的边际。婆罗门,因为梵行是深入涅槃而被[修]行的,以涅槃为归趣、以涅槃为究竟。”

那时,乌那婆婆罗门欢喜、随喜世尊所说,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。

于是,乌那婆婆罗门离去不久,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,犹如在尖顶屋或重阁讲堂中,有东方的窗户,当太阳升起时,光线从窗户射入,会住立于何处?”“尊者,于西面的墙上。”“正是这样,诸比丘,乌那婆婆罗门对如来的信已确立、已生根、已住立、坚固,不为沙门、婆罗门、天、魔、梵天或世间任何人所能动摇。诸比丘,若乌那婆婆罗门于此时命终,便没有那使乌那婆婆罗门为其所系缚而再来此世间的结。”第二[经]。

512. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uṇṇābho brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Pañcimāni, bho gotama, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti. Katamāni pañca? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ nu kho, bho gotama, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ kiṃ paṭisaraṇaṃ, ko ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti?
‘‘Pañcimāni, brāhmaṇa, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti. Katamāni pañca? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, brāhmaṇa, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ mano paṭisaraṇaṃ, manova nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti.
‘‘Manassa pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Manassa kho, brāhmaṇa, sati paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Satiyā pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Satiyā kho, brāhmaṇa, vimutti paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Vimuttiyā pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Vimuttiyā kho, brāhmaṇa, nibbānaṃ paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Nibbānassa pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Accayāsi [accasarā (sī. syā. kaṃ.), ajjhaparaṃ (pī. ka.)], brāhmaṇa, pañhaṃ, nāsakkhi pañhassa pariyantaṃ gahetuṃ. Nibbānogadhañhi, brāhmaṇa, brahmacariyaṃ vussati nibbānaparāyaṇaṃ nibbānapariyosāna’’nti.
Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
Atha kho bhagavā acirapakkante uṇṇābhe brāhmaṇe bhikkhū āmantesi – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, kūṭāgāre vā kūṭāgārasālāyaṃ vā [rasmiyo (syā. ka.)] pācīnavātapānā sūriye uggacchante vātapānena rasmi [kūṭāgāraṃ vā kūṭāgārasālaṃ vā uttarāya (ka. sī.)] pavisitvā kvāssa [kāya (syā. ka.)] patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Pacchimāyaṃ, bhante, bhittiya’’nti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, uṇṇābhassa brāhmaṇassa tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Imamhi ce, bhikkhave, samaye uṇṇābho brāhmaṇo kālaṅkareyya, natthi saṃyojanaṃ yena saṃyojanena saṃyutto uṇṇābho brāhmaṇo puna imaṃ lokaṃ āgaccheyyā’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、娑鸡多经

3. Sāketasuttaṃ
513缅 3.193已对照

五百一十三、如是我闻——一时,世尊住在娑鸡多安阇那林鹿野苑。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,有没有一种理趣(pariyāya),依那理趣,凡是五根,那就是五力;凡是五力,那就是五根?”

513. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sākete viharati añjanavane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘atthi nu kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni hontī’’ti?
已对照

“尊者,我们的诸法以世尊为根本、以世尊为引导、以世尊为依止。尊者,若世尊亲自解说这所说之义,那就好了;听了世尊[所说],比丘们将会受持。”“诸比丘,有一种理趣,依那理趣,凡是五根,那就是五力;凡是五力,那就是五根。”

‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni honti’’.
已对照

“诸比丘,那么什么是那理趣——依那理趣,凡是五根,那就是五力;凡是五力,那就是五根?诸比丘,凡是信根,那就是信力;凡是信力,那就是信根。凡是精进根,那就是精进力;凡是精进力,那就是精进根。凡是念根,那就是念力;凡是念力,那就是念根。凡是定根,那就是定力;凡是定力,那就是定根。凡是慧根,那就是慧力;凡是慧力,那就是慧根。诸比丘,犹如一条河倾向东方、趋向东方、朝向东方,河中有一座洲。诸比丘,有一种理趣,依那理趣,那条河便算作一道水流;诸比丘,而也有一种理趣,依那理趣,那条河便算作两道水流。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni honti? Yaṃ, bhikkhave, saddhindriyaṃ taṃ saddhābalaṃ, yaṃ saddhābalaṃ taṃ saddhindriyaṃ; yaṃ vīriyindriyaṃ taṃ vīriyabalaṃ, yaṃ vīriyabalaṃ taṃ vīriyindriyaṃ; yaṃ satindriyaṃ taṃ satibalaṃ, yaṃ satibalaṃ taṃ satindriyaṃ; yaṃ samādhindriyaṃ taṃ samādhibalaṃ, yaṃ samādhibalaṃ taṃ samādhindriyaṃ; yaṃ paññindriyaṃ taṃ paññābalaṃ, yaṃ paññābalaṃ taṃ paññindriyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā, tassa majjhe dīpo. Atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati [saṅkhaṃ (sī. syā. kaṃ.)]. Atthi pana, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti.
PTS 5.220已对照

“诸比丘,那么什么是那理趣——依那理趣,那条河便算作一道水流?诸比丘,凡是那洲前端的水,与后端的水——诸比丘,这就是那理趣,依那理趣,那条河便算作一道水流。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati? Yañca, bhikkhave, tassa dīpassa purimante [puratthimante (sī. syā. kaṃ. pī.)] udakaṃ, yañca pacchimante udakaṃ – ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati.
缅 3.194已对照

“诸比丘,那么什么是那理趣——依那理趣,那条河便算作两道水流?诸比丘,凡是那洲北端的水,与南端的水——诸比丘,这就是那理趣,依那理趣,那条河便算作两道水流。正是这样,诸比丘,凡是信根,那就是信力;凡是信力,那就是信根。凡是精进根,那就是精进力;凡是精进力,那就是精进根。凡是念根,那就是念力;凡是念力,那就是念根。凡是定根,那就是定力;凡是定力,那就是定根。凡是慧根,那就是慧力;凡是慧力,那就是慧根。诸比丘,由于五根已修习、已多作,比丘由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住。”第三[经]。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti? Yañca, bhikkhave, tassa dīpassa uttarante udakaṃ, yañca dakkhiṇante udakaṃ – ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti. Evameva kho, bhikkhave, yaṃ saddhindriyaṃ taṃ saddhābalaṃ, yaṃ saddhābalaṃ taṃ saddhindriyaṃ; yaṃ vīriyindriyaṃ taṃ vīriyabalaṃ, yaṃ vīriyabalaṃ taṃ vīriyindriyaṃ; yaṃ satindriyaṃ taṃ satibalaṃ, yaṃ satibalaṃ taṃ satindriyaṃ; yaṃ samādhindriyaṃ taṃ samādhibalaṃ, yaṃ samādhibalaṃ taṃ samādhindriyaṃ; yaṃ paññindriyaṃ taṃ paññābalaṃ, yaṃ paññābalaṃ taṃ paññindriyaṃ. Pañcannaṃ, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、东门池经

4. Pubbakoṭṭhakasuttaṃ
514已对照

五百一十四、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城东门池。在那里,世尊召唤具寿舍利弗:“舍利弗,你相信吗——信根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的……乃至……慧根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的?”

514. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbakoṭṭhake. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘saddahasi [saddahāsi (sī. pī.)] tvaṃ, sāriputta – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti?
PTS 5.221已对照

“尊者,于此我并不是凭对世尊的信而领受[这一点]:信根……乃至……慧根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的。尊者,凡是那些人对此未知、未见、未了知、未作证、未以慧触证,他们于此便会凭对他人的信而领受[这一点]:信根……乃至……慧根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的。尊者,而凡是那些人对此已知、已见、已了知、已作证、已以慧触证,他们于此便无疑惑、无疑:信根……乃至……慧根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的。尊者,而我对此已知、已见、已了知、已作证、已以慧触证。我于此无疑惑、无疑:信根……乃至……慧根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的。”

‘‘Na khvāhaṃ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañhetaṃ, bhante, aññātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ [apassitaṃ (sī. syā. kaṃ. ka.), aphusitaṃ (pī.)] paññāya, te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañca kho etaṃ, bhante, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Mayhañca kho etaṃ, bhante, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya. Nikkaṅkhavāhaṃ tattha nibbicikiccho saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti.
PTS 5.222缅 3.195已对照

“善哉,善哉,舍利弗!舍利弗,凡是那些人对此未知、未见、未了知、未作证、未以慧触证,他们于此便会凭对他人的信而领受[这一点]:信根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的……乃至……慧根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的。舍利弗,而凡是那些人对此已知、已见、已了知、已作证、已以慧触证,他们于此便无疑惑、无疑:信根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的……乃至……慧根若修习、多作,便是入于不死、以不死为归趣、以不死为终点的。”第四[经]。

‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Yesañhetaṃ, sāriputta, aññātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya, te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañca kho etaṃ, sāriputta, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti. Catutthaṃ.
已对照

五、第一东园经

5. Paṭhamapubbārāmasuttaṃ
515已对照

五百一十五、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城东园鹿子母讲堂。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,由于几根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有’?”

515. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti?
已对照

“尊者,我们的诸法以世尊为根本……乃至……”“诸比丘,由于一根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’哪一根呢?慧根。诸比丘,对有慧的圣弟子,随顺于那的信便安立,随顺于那的精进便安立,随顺于那的念便安立,随顺于那的定便安立。诸比丘,由于这一根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第五[经]。

Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘ekassa kho, bhikkhave, indriyassa bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamassa ekassa paññindriyassa paññavato, bhikkhave, ariyasāvakassa tadanvayā saddhā saṇṭhāti, tadanvayaṃ vīriyaṃ saṇṭhāti, tadanvayā sati saṇṭhāti, tadanvayo samādhi saṇṭhāti. Imassa kho, bhikkhave, ekassa indriyassa bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、第二东园经

6. Dutiyapubbārāmasuttaṃ
516PTS 5.223缅 3.196已对照

五百一十六、因缘同前。“诸比丘,由于几根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有’?”“尊者,我们的诸法以世尊为根本……乃至……”“诸比丘,由于二根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’哪二[根]呢?圣慧与圣解脱。诸比丘,凡是他的圣慧,那就是他的慧根;诸比丘,凡是他的圣解脱,那就是他的定根。诸比丘,由于这二根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第六[经]。

516. Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘dvinnaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Ariyāya ca paññāya, ariyāya ca vimuttiyā. Yā hissa, bhikkhave, ariyā paññā tadassa paññindriyaṃ. Yā hissa, bhikkhave, ariyā vimutti tadassa samādhindriyaṃ. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、第三东园经

7. Tatiyapubbārāmasuttaṃ
517已对照

五百一十七、因缘同前。“诸比丘,由于几根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有’?”“尊者,我们的诸法以世尊为根本……乃至……”“诸比丘,由于四根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’哪四[根]呢?精进根、念根、定根、慧根——诸比丘,由于这四根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第七[经]。

517. Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘catunnaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ catunnaṃ? Vīriyindriyassa, satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、第四东园经

8. Catutthapubbārāmasuttaṃ
518PTS 5.224已对照

五百一十八、因缘同前。“诸比丘,由于几根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有’?”“尊者,我们的诸法以世尊为根本……乃至……”“诸比丘,由于五根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’哪五[根]呢?信根、精进根、念根、定根、慧根——诸比丘,由于这五根已修习、已多作,漏尽比丘记说究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第八[经]。

518. Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘pañcannaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ pañcannaṃ? Saddhindriyassa, vīriyindriyassa, satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、宾头卢·婆罗堕婆阇经

9. Piṇḍolabhāradvājasuttaṃ
519缅 3.197已对照

五百一十九、如是我闻——一时,世尊住在憍赏弥瞿师罗园。那时,具寿宾头卢·婆罗堕婆阇已记说了究竟智:“我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”那时,众多比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——

519. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tena kho pana samayena āyasmatā piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā hoti – ‘‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’’ti. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
已对照

“尊者,具寿宾头卢·婆罗堕婆阇已记说了究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’尊者,具寿宾头卢·婆罗堕婆阇是见到什么义利而记说了究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有’?”

‘‘Āyasmatā, bhante, piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Kiṃ nu kho, bhante, atthavasaṃ sampassamānena āyasmatā piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti?
PTS 5.225已对照

“诸比丘,由于三根已修习、已多作,宾头卢·婆罗堕婆阇比丘记说了究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’哪三[根]呢?念根、定根、慧根——诸比丘,由于这三根已修习、已多作,宾头卢·婆罗堕婆阇比丘记说了究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’诸比丘,而这三根以什么为终极?以尽为终极。以什么之尽为终极?以生、老死之尽。诸比丘,宾头卢·婆罗堕婆阇比丘正是见到‘生、老死之尽’而记说了究竟智:‘我了知生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第九[经]。

‘‘Tiṇṇannaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ tiṇṇannaṃ? Satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, tiṇṇannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Imāni ca, bhikkhave, tīṇindriyāni kimantāni? Khayantāni. Kissa khayantāni? Jātijarāmaraṇassa. ‘Jātijarāmaraṇaṃ khaya’nti kho, bhikkhave, sampassamānena piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、阿波那经

10. Āpaṇasuttaṃ
520已对照

五百二十、如是我闻——一时,世尊住在鸯伽[国],[有]一座名叫阿波那的鸯伽人市镇。世尊在那里对具寿舍利弗说:“舍利弗,那位对如来一向归趣、净信的圣弟子,他不会对如来或如来的教法犹豫或疑惑吧?”

520. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā aṅgesu viharati āpaṇaṃ nāma aṅgānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘yo so, sāriputta, ariyasāvako tathāgate ekantagato [ekantigato (sī.)] abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā’’ti?
缅 3.198已对照

“尊者,那位对如来一向归趣、净信的圣弟子,他不会对如来或如来的教法犹豫或疑惑。尊者,对有信的圣弟子,这样的[事]确是可预期的——他将为舍断诸不善法、为成就诸善法而住于发起精进,有力、坚固勇猛,于诸善法不放下[重]担。尊者,凡他的精进,那就是他的精进根。

‘‘Yo so, bhante, ariyasāvako tathāgate ekantagato abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā. Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa evaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ āraddhavīriyo viharissati – akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃ hissa, bhante, vīriyaṃ tadassa vīriyindriyaṃ.
已对照

“尊者,对有信、发起精进的圣弟子,这[事]确是可预期的——他将是具念者,具足最上的念与审慎,对久远以前所作的、久远以前所说的也能忆念、随念。尊者,凡他的念,那就是他的念根。

‘‘Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ satimā bhavissati, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yā hissa, bhante, sati tadassa satindriyaṃ.
已对照

“尊者,对有信、发起精进、念已现起的圣弟子,这[事]确是可预期的——他将以舍遣为所缘,获得定,获得心一境性。尊者,凡他的定,那就是他的定根。

‘‘Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ vossaggārammaṇaṃ karitvā labhissati samādhiṃ, labhissati cittassa ekaggataṃ. Yo hissa, bhante, samādhi tadassa samādhindriyaṃ.
PTS 5.226已对照

“尊者,对有信、发起精进、念已现起、心得定的圣弟子,这[事]确是可预期的——他将这样了知:轮回确是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。然而,无明——黑暗之聚(tamokāya)——的无余离贪、灭,这是寂静之句,这是殊胜之句,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。尊者,凡他的慧,那就是他的慧根。

‘‘Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino samāhitacittassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ evaṃ pajānissati – anamataggo kho saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Avijjāya tveva tamokāyassa asesavirāganirodho santametaṃ padaṃ paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ – sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ [nibbānanti (?)]. Yā hissa, bhante, paññā tadassa paññindriyaṃ.
已对照

“尊者,那位有信的圣弟子,如是一再精勤之后,如是一再忆念之后,如是一再令[心]得定之后,如是一再了知之后,如是深信:‘这些就是那些法,[那些]我从前只曾听闻的。所以我如今以身触证而住,并以慧洞察而见。’尊者,凡他的信,那就是他的信根。”

‘‘Saddho so [sa kho so (sī. syā. kaṃ.)], bhante, ariyasāvako evaṃ padahitvā padahitvā evaṃ saritvā saritvā evaṃ samādahitvā samādahitvā evaṃ pajānitvā pajānitvā evaṃ abhisaddahati – ‘ime kho te dhammā ye me pubbe sutavā ahesuṃ. Tenāhaṃ etarahi kāyena ca phusitvā viharāmi, paññāya ca ativijjha [paṭivijjha (sī. ka.) tadaṭṭhakathāsu pana ativijjhitvāti vaṇṇitaṃ] passāmī’ti. Yā hissa, bhante, saddhā tadassa saddhindriya’’nti.
缅 3.199已对照

“善哉,善哉,舍利弗!舍利弗,那位对如来一向归趣、净信的圣弟子,他不会对如来或如来的教法犹豫或疑惑。舍利弗,对有信的圣弟子,这[事]确是可预期的——他将为舍断诸不善法、为成就诸善法而住于发起精进,有力、坚固勇猛,于诸善法不放下[重]担。舍利弗,凡他的精进,那就是他的精进根。

‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Yo so, sāriputta, ariyasāvako tathāgate ekantagato abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā. Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ āraddhavīriyo viharissati – akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃ hissa, sāriputta, vīriyaṃ tadassa vīriyindriyaṃ.
已对照

“舍利弗,对有信、发起精进的圣弟子,这[事]确是可预期的——他将是具念者,具足最上的念与审慎,对久远以前所作的、久远以前所说的也能忆念、随念。舍利弗,凡他的念,那就是他的念根。

‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ satimā bhavissati, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yā hissa, sāriputta, sati tadassa satindriyaṃ.
已对照

“舍利弗,对有信、发起精进、念已现起的圣弟子,这[事]确是可预期的——他将以舍遣为所缘,获得定,获得心一境性。舍利弗,凡他的定,那就是他的定根。

‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ vossaggārammaṇaṃ karitvā labhissati samādhiṃ, labhissati cittassa ekaggataṃ. Yo hissa, sāriputta, samādhi tadassa samādhindriyaṃ.
已对照

“舍利弗,对有信、发起精进、念已现起、心得定的圣弟子,这[事]确是可预期的——他将这样了知:轮回确是无始的。被无明所盖、被渴爱所结、流转、轮回的众生,其前际不可知。然而,无明——黑暗之聚(tamokāya)——的无余离贪、灭,这是寂静之句,这是殊胜之句,即:一切行的止息、一切依的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。舍利弗,凡他的慧,那就是他的慧根。

‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino samāhitacittassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ evaṃ pajānissati – anamataggo kho saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Avijjāya tveva tamokāyassa asesavirāganirodho santametaṃ padaṃ paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ – sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Yā hissa, sāriputta, paññā tadassa paññindriyaṃ.
PTS 5.227已对照

“舍利弗,那位有信的圣弟子,如是一再精勤之后,如是一再忆念之后,如是一再令[心]得定之后,如是一再了知之后,如是深信:‘这些就是那些法,[那些]我从前只曾听闻的。所以我如今以身触证而住,并以慧洞察而见。’舍利弗,凡他的信,那就是他的信根。”第十[经]。

‘‘Saddho so [sa kho so (sī. syā. kaṃ. pī.)], sāriputta, ariyasāvako evaṃ padahitvā padahitvā evaṃ saritvā saritvā evaṃ samādahitvā samādahitvā evaṃ pajānitvā pajānitvā evaṃ abhisaddahati – ‘ime kho te dhammā ye me pubbe sutavā ahesuṃ. Tenāhaṃ etarahi kāyena ca phusitvā viharāmi, paññāya ca ativijjha [paṭivijjha (ka. sī. ka.)] passāmī’ti. Yā hissa, sāriputta, saddhā tadassa saddhindriya’’nti. Dasamaṃ.
已对照

老品第五。

Jarāvaggo pañcamo.
已对照

其摄颂——

老、乌那婆婆罗门,娑鸡多、东门池;

以及东园四[经],宾头卢、阿波那。

Tassuddānaṃ –
Jarā uṇṇābho brāhmaṇo, sāketo pubbakoṭṭhako;
Pubbārāme ca cattāri, piṇḍolo āpaṇena cāti [saddhena te dasāti (syā. kaṃ. ka.)].