快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 质多相应 Cittasaṃyuttaṃ

本经目录七、质多相应一、结经二、第一梨犀达多经三、第二梨犀达多经四、摩诃迦神变经五、第一伽摩经六、第二伽摩经七、瞿达多经八、尼乾陀·若提子经九、裸行者迦叶经十、探病经《质多相应》完毕。

已对照

七、质多相应

7. Cittasaṃyuttaṃ
已对照

一、结经

1. Saṃyojanasuttaṃ
343缅 2.474已对照

三百四十三、一时,众多长老比丘住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。而那时,众多长老比丘饭食后、从托钵归来,集坐会合于圆亭中时,生起了这样的谈论:“贤友们,‘结’也好,‘顺结之法’也好,这些法是义异而文亦异呢,还是义一而唯文异呢?”对此,有些长老比丘这样解答:“贤友们,‘结’也好,‘顺结之法’也好,这些法是义异而文亦异。”有些长老比丘这样解答:“贤友们,‘结’也好,‘顺结之法’也好,这些法是义一而唯文异。”

343. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Tena kho pana samayena sambahulānaṃ therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Tatrekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ hoti – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ hoti – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti.
PTS 4.282缅 2.475已对照

而那时,质多居士因某件应办之事来到了弥迦巴他迦。质多居士听说:据说众多长老比丘饭食后、从托钵归来,集坐会合于圆亭中时,生起了这样的谈论:“贤友们,‘结’也好,‘顺结之法’也好,这些法是义异而文亦异呢,还是义一而唯文异呢?”对此,有些长老比丘这样解答:“贤友们,‘结’也好,‘顺结之法’也好,这些法是义异而文亦异。”有些长老比丘这样解答:“贤友们,‘结’也好,‘顺结之法’也好,这些法是义一而唯文异。”于是质多居士来到长老比丘们那里;到了之后,礼敬长老比丘们,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对长老比丘们这样说:“尊者们,我听说:据说众多长老比丘饭食后、从托钵归来,集坐会合于圆亭中时,生起了这样的谈论:‘贤友们,「结」也好,「顺结之法」也好,这些法是义异而文亦异呢,还是义一而唯文异呢?’有些长老比丘这样解答:‘贤友们,「结」也好,「顺结之法」也好,这些法是义异而文亦异。’有些长老比丘这样解答:‘贤友们,「结」也好,「顺结之法」也好,这些法是义一而唯文异。’”“是的,居士。”

Tena kho pana samayena citto gahapati migapathakaṃ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena. Assosi kho citto gahapati sambahulānaṃ kira therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Tatrekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ ‘saṃyojana’nti vā, āvuso ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nānanti. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, sambahulānaṃ kira therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti. ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti.
PTS 4.283已对照

“尊者们,‘结’也好,‘顺结之法’也好,这些法是义异而文亦异。尊者们,那么我为你们说个譬喻——此世有些有智之人正是藉譬喻而了知所说之义。尊者们,譬如一头黑牛与一头白牛以一条绳或一条轭索系在一起。若有人这样说:‘黑牛是白牛的结,白牛是黑牛的结’——他这样说,是在正确地说吗?”“并非如此,居士!居士,黑牛不是白牛的结,白牛也不是黑牛的结;而凡是以那一条绳或轭索把它们系在一起的,那就是那里的结。”“尊者们,同样,眼不是诸色的结,诸色也不是眼的结;而凡在那里缘于那两者而生起的欲贪,那就是那里的结。耳不是诸声的……鼻不是诸香的……舌不是诸味的……身不是诸所触的结,诸所触也不是身的结;而凡在那里缘于那两者而生起的欲贪,那就是那里的结。意不是诸法的结,诸法也不是意的结;而凡在那里缘于那两者而生起的欲贪,那就是那里的结。”“居士,这对你是所得;居士,这对你是善得——于甚深的佛语中,你的慧眼运行。”第一[经]。

‘‘‘Saṃyojana’nti vā, bhante, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Tena hi, bhante, upamaṃ vo karissāmi. Upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti. Seyyathāpi, bhante, kāḷo ca balībaddo odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu. Yo nu kho evaṃ vadeyya – ‘kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojana’nti, sammā nu kho so vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, gahapati! Na kho, gahapati, kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, napi odāto balībaddo kāḷassa baḷībaddassa saṃyojanaṃ; yena kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā taṃ tattha saṃyojana’’nti. ‘‘Evameva kho, bhante, na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ. Na sotaṃ saddānaṃ… na ghānaṃ gandhānaṃ… na jivhā rasānaṃ… na kāyo phoṭṭhabbānaṃ saṃyojanaṃ, na phoṭṭhabbā kāyassa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ. Na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojana’’nti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati, yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、第一梨犀达多经

2. Paṭhamaisidattasuttaṃ
344PTS 4.284缅 2.476已对照

三百四十四、一时,众多长老比丘住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那时,质多居士来到长老比丘们那里;到了之后,礼敬长老比丘们,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对长老比丘们这样说:“尊者们,愿长老们接受我明日的饭食。”长老比丘们默然应允。于是质多居士知道长老比丘们已应允,从座而起,礼敬长老比丘们,右绕之后离去。于是长老比丘们在那一夜过后,在上午穿好[下]衣,取了钵与衣,来到质多居士的住处;到了之后,坐在所设的座位上。

344. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante, therā svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.
已对照

那时,质多居士来到长老比丘们那里;到了之后,礼敬长老比丘们,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对具寿长老这样说:“尊者长老,人们说‘界的种种性、界的种种性’。尊者,世尊所说的界的种种性,是到何等程度呢?”这样说时,具寿长老默然。质多居士第二次对具寿长老这样说:“尊者长老,人们说‘界的种种性、界的种种性’。尊者,世尊所说的界的种种性,是到何等程度呢?”具寿长老第二次也默然。质多居士第三次对具寿长老这样说:“尊者长老,人们说‘界的种种性、界的种种性’。尊者,世尊所说的界的种种性,是到何等程度呢?”具寿长老第三次也默然。

Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Evaṃ vutte āyasmā thero tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Dutiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Tatiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi.
PTS 4.285已对照

而那时,具寿梨犀达多在那比丘僧团中是最新学者。于是具寿梨犀达多对具寿长老这样说:“尊者长老,我来解答质多居士的这个问题好吗?”“梨犀达多贤友,你来解答质多居士的这个问题吧。”“居士,你是这样问的:‘尊者长老,人们说「界的种种性、界的种种性」。尊者,世尊所说的界的种种性,是到何等程度呢?’”“是的,尊者。”“居士,世尊所说的界的种种性是这样的:眼界、色界、眼识界……乃至……意界、法界、意识界。居士,世尊所说的界的种种性,是到此程度。”

Tena kho pana samayena āyasmā isidatto tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā isidatto āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘byākaromahaṃ, bhante thera, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti? ‘‘Byākarohi tvaṃ, āvuso isidatta, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti. ‘‘Evañhi tvaṃ, gahapati, pucchasi – ‘dhātunānattaṃ, dhātunānattanti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ, vuttaṃ bhagavatā’’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Idaṃ kho, gahapati, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā – cakkhudhātu, rūpadhātu, cakkhuviññāṇadhātu…pe… manodhātu, dhammadhātu, manoviññāṇadhātu. Ettāvatā kho, gahapati, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti.
缅 2.477已对照

于是质多居士欢喜、随喜具寿梨犀达多之所说之后,亲手以精美的嚼食与啖食使长老比丘们充分饱足、充分满意。于是长老比丘们食毕、手已离钵,从座而起离去了。于是具寿长老对具寿梨犀达多这样说:“梨犀达多贤友,这个问题[的答案]现起于你,这是善的;这个问题[的答案]未现起于我。那么,梨犀达多贤友,今后无论何时另有这样的问题到来,愿它在此也正现起于你。”第二[经]。

Atha kho citto gahapati āyasmato isidattassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā there bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā thero āyasmantaṃ isidattaṃ etadavoca – ‘‘sādhu kho taṃ, āvuso isidatta, eso pañho paṭibhāsi, neso pañho maṃ paṭibhāsi. Tenahāvuso isidatta, yadā aññathāpi [yadā aññadāpi (sī. pī.) aññadāpi (?)] evarūpo pañho āgaccheyya, taññevettha paṭibhāseyyā’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、第二梨犀达多经

3. Dutiyaisidattasuttaṃ
345已对照

三百四十五、一时,众多长老比丘住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那时,质多居士来到长老比丘们那里;到了之后,礼敬长老比丘们,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对长老比丘们这样说:“诸位长老尊者,请接受我明日的饭食。”长老比丘们以默然表示接受。于是,质多居士知道长老比丘们已经接受,便从座而起,礼敬长老比丘们,右绕之后离去。于是,长老比丘们在那一夜过后,于上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到质多居士的住处;到了之后,坐在所设的座位上。

345. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante therā, svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.
PTS 4.286已对照

于是,质多居士来到长老比丘们那里;到了之后,礼敬长老比丘们,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对具寿长老这样说:“长老尊者,凡这些在世间生起的种种见——‘世间是常’,或‘世间是无常’,或‘世间有边’,或‘世间无边’,或‘命即是身’,或‘命异身异’,或‘如来死后存在’,或‘如来死后不存在’,或‘如来死后既存在又不存在’,或‘如来死后既非存在又非不存在’;以及在《梵网经》中所说的这六十二见执——尊者,这些见是在什么存在时才有、在什么不存在时便没有呢?”

Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – ‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti?
缅 2.478已对照

这样说时,具寿长老保持沉默。质多居士第二次……乃至……质多居士第三次对具寿长老这样说:“长老尊者,凡这些在世间生起的种种见——‘世间是常’,或‘世间是无常’,或‘世间有边’,或‘世间无边’,或‘命即是身’,或‘命异身异’,或‘如来死后存在’,或‘如来死后不存在’,或‘如来死后既存在又不存在’,或‘如来死后既非存在又非不存在’;以及在《梵网经》中所说的这六十二见执——尊者,这些见是在什么存在时才有、在什么不存在时便没有呢?”具寿长老第三次保持沉默。

Evaṃ vutte, āyasmā thero tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho citto gahapati…pe… tatiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti? Tatiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi.
PTS 4.287已对照

那时,具寿梨犀达多在那比丘僧团中是最年少的。于是,具寿梨犀达多对具寿长老这样说:“长老尊者,由我来解答质多居士的这个问题,可以吗?”“梨犀达多贤友,你就解答质多居士的这个问题吧。”“居士,你是这样问的吧——‘长老尊者,凡这些在世间生起的种种见——世间是常……乃至……尊者,这些见是在什么存在时才有、在什么不存在时便没有呢?’”“是的,尊者。”“居士,凡这些在世间生起的种种见——‘世间是常’,或‘世间是无常’,或‘世间有边’,或‘世间无边’,或‘命即是身’,或‘命异身异’,或‘如来死后存在’,或‘如来死后不存在’,或‘如来死后既存在又不存在’,或‘如来死后既非存在又非不存在’;以及在《梵网经》中所说的这六十二见执——居士,这些见是在有身见存在时才有、在有身见不存在时便没有。”

Tena kho pana samayena āyasmā isidatto tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā isidatto āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘byākaromahaṃ, bhante thera, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti? ‘‘Byākarohi tvaṃ, āvuso isidatta, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti. ‘‘Evañhi tvaṃ, gahapati, pucchasi – ‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – sassato lokoti vā…pe…; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yā imā, gahapati, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – ‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā kho, gahapati, diṭṭhiyo sakkāyadiṭṭhiyā sati honti, sakkāyadiṭṭhiyā asati na hontī’’’ti.
缅 2.479已对照

“尊者,那么有身见是怎样有的呢?”“居士,在此,无闻凡夫不见诸圣者,不善巧于圣者之法,未受圣者之法调教;不见诸善士,不善巧于善士之法,未受善士之法调教——他随观色为自我,或[随观]自我为有色,或[随观]色在自我中,或[随观]自我在色中;他随观受为自我……乃至……想……诸行……他随观识为自我,或[随观]自我为有识,或[随观]识在自我中,或[随观]自我在识中。居士,这样就有有身见。”

‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti? ‘‘Idha, gahapati, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ attato samanupassati…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, gahapati, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti.
已对照

“尊者,那么有身见是怎样不有的呢?”“居士,在此,有闻的圣弟子见诸圣者,善巧于圣者之法,善受圣者之法调教;见诸善士,善巧于善士之法,善受善士之法调教——他不随观色为自我,不[随观]自我为有色,不[随观]色在自我中,不[随观]自我在色中;不[随观]受……不[随观]想……不[随观]诸行……他不随观识为自我,不[随观]自我为有识,不[随观]识在自我中,不[随观]自我在识中。居士,这样就没有有身见。”

‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti? ‘‘Idha, gahapati, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, gahapati, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti.
PTS 4.288已对照

“尊者,圣者梨犀达多是从哪里来的呢?”“居士,我是从阿槃提来的。”“尊者,在阿槃提有一位名叫梨犀达多的良家子,是我们未曾见面的朋友,已经出家了——具寿见过他吗?”“是的,居士。”“尊者,那位具寿现在住在哪里呢?”这样说时,具寿梨犀达多保持沉默。“尊者,圣者莫非就是梨犀达多吗?”“是的,居士。”“尊者,愿圣者梨犀达多乐住于摩叉止陀。庵婆陀迦林是怡人的。我将为圣者梨犀达多殷勤[供给]衣、钵食、坐卧处、病缘药资具。”“居士,[你]所说的是善的。”

‘‘Kuto, bhante, ayyo isidatto āgacchatī’’ti? ‘‘Avantiyā kho, gahapati, āgacchāmī’’ti. ‘‘Atthi, bhante, avantiyā isidatto nāma kulaputto amhākaṃ adiṭṭhasahāyo pabbajito? Diṭṭho so āyasmatā’’ti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Kahaṃ nu kho so, bhante, āyasmā etarahi viharatī’’ti? Evaṃ vutte, āyasmā isidatto tuṇhī ahosi. ‘‘Ayyo no, bhante, isidatto’’ti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Abhiramatu, bhante, ayyo isidatto macchikāsaṇḍe. Ramaṇīyaṃ ambāṭakavanaṃ. Ahaṃ ayyassa isidattassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, gahapatī’’ti.
已对照

于是,质多居士对具寿梨犀达多所说欢喜、随喜之后,亲手以精美的嚼食与啖食使长老比丘们饱足、满意。于是,长老比丘们食毕、手已离钵,从座而起离去。于是,具寿长老对具寿梨犀达多这样说:“梨犀达多贤友,这问题[的答案]在你那里现起了,好啊;这问题[的答案]在我这里却没有现起。那么,梨犀达多贤友,今后若另有这一类问题到来,愿它在那时也正现起于你。”于是,具寿梨犀达多收拾了卧坐处,持钵与衣,离开了摩叉止陀。他从摩叉止陀离去,便就此离去了,不再回来。第三[经]。

Atha kho citto gahapati āyasmato isidattassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā there bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā thero āyasmantaṃ isidattaṃ etadavoca – ‘‘sādhu kho taṃ, āvuso isidatta, eso pañho paṭibhāsi. Neso pañho maṃ paṭibhāsi. Tenahāvuso isidatta, yadā aññathāpi evarūpo pañho āgaccheyya, taññevettha paṭibhāseyyā’’ti. Atha kho āyasmā isidatto senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya macchikāsaṇḍamhā pakkāmi. Yaṃ macchikāsaṇḍamhā pakkāmi, tathā pakkantova ahosi, na puna paccāgacchīti. Tatiyaṃ.
已对照

四、摩诃迦神变经

4. Mahakapāṭihāriyasuttaṃ
346PTS 4.289缅 2.480已对照

三百四十六、一时,众多长老比丘住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那时,质多居士来到长老比丘们那里;到了之后,礼敬长老比丘们,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对长老比丘们这样说:“诸位长老尊者,请接受我明日在牛栏的饭食。”长老比丘们以默然表示接受。于是,质多居士知道长老比丘们已经接受,便从座而起,礼敬长老比丘们,右绕之后离去。于是,长老比丘们在那一夜过后,于上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到质多居士的牛栏;到了之后,坐在所设的座位上。

346. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante therā, svātanāya gokule bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatino gokulaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.
已对照

于是,质多居士亲手以精美的熟酥乳粥使长老比丘们饱足、满意。于是,长老比丘们食毕、手已离钵,从座而起离去。质多居士也说了“剩下的你们处置吧”,便紧跟在长老比丘们后面随行。那时天气炎热、酷烈;那些长老比丘们走着,身体仿佛瘫软着,正如刚吃过饭的人那样。

Atha kho citto gahapati there bhikkhū paṇītena sappipāyāsena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Cittopi kho gahapati ‘sesakaṃ vissajjethā’ti vatvā there bhikkhū piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Tena kho pana samayena uṇhaṃ hoti kuthitaṃ [kuṭṭhitaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)]; te ca therā bhikkhū paveliyamānena maññe kāyena gacchanti, yathā taṃ bhojanaṃ bhuttāvino.
已对照

那时,具寿摩诃迦在那比丘僧团中是最年少的。于是,具寿摩诃迦对具寿长老这样说:“那该多好啊,长老尊者——若有凉风吹来,又有云层覆盖,天又一滴一滴地降[雨]!”

Tena kho pana samayena āyasmā mahako tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā mahako āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘sādhu khvassa, bhante thera, sītako ca vāto vāyeyya, abbhasampilāpo [abbhasaṃbilāpo (sī.), abbhasaṃvilāpo (pī.)] ca assa, devo ca ekamekaṃ phusāyeyyā’’ti.
PTS 4.290缅 2.481已对照

“那确实好啊,摩诃迦贤友——若有凉风吹来,又有云层覆盖,天又一滴一滴地降[雨]。”于是,具寿摩诃迦作了这样一种神通的造作,使得凉风吹来,又有云层覆盖,天又一滴一滴地降[雨]。于是,质多居士这样想:“这比丘僧团中最年少的比丘,竟有这样的神通威力!”于是,具寿摩诃迦到了园[中],对具寿长老这样说:“长老尊者,这样够了吗?”“摩诃迦贤友,这样就够了!摩诃迦贤友,这样就已做到了!摩诃迦贤友,这样就已作供养了!”于是,长老比丘们各回住处;具寿摩诃迦也回到了自己的住处。

‘‘Sādhu khvassa, āvuso mahaka, yaṃ sītako ca vāto vāyeyya, abbhasampilāpo ca assa, devo ca ekamekaṃ phusāyeyyā’’ti. Atha kho āyasmā mahako tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhari [abhisaṅkhāsi (sī.)] yathā sītako ca vāto vāyi, abbhasampilāpo ca assa [āsi (?)], devo ca ekamekaṃ phusi. Atha kho cittassa gahapatino etadahosi – ‘‘yo kho imasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako bhikkhu tassāyaṃ evarūpo iddhānubhāvo’’ti. Atha kho āyasmā mahako ārāmaṃ sampāpuṇitvā āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘alamettāvatā, bhante therā’’ti? ‘‘Alamettāvatā, āvuso mahaka! Katamettāvatā, āvuso mahaka! Pūjitamettāvatā, āvuso mahakā’’ti. Atha kho therā bhikkhū yathāvihāraṃ agamaṃsu. Āyasmāpi mahako sakaṃ vihāraṃ agamāsi.
已对照

于是,质多居士来到具寿摩诃迦那里;到了之后,礼敬具寿摩诃迦,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对具寿摩诃迦这样说:“善哉,尊者,愿圣者摩诃迦为我显现属于上人法的神变示导。”“那么,居士,你在门廊上铺开上衣,撒开一束草。”“是的,尊者。”质多居士应诺具寿摩诃迦之后,在门廊上铺开上衣,撒开一束草。于是,具寿摩诃迦进入精舍,上了门闩,作了这样一种神通的造作,使得火焰从钥匙孔与门闩缝中出来,烧了诸草,却没有烧上衣。于是,质多居士抖开上衣,悚惧、身毛竖立,站在一旁。于是,具寿摩诃迦从精舍出来,对质多居士这样说:“居士,这样够了吗?”

Atha kho citto gahapati yenāyasmā mahako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahakaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ mahakaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, ayyo mahako uttarimanussadhammaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dassetū’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, gahapati, ālinde uttarāsaṅgaṃ paññapetvā tiṇakalāpaṃ okāsehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato mahakassa paṭissutvā ālinde uttarāsaṅgaṃ paññapetvā tiṇakalāpaṃ okāsesi. Atha kho āyasmā mahako vihāraṃ pavisitvā sūcighaṭikaṃ datvā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhari yathā tālacchiggaḷena ca aggaḷantarikāya ca acci nikkhamitvā tiṇāni jhāpesi, uttarāsaṅgaṃ na jhāpesi. Atha kho citto gahapati uttarāsaṅgaṃ papphoṭetvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho āyasmā mahako vihārā nikkhamitvā cittaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘alamettāvatā, gahapatī’’ti?
PTS 4.291已对照

“摩诃迦尊者,这样就够了!摩诃迦尊者,这样就已做到了!摩诃迦尊者,这样就已作供养了!愿圣者摩诃迦乐住于摩叉止陀。庵婆陀迦林是怡人的。我将为圣者摩诃迦殷勤[供给]衣、钵食、坐卧处、病缘药资具。”“居士,[你]所说的是善的。”于是,具寿摩诃迦收拾了卧坐处,持钵与衣,离开了摩叉止陀。他从摩叉止陀离去,便就此离去了,不再回来。第四[经]。

‘‘Alamettāvatā, bhante mahaka! Katamettāvatā, bhante, mahaka! Pūjitamettāvatā, bhante mahaka! Abhiramatu, bhante, ayyo mahako macchikāsaṇḍe. Ramaṇīyaṃ ambāṭakavanaṃ. Ahaṃ ayyassa mahakassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, gahapatī’’ti. Atha kho āyasmā mahako senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya macchikāsaṇḍamhā pakkāmi. Yaṃ macchikāsaṇḍamhā pakkāmi, tathā pakkantova ahosi; na puna paccāgacchīti. Catutthaṃ.
已对照

五、第一伽摩经

5. Paṭhamakāmabhūsuttaṃ
347缅 2.482已对照

三百四十七、一时,具寿伽摩住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那时,质多居士来到具寿伽摩那里;到了之后,礼敬具寿伽摩,坐在一旁。具寿伽摩对坐在一旁的质多居士这样说:

347. Ekaṃ samayaṃ āyasmā kāmabhū macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā kāmabhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ āyasmā kāmabhū etadavoca –
已对照

“居士,这是[世尊]所说的——

‘‘Vuttamidaṃ, gahapati –
已对照

‘无过失之支、白色覆盖,一辐之车行进着

‘‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;
已对照

看那无恼者到来,已断流、无系缚。’

Anīghaṃ passa āyantaṃ [appattaṃ (syā. kaṃ. ka.)], chinnasotaṃ abandhana’’nti.
已对照

居士,这简略所说的[话],其义应如何详细地理解呢?”“尊者,这是世尊所说的吗?”“是的,居士。”“那么,尊者,请稍候片刻,待我审视它的义。”于是,质多居士默然片刻之后,对具寿伽摩这样说:

‘‘Imassa nu kho, gahapati, saṃkhittena bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Kiṃ nu kho etaṃ, bhante, bhagavatā bhāsita’’nti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, muhuttaṃ āgamehi yāvassa atthaṃ pekkhāmī’’ti. Atha kho citto gahapati muhuttaṃ tuṇhī hutvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ etadavoca –
PTS 4.292已对照

“尊者,‘无过失之支’,这是诸戒的增语。尊者,‘白色覆盖’,这是解脱的增语。尊者,‘一辐’,这是念的增语。尊者,‘行进着’,这是前进与后退的增语。尊者,‘车’,这是这个四大所成之身的增语——[此身]由父母所生,靠饭食与粥团积聚而成,是无常、涂敷、按摩、破坏、毁灭之法。尊者,贪是恼,瞋是恼,痴是恼;漏尽比丘的它们已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。所以漏尽比丘被称为‘无恼者’。尊者,‘到来’,这是阿罗汉的增语。尊者,‘流’,这是渴爱的增语;漏尽比丘的它已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。所以漏尽比丘被称为‘已断流者’。尊者,贪是系缚,瞋是系缚,痴是系缚;漏尽比丘的它们已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。所以漏尽比丘被称为‘无系缚者’。尊者,如是,凡世尊所说的——

‘‘‘Nelaṅga’nti kho, bhante, sīlānametaṃ adhivacanaṃ. ‘Setapacchādo’ti kho, bhante, vimuttiyā etaṃ adhivacanaṃ. ‘Ekāro’ti kho, bhante, satiyā etaṃ adhivacanaṃ. ‘Vattatī’ti kho, bhante, abhikkamapaṭikkamassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Ratho’ti kho, bhante, imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṃ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa. Rāgo kho, bhante, nīgho, doso nīgho, moho nīgho. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘anīgho’ti vuccati. ‘Āyanta’nti kho, bhante, arahato etaṃ adhivacanaṃ. ‘Soto’ti kho, bhante, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ. Sā khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘chinnasoto’ti vuccati. Rāgo kho, bhante, bandhanaṃ, doso bandhanaṃ, moho bandhanaṃ. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘abandhano’ti vuccati. Iti kho, bhante, yaṃ taṃ bhagavatā vuttaṃ –
已对照

‘无过失之支、白色覆盖,一辐之车行进着

‘‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;
已对照

看那无恼者到来,已断流、无系缚。’

Anīghaṃ passa āyantaṃ, chinnasotaṃ abandhana’’nti.
缅 2.483已对照

尊者,世尊这简略所说的[话],我是这样详细地了知其义的。”“居士,这是你的所得;居士,这是你的善得——你的慧眼能行于甚深的佛语之中。”第五[经]。

‘‘Imassa kho, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmī’’ti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati! Yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、第二伽摩经

6. Dutiyakāmabhūsuttaṃ
348PTS 4.293已对照

三百四十八、一时,具寿伽摩住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那时,质多居士来到具寿伽摩那里;到了之后,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对具寿伽摩这样说:“尊者,行有几种呢?”“居士,有三种行——身行、语行、心行。”质多居士说“善哉,尊者”,对具寿伽摩所说欢喜、随喜之后,又向具寿伽摩问了更进一步的问题:“尊者,那么什么是身行?什么是语行?什么是心行?”“居士,出入息是身行,寻与伺是语行,想与受是心行。”

348. Ekaṃ samayaṃ āyasmā kāmabhū macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā kāmabhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ kāmabhuṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, saṅkhārā’’ti? ‘‘Tayo kho, gahapati, saṅkhārā – kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato kāmabhussa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘katamo pana, bhante, kāyasaṅkhāro, katamo vacīsaṅkhāro, katamo cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Assāsapassāsā kho, gahapati, kāyasaṅkhāro, vitakkavicārā vacīsaṅkhāro, saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti.
已对照

质多居士说“善哉,尊者”……乃至……又问了更进一步的问题:“尊者,那么为什么出入息是身行?为什么寻与伺是语行?为什么想与受是心行?”“居士,出入息是属身的,这些法是与身相系的,所以出入息是身行。居士,先有寻、有伺,其后才发出语来,所以寻与伺是语行。想与受是属心所的,这些法是与心相系的,所以想与受是心行。”

‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kasmā pana, bhante, assāsapassāsā kāyasaṅkhāro, kasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro, kasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Assāsapassāsā kho, gahapati, kāyikā. Ete dhammā kāyappaṭibaddhā, tasmā assāsapassāsā kāyasaṅkhāro. Pubbe kho, gahapati, vitakketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindati, tasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro. Saññā ca vedanā ca cetasikā. Ete dhammā cittappaṭibaddhā, tasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti.
PTS 4.294已对照

“善哉”……乃至……又问了更进一步的问题:“尊者,那么想受灭等至是怎样有的呢?”“居士,正在入于想受灭的比丘不会有这样[的念]——‘我将要入想受灭’,或‘我正在入想受灭’,或‘我已入了想受灭’。而是他的心在先前就已如此修习过,那[心]便引他至于如此之性。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kathaṃ pana, bhante, saññāvedayitanirodhasamāpatti hotī’’ti? ‘‘Na kho, gahapati, saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjissa’nti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno’ti vā. Atha khvassa pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti yaṃ taṃ tathattāya upanetī’’ti.
缅 2.484已对照

“善哉”……乃至……又问了更进一步的问题:“尊者,那么正在入于想受灭的比丘,哪些法最先灭去——是身行呢,是语行呢,还是心行呢?”“居士,正在入于想受灭的比丘,最先灭去的是语行,其次是身行,再其次是心行。”

Sādhu …pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa pana, bhante, bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṃ nirujjhanti, yadi vā kāyasaṅkhāro, yadi vā vacīsaṅkhāro, yadi vā cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa kho, gahapati, bhikkhuno vacīsaṅkhāro paṭhamaṃ nirujjhati, tato kāyasaṅkhāro, tato cittasaṅkhāro’’ti.
已对照

“善哉”……乃至……又问了更进一步的问题:“尊者,这已死、已命终者,与这已入想受灭的比丘——此二者的差别是什么呢?”“居士,这已死、已命终者,他的身行已灭、已止息,语行已灭、已止息,心行已灭、已止息,寿已尽,热已寂灭,诸根已坏。居士,而这已入想受灭的比丘,他的身行也已灭、已止息,语行也已灭、已止息,心行也已灭、已止息,[然而]寿未尽,热未寂灭,诸根极清净。居士,这已死、已命终者,与这已入想受灭的比丘——这便是此二者的差别。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘yvāyaṃ, bhante, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, imesaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti? ‘‘Yvāyaṃ gahapati, mato kālaṅkato tassa kāyasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, vacīsaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, cittasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni viparibhinnāni. Yo ca khvāyaṃ, gahapati, bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, tassapi kāyasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, vacīsaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, cittasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, āyu aparikkhīṇo, usmā avūpasantā, indriyāni vippasannāni. Yvāyaṃ, gahapati, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, idaṃ nesaṃ nānākaraṇa’’nti.
已对照

“善哉”……乃至……又问了更进一步的问题:“尊者,那么从想受灭等至出定是怎样有的呢?”“居士,正在从想受灭等至出定的比丘不会有这样[的念]——‘我将要从想受灭等至出定’,或‘我正在从想受灭等至出定’,或‘我已从想受灭等至出定了’。而是他的心在先前就已如此修习过,那[心]便引他至于如此之性。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kathaṃ pana, bhante, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhānaṃ hotī’’ti? ‘‘Na kho, gahapati, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahissa’nti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahāmī’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhito’ti vā. Atha khvassa pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti, yaṃ taṃ tathattāya upanetī’’ti.
PTS 4.295已对照

“善哉,尊者”……乃至……又问了更进一步的问题:“尊者,那么正在从想受灭等至出定的比丘,哪些法最先生起——是身行呢,是语行呢,还是心行呢?”“居士,正在从想受灭等至出定的比丘,最先生起的是心行,其次是身行,再其次是语行。”

Sādhu, bhante…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa pana, bhante, bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṃ uppajjanti, yadi vā kāyasaṅkhāro, yadi vā vacīsaṅkhāro, yadi vā cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa, gahapati, bhikkhuno cittasaṅkhāro paṭhamaṃ uppajjati, tato kāyasaṅkhāro, tato vacīsaṅkhāro’’ti.
缅 2.485已对照

“善哉”……乃至……又问了更进一步的问题:“尊者,那么已从想受灭等至出定的比丘,有几种触触[他]呢?”“居士,已从想受灭等至出定的比丘,有三种触触[他]——空触、无相触、无愿触。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṃ pana, bhante, bhikkhuṃ kati phassā phusanti’’? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṃ kho, gahapati, bhikkhuṃ tayo phassā phusanti – suññato phasso, animitto phasso, appaṇihito phasso’’ti.
已对照

“善哉”……乃至……又问了更进一步的问题:“尊者,那么已从想受灭等至出定的比丘,他的心趣向什么、倾向什么、投向什么呢?”“居士,已从想受灭等至出定的比丘,他的心趣向离,倾向离,投向离。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa pana, bhante, bhikkhuno kiṃninnaṃ cittaṃ hoti, kiṃpoṇaṃ, kiṃpabbhāra’’nti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa kho, gahapati, bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāra’’nti.
已对照

质多居士说“善哉,尊者”,对具寿伽摩所说欢喜、随喜之后,又向具寿伽摩问了更进一步的问题:“尊者,那么对想受灭等至,有几种法多有助益呢?”“居士,你所问的,确实是本应最先问的。不过我还是为你解答。居士,对想受灭等至,有两种法多有助益——止与观。”第六[经]。

‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato kāmabhussa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā pana, bhante, kati dhammā bahūpakārā’’ti? ‘‘Addhā kho tvaṃ, gahapati, yaṃ paṭhamaṃ pucchitabbaṃ taṃ pucchasi. Api ca tyāhaṃ byākarissāmi. Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā kho, gahapati, dve dhammā bahūpakārā – samatho ca vipassanā cā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、瞿达多经

7. Godattasuttaṃ
349PTS 4.296已对照

三百四十九、一时,具寿瞿达多(Godatta)住在摩叉止陀(Macchikāsaṇḍa)庵婆陀迦林(Ambāṭakavana)。那时,质多居士来到具寿瞿达多那里;到了之后,礼敬具寿瞿达多,坐在一旁。具寿瞿达多对坐在一旁的质多居士这样说:“居士,这无量心解脱(appamāṇā cetovimutti)、无所有心解脱(ākiñcaññā cetovimutti)、空心解脱(suññatā cetovimutti)与无相心解脱(animittā cetovimutti)——此等法是义异而文亦异呢,还是义一而唯文异呢?”“尊者,确有一种理趣(pariyāya),依那理趣,此等法是义异而文亦异;尊者,也确有一种理趣,依那理趣,此等法是义一而唯文异。”

349. Ekaṃ samayaṃ āyasmā godatto macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā godatto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ godattaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ āyasmā godatto etadavoca – ‘‘yā cāyaṃ, gahapati, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākiñcaññā cetovimutti, yā ca suññatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti, ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? ‘‘Atthi, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Atthi pana, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti.
缅 2.486已对照

“尊者,什么是那依之而使此等法成为义异而文亦异的理趣呢?尊者,于此,比丘以与慈俱的心遍满一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是。如是于上、下、四方、一切处、于一切[有情]如自己,以与慈俱的心——广、大、无量、无怨、无恼害——遍满一切世间而住。以与悲俱的心……乃至……以与喜俱的心……乃至……以与舍俱的心遍满一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是。如是于上、下、四方、一切处、于一切[有情]如自己,以与舍俱的心——广、大、无量、无怨、无恼害——遍满一切世间而住。尊者,这便称为无量心解脱。

‘‘Katamo ca, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca? Idha, bhante, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ [catutthiṃ (?)]. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [abyāpajjhena (sī. syā. kaṃ. pī.), abyābajjhena (?)] pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, appamāṇā cetovimutti.
已对照

“尊者,什么是无所有心解脱呢?尊者,于此,比丘完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处。尊者,这便称为无所有心解脱。

‘‘Katamā ca, bhante, ākiñcaññā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, ākiñcaññā cetovimutti.
PTS 4.297已对照

“尊者,什么是空心解脱呢?尊者,于此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,如是审察——‘此[是]空的,以我或以我所[而言]。’尊者,这便称为空心解脱。

‘‘Katamā ca, bhante, suññatā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’ti. Ayaṃ vuccati, bhante, suññatā cetovimutti.
已对照

“尊者,什么是无相心解脱呢?尊者,于此,比丘由于不作意一切相,成就并住于无相心定。尊者,这便称为无相心解脱。尊者,这便是那依之而使此等法成为义异而文亦异的理趣。

‘‘Katamā ca, bhante, animittā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, animittā cetovimutti. Ayaṃ kho, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.
缅 2.487已对照

“尊者,什么是那依之而使此等法成为义一而唯文异的理趣呢?尊者,贪是作量者(pamāṇakaraṇa),瞋是作量者,痴是作量者。对漏尽的比丘而言,这些已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。尊者,凡有诸无量心解脱,不动的心解脱(akuppā cetovimutti)被称为它们之中最上的。而那不动的心解脱是空于贪、空于瞋、空于痴的。尊者,贪是障(kiñcana),瞋是障,痴是障。对漏尽的比丘而言,这些已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。尊者,凡有诸无所有心解脱,不动的心解脱被称为它们之中最上的。而那不动的心解脱是空于贪、空于瞋、空于痴的。尊者,贪是作相者(nimittakaraṇa),瞋是作相者,痴是作相者。对漏尽的比丘而言,这些已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。尊者,凡有诸无相心解脱,不动的心解脱被称为它们之中最上的。而那不动的心解脱是空于贪、空于瞋、空于痴的。尊者,这便是那依之而使此等法成为义一而唯文异的理趣。”“居士,这是你的所得;居士,这是你的善得——你的慧眼能进入甚深的佛语之中。”第七[经]。

‘‘Katamo ca, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nānaṃ? Rāgo, bhante, pamāṇakaraṇo, doso pamāṇakaraṇo, moho pamāṇakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, appamāṇā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, bhante, kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, ākiñcaññā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, bhante, nimittakaraṇo, doso nimittakaraṇo, moho nimittakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, animittā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Ayaṃ kho, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati! Yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、尼乾陀·若提子经

8. Nigaṇṭhanāṭaputtasuttaṃ
350PTS 4.298已对照

三百五十、那时,尼乾陀·若提子与大尼乾陀众一起到达了摩叉止陀。质多居士听说:“据说尼乾陀·若提子与大尼乾陀众一起到达了摩叉止陀。”于是,质多居士与众多优婆塞一起,来到尼乾陀·若提子那里;到了之后,与尼乾陀·若提子互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。尼乾陀·若提子对坐在一旁的质多居士这样说:“居士,你相信沙门乔达摩[所说的]——‘存在无寻无伺定,存在寻伺之灭’吗?”

350. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto [nātaputto (sī.)] macchikāsaṇḍaṃ anuppatto hoti mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ. Assosi kho citto gahapati – ‘‘nigaṇṭho kira nāṭaputto macchikāsaṇḍaṃ anuppatto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhi’’nti. Atha kho citto gahapati sambahulehi upāsakehi saddhiṃ yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhena nāṭaputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ nigaṇṭho nāṭaputto etadavoca – ‘‘saddahasi tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa – atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti?
缅 2.488已对照

“尊者,于此我并不是凭对世尊的信而领受[这一点]:存在无寻无伺定,存在寻伺之灭。”这样说时,尼乾陀·若提子昂首环视之后,这样说:“诸位请看这个:这位质多居士是何等正直,这位质多居士是何等不谄,这位质多居士是何等不诳!凡认为寻伺可以止灭的人,他也会认为风可以用网拦住;凡认为寻伺可以止灭的人,他也会认为恒河的水流可以用自己的拳头挡住。”

‘‘Na khvāhaṃ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi. Atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti. Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto ulloketvā [sakaṃ parisaṃ apaloketvā (sī. syā. kaṃ.), oloketvā (sī. aṭṭha. syā. aṭṭha.)] etadavoca – ‘‘idaṃ bhavanto passantu, yāva ujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva asaṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva amāyāvī cāyaṃ citto gahapati, vātaṃ vā so jālena bādhetabbaṃ maññeyya, yo vitakkavicāre nirodhetabbaṃ maññeyya, sakamuṭṭhinā vā so gaṅgāya sotaṃ āvāretabbaṃ maññeyya, yo vitakkavicāre nirodhetabbaṃ maññeyyā’’ti.
PTS 4.299已对照

“尊者,你认为怎样:智与信,哪一个更胜妙?”“居士,比起信,智才更胜妙。”“尊者,我只要愿意,便离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。尊者,我只要愿意,便寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅。尊者,我只要愿意,便离喜……乃至……成就并住于第三禅。尊者,我只要愿意,便舍断乐……乃至……成就并住于第四禅。尊者,我既这样知、这样见,还会凭哪一位别的沙门或婆罗门的信而领受[这一点]呢?存在无寻无伺定,存在寻伺之灭。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhante, katamaṃ nu kho paṇītataraṃ – ñāṇaṃ vā saddhā vā’’ti? ‘‘Saddhāya kho, gahapati, ñāṇaṃyeva paṇītatara’’nti. ‘‘Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Na so khvāhaṃ, bhante, evaṃ jānanto evaṃ passanto kassa aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā saddhāya gamissāmi? Atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti.
已对照

这样说时,尼乾陀·若提子环顾自己的会众之后,这样说:“诸位请看这个:这位质多居士是何等不正直,这位质多居士是何等谄,这位质多居士是何等诳!”

Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto sakaṃ parisaṃ apaloketvā etadavoca – ‘‘idaṃ bhavanto passantu, yāva anujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva saṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva māyāvī cāyaṃ citto gahapatī’’ti.
PTS 4.300缅 2.489已对照

“尊者,就在刚才,我们这样了知你所说的:‘诸位请看这个:这位质多居士是何等正直,这位质多居士是何等不谄,这位质多居士是何等不诳!’尊者,而又就在刚才,我们这样了知你所说的:‘诸位请看这个:这位质多居士是何等不正直,这位质多居士是何等谄,这位质多居士是何等诳!’尊者,若你前面的[话]是真实的,你后面的[话]就是虚妄的;尊者,若你前面的[话]是虚妄的,你后面的[话]就是真实的。尊者,而[现在]有这十个如法的问题来到[你面前]。当你了知它们的义时,那时你再同尼乾陀众一起来通报我。一问、一说示、一记说;二问、二说示、二记说;三问、三说示、三记说;四问、四说示、四记说;五问、五说示、五记说;六问、六说示、六记说;七问、七说示、七记说;八问、八说示、八记说;九问、九说示、九记说;十问、十说示、十记说。”于是,质多居士向尼乾陀·若提子提出这十个如法的问题之后,从座起身离去了。第八[经]。

‘‘Idāneva kho te [idāneva ca pana (syā. kaṃ. ka.)] mayaṃ, bhante, bhāsitaṃ – ‘evaṃ ājānāma idaṃ bhavanto passantu, yāva ujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva asaṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva amāyāvī cāyaṃ citto gahapatī’ti. Idāneva ca pana mayaṃ, bhante, bhāsitaṃ – ‘evaṃ ājānāma idaṃ bhavanto passantu, yāva anujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva saṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva māyāvī cāyaṃ citto gahapatī’ti. Sace te, bhante, purimaṃ saccaṃ, pacchimaṃ te micchā. Sace pana te, bhante, purimaṃ micchā, pacchimaṃ te saccaṃ. Ime kho pana, bhante, dasa sahadhammikā pañhā āgacchanti. Yadā nesaṃ atthaṃ ājāneyyāsi, atha maṃ paṭihareyyāsi saddhiṃ nigaṇṭhaparisāya. Eko pañho, eko uddeso, ekaṃ veyyākaraṇaṃ. Dve pañhā, dve uddesā, dve veyyākaraṇāni. Tayo pañhā, tayo uddesā, tīṇi veyyākaraṇāni. Cattāro pañhā, cattāro uddesā, cattāri veyyākaraṇāni. Pañca pañhā, pañca uddesā, pañca veyyākaraṇāni. Cha pañhā, cha uddesā, cha veyyākaraṇāni. Satta pañhā, satta uddesā, satta veyyākaraṇāni. Aṭṭha pañhā, aṭṭha uddesā, aṭṭha veyyākaraṇāni. Nava pañhā, nava uddesā, nava veyyākaraṇāni. Dasa pañhā, dasa uddesā, dasa veyyākaraṇānī’’ti. Atha kho citto gahapati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ ime dasa sahadhammike pañhe āpucchitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、裸行者迦叶经

9. Acelakassapasuttaṃ
351PTS 4.301已对照

三百五十一、那时,裸行者迦叶到达了摩叉止陀,[他是]质多居士往昔在家时的朋友。质多居士听说:“据说裸行者迦叶到达了摩叉止陀,[他是]我们往昔在家时的朋友。”于是,质多居士来到裸行者迦叶那里;到了之后,与裸行者迦叶互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的质多居士对裸行者迦叶这样说:“尊者迦叶,[你]出家多久了?”“居士,我出家约三十年了。”“尊者,那么在这约三十年中,你可有任何已证得的上人法、足以为圣的殊胜智见、[是]安乐之住吗?”“居士,我出家这约三十年中,除了裸形、剃头与拂臀[之具]之外,没有任何已证得的上人法、足以为圣的殊胜智见、[是]安乐之住。”这样说时,质多居士对裸行者迦叶这样说:“真是稀有啊,朋友!真是未曾有啊,朋友![这就是]法的善说性——竟然在约三十年中,除了裸形、剃头与拂臀[之具]之外,不曾证得任何上人法、足以为圣的殊胜智见、[是]安乐之住!”

351. Tena kho pana samayena acelo kassapo macchikāsaṇḍaṃ anuppatto hoti cittassa gahapatino purāṇagihisahāyo. Assosi kho citto gahapati – ‘‘acelo kira kassapo macchikāsaṇḍaṃ anuppatto amhākaṃ purāṇagihisahāyo’’ti. Atha kho citto gahapati yena acelo kassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelena kassapena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati acelaṃ kassapaṃ etadavoca – ‘‘kīvaciraṃ pabbajitassa, bhante, kassapā’’ti? ‘‘Tiṃsamattāni kho me, gahapati, vassāni pabbajitassā’’ti. ‘‘Imehi pana te, bhante, tiṃsamattehi vassehi atthi koci uttarimanussadhammā [uttarimanussadhammo (syā. kaṃ.)] alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro’’ti? ‘‘Imehi kho me, gahapati, tiṃsamattehi vassehi pabbajitassa natthi koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro, aññatra naggeyyā ca muṇḍeyyā ca pāvaḷanipphoṭanāya cā’’ti. Evaṃ vutte, citto gahapati acelaṃ kassapaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Dhammassa svākkhātatā [sabbatthapi evameva dissati] yatra hi nāma tiṃsamattehi vassehi na koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato abhavissa phāsuvihāro, aññatra naggeyyā ca muṇḍeyyā ca pāvaḷanipphoṭanāya cā’’ti!
PTS 4.302缅 2.490已对照

“居士,那么你成为优婆塞多久了?”“尊者,我成为优婆塞也约三十年了。”“居士,那么在这约三十年中,你可有任何已证得的上人法、足以为圣的殊胜智见、[是]安乐之住吗?”“尊者,在家人也可能有。尊者,我只要愿意,便离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。尊者,我只要愿意,便寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅。尊者,我只要愿意,便离喜……乃至……成就并住于第三禅。尊者,我只要愿意,便舍断乐……乃至……成就并住于第四禅。尊者,若我比世尊先命终,那么世尊这样为我记说,也不足为奇:‘没有那样的结,被那结所系缚的质多居士会再来这世间。’”这样说时,裸行者迦叶对质多居士这样说:“真是稀有啊,朋友!真是未曾有啊,朋友![这就是]法的善说性——竟然穿白衣的在家人也将证得这样的上人法、足以为圣的殊胜智见、[是]安乐之住!居士,愿我能在此法与律中得出家,得具足戒。”

‘‘Tuyhaṃ pana, gahapati, kīvaciraṃ upāsakattaṃ upagatassā’’ti? ‘‘Mayhampi kho pana, bhante, tiṃsamattāni vassāni upāsakattaṃ upagatassā’’ti. ‘‘Imehi pana te, gahapati, tiṃsamattehi vassehi atthi koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro’’ti? ‘‘Gihinopi siyā, bhante. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vitakkavicārānaṃ vūpasamā …pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Sace kho panāhaṃ, bhante, bhagavato [bhagavatā (syā. kaṃ.)] paṭhamataraṃ kālaṃ kareyyaṃ, anacchariyaṃ kho panetaṃ yaṃ maṃ bhagavā evaṃ byākareyya – ‘natthi taṃ saṃyojanaṃ yena saṃyojanena saṃyutto citto gahapati puna imaṃ lokaṃ āgaccheyyā’’’ti. Evaṃ vutte, acelo kassapo cittaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho! Dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma gihī odātavasano [gihī odātavasanā (sī. pī.)] evarūpaṃ uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ adhigamissati [adhigamissanti (sī. pī.)] phāsuvihāraṃ. Labheyyāhaṃ, gahapati, imasmiṃ dhammavinaye pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
已对照

于是,质多居士带着裸行者迦叶来到诸长老比丘那里;到了之后,对诸长老比丘这样说:“尊者们,这位裸行者迦叶是我们往昔在家时的朋友。愿诸长老令他出家、授予[他]具足戒。我将为他在衣、钵食、坐卧处、病缘药资具上尽力。”裸行者迦叶便在此法与律中得了出家,得了具足戒。而具寿迦叶受具足戒不久,独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而具寿迦叶也成为阿罗汉之一。第九[经]。

Atha kho citto gahapati acelaṃ kassapaṃ ādāya yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, acelo kassapo amhākaṃ purāṇagihisahāyo. Imaṃ therā pabbājentu upasampādentu. Ahamassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. Alattha kho acelo kassapo imasmiṃ dhammavinaye pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno ca panāyasmā kassapo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā kassapo arahataṃ ahosīti. Navamaṃ.
已对照

十、探病经

10. Gilānadassanasuttaṃ
352缅 2.491已对照

三百五十二、那时,质多居士生病、痛苦、重病缠身。于是,众多的园林之天神、林之天神、树之天神,以及住于诸药草、诸草与诸林主[树]中的天神们,聚集会合,对质多居士这样说:“居士,请发愿:于未来世愿我成为转轮王。”

352. Tena kho pana samayena citto gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho sambahulā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā saṅgamma samāgamma cittaṃ gahapatiṃ etadavocuṃ – ‘‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’’ti.
PTS 4.303已对照

这样说时,质多居士对那些园林之天神、林之天神、树之天神,以及住于诸药草、诸草与诸林主[树]中的天神们这样说:“那也是无常的,那也是不坚牢的,那也是须舍弃而去的。”这样说时,质多居士的朋友、同僚、亲族血亲对质多居士这样说:“公子,请令念现起,不要胡言乱语。”“我说了什么,使你们对我这样说:‘公子,请令念现起,不要胡言乱语’?”“公子,你这样说了:‘那也是无常的,那也是不坚牢的,那也是须舍弃而去的。’”“那是因为园林之天神、林之天神、树之天神,以及住于诸药草、诸草与诸林主[树]中的天神们对我这样说:‘居士,请发愿:于未来世愿我成为转轮王。’我便这样说:‘那也是无常的……乃至……那也是须舍弃而去的。’”“公子,那些园林之天神、林之天神、树之天神,以及住于诸药草、诸草与诸林主[树]中的天神们,是见到了什么义利,才这样说:‘居士,请发愿:于未来世愿我成为转轮王’?”“那些园林之天神、林之天神、树之天神,以及住于诸药草、诸草与诸林主[树]中的天神们这样想:‘这位质多居士是具戒的、具善法的。若他发愿:于未来世愿我成为转轮王,那么他的这[愿]必将成就,持戒者的心愿由于清净[而成就];如法者会得见如法的果。’那些园林之天神、林之天神、树之天神,以及住于诸药草、诸草与诸林主[树]中的天神们,是见到了这义利,才这样说:‘居士,请发愿:于未来世愿我成为转轮王。’我便这样说:‘那也是无常的,那也是不坚牢的,那也是须舍弃而去的。’”

Evaṃ vutte, citto gahapati tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā etadavoca – ‘‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’nti. Evaṃ vutte, cittassa gahapatino mittāmaccā ñātisālohitā cittaṃ gahapatiṃ etadavocuṃ – ‘‘satiṃ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī’’ti. ‘‘Kiṃ tāhaṃ vadāmi yaṃ maṃ tumhe evaṃ vadetha – ‘satiṃ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī’’’ti? ‘‘Evaṃ kho tvaṃ, ayyaputta, vadesi – ‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’’nti. ‘‘Tathā hi pana maṃ ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti. Tāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘tampi aniccaṃ…pe… tampi pahāya gamanīya’’’nti. ‘‘Kiṃ pana tā, ayyaputta, ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṃ sampassamānā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’’’ti? ‘‘Tāsaṃ kho ārāmadevatānaṃ vanadevatānaṃ rukkhadevatānaṃ osadhitiṇavanappatīsu adhivatthānaṃ devatānaṃ evaṃ hoti – ‘ayaṃ kho citto gahapati, sīlavā [sīlavanto (ka.)] kalyāṇadhammo. Sace paṇidahissati – anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti, ‘tassa kho ayaṃ ijjhissati, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā dhammiko dhammikaṃ phalaṃ anupassatī’ti. Imaṃ kho tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṃ sampassamānā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti. Tāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’’nti.
PTS 4.304缅 2.492已对照

“那么,公子,也请教诫我们吧。”“因此,你们应当这样学:我们将对佛具足不坏净信(aveccappasāda)——‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊’;我们将对法具足不坏净信——‘法是世尊所善说的,是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的’;我们将对僧具足不坏净信——‘世尊的弟子僧是善行道者,世尊的弟子僧是正直行道者,世尊的弟子僧是如理行道者,世尊的弟子僧是正当行道者,也就是四双八辈之人——这就是世尊的弟子僧,应供养、应款待、应奉施、应合掌,是世间无上的福田’;家中凡有任何可施之物,那一切都将与具戒、具善法者不别藏——你们应当正是这样学。”于是,质多居士劝导朋友、同僚、亲族血亲于佛、于法、于僧、于舍施之后,命终了。第十[经]。

‘‘Tena hi, ayyaputta, amhepi ovadāhī’’ti. ‘‘Tasmā hi vo evaṃ sikkhitabbaṃ – buddhe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Yaṃ kho pana kiñci kule deyyadhammaṃ sabbaṃ taṃ appaṭivibhattaṃ bhavissati sīlavantehi kalyāṇadhammehīti evañhi vo sikkhitabba’’nti. Atha kho citto gahapati mittāmacce ñātisālohite buddhe ca dhamme ca saṅghe ca cāge ca samādapetvā kālamakāsīti. Dasamaṃ.
已对照

《质多相应》完毕。

Cittasaṃyuttaṃ samattaṃ.
已对照

其摄颂——

结、二梨犀达多,摩诃迦与伽摩;

瞿达多与尼乾陀,裸行者与探病。

Tassuddānaṃ –
Saṃyojanaṃ dve isidattā, mahako kāmabhūpi ca;
Godatto ca nigaṇṭho ca, acelena gilānadassananti.