快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 六处相应·阐陀品 9. Channavaggo

本经目录九、阐陀品一、崩坏之法经二、空世间经三、简略法经四、阐陀经五、富楼那经六、婆希迦经七、第一动摇经八、第二动摇经九、第一二者经十、第二二者经阐陀品第九。

已对照

九、阐陀品

9. Channavaggo
已对照

一、崩坏之法经

1. Palokadhammasuttaṃ
84已对照

八十四、因缘在舍卫城。那时,具寿阿难来到世尊那里……乃至……坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说:

84. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“尊者,人们说‘世间、世间’。尊者,到什么程度称为‘世间’呢?”“阿难,凡是崩坏之法,在圣者之律中称为世间。阿难,什么是崩坏之法呢?阿难,眼是崩坏之法,诸色是崩坏之法,眼识是崩坏之法,眼触是崩坏之法,凡是以眼触为缘……乃至……那也是崩坏之法……乃至……舌是崩坏之法,诸味是崩坏之法,舌识是崩坏之法,舌触是崩坏之法,凡是以舌触为缘……乃至……那也是崩坏之法……乃至……意是崩坏之法,诸法是崩坏之法,意识是崩坏之法,意触是崩坏之法,凡是以意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——那也是崩坏之法。阿难,凡是崩坏之法,在圣者之律中称为世间。”第一[经]。

‘‘‘Loko, loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, lokoti vuccatī’’ti? ‘‘Yaṃ kho, ānanda, palokadhammaṃ, ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko. Kiñca, ānanda, palokadhammaṃ? Cakkhu kho, ānanda, palokadhammaṃ, rūpā palokadhammā, cakkhuviññāṇaṃ palokadhammaṃ, cakkhusamphasso palokadhammo, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā…pe… tampi palokadhammaṃ…pe… jivhā palokadhammā, rasā palokadhammā, jivhāviññāṇaṃ palokadhammaṃ, jivhāsamphasso palokadhammo, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā…pe… tampi palokadhammaṃ…pe… mano palokadhammo, dhammā palokadhammā, manoviññāṇaṃ palokadhammaṃ, manosamphasso palokadhammo, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi palokadhammaṃ. Yaṃ kho, ānanda, palokadhammaṃ, ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、空世间经

2. Suññatalokasuttaṃ
85PTS 4.54缅 2.280已对照

八十五、那时,具寿阿难……乃至……对世尊这样说:“尊者,人们说‘世间是空的、世间是空的’。尊者,到什么程度称为‘世间是空的’呢?”“阿难,正因为[它]空于我或我所,所以称为‘世间是空的’。阿难,什么是空于我或我所的呢?阿难,眼是空于我或我所的,诸色是空于我或我所的,眼识是空于我或我所的,眼触是空于我或我所的……乃至……凡是以意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——那也是空于我或我所的。阿难,正因为[它]空于我或我所,所以称为‘世间是空的’。”第二[经]。

85. Atha kho āyasmā ānando…pe… bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘suñño loko, suñño loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, suñño lokoti vuccatī’’ti? ‘‘Yasmā ca kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā tasmā suñño lokoti vuccati. Kiñca, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā? Cakkhu kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā. Rūpā suññā attena vā attaniyena vā, cakkhuviññāṇaṃ suññaṃ attena vā attaniyena vā, cakkhusamphasso suñño attena vā attaniyena vā…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi suññaṃ attena vā attaniyena vā. Yasmā ca kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccatī’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、简略法经

3. Saṃkhittadhammasuttaṃ
86PTS 4.55缅 2.281已对照

八十六、坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说:“尊者,善哉!愿世尊为我简略地说法,使我听了世尊的法之后,能独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住。”

“阿难,你认为怎样,眼是常还是无常?”

“无常,尊者。”

“而那无常的,是苦还是乐?”

“是苦,尊者。”

“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”

“不适宜,尊者。”

“诸色是常还是无常?”

“无常,尊者。”……乃至……

“眼识……乃至……凡是以眼触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——那也是常还是无常?”

“无常,尊者。”

“而那无常的,是苦还是乐?”

“是苦,尊者。”

“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”

“不适宜,尊者。”……乃至……

“舌是常还是无常?”

“无常,尊者。”……乃至……

“舌识……舌触……乃至……凡是以意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——那也是常还是无常?”

“无常,尊者。”

“而那无常的,是苦还是乐?”

“是苦,尊者。”

“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”

“不适宜,尊者。”……乃至……

“阿难,这样见时,有闻的圣弟子于眼也厌离……乃至……于眼触也厌离……乃至……凡是以意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——于它也厌离。由厌离而离贪,由离贪而解脱,于解脱便有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第三[经]。

86. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ānanda, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?
‘‘Aniccā, bhante’’…pe….
‘‘Cakkhuviññāṇaṃ…pe… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….
‘‘Jivhā niccā vā aniccā vā’’ti?
‘‘Aniccā, bhante’’…pe….
‘‘Jivhāviññāṇaṃ… jivhāsamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….
‘‘Evaṃ passaṃ, ānanda, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati…pe… cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、阐陀经

4. Channasuttaṃ
87PTS 4.56已对照

八十七、一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,具寿舍利弗、具寿大纯陀与具寿阐陀住在灵鹫山。那时,具寿阐陀生病、痛苦、重病缠身。于是,具寿舍利弗于傍晚时分从静坐起身,前往具寿大纯陀那里;到了之后,对具寿大纯陀这样说:“纯陀贤友,来,我们前往具寿阐陀那里探病。”“是的,贤友。”具寿大纯陀应诺了具寿舍利弗。

87. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmā ca channo gijjhakūṭe pabbate viharanti. Tena kho pana samayena yena āyasmā channo ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahācundo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahācundaṃ etadavoca – ‘‘āyāmāvuso cunda, yenāyasmā channo tenupasaṅkamissāma gilānapucchakā’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā mahācundo āyasmato sāriputtassa paccassosi.
已对照

于是,具寿舍利弗与具寿大纯陀前往具寿阐陀那里;到了之后,坐在所设的座位上。坐下之后,具寿舍利弗对具寿阐陀这样说:“阐陀贤友,你可还堪忍?可还得以维持?苦受是否在消退而不在加剧?是否显出它们的消退,而不显出加剧?”

Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo yenāyasmā channo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu. Nisajja kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ channaṃ etadavoca – ‘‘kacci te, āvuso channa, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti, paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo’’ti?
PTS 4.57缅 2.282已对照

“舍利弗贤友,我不堪忍,不得以维持;我强烈的苦受在加剧而不在消退;显出它们的加剧,而不显出消退。贤友,犹如强力之人用锐利的尖器钻搅头顶,贤友,正是如此,猛烈的风搅击着[我的]头顶。贤友,我不堪忍,不得以维持……乃至……而不显出消退。贤友,犹如强力之人用坚韧的皮带在头上给[人]缠头之刑,贤友,正是如此,[我]头上有猛烈的头痛。贤友,我不堪忍,不得以维持……乃至……而不显出消退。贤友,犹如熟练的屠牛者或屠牛者的弟子用锐利的屠牛刀绞割腹部,正是如此,猛烈的风绞割着[我的]腹部。贤友,我不堪忍,不得以维持……乃至……而不显出消退。贤友,犹如两个强力之人抓住较弱之人的两臂,在炭火坑上炙烤、遍炙烤[他],贤友,正是如此,[我]身中有猛烈的烧灼。贤友,我不堪忍,不得以维持;我强烈的苦受在加剧而不在消退;显出它们的加剧,而不显出消退。舍利弗贤友,我要用刀[自尽],我不希求活命。”

‘‘Na me, āvuso sāriputta, khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, balavā puriso tiṇhena sikharena [khaggena (ka.)] muddhani [muddhānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] abhimattheyya [abhimantheyya (sī.)]; evameva kho, āvuso, adhimattā vātā muddhani [muddhānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] ūhananti [upahananti (sī. syā. kaṃ. pī. ka.), uhananti (ka.)]. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya; evameva kho, āvuso, adhimattā sīse sīsavedanā. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya; evameva kho adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃ samparitāpeyyuṃ; evameva kho, āvuso, adhimatto kāyasmiṃ ḍāho. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo. Satthaṃ, āvuso sāriputta, āharissāmi, nāvakaṅkhāmi [nāpi kaṅkhāmi (ka.)] jīvita’’nti.
已对照

“请具寿阐陀不要用刀[自尽]。请具寿阐陀维持下去,我们希望具寿阐陀维持下去。若具寿阐陀没有适宜的食物,我将为具寿阐陀寻求适宜的食物;若具寿阐陀没有适宜的药物,我将为具寿阐陀寻求适宜的药物;若具寿阐陀没有合适的侍者,我将侍候具寿阐陀。请具寿阐陀不要用刀[自尽]。请具寿阐陀维持下去,我们希望具寿阐陀维持下去。”

‘‘Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi. Yāpetāyasmā channo, yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāma. Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhojanāni, ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhojanāni pariyesissāmi. Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhesajjāni, ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhesajjāni pariyesissāmi. Sace āyasmato channassa natthi patirūpā upaṭṭhākā, ahaṃ āyasmantaṃ channaṃ upaṭṭhahissāmi. Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi. Yāpetāyasmā channo, yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāmā’’ti.
已对照

“舍利弗贤友,我并非没有适宜的食物,我有适宜的食物;我也并非没有适宜的药物,我有适宜的药物;我也并非没有合适的侍者,我有合适的侍者。而且,贤友,导师已长久地被我以可意[的方式]侍奉,而不是以不可意[的方式]。贤友,因为这对弟子是合适的:以可意[的方式]侍奉导师,而不以不可意[的方式]。‘阐陀比丘将无可非难地用刀[自尽]’——舍利弗贤友,你要这样记住。”

‘‘Na me, āvuso sāriputta, natthi sappāyāni bhojanāni; atthi me sappāyāni bhojanāni. Napi me natthi sappāyāni bhesajjāni; atthi me sappāyāni bhesajjāni. Napi me natthi patirūpā upaṭṭhākā; atthi me patirūpā upaṭṭhākā. Api ca me, āvuso, satthā pariciṇṇo dīgharattaṃ manāpeneva, no amanāpena. Etañhi, āvuso, sāvakassa patirūpaṃ yaṃ satthāraṃ paricareyya manāpeneva, no amanāpena. ‘Anupavajjaṃ [taṃ anupavajjaṃ (bahūsu)] channo bhikkhu satthaṃ āharissatī’ti – evametaṃ, āvuso sāriputta, dhārehī’’ti.
PTS 4.58缅 2.283已对照

“我们想请问具寿阐陀某一要点,如果具寿阐陀给[我们]机会解答问题的话。”“舍利弗贤友,问吧,听了我们才会知道。”

‘‘Puccheyyāma mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ kañcideva [kiñcideva (syā. kaṃ. pī. ka.)] desaṃ, sace āyasmā channo okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti. ‘‘Pucchāvuso sāriputta, sutvā vedissāmā’’ti.
已对照

“阐陀贤友,你是否随观眼、眼识、眼识所识知的诸法为:‘这是我的、这是我、这是我的自我’?……乃至……阐陀贤友,你是否随观舌、舌识、舌识所识知的诸法为:‘这是我的、这是我、这是我的自我’?……乃至……阐陀贤友,你是否随观意、意识、意识所识知的诸法为:‘这是我的、这是我、这是我的自我’?”

‘‘Cakkhuṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasi…pe… jivhaṃ, āvuso channa, jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasi…pe… manaṃ, āvuso channa, manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?
已对照

“舍利弗贤友,我随观眼、眼识、眼识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’……乃至……舍利弗贤友,我随观舌、舌识、舌识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’……乃至……舍利弗贤友,我随观意、意识、意识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’。”

‘‘Cakkhuṃ, āvuso sāriputta, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… jivhaṃ, āvuso sāriputta, jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… manaṃ, āvuso sāriputta, manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmī’’ti.
已对照

“阐陀贤友,你在眼中、在眼识中、在眼识所识知的诸法中见到了什么、证知了什么,而随观眼、眼识、眼识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’?……阐陀贤友,你在舌中、在舌识中、在舌识所识知的诸法中见到了什么、证知了什么,而随观舌、舌识、舌识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’?……阐陀贤友,你在意中、在意识中、在意识所识知的诸法中见到了什么、证知了什么,而随观意、意识、意识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’?”

‘‘Cakkhusmiṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasi… jivhāya, āvuso channa, jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasi… manasmiṃ, āvuso channa, manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?
PTS 4.59缅 2.284已对照

“舍利弗贤友,我在眼中、在眼识中、在眼识所识知的诸法中见到了灭、证知了灭,而随观眼、眼识、眼识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’……乃至……舍利弗贤友,我在舌中、在舌识中、在舌识所识知的诸法中见到了灭、证知了灭,而随观舌、舌识、舌识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’……乃至……舍利弗贤友,我在意中、在意识中、在意识所识知的诸法中见到了灭、证知了灭,而随观意、意识、意识所识知的诸法为:‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’。”

‘‘Cakkhusmiṃ, āvuso sāriputta, cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… jivhāya, āvuso sāriputta, jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… manasmiṃ, āvuso sāriputta, manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmī’’ti.
已对照

这样说时,具寿大纯陀对具寿阐陀这样说:“所以,阐陀贤友,那位世尊的这一教法也应常时好好地作意:‘有依者有动摇,无依者无动摇。动摇不存在时,有轻安;轻安存在时,无倾向;倾向不存在时,无来去;来去不存在时,无死生;死生不存在时,[便]不在此处、不在他处、也不在两者之中间。这就是苦的终结。’”

Evaṃ vutte, āyasmā mahācundo āyasmantaṃ channaṃ etadavoca – ‘‘tasmātiha, āvuso channa, idampi tassa bhagavato sāsanaṃ niccakappaṃ sādhukaṃ manasi kātabbaṃ – ‘nissitassa calitaṃ, anissitassa calitaṃ natthi. Calite asati passaddhi hoti. Passaddhiyā sati nati na hoti. Natiyā asati āgatigati na hoti. Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti. Cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena. Esevanto dukkhassā’’’ti.
已对照

于是,具寿舍利弗与具寿大纯陀以这番教诫教诫了具寿阐陀之后,从座起身离去了。那些具寿离去不久,具寿阐陀便用刀[自尽]了。

Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmantaṃ channaṃ iminā ovādena ovaditvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā channo acirapakkantesu tesu āyasmantesu satthaṃ āharesi.
PTS 4.60已对照

于是,具寿舍利弗前往世尊那里;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿舍利弗对世尊这样说:“尊者,具寿阐陀已用刀[自尽]了。他的趣是什么?他的来世如何?”“舍利弗,阐陀比丘不是就在你面前宣说了无可非难性吗?”“尊者,有一个名叫本毗阇那(Pubbavijjana)的跋耆村,在那里,具寿阐陀有友家、知心之家、可往访之家(upavajjakula)。”“舍利弗,这些确是阐陀比丘的友家、知心之家、可往访之家。舍利弗,但我并不仅凭这一点就说[他]是有可非难的(saupavajja)。舍利弗,凡舍弃这个身而又执取另一个身者,我说他是有可非难的。阐陀比丘没有那[种情形]。‘阐陀比丘无可非难地用刀[自尽]了’——舍利弗,你要这样记住。”第四[经]。

Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘āyasmatā, bhante, channena satthaṃ āharitaṃ. Tassa kā gati ko abhisamparāyo’’ti? ‘‘Nanu te, sāriputta, channena bhikkhunā sammukhāyeva anupavajjatā byākatā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, pubbavijjanaṃ [pubbaviciraṃ (sī.), pubbavijjhanaṃ (pī.), pubbajiraṃ (ma. ni. 3.394] nāma vajjigāmo. Tatthāyasmato channassa mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulānī’’ti. ‘‘Honti hete, sāriputta, channassa bhikkhuno mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulāni. Na kho panāhaṃ, sāriputta, ettāvatā saupavajjoti vadāmi. Yo kho, sāriputta, tañca kāyaṃ nikkhipati, aññañca kāyaṃ upādiyati, tamahaṃ saupavajjoti vadāmi. Taṃ channassa bhikkhuno natthi. ‘Anupavajjaṃ channena bhikkhunā satthaṃ āharita’nti – evametaṃ, sāriputta, dhārehī’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、富楼那经

5. Puṇṇasuttaṃ
88缅 2.285已对照

八十八、那时,具寿富楼那前往世尊那里;到了之后……乃至……坐在一旁的具寿富楼那对世尊这样说:“尊者,善哉!愿世尊为我简略地说法,使我听了世尊的法之后,能独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住。”

88. Atha [sāvatthinidānaṃ. atha (?) ma. ni. 3.395 passitabbaṃ] kho āyasmā puṇṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā puṇṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.
已对照

“富楼那,有眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的。若比丘欢喜、称说、耽著而住于它,当他欢喜、称说、耽著而住于它时,欢喜生起。富楼那,我说:‘由欢喜之集而有苦之集。’……乃至……富楼那,有舌所识的诸味……乃至……富楼那,有意所识的诸法,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的。若比丘欢喜、称说、耽著而住于它,当他欢喜、称说、耽著而住于它时,欢喜生起。富楼那,我说:‘由欢喜之集而有苦之集。’

‘‘Santi kho, puṇṇa, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. ‘Nandisamudayā dukkhasamudayo, puṇṇā’ti vadāmi…pe… santi kho, puṇṇa, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, puṇṇa, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. ‘Nandisamudayā dukkhasamudayo, puṇṇā’ti vadāmi.
PTS 4.61已对照

“富楼那,有眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的。若比丘不欢喜、不称说、不耽著而住于它,当他不欢喜、不称说、不耽著而住于它时,欢喜灭去。富楼那,我说:‘由欢喜之灭而有苦之灭。’……乃至……富楼那,有意所识的诸法,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的。若比丘不欢喜、不称说、不耽著而住于它,当他不欢喜、不称说、不耽著而住于它时,欢喜灭去。富楼那,我说:‘由欢喜之灭而有苦之灭。’

‘‘Santi kho, puṇṇa, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nirujjhati nandī. ‘Nandinirodhā dukkhanirodho, puṇṇā’ti vadāmi…pe… santi kho, puṇṇa, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nirujjhati nandī. ‘Nandinirodhā dukkhanirodho, puṇṇā’ti vadāmi.
已对照

“富楼那,你受了我这简略的教诫,将住在哪一国?”“尊者,有一个名叫输那波兰陀的国,我将住在那里。”

‘‘Iminā tvaṃ [iminā ca tvaṃ], puṇṇa, mayā saṃkhittena ovādena ovadito katamasmiṃ [katarasmiṃ (ma. ni. 3.395)] janapade viharissasī’’ti? ‘‘Atthi, bhante, sunāparanto nāma janapado, tatthāhaṃ viharissāmī’’ti.
已对照

“富楼那,输那波兰陀人凶暴;富楼那,输那波兰陀人粗暴。富楼那,若输那波兰陀人骂詈你、诽谤你,富楼那,那时你会怎样?”

‘‘Caṇḍā kho, puṇṇa, sunāparantakā manussā; pharusā kho, puṇṇa, sunāparantakā manussā. Sace taṃ, puṇṇa, sunāparantakā manussā akkosissanti paribhāsissanti, tatra te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
缅 2.286已对照

“尊者,若输那波兰陀人骂詈我、诽谤我,那时我会这样[想]:‘这些输那波兰陀人真是贤善,这些输那波兰陀人真是非常贤善,他们没有以手击打我。’世尊,于此会是这样;善逝,于此会是这样。”

‘‘Sace maṃ, bhante, sunāparantakā manussā akkosissanti paribhāsissanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me [maṃ (sabbattha)] nayime pāṇinā pahāraṃ dentī’ti. Evamettha [evammettha (?)], bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已对照

“富楼那,但若输那波兰陀人以手击打你,富楼那,那时你会怎样?”

‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā pāṇinā pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
已对照

“尊者,若输那波兰陀人以手击打我,那时我会这样[想]:‘这些输那波兰陀人真是贤善,这些输那波兰陀人真是非常贤善,他们没有以土块击打我。’世尊,于此会是这样;善逝,于此会是这样。”

‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā pāṇinā pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me [evammettha (?)] nayime leḍḍunā pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已对照

“富楼那,但若输那波兰陀人以土块击打你,富楼那,那时你会怎样?”

‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā leḍḍunā pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
PTS 4.62已对照

“尊者,若输那波兰陀人以土块击打我,那时我会这样[想]:‘这些输那波兰陀人真是贤善,这些输那波兰陀人真是非常贤善,他们没有以杖击打我。’世尊,于此会是这样;善逝,于此会是这样。”

‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā leḍḍunā pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me nayime daṇḍena pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已对照

“富楼那,但若输那波兰陀人以杖击打[你],富楼那,那时你会怎样?”

‘‘Sace pana puṇṇa, sunāparantakā manussā daṇḍena pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
已对照

“尊者,若输那波兰陀人以杖击打我,那时我会这样[想]:‘这些输那波兰陀人真是贤善,这些输那波兰陀人真是非常贤善,他们没有以刀击打我。’世尊,于此会是这样;善逝,于此会是这样。”

‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā daṇḍena pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me nayime satthena pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已对照

“富楼那,但若输那波兰陀人以刀击打你,富楼那,那时你会怎样?”

‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā satthena pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
已对照

“尊者,若输那波兰陀人以刀击打我,那时我会这样[想]:‘这些输那波兰陀人真是贤善,这些输那波兰陀人真是非常贤善,他们没有以锋利的刀夺去我的性命。’世尊,于此会是这样;善逝,于此会是这样。”

‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā satthena pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ maṃ nayime tiṇhena satthena jīvitā voropentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
缅 2.287已对照

“富楼那,但若输那波兰陀人以锋利的刀夺去你的性命,富楼那,那时你会怎样?”

‘‘Sace pana taṃ, puṇṇa, sunāparantakā manussā tiṇhena satthena jīvitā voropessanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
已对照

“尊者,若输那波兰陀人以锋利的刀夺去我的性命,那时我会这样[想]:‘那位世尊有些弟子,为身体与生命所苦恼、羞惭、厌恶,而寻求取命刀;而我这取命刀却是未经寻求就得到了。’世尊,于此会是这样;善逝,于此会是这样。”

‘‘Sace maṃ, bhante, sunāparantakā manussā tiṇhena satthena jīvitā voropessanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘santi kho tassa bhagavato sāvakā kāyena ca jīvitena ca aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā satthahārakaṃ pariyesanti, taṃ me idaṃ apariyiṭṭhaññeva satthahārakaṃ laddha’nti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已对照

“善哉,善哉,富楼那!富楼那,你具足这样的调伏与寂止,将能住在输那波兰陀国。富楼那,你如今认为是时候,[便请自便]。”

‘‘Sādhu sādhu, puṇṇa! Sakkhissasi kho tvaṃ, puṇṇa, iminā damūpasamena samannāgato sunāparantasmiṃ janapade vatthuṃ. Yassa dāni tvaṃ, puṇṇa, kālaṃ maññasī’’ti.
PTS 4.63已对照

那时,具寿富楼那欢喜、随喜世尊的话之后,从座起身,礼敬世尊,右绕之后,收拾了卧坐处,取了衣钵,向输那波兰陀国方向游行而去。次第游行,到了输那波兰陀国。具寿富楼那就在那里、在输那波兰陀国住。那时,具寿富楼那就在那一个雨安居中,使约五百位优婆塞宣告[归依];就在那一个雨安居中,使约五百位优婆夷宣告[归依];就在那一个雨安居中,作证了三明;就在那一个雨安居中,般涅槃了。

Atha kho āyasmā puṇṇo bhagavato vacanaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya yena sunāparanto janapado tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena sunāparanto janapado tadavasari. Tatra sudaṃ āyasmā puṇṇo sunāparantasmiṃ janapade viharati. Atha kho āyasmā puṇṇo tenevantaravassena pañcamattāni upāsakasatāni paṭivedesi [paṭipādesi (sī. pī.), paṭidesesi (syā. kaṃ.)]. Tenevantaravassena pañcamattāni upāsikāsatāni paṭivedesi. Tenevantaravassena tisso vijjā sacchākāsi. Tenevantaravassena parinibbāyi.
已对照

于是,众多比丘前往世尊那里……乃至……坐在一旁的那些比丘对世尊这样说:“尊者,那位受世尊以简略的教诫所教诫、名叫富楼那的善男子,已命终了。他的趣是什么?他的来世如何?”

Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu…pe… ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘yo so, bhante, puṇṇo nāma kulaputto bhagavatā saṃkhittena ovādena ovadito, so kālaṅkato. Tassa kā gati ko abhisamparāyo’’ti?
已对照

“诸比丘,善男子富楼那是贤智者,他已行法随法,也不因法的缘故烦扰我。诸比丘,善男子富楼那已般涅槃了。”第五[经]。

‘‘Paṇḍito, bhikkhave, puṇṇo kulaputto [kulaputto ahosi (sabbattha)], paccapādi [saccavādī (syā. kaṃ. ka.)] dhammassānudhammaṃ, na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ vihesesi [viheṭhesi (sī. syā. kaṃ.)]. Parinibbuto, bhikkhave, puṇṇo kulaputto’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、婆希迦经

6. Bāhiyasuttaṃ
89PTS 4.64缅 2.288已对照

八十九、于是具寿婆希迦(Bāhiya)来到世尊之处……乃至……坐在一旁的具寿婆希迦对世尊这样说:“尊者,善哉!愿世尊为我简略地说法,使我听闻世尊之法后,能独处、远离、不放逸、热勤、自策励而住。”

“婆希迦,你认为怎样,眼是常还是无常?”

“无常,尊者。”

“而那无常的,是苦还是乐?”

“是苦,尊者。”

“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”

“不适宜,尊者。”

“诸色是常还是无常?”

“无常,尊者。”……乃至……“眼识……乃至……眼触……乃至……凡是以意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——那也是常还是无常?”

“无常,尊者。”

“而那无常的,是苦还是乐?”

“是苦,尊者。”

“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”

“不适宜,尊者。”

“婆希迦,这样见时,有闻的圣弟子于眼也厌离,于色也厌离,于眼识也厌离,于眼触也厌离……乃至……凡是以意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——于那也厌离。由厌离而离贪,由离贪而解脱,于解脱便有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”

于是具寿婆希迦欢喜、随喜世尊之所说,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。于是具寿婆希迦独处、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而具寿婆希迦也成为阿罗汉之一。第六[经]。

89. Atha kho āyasmā bāhiyo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bāhiyo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bāhiya, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?
‘‘Aniccā, bhante’’…pe… cakkhuviññāṇaṃ…pe… cakkhusamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Evaṃ passaṃ, bāhiya, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.
Atha kho āyasmā bāhiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā bāhiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bāhiyo arahataṃ ahosīti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、第一动摇经

7. Paṭhamaejāsuttaṃ
90PTS 4.65缅 2.289已对照

九十、“诸比丘,动摇(ejā)是病,动摇是疮,动摇是箭。诸比丘,因此如来不动摇、离箭而住。诸比丘,因此,比丘若也希望‘愿我不动摇、离箭而住’,他就不应计执眼,不应于眼中计执,不应从眼计执,不应计执‘眼是我的’;不应计执诸色,不应于诸色中计执,不应从诸色计执,不应计执‘诸色是我的’;不应计执眼识,不应于眼识中计执,不应从眼识计执,不应计执‘眼识是我的’;不应计执眼触,不应于眼触中计执,不应从眼触计执,不应计执‘眼触是我的’。凡是以眼触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——也不应计执它,不应于它中计执,不应从它计执,不应计执‘它是我的’。

90. ‘‘Ejā, bhikkhave, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, tathāgato anejo viharati vītasallo. Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya ‘anejo vihareyyaṃ [vihareyya (sī. pī. ka.)] vītasallo’ti, cakkhuṃ na maññeyya, cakkhusmiṃ na maññeyya, cakkhuto na maññeyya, cakkhu meti na maññeyya; rūpe na maññeyya, rūpesu na maññeyya, rūpato na maññeyya, rūpā meti na maññeyya; cakkhuviññāṇaṃ na maññeyya, cakkhuviññāṇasmiṃ na maññeyya, cakkhuviññāṇato na maññeyya, cakkhuviññāṇaṃ meti na maññeyya; cakkhusamphassaṃ na maññeyya, cakkhusamphassasmiṃ na maññeyya, cakkhusamphassato na maññeyya, cakkhusamphasso meti na maññeyya. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya.
已对照

“不应计执耳……乃至……不应计执鼻……乃至……不应计执舌,不应于舌中计执,不应从舌计执,不应计执‘舌是我的’;不应计执诸味……乃至……不应计执舌识……乃至……不应计执舌触……乃至……凡是以舌触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——也不应计执它,不应于它中计执,不应从它计执,不应计执‘它是我的’。

‘‘Sotaṃ na maññeyya…pe… ghānaṃ na maññeyya…pe… jivhaṃ na maññeyya, jivhāya na maññeyya, jivhāto na maññeyya, jivhā meti na maññeyya; rase na maññeyya…pe… jivhāviññāṇaṃ na maññeyya…pe… jivhāsamphassaṃ na maññeyya…pe… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya.
已对照

“不应计执身……乃至……不应计执意,不应于意中计执,不应从意计执,不应计执‘意是我的’;不应计执诸法……乃至……意识……乃至……意触……乃至……凡是以意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——也不应计执它,不应于它中计执,不应从它计执,不应计执‘它是我的’;不应计执一切,不应于一切中计执,不应从一切计执,不应计执‘一切是我的’。

‘‘Kāyaṃ na maññeyya…pe… manaṃ na maññeyya, manasmiṃ na maññeyya, manato na maññeyya, mano meti na maññeyya; dhamme na maññeyya…pe… mano viññāṇaṃ…pe… manosamphassaṃ…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya; sabbaṃ na maññeyya, sabbasmiṃ na maññeyya, sabbato na maññeyya, sabbaṃ meti na maññeyya.
PTS 4.66已对照

“他这样不计执,便不执取世间的任何东西;不执取则不战栗,不战栗则唯自内般涅槃。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第七[经]。

‘‘So evaṃ amaññamāno na kiñcipi loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、第二动摇经

8. Dutiyaejāsuttaṃ
91缅 2.290已对照

九十一、“诸比丘,动摇是病,动摇是疮,动摇是箭。诸比丘,因此如来不动摇、离箭而住。诸比丘,因此,比丘若也希望‘愿我不动摇、离箭而住’,他就不应计执眼,不应于眼中计执,不应从眼计执,不应计执‘眼是我的’;不应计执诸色……眼识……眼触……凡是以眼触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——也不应计执它,不应于它中计执,不应从它计执,不应计执‘它是我的’。诸比丘,因为凡[他]所计执的,凡于其中计执的,凡从之计执的,凡计执为‘是我的’的,那便由此成为别样。世间是变化的、执著于有的,唯欢喜于有……乃至……。

91. ‘‘Ejā, bhikkhave, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, tathāgato anejo viharati vītasallo. Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya ‘anejo vihareyyaṃ vītasallo’ti, cakkhuṃ na maññeyya, cakkhusmiṃ na maññeyya, cakkhuto na maññeyya, cakkhu meti na maññeyya; rūpe na maññeyya… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati…pe….
已对照

“不应计执舌,不应于舌中计执,不应从舌计执,不应计执‘舌是我的’;不应计执诸味……舌识……舌触……凡是以舌触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——也不应计执它,不应于它中计执,不应从它计执,不应计执‘它是我的’。诸比丘,因为凡[他]所计执的,凡于其中计执的,凡从之计执的,凡计执为‘是我的’的,那便由此成为别样。世间是变化的、执著于有的,唯欢喜于有……乃至……。

‘‘Jivhaṃ na maññeyya, jivhāya na maññeyya, jivhāto na maññeyya, jivhā meti na maññeyya; rase na maññeyya… jivhāviññāṇaṃ… jivhāsamphassaṃ… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati…pe….
PTS 4.67已对照

“不应计执意,不应于意中计执,不应从意计执,不应计执‘意是我的’……意识……意触……凡是以意触为缘而生起的感受——或乐、或苦、或不苦不乐——也不应计执它,不应于它中计执,不应从它计执,不应计执‘它是我的’。诸比丘,因为凡[他]所计执的,凡于其中计执的,凡从之计执的,凡计执为‘是我的’的,那便由此成为别样。世间是变化的、执著于有的,唯欢喜于有。

‘‘Manaṃ na maññeyya, manasmiṃ na maññeyya, manato na maññeyya, mano meti na maññeyya… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati.
已对照

“诸比丘,凡蕴、界、处所及的,那也不应计执它,不应于它中计执,不应从它计执,不应计执‘它是我的’。他这样不计执,便不执取世间的任何东西;不执取则不战栗,不战栗则唯自内般涅槃。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第八[经]。

‘‘Yāvatā, bhikkhave, khandhadhātuāyatanā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. So evaṃ amaññamāno na kiñci loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、第一二者经

9. Paṭhamadvayasuttaṃ
92缅 2.291已对照

九十二、“诸比丘,我要为你们讲说二者(dvaya),你们要谛听。诸比丘,什么是二者?眼与诸色,耳与诸声,鼻与诸香,舌与诸味,身与诸所触,意与诸法——诸比丘,这称为二者。

92. ‘‘Dvayaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha. Kiñca, bhikkhave, dvayaṃ? Cakkhuñceva rūpā ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca – idaṃ vuccati, bhikkhave, dvayaṃ.
已对照

“诸比丘,若有人这样说:‘我要舍弃这二者,而施设另外的二者。’那对他来说只会是言语之事而已;被问时他也不能应答,而且会陷入更多的恼害。这是什么缘故呢?诸比丘,正因为[那]是在[其]非境界之中。”第九[经]。

‘‘Yo, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahametaṃ dvayaṃ paccakkhāya aññaṃ dvayaṃ paññapessāmī’ti, tassa vācāvatthukamevassa. Puṭṭho ca na sampāyeyya. Uttariñca vighātaṃ āpajjeyya. Taṃ kissa hetu? Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmi’’nti. Navamaṃ.
已对照

十、第二二者经

10. Dutiyadvayasuttaṃ
93PTS 4.68已对照

九十三、“诸比丘,缘二者而识生成。诸比丘,又如何缘二者而识生成呢?缘眼与诸色而生起眼识。眼是无常的、变易的、变化的;诸色是无常的、变易的、变化的。如是这二者既动摇又动荡,是无常的、变易的、变化的。眼识是无常的、变易的、变化的。为了眼识的生起,凡是因、凡是缘,那因、那缘也是无常的、变易的、变化的。诸比丘,而缘无常之缘而生起的眼识,从何而会是常的呢!诸比丘,凡是这三法的会合、集合、聚合,这称为眼触。眼触也是无常的、变易的、变化的。为了眼触的生起,凡是因、凡是缘,那因、那缘也是无常的、变易的、变化的。诸比丘,而缘无常之缘而生起的眼触,从何而会是常的呢!诸比丘,被触而感受,被触而思,被触而想。如是这些法也既动摇又动荡,是无常的、变易的、变化的。耳……乃至……。

93. ‘‘Dvayaṃ, bhikkhave, paṭicca viññāṇaṃ sambhoti. Kathañca, bhikkhave, dvayaṃ paṭicca viññāṇaṃ sambhoti? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Cakkhu aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Rūpā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo cakkhuviññāṇassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ cakkhuviññāṇaṃ kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati cakkhusamphasso. Cakkhusamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo cakkhusamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno cakkhusamphasso kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Sotaṃ…pe….
PTS 4.69缅 2.292已对照

“缘舌与诸味而生起舌识。舌是无常的、变易的、变化的;诸味是无常的、变易的、变化的。如是这二者既动摇又动荡,是无常的、变易的、变化的。舌识是无常的、变易的、变化的。为了舌识的生起,凡是因、凡是缘,那因、那缘也是无常的、变易的、变化的。诸比丘,而缘无常之缘而生起的舌识,从何而会是常的呢!诸比丘,凡是这三法的会合、集合、聚合,这称为舌触。舌触也是无常的、变易的、变化的。为了舌触的生起,凡是因、凡是缘,那因、那缘也是无常的、变易的、变化的。诸比丘,而缘无常之缘而生起的舌触,从何而会是常的呢!诸比丘,被触而感受,被触而思,被触而想。如是这些法也既动摇又动荡,是无常的、变易的、变化的。身……乃至……。

‘‘Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ. Jivhā aniccā vipariṇāmī aññathābhāvī [vipariṇāminī aññathābhāvinī (?)]. Rasā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo jivhāviññāṇassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ jivhāviññāṇaṃ, kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati jivhāsamphasso. Jivhāsamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo jivhāsamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno jivhāsamphasso, kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Kāyaṃ…pe….
已对照

“缘意与诸法而生起意识。意是无常的、变易的、变化的;诸法是无常的、变易的、变化的。如是这二者既动摇又动荡,是无常的、变易的、变化的。意识是无常的、变易的、变化的。为了意识的生起,凡是因、凡是缘,那因、那缘也是无常的、变易的、变化的。诸比丘,而缘无常之缘而生起的意识,从何而会是常的呢!诸比丘,凡是这三法的会合、集合、聚合,这称为意触。意触也是无常的、变易的、变化的。为了意触的生起,凡是因、凡是缘,那因、那缘也是无常的、变易的、变化的。诸比丘,而缘无常之缘而生起的意触,从何而会是常的呢!诸比丘,被触而感受,被触而思,被触而想。如是这些法也既动摇又动荡,是无常的、变易的、变化的。诸比丘,如是缘二者而识生成。”第十[经]。

‘‘Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Mano anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Dhammā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Manoviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo manoviññāṇassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ manoviññāṇaṃ, kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati manosamphasso. Manosamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo manosamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno manosamphasso, kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Evaṃ kho, bhikkhave, dvayaṃ paṭicca viññāṇaṃ sambhotī’’ti. Dasamaṃ.
已对照

阐陀品第九。

Channavaggo navamo.
已对照

其摄颂——

崩坏、空、简略,阐陀、富楼那与婆希迦;

以动摇说了两[经],以二者另有两[经]。

Tassuddānaṃ –
Palokasuññā saṃkhittaṃ, channo puṇṇo ca bāhiyo;
Ejena ca duve vuttā, dvayehi apare duveti.