快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 蕴相应·攀附品 6. Upayavaggo

本经目录六、攀附品一、攀附经二、种子经三、感兴语经四、取转经五、七处经六、正等正觉者经七、无我相经八、摩诃利经九、燃烧经十、词说之路经攀附品第六。

已对照

六、攀附品

6. Upayavaggo
已对照

一、攀附经

1. Upayasuttaṃ
53缅 2.44已对照

五十三、因缘在舍卫城。“诸比丘,攀附者(upaya)不解脱,不攀附者解脱。诸比丘,识住立时,或以色为攀附而住立,以色为所缘,以色为立足处,以喜为浇灌,会达到增长、增广、广大。或以受为攀附……乃至……或以想为攀附……乃至……诸比丘,识住立时,或以诸行为攀附而住立,以诸行为所缘,以诸行为立足处,以喜为浇灌,会达到增长、增广、广大。”

53. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Upayo [upāyo (bahūsu)], bhikkhave, avimutto, anupayo vimutto. Rūpupayaṃ [rūpūpāyaṃ (sī. syā. kaṃ.), rūpupāyaṃ (pī. ka.)] vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya. Vedanupayaṃ vā…pe… saññupayaṃ vā…pe… saṅkhārupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya’’.
已对照

“诸比丘,若有人这样说:‘我将离开色、离开受、离开想、离开诸行,而施设识的来、或去、或死亡、或投生、或增长、或增广、或广大’,无有是处。

‘‘Yo, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahamaññatra rūpā aññatra vedanāya aññatra saññāya aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññāpessāmī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
PTS 3.54已对照

“诸比丘,若比丘于色界的贪已断,由贪之断,所缘被切断,识的立足处便不存在。诸比丘,若于受界……诸比丘,若于想界……诸比丘,若于行界……诸比丘,若比丘于识界的贪已断,由贪之断,所缘被切断,识的立足处便不存在。那无立足处的识,不增广,不造作而解脱。由解脱而住立;由住立而知足;由知足而不战栗;不战栗便各自般涅槃。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第一[经]。

‘‘Rūpadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Vedanādhātuyā ce, bhikkhave… saññādhātuyā ce bhikkhave… saṅkhāradhātuyā ce bhikkhave… viññāṇadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Tadappatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ anabhisaṅkhaccavimuttaṃ. Vimuttattā ṭhitaṃ. Ṭhitattā santusitaṃ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、种子经

2. Bījasuttaṃ
54已对照

五十四、因缘在舍卫城。“诸比丘,有这五种种子之类(bījajāta)。哪五种?根生的种子、茎生的种子、顶芽生的种子、节生的种子,以及第五种——种子生的种子。诸比丘,假如这五种种子之类是未破碎的、未腐烂的、未被风日所损的、已取得实的、安适存放的,而没有地,也没有水——诸比丘,这五种种子之类会达到增长、增广、广大吗?”“并非如此,尊者。”“诸比丘,假如这五种种子之类是未破碎的……乃至……安适存放的,而有地,也有水——诸比丘,这五种种子之类会达到增长、增广、广大吗?”“是的,尊者。”“诸比丘,犹如地界,应如是看待四识住(viññāṇaṭṭhiti)。诸比丘,犹如水界,应如是看待喜贪(nandirāga)。诸比丘,犹如五种种子之类,应如是看待具食的识(viññāṇaṃ sāhāraṃ)。”

54. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, bījajātāni. Katamāni pañca? Mūlabījaṃ, khandhabījaṃ, aggabījaṃ, phalubījaṃ, bījabījaññeva pañcamaṃ. Imāni cassu, bhikkhave, pañca bījajātāni akhaṇḍāni apūtikāni avātātapahatāni sārādāni [sārādāyīni (katthaci)] sukhasayitāni, pathavī [paṭhavī (sī. syā. kaṃ. pī.)] ca nāssa, āpo ca nāssa; api numāni [api nu imāni (sī. pī.)], bhikkhave, pañca bījajātāni vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyyu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Imāni cassu, bhikkhave, pañca bījajātāni akhaṇḍāni…pe… sukhasayitāni, pathavī ca assa, āpo ca assa; api numāni, bhikkhave, pañca bījajātāni vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyyu’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, pathavīdhātu, evaṃ catasso viññāṇaṭṭhitiyo daṭṭhabbā. Seyyathāpi, bhikkhave, āpodhātu, evaṃ nandirāgo daṭṭhabbo. Seyyathāpi, bhikkhave, pañca bījajātāni, evaṃ viññāṇaṃ sāhāraṃ daṭṭhabbaṃ’’.
PTS 3.55缅 2.45已对照

“诸比丘,识住立时,以色为攀附而住立,以色为所缘,以色为立足处,以喜为浇灌,会达到增长、增广、广大。诸比丘,识住立时,或以受为攀附而住立……乃至……诸比丘,识住立时,或以想为攀附而住立……乃至……诸比丘,识住立时,或以诸行为攀附而住立,以诸行为所缘,以诸行为立足处,以喜为浇灌,会达到增长、增广、广大。

‘‘Rūpupayaṃ, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya. Vedanupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya…pe… saññupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya…pe… saṅkhārupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya.
已对照

“诸比丘,若有人这样说:‘我将离开色、离开受、离开想、离开诸行,而施设识的来、或去、或死亡、或投生、或增长、或增广、或广大’,无有是处。

‘‘Yo, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahamaññatra rūpā aññatra vedanāya aññatra saññāya aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññāpessāmī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已对照

“诸比丘,若比丘于色界的贪已断,由贪之断,所缘被切断,识的立足处便不存在。若于受界……若于想界……若于行界……诸比丘,若比丘于识界的贪已断,由贪之断,所缘被切断,识的立足处便不存在。那无立足处的识,不增广,不造作而解脱。由解脱而住立;由住立而知足;由知足而不战栗;不战栗便各自般涅槃。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第二[经]。

‘‘Rūpadhātuyā ceva, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Vedanādhātuyā ce… saññādhātuyā ce… saṅkhāradhātuyā ce… viññāṇadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Tadappatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ anabhisaṅkhaccavimuttaṃ. Vimuttattā ṭhitaṃ. Ṭhitattā santusitaṃ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、感兴语经

3. Udānasuttaṃ
55PTS 3.56已对照

五十五、因缘在舍卫城。在那里,世尊说出这段感兴语——“‘我若不存在,我的也不会存在;[若]不会有,于我便将不会有’——如是胜解的比丘能断诸下分结。”这样说时,某位比丘对世尊这样说——“然而,尊者,怎样‘我若不存在,我的也不会存在;[若]不会有,于我便将不会有’——如是胜解的比丘能断诸下分结呢?”

55. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā udānaṃ udānesi – ‘‘‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti – evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti. Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yathā kathaṃ pana, bhante, ‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti – evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti?
已对照

“比丘,在此,无闻凡夫不见诸圣者……乃至……未受善士之法调教——他随观色为自我,或[随观]自我为有色,或[随观]色在自我中,或[随观]自我在色中。他随观受……想……诸行……识为自我,或[随观]自我为有识,或[随观]识在自我中,或[随观]自我在识中。

‘‘Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī…pe… sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ.
缅 2.46已对照

“他不如实了知无常的色为‘色是无常的’,不如实了知无常的受为‘受是无常的’,不如实了知无常的想为‘想是无常的’,不如实了知无常的诸行为‘诸行是无常的’,不如实了知无常的识为‘识是无常的’。

‘‘So aniccaṃ rūpaṃ ‘aniccaṃ rūpa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, aniccaṃ vedanaṃ ‘aniccā vedanā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, aniccaṃ saññaṃ ‘aniccā saññā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, anicce saṅkhāre ‘aniccā saṅkhārā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, aniccaṃ viññāṇaṃ ‘aniccaṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti.
已对照

“他不如实了知苦的色为‘色是苦的’,苦的受……苦的想……苦的诸行……他不如实了知苦的识为‘识是苦的’。

‘‘Dukkhaṃ rūpaṃ ‘dukkhaṃ rūpa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, dukkhaṃ vedanaṃ… dukkhaṃ saññaṃ… dukkhe saṅkhāre… dukkhaṃ viññāṇaṃ ‘dukkhaṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti.
已对照

“他不如实了知无我的色为‘色是无我’,不如实了知无我的受为‘受是无我’,不如实了知无我的想为‘想是无我’,不如实了知无我的诸行为‘诸行是无我’,不如实了知无我的识为‘识是无我’。

‘‘Anattaṃ rūpaṃ ‘anattā rūpa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, anattaṃ vedanaṃ ‘anattā vedanā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, anattaṃ saññaṃ ‘anattā saññā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, anatte saṅkhāre ‘anattā saṅkhārā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, anattaṃ viññāṇaṃ ‘anattā viññāṇa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti.
已对照

“他不如实了知有为的色为‘色是有为的’,有为的受……有为的想……有为的诸行……他不如实了知有为的识为‘识是有为的’。他不如实了知‘色将坏灭’。‘受将坏灭’……‘想将坏灭’……‘诸行将坏灭’……他不如实了知‘识将坏灭’。

‘‘Saṅkhataṃ rūpaṃ ‘saṅkhataṃ rūpa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, saṅkhataṃ vedanaṃ… saṅkhataṃ saññaṃ… saṅkhate saṅkhāre… saṅkhataṃ viññāṇaṃ ‘saṅkhataṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti. Rūpaṃ vibhavissatīti yathābhūtaṃ nappajānāti. Vedanā vibhavissati… saññā vibhavissati… saṅkhārā vibhavissanti… viññāṇaṃ vibhavissatīti yathābhūtaṃ nappajānāti.
PTS 3.57已对照

“比丘,而有闻的圣弟子见诸圣者,善巧于圣者之法,善受圣者之法调教;见诸善士,善巧于善士之法,善受善士之法调教——他不随观色为自我……乃至……不[随观]受……不[随观]想……不[随观]诸行……他不随观识为自我。

‘‘Sutavā ca kho, bhikkhu, ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati…pe… na vedanaṃ… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati.
已对照

“他如实了知无常的色为‘色是无常的’。无常的受……无常的想……无常的诸行……他如实了知无常的识为‘识是无常的’。苦的色……乃至……苦的识……无我的色……乃至……无我的识……有为的色……乃至……他如实了知有为的识为‘识是有为的’。他如实了知‘色将坏灭’。受……想……诸行……他如实了知‘识将坏灭’。

‘‘So aniccaṃ rūpaṃ ‘aniccaṃ rūpa’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Aniccaṃ vedanaṃ… aniccaṃ saññaṃ… anicce saṅkhāre… aniccaṃ viññāṇaṃ ‘aniccaṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Dukkhaṃ rūpaṃ…pe… dukkhaṃ viññāṇaṃ… anattaṃ rūpaṃ…pe… anattaṃ viññāṇaṃ… saṅkhataṃ rūpaṃ…pe… saṅkhataṃ viññāṇaṃ ‘saṅkhataṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Rūpaṃ vibhavissatīti yathābhūtaṃ pajānāti. Vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ vibhavissatīti yathābhūtaṃ pajānāti.
缅 2.47已对照

“他由于色的坏灭、受的坏灭、想的坏灭、诸行的坏灭、识的坏灭——比丘,如是,‘我若不存在,我的也不会存在;[若]不会有,于我便将不会有’——如是胜解的比丘能断诸下分结。”“尊者,如是胜解的比丘能断诸下分结。”

‘‘So rūpassa vibhavā, vedanāya vibhavā, saññā vibhavā, saṅkhārānaṃ vibhavā, viññāṇassa vibhavā, evaṃ kho, bhikkhu, ‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti – evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti. ‘‘Evaṃ adhimuccamāno, bhante, bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti.
已对照

“那么,尊者,怎样知、怎样见者,无间便有诸漏的灭尽呢?”“比丘,在此,无闻凡夫于不应怖之处陷入怖。比丘,这对无闻凡夫便是怖——‘我若不存在,我的也不会存在;[若]不会有,于我便将不会有。’”

‘‘Kathaṃ pana, bhante, jānato kathaṃ passato anantarā āsavānaṃ khayo hotī’’ti? ‘‘Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano atasitāye ṭhāne tāsaṃ āpajjati. Tāso heso [hesā (ka.)] bhikkhu assutavato puthujjanassa – ‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’’’ti.
PTS 3.58已对照

“比丘,而有闻的圣弟子于不应怖之处不陷入怖。比丘,这对有闻的圣弟子并不是怖——‘我若不存在,我的也不会存在;[若]不会有,于我便将不会有。’比丘,识在住时,或会攀附色而住,以色为所缘、以色为住立处,为欢喜所浇灌,而达于增长、增大、广大。比丘,或攀附受……比丘,或攀附想……比丘,识在住时,或会攀附诸行而住,以诸行为所缘、以诸行为住立处,为欢喜所浇灌,而达于增长、增大、广大。

‘‘Sutavā ca kho, bhikkhu, ariyasāvako atasitāye ṭhāne na tāsaṃ āpajjati. Na heso [na hesā (ka.)], bhikkhu, tāso sutavato ariyasāvakassa – ‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti. Rūpupayaṃ vā, bhikkhu, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya. Vedanupayaṃ vā, bhikkhu… saññupayaṃ vā, bhikkhu… saṅkhārupayaṃ vā, bhikkhu, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya.
已对照

“比丘,若有人这样说:‘我将离开色、离开受、离开想、离开诸行,而施设识的来处或去处、殒殁或受生、增长或增大或广大’——这是不可能的。

‘‘Yo [so (sabbattha)] bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘ahamaññatra rūpā, aññatra vedanāya, aññatra saññāya, aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññāpessāmī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
缅 2.48已对照

“比丘,若比丘对色界的贪已断,由贪之断,所缘被截断,识的住立处便不存在。比丘,若比丘对受界……比丘,若比丘对想界……比丘,若比丘对行界……比丘,若比丘对识界的贪已断,由贪之断,所缘被截断,识的住立处便不存在。那不住立的识,不增大、无造作而解脱。由解脱故住;由住故知足;由知足故不战栗;不战栗便各自般涅槃。他了知:‘生已尽……乃至……再无后有。’比丘,如此知、如此见者,无间便有诸漏的灭尽。”第三[经]。

‘‘Rūpadhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Vedanādhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno… saññādhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno… saṅkhāradhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno… viññāṇadhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Tadappatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ anabhisaṅkhārañca vimuttaṃ. Vimuttattā ṭhitaṃ. Ṭhitattā santusitaṃ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti…pe… nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato anantarā āsavānaṃ khayo hotī’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、取转经

4. Upādānaparipavattasuttaṃ
56PTS 3.59已对照

五十六、因缘在舍卫城。“诸比丘,有这五取蕴。哪五种呢?色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。诸比丘,只要我还没有依四转如实证知这五取蕴,诸比丘,我就不曾于这个有诸天、魔、梵天的世间,于有沙门、婆罗门、诸天与人的人众中,自称‘已正觉无上正等正觉’。诸比丘,而自从我依四转如实证知了这五取蕴,诸比丘,那时我才于这个有诸天的世间……乃至……诸天与人的人众中,自称‘已正觉无上正等正觉’。”

56. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pañcime, bhikkhave, upādānakkhandhā. Katame pañca? Rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, ime pañcupādānakkhandhe catuparivaṭṭaṃ yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ. Yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, ime pañcupādānakkhandhe catuparivaṭṭaṃ yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke…pe… sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ’’.
已对照

“怎样是四转呢?我证知了色,证知了色之集起,证知了色之灭,证知了导至色灭之道;[证知了]受……想……诸行……我证知了识,证知了识之集起,证知了识之灭,证知了导至识灭之道。

‘‘Kathañca catuparivaṭṭaṃ? Rūpaṃ abbhaññāsiṃ, rūpasamudayaṃ abbhaññāsiṃ, rūpanirodhaṃ abbhaññāsiṃ, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññāsiṃ; vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ abbhaññāsiṃ, viññāṇasamudayaṃ abbhaññāsiṃ, viññāṇanirodhaṃ abbhaññāsiṃ, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññāsiṃ.
已对照

“诸比丘,什么是色?四大种,以及四大种所造之色——诸比丘,这称为色。由食之集起而有色之集起,由食之灭而有色之灭。导至色灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。

‘‘Katamañca, bhikkhave, rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, rūpaṃ. Āhārasamudayā rūpasamudayo; āhāranirodhā rūpanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo rūpanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已对照

“诸比丘,凡是任何沙门或婆罗门,如是证知色、如是证知色之集起、如是证知色之灭、如是证知导至色灭之道之后,为了对色的厌离、离贪、灭而行道,他们是善行道者。凡善行道者,他们在这法与律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpaṃ abhiññāya, evaṃ rūpasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已对照

“诸比丘,而凡是任何沙门或婆罗门,如是证知色……乃至……如是证知导至色灭之道之后,由于对色的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,他们是善解脱者。凡善解脱者,他们是圆满者。凡圆满者,对他们已无轮转可施设。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpaṃ abhiññāya…pe… evaṃ rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya, rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā te suvimuttā. Ye suvimuttā te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
PTS 3.60缅 2.49已对照

“诸比丘,什么是受?诸比丘,有这六受身——眼触所生的受、耳触所生的受、鼻触所生的受、舌触所生的受、身触所生的受、意触所生的受。诸比丘,这称为受。由触之集起而有受之集起,由触之灭而有受之灭。导至受灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, vedanā? Chayime, bhikkhave, vedanākāyā – cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo; phassanirodhā vedanānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已对照

“诸比丘,凡是任何沙门或婆罗门,如是证知受、如是证知受之集起、如是证知受之灭、如是证知导至受灭之道之后,为了对受的厌离、离贪、灭而行道,他们是善行道者。凡善行道者,他们在这法与律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanaṃ abhiññāya, evaṃ vedanāsamudayaṃ abhiññāya, evaṃ vedanānirodhaṃ abhiññāya, evaṃ vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已对照

“诸比丘,而凡是任何沙门或婆罗门,如是证知受……乃至……如是证知导至受灭之道之后……乃至……对他们已无轮转可施设。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanaṃ abhiññāya…pe… evaṃ vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已对照

“诸比丘,什么是想?诸比丘,有这六想身——色想、声想、香想、味想、触想、法想。诸比丘,这称为想。由触之集起而有想之集起,由触之灭而有想之灭。导至想灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定……乃至……对他们已无轮转可施设。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, saññā? Chayime, bhikkhave, saññākāyā – rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, saññā. Phassasamudayā saññāsamudayo; phassanirodhā saññānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saññānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已对照

“诸比丘,什么是诸行?诸比丘,有这六思身——色思、声思、香思、味思、触思、法思。诸比丘,这些称为诸行。由触之集起而有行之集起,由触之灭而有行之灭。导至行灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。

‘‘Katame ca, bhikkhave, saṅkhārā? Chayime, bhikkhave, cetanākāyā – rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā. Ime vuccanti, bhikkhave, saṅkhārā. Phassasamudayā saṅkhārasamudayo; phassanirodhā saṅkhāranirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
PTS 3.61缅 2.50已对照

“诸比丘,凡是任何沙门或婆罗门,如是证知诸行、如是证知行之集起、如是证知行之灭、如是证知导至行灭之道之后,为了对诸行的厌离、离贪、灭而行道,他们是善行道者。凡善行道者,他们在这法与律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ saṅkhāre abhiññāya, evaṃ saṅkhārasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya saṅkhārānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已对照

“诸比丘,而凡是任何沙门或婆罗门,如是证知诸行、如是证知行之集起、如是证知行之灭、如是证知导至行灭之道之后,由于对诸行的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,他们是善解脱者。凡善解脱者,他们是圆满者。凡圆满者,对他们已无轮转可施设。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ saṅkhāre abhiññāya, evaṃ saṅkhārasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya saṅkhārānaṃ nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā. Ye suvimuttā, te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已对照

“诸比丘,什么是识?诸比丘,有这六识身——眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识。诸比丘,这称为识。由名色之集起而有识之集起,由名色之灭而有识之灭。导至识灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。

‘‘Katamañca, bhikkhave, viññāṇaṃ? Chayime, bhikkhave, viññāṇakāyā – cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, viññāṇaṃ. Nāmarūpasamudayā viññāṇasamudayo; nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已对照

“诸比丘,凡是任何沙门或婆罗门,如是证知识、如是证知识之集起、如是证知识之灭、如是证知导至识灭之道之后,为了对识的厌离、离贪、灭而行道,他们是善行道者。凡善行道者,他们在这法与律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ viññāṇaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已对照

“诸比丘,而凡是任何沙门或婆罗门,如是证知识、如是证知识之集起、如是证知识之灭、如是证知导至识灭之道之后,由于对识的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,他们是善解脱者。凡善解脱者,他们是圆满者。凡圆满者,对他们已无轮转可施设。”第四[经]。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ viññāṇaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā. Ye suvimuttā, te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāyā’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、七处经

5. Sattaṭṭhānasuttaṃ
57PTS 3.62缅 2.51已对照

五十七、因缘在舍卫城。“诸比丘,七处善巧、以三种[方式]详察的比丘,在这法与律中被称为圆满者、[梵行]已立者、最上之人。诸比丘,比丘怎样是七处善巧的呢?诸比丘,在此,比丘了知色,了知色之集起,了知色之灭,了知导至色灭之道;了知色的味著,了知色的过患,了知色的出离;了知受……想……诸行……了知识,了知识之集起,了知识之灭,了知导至识灭之道;了知识的味著,了知识的过患,了知识的出离。

57. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Sattaṭṭhānakusalo, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī imasmiṃ dhammavinaye kevalī vusitavā uttamapurisoti vuccati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sattaṭṭhānakusalo hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ pajānāti, rūpasamudayaṃ pajānāti, rūpanirodhaṃ pajānāti, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti; rūpassa assādaṃ pajānāti, rūpassa ādīnavaṃ pajānāti, rūpassa nissaraṇaṃ pajānāti; vedanaṃ pajānāti … saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ pajānāti, viññāṇasamudayaṃ pajānāti, viññāṇanirodhaṃ pajānāti, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti; viññāṇassa assādaṃ pajānāti, viññāṇassa ādīnavaṃ pajānāti, viññāṇassa nissaraṇaṃ pajānāti.
已对照

“诸比丘,什么是色?四大种,以及四大种所造之色——诸比丘,这称为色。由食之集起而有色之集起,由食之灭而有色之灭。导至色灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。

‘‘Katamañca, bhikkhave, rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, rūpaṃ. Āhārasamudayā rūpasamudayo; āhāranirodhā rūpanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo rūpanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已对照

“缘于色而生起的乐与喜悦,这是色的味著。色是无常的、苦的、变易之法,这是色的过患。凡于色的欲贪之调伏、欲贪之舍断,这是色的出离。

‘‘Yaṃ rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ rūpassa assādo. Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ – ayaṃ rūpassa ādīnavo. Yo rūpasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ rūpassa nissaraṇaṃ.
已对照

“诸比丘,凡是任何沙门或婆罗门,如是证知色、如是证知色之集起、如是证知色之灭、如是证知导至色灭之道;如是证知色的味著、如是证知色的过患、如是证知色的出离之后,为了对色的厌离、离贪、灭而行道,他们是善行道者。凡善行道者,他们在这法与律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpaṃ abhiññāya, evaṃ rūpasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ rūpassa assādaṃ abhiññāya, evaṃ rūpassa ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ rūpassa nissaraṇaṃ abhiññāya rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
PTS 3.63已对照

“诸比丘,而凡是任何沙门或婆罗门,如是证知色、如是证知色之集起、如是证知色之灭、如是证知导至色灭之道;如是证知色的味著、如是证知色的过患、如是证知色的出离之后,由于对色的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,他们是善解脱者。凡善解脱者,他们是圆满者。凡圆满者,对他们已无轮转可施设。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpaṃ abhiññāya, evaṃ rūpasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ rūpassa assādaṃ abhiññāya, evaṃ rūpassa ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ rūpassa nissaraṇaṃ abhiññāya rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā. Ye suvimuttā, te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已对照

“诸比丘,什么是受?诸比丘,有这六受身——眼触所生的受……乃至……意触所生的受。诸比丘,这称为受。由触之集起而有受之集起,由触之灭而有受之灭。导至受灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, vedanā? Chayime, bhikkhave, vedanākāyā – cakkhusamphassajā vedanā…pe… manosamphassajā vedanā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo; phassanirodhā vedanānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
缅 2.52已对照

“缘于受而生起的乐与喜悦,这是受的味著。受是无常的、苦的、变易之法,这是受的过患。凡于受的欲贪之调伏、欲贪之舍断,这是受的出离。

‘‘Yaṃ vedanaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ vedanāya assādo. Yā vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā – ayaṃ vedanāya ādīnavo. Yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ vedanāya nissaraṇaṃ.
已对照

“诸比丘,凡是任何沙门或婆罗门,如是证知受、如是证知受之集起、如是证知受之灭、如是证知导至受灭之道;如是证知受的味著、如是证知受的过患、如是证知受的出离之后,为了对受的厌离、离贪、灭而行道,他们是善行道者。凡善行道者,他们在这法与律中立足。

‘‘Ye hi, keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanaṃ abhiññāya, evaṃ vedanāsamudayaṃ abhiññāya, evaṃ vedanānirodhaṃ abhiññāya, evaṃ vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ vedanāya assādaṃ abhiññāya, evaṃ vedanāya ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ vedanāya nissaraṇaṃ abhiññāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已对照

“诸比丘,而凡是任何沙门或婆罗门,如是证知受……乃至……对他们已无轮转可施设。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanaṃ abhiññāya…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已对照

“诸比丘,什么是想?诸比丘,有这六想身——色想、声想、香想、味想、触想、法想。诸比丘,这称为想。由触之集起而有想之集起,由触之灭而有想之灭。导至想灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定……乃至……对他们已无轮转可施设。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, saññā? Chayime, bhikkhave, saññākāyā – rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, saññā. Phassasamudayā saññāsamudayo; phassanirodhā saññānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saññānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
PTS 3.64已对照

“诸比丘,什么是诸行?诸比丘,有这六思身——色思、声思、香思、味思、触思、法思。诸比丘,这些称为诸行。由触之集起而有行之集起,由触之灭而有行之灭。导至行灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。

‘‘Katame ca, bhikkhave, saṅkhārā? Chayime, bhikkhave, cetanākāyā – rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā. Ime vuccanti bhikkhave, saṅkhārā. Phassasamudayā saṅkhārasamudayo; phassanirodhā saṅkhāranirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已对照

“缘于诸行而生起的乐与喜悦,这是诸行的味著。诸行是无常的、苦的、变易之法,这是诸行的过患。凡于诸行的欲贪之调伏、欲贪之舍断,这是诸行的出离。

‘‘Yaṃ saṅkhāre paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ saṅkhārānaṃ assādo. Ye saṅkhārā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā – ayaṃ saṅkhārānaṃ ādīnavo. Yo saṅkhāresu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ saṅkhārānaṃ nissaraṇaṃ.
缅 2.53已对照

“诸比丘,凡是任何沙门或婆罗门,如是证知诸行、如是证知行之集起、如是证知行之灭、如是证知导至行灭之道……乃至……为了对诸行的厌离、离贪、灭而行道,他们是善行道者。凡善行道者,他们在这法与律中立足……乃至……对他们已无轮转可施设。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ saṅkhāre abhiññāya, evaṃ saṅkhārasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya…pe… saṅkhārānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已对照

“诸比丘,什么是识?诸比丘,有这六识身——眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识。诸比丘,这称为识。由名色之集起而有识之集起,由名色之灭而有识之灭。导至识灭之道正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。

‘‘Katamañca, bhikkhave, viññāṇaṃ? Chayime, bhikkhave, viññāṇakāyā – cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, viññāṇaṃ. Nāmarūpasamudayā viññāṇasamudayo; nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已对照

“缘于识而生起的乐与喜悦,这是识的味著。识是无常的、苦的、变易之法,这是识的过患。凡于识的欲贪之调伏、欲贪之舍断,这是识的出离。

‘‘Yaṃ viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ viññāṇassa assādo. Yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ – ayaṃ viññāṇassa ādīnavo. Yo viññāṇasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ viññāṇassa nissaraṇaṃ.
已对照

“诸比丘,凡是任何沙门或婆罗门,如是证知识、如是证知识之集起、如是证知识之灭、如是证知导至识灭之道;如是证知识的味著、如是证知识的过患、如是证知识的出离之后,为了对识的厌离、离贪、灭而行道,他们是善行道者。凡善行道者,他们在这法与律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ viññāṇaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ viññāṇassa assādaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇassa ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇassa nissaraṇaṃ abhiññāya viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
PTS 3.65已对照

“诸比丘,而凡是任何沙门或婆罗门,如是证知识、如是证知识之集起、如是证知识之灭、如是证知导至识灭之道;如是证知识的味著、如是证知识的过患、如是证知识的出离之后,由于对识的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,他们是善解脱者。凡善解脱者,他们是圆满者。凡圆满者,对他们已无轮转可施设。诸比丘,比丘就是这样七处善巧的。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ viññāṇaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ viññāṇassa assādaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇassa ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇassa nissaraṇaṃ abhiññāya viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā. Ye suvimuttā, te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sattaṭṭhānakusalo hoti.
缅 2.54已对照

“诸比丘,比丘怎样是以三种[方式]详察的呢?诸比丘,在此,比丘依界详察,依处详察,依缘起详察。诸比丘,比丘就是这样以三种[方式]详察的。诸比丘,七处善巧、以三种[方式]详察的比丘,在这法与律中被称为圆满者、[梵行]已立者、‘最上之人’。”第五[经]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu dhātuso upaparikkhati, āyatanaso upaparikkhati, paṭiccasamuppādaso upaparikkhati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī hoti. Sattaṭṭhānakusalo, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī, imasmiṃ dhammavinaye kevalī vusitavā ‘uttamapuriso’ti vuccatī’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、正等正觉者经

6. Sammāsambuddhasuttaṃ
58已对照

五十八、因缘在舍卫城。“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者由于对色的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,被称为‘正等正觉者’。诸比丘,慧解脱的比丘也由于对色的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,被称为‘慧解脱者’。

58. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
已对照

“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者由于对受的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,被称为‘正等正觉者’。诸比丘,慧解脱的比丘也由于对受的厌离……乃至……被称为‘慧解脱者’。

‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho vedanāya nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto vedanāya nibbidā…pe… paññāvimuttoti vuccati.
PTS 3.66已对照

“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者由于对想……对诸行……对识的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,被称为‘正等正觉者’。诸比丘,慧解脱的比丘也由于对识的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,被称为‘慧解脱者’。

‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho saññāya… saṅkhārānaṃ… viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
已对照

“诸比丘,那么此中,如来、阿罗汉、正等正觉者与慧解脱的比丘之间,有什么差别?有什么更多的作为?有什么不同?”“尊者,我们的诸法以世尊为根本、以世尊为引导、以世尊为依止。尊者,若世尊亲自解说这所说之义,那就好了;听了世尊[所说],比丘们将会受持。”“那么,诸比丘,你们听着,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺了世尊。世尊这样说——

‘‘Tatra kho, bhikkhave, ko viseso, ko adhippayāso [adhippāyo (sī.), adhippāyaso (syā. kaṃ. pī. ka.)], kiṃ nānākaraṇaṃ, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā’’ti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaññeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣说之道的宣说者,是知道者、通道者、善巧于道者;诸比丘,而今诸弟子随道而行,随后具足[道]而住。诸比丘,这就是如来、阿罗汉、正等正觉者与慧解脱的比丘之间的差别、更多的作为、不同。”第六[经]。

‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā [sañjānetā (syā. kaṃ.)], anakkhātassa maggassa akkhātā maggaññū, maggavidū, maggakovido; maggānugā ca, bhikkhave, etarahi sāvakā viharanti pacchāsamannāgatā. Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso, ayaṃ adhippayāso, idaṃ nānākaraṇaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、无我相经

7. Anattalakkhaṇasuttaṃ
59缅 2.55已对照

五十九、一时,世尊住在波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处鹿野苑(Isipatana Migadāya)。在那里,世尊召唤五比丘(pañcavaggiyā bhikkhū):“诸比丘。”“尊者(bhadante)。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

59. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,色是无我(anattā)。诸比丘,若这色是我(attā),这色便不会趣向病恼(ābādha),而且于色便可以说:‘愿我的色如此,愿我的色不要如此。’而诸比丘,正因为色是无我,所以色趣向病恼,于色也不能说:‘愿我的色如此,愿我的色不要如此。’

‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, anattā. Rūpañca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṃ rūpaṃ ābādhāya saṃvatteyya, labbhetha ca rūpe – ‘evaṃ me rūpaṃ hotu, evaṃ me rūpaṃ mā ahosī’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, rūpaṃ anattā, tasmā rūpaṃ ābādhāya saṃvattati, na ca labbhati rūpe – ‘evaṃ me rūpaṃ hotu, evaṃ me rūpaṃ mā ahosī’’’ti.
PTS 3.67已对照

“受是无我。诸比丘,若这受是我,这受便不会趣向病恼,而且于受便可以说:‘愿我的受如此,愿我的受不要如此。’而诸比丘,正因为受是无我,所以受趣向病恼,于受也不能说:‘愿我的受如此,愿我的受不要如此。’

‘‘Vedanā anattā. Vedanā ca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṃ vedanā ābādhāya saṃvatteyya, labbhetha ca vedanāya – ‘evaṃ me vedanā hotu, evaṃ me vedanā mā ahosī’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, vedanā anattā, tasmā vedanā ābādhāya saṃvattati, na ca labbhati vedanāya – ‘evaṃ me vedanā hotu, evaṃ me vedanā mā ahosī’’’ti.
已对照

“想是无我……乃至……诸行是无我。诸比丘,若这些行是我,这些行便不会趣向病恼,而且于诸行便可以说:‘愿我的诸行如此,愿我的诸行不要如此。’而诸比丘,正因为诸行是无我,所以诸行趣向病恼,于诸行也不能说:‘愿我的诸行如此,愿我的诸行不要如此。’

‘‘Saññā anattā…pe… saṅkhārā anattā. Saṅkhārā ca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissaṃsu, nayidaṃ saṅkhārā ābādhāya saṃvatteyyuṃ, labbhetha ca saṅkhāresu – ‘evaṃ me saṅkhārā hontu, evaṃ me saṅkhārā mā ahesu’nti. Yasmā ca kho, bhikkhave, saṅkhārā anattā, tasmā saṅkhārā ābādhāya saṃvattanti, na ca labbhati saṅkhāresu – ‘evaṃ me saṅkhārā hontu, evaṃ me saṅkhārā mā ahesu’’’nti.
已对照

“识是无我。诸比丘,若这识是我,这识便不会趣向病恼,而且于识便可以说:‘愿我的识如此,愿我的识不要如此。’而诸比丘,正因为识是无我,所以识趣向病恼,于识也不能说:‘愿我的识如此,愿我的识不要如此。’

‘‘Viññāṇaṃ anattā. Viññāṇañca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṃ viññāṇaṃ ābādhāya saṃvatteyya, labbhetha ca viññāṇe – ‘evaṃ me viññāṇaṃ hotu, evaṃ me viññāṇaṃ mā ahosī’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, viññāṇaṃ anattā, tasmā viññāṇaṃ ābādhāya saṃvattati, na ca labbhati viññāṇe – ‘evaṃ me viññāṇaṃ hotu, evaṃ me viññāṇaṃ mā ahosī’’’ti.
PTS 3.68缅 2.56已对照

“诸比丘,你们认为怎样,色是常还是无常?”“无常,尊者。”“而那无常的,是苦还是乐?”“是苦,尊者。”“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”“不适宜,尊者。”“受……想……诸行……识是常还是无常?”“无常,尊者。”“而那无常的,是苦还是乐?”“是苦,尊者。”“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”“不适宜,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“因此,诸比丘,凡任何色,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切色都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——应当以正慧(sammappaññā)如实这样见它。凡任何受,无论过去、未来、现在,内或外……乃至……远或近,一切受都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——应当以正慧如实这样见它。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā ajjhattā vā bahiddhā vā…pe… yā dūre santike vā, sabbā vedanā – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
已对照

“凡任何想……乃至……凡任何诸行,无论过去、未来、现在,内或外……乃至……远或近,一切诸行都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——应当以正慧如实这样见它。

‘‘Yā kāci saññā…pe… ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā…pe… ye dūre santike vā, sabbe saṅkhārā – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
已对照

“凡任何识,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切识都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——应当以正慧如实这样见它。

‘‘Yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
已对照

“诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子便于色厌离(nibbindati),于受厌离,于想厌离,于诸行厌离,于识厌离;由厌离而离贪(virajjati),由离贪而解脱,于解脱便有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.
已对照

世尊说了这[番话]。五比丘满意,欢喜世尊之所说。

Idamavoca bhagavā. Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinanduṃ [abhinandunti (ka.)].
已对照

而当这记说(veyyākaraṇa)正被宣说之时,五比丘的心由不执取而从诸漏解脱。第七[经]。

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti. Sattamaṃ.
已对照

八、摩诃利经

8. Mahālisuttaṃ
60PTS 3.69缅 2.57已对照

六十、如是我闻——一时,世尊住在毘舍离(Vesālī)的大林(Mahāvana)重阁讲堂(Kūṭāgārasālā)。那时,离车人摩诃利(Mahāli licchavi)来到世尊之处……乃至……坐在一旁的离车人摩诃利对世尊这样说——

60. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho mahāli licchavi yena bhagavā tenupasaṅkami …pe… ekamantaṃ nisinno kho mahāli licchavi bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“尊者,富兰那·迦叶(Pūraṇa Kassapa)这样说:‘诸众生的杂染(saṃkilesa)没有因(hetu)、没有缘(paccaya),诸众生无因无缘而杂染;诸众生的清净(visuddhi)没有因、没有缘,诸众生无因无缘而清净。’世尊于此怎么说呢?”

‘‘Pūraṇo, bhante, kassapo evamāha – ‘natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; ahetū appaccayā sattā saṃkilissanti. Natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ visuddhiyā; ahetū appaccayā sattā visujjhantī’ti. Idha, bhagavā kimāhā’’ti?
已对照

“摩诃利,诸众生的杂染有因、有缘,诸众生有因有缘而杂染;摩诃利,诸众生的清净有因、有缘,诸众生有因有缘而清净。”

‘‘Atthi, mahāli, hetu atthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; sahetū sappaccayā sattā saṃkilissanti. Atthi, mahāli, hetu, atthi paccayo sattānaṃ visuddhiyā; sahetū sappaccayā sattā visujjhantī’’ti.
已对照

“尊者,那么诸众生杂染的因是什么,缘是什么?诸众生如何有因有缘而杂染呢?”

‘‘Katamo pana, bhante, hetu katamo paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; kathaṃ sahetū sappaccayā sattā saṃkilissantī’’ti?
已对照

“摩诃利,倘若这色是一向苦的、随逐于苦的、为苦所侵、不为乐所侵,众生便不会于色贪染了。摩诃利,而正因为色是乐的、随逐于乐的、为乐所侵、不为苦所侵,所以众生才于色贪染;因贪染而结缚,因结缚而杂染。摩诃利,这是诸众生杂染的因,这是[其]缘;诸众生就是这样有因有缘而杂染的。

‘‘Rūpañca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhaṃ abhavissa dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, nayidaṃ sattā rūpasmiṃ sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ sukhaṃ sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, tasmā sattā rūpasmiṃ sārajjanti; sārāgā saṃyujjanti; saṃyogā saṃkilissanti. Ayaṃ kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; evaṃ sahetū sappaccayā sattā saṃkilissanti.
已对照

“摩诃利,倘若这受是一向苦的、随逐于苦的、为苦所侵、不为乐所侵,众生便不会于受贪染了。摩诃利,而正因为受是乐的、随逐于乐的、为乐所侵、不为苦所侵,所以众生才于受贪染;因贪染而结缚,因结缚而杂染。摩诃利,这也是诸众生杂染的因,这是[其]缘;诸众生也就是这样有因有缘而杂染的。

‘‘Vedanā ca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhā abhavissa dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṃ sattā vedanāya sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, vedanā sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā vedanāya sārajjanti; sārāgā saṃyujjanti; saṃyogā saṃkilissanti. Ayampi kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo sattānaṃ saṃkilesāya. Evampi sahetū sappaccayā sattā saṃkilissanti.
PTS 3.70缅 2.58已对照

“摩诃利,倘若这想……乃至……摩诃利,倘若这些行是一向苦的、随逐于苦的、为苦所侵、不为乐所侵,众生便不会于诸行贪染了。摩诃利,而正因为诸行是乐的、随逐于乐的、为乐所侵、不为苦所侵,所以众生才于诸行贪染;因贪染而结缚,因结缚而杂染。摩诃利,这也是诸众生杂染的因,这是[其]缘;诸众生也就是这样有因有缘而杂染的。

‘‘Saññā ca hidaṃ, mahāli…pe… saṅkhārā ca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhā abhavissaṃsu dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṃ sattā saṅkhāresu sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, saṅkhārā sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā saṅkhāresu sārajjanti; sārāgā saṃyujjanti; saṃyogā saṃkilissanti. Ayampi kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo sattānaṃ saṃkilesāya. Evampi sahetū sappaccayā sattā saṃkilissanti.
已对照

“摩诃利,倘若这识是一向苦的、随逐于苦的、为苦所侵、不为乐所侵,众生便不会于识贪染了。摩诃利,而正因为识是乐的、随逐于乐的、为乐所侵、不为苦所侵,所以众生才于识贪染;因贪染而结缚,因结缚而杂染。摩诃利,这也是诸众生杂染的因,这是[其]缘;诸众生也就是这样有因有缘而杂染的。”

‘‘Viññāṇañca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhaṃ abhavissa dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, nayidaṃ sattā viññāṇasmiṃ sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, viññāṇaṃ sukhaṃ sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, tasmā sattā viññāṇasmiṃ sārajjanti; sārāgā saṃyujjanti; saṃyogā saṃkilissanti. Ayampi kho, mahāli, hetu ayaṃ paccayo sattānaṃ saṃkilesāya. Evampi sahetū sappaccayā sattā saṃkilissantī’’ti.
已对照

“尊者,那么诸众生清净的因是什么,缘是什么?诸众生如何有因有缘而清净呢?”“摩诃利,倘若这色是一向乐的、随逐于乐的、为乐所侵、不为苦所侵,众生便不会于色厌离了。摩诃利,而正因为色是苦的、随逐于苦的、为苦所侵、不为乐所侵,所以众生才于色厌离;由厌离而离贪,由离贪而清净。摩诃利,这是诸众生清净的因,这是[其]缘;诸众生就是这样有因有缘而清净的。”

‘‘Katamo pana, bhante, hetu katamo paccayo sattānaṃ visuddhiyā; kathaṃ sahetū sappaccayā sattā visujjhantī’’ti? ‘‘Rūpañca hidaṃ, mahāli, ekantasukhaṃ abhavissa sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, nayidaṃ sattā rūpasmiṃ nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ dukkhaṃ dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, tasmā sattā rūpasmiṃ nibbindanti; nibbindaṃ virajjanti; virāgā visujjhanti. Ayaṃ kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo, sattānaṃ visuddhiyā. Evaṃ sahetū sappaccayā sattā visujjhanti’’.
PTS 3.71已对照

“摩诃利,倘若这受是一向乐的……乃至……摩诃利,倘若这想……乃至……摩诃利,倘若这些行是一向乐的……乃至……摩诃利,倘若这识是一向乐的、随逐于乐的、为乐所侵、不为苦所侵,众生便不会于识厌离了。摩诃利,而正因为识是苦的、随逐于苦的、为苦所侵、不为乐所侵,所以众生才于识厌离;由厌离而离贪,由离贪而清净。摩诃利,这是诸众生清净的因,这是[其]缘;诸众生也就是这样有因有缘而清净的。”第八[经]。

‘‘Vedanā ca hidaṃ, mahāli, ekantasukhā abhavissa…pe… saññā ca hidaṃ, mahāli…pe… saṅkhārā ca hidaṃ, mahāli, ekantasukhā abhavissaṃsu…pe… viññāṇañca hidaṃ, mahāli, ekantasukhaṃ abhavissa sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, nayidaṃ sattā viññāṇasmiṃ nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, viññāṇaṃ dukkhaṃ dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, tasmā sattā viññāṇasmiṃ nibbindanti; nibbindaṃ virajjanti; virāgā visujjhanti. Ayaṃ kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo, sattānaṃ visuddhiyā. Evampi sahetū sappaccayā sattā visujjhantī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、燃烧经

9. Ādittasuttaṃ
61缅 2.59已对照

六十一、因缘在舍卫城。“诸比丘,色是燃烧着的(āditta),受是燃烧着的,想是燃烧着的,诸行是燃烧着的,识是燃烧着的。诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子便于色厌离,于受……于想……于诸行……于识厌离;由厌离而离贪,由离贪而解脱,于解脱便有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第九[经]。

61. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, ādittaṃ, vedanā ādittā, saññā ādittā, saṅkhārā ādittā, viññāṇaṃ ādittaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi… saññāyapi… saṅkhāresupi… viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、词说之路经

10. Niruttipathasuttaṃ
62已对照

六十二、因缘在舍卫城。“诸比丘,有这三种词说之路(niruttipatha)、增语之路(adhivacanapatha)、施设之路(paññattipatha),[它们]未被弃舍、往昔未曾被弃舍,现在不被弃舍,将来不会被弃舍,是有智的沙门、婆罗门所不拒斥的。哪三种呢?诸比丘,凡已过去的、已灭的、已变易的色,它的名称是‘曾有’,它的共称是‘曾有’,它的施设是‘曾有’;它的名称不是‘现有’,它的名称不是‘将有’。”

62. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Tayome, bhikkhave, niruttipathā adhivacanapathā paññattipathā asaṅkiṇṇā asaṅkiṇṇapubbā, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti, appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Katame tayo? Yaṃ, bhikkhave, rūpaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ ‘ahosī’ti tassa saṅkhā, ‘ahosī’ti tassa samaññā, ‘ahosī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘atthī’ti, na tassa saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已对照

“凡已过去的、已灭的、已变易的受,它的名称是‘曾有’,它的共称是‘曾有’,它的施设是‘曾有’;它的名称不是‘现有’,它的名称不是‘将有’。”

‘‘Yā vedanā atītā niruddhā vipariṇatā ‘ahosī’ti tassā saṅkhā, ‘ahosī’ti tassā samaññā, ‘ahosī’ti tassā paññatti; na tassā saṅkhā ‘atthī’ti, na tassā saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已对照

“凡想……凡已过去的、已灭的、已变易的诸行,它们的名称是‘曾有’,它们的共称是‘曾有’,它们的施设是‘曾有’;它们的名称不是‘现有’,它们的名称不是‘将有’。”

‘‘Yā saññā… ye saṅkhārā atītā niruddhā vipariṇatā ‘ahesu’nti tesaṃ saṅkhā, ‘ahesu’nti tesaṃ samaññā, ‘ahesu’nti tesaṃ paññatti; na tesaṃ saṅkhā ‘atthī’ti, na tesaṃ saṅkhā ‘bhavissantī’’’ti.
PTS 3.72已对照

“凡已过去的、已灭的、已变易的识,它的名称是‘曾有’,它的共称是‘曾有’,它的施设是‘曾有’;它的名称不是‘现有’,它的名称不是‘将有’。”

‘‘Yaṃ viññāṇaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ, ‘ahosī’ti tassa saṅkhā, ‘ahosī’ti tassa samaññā, ‘ahosī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘atthī’ti, na tassa saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已对照

“诸比丘,凡未生的、未显现的色,它的名称是‘将有’,它的共称是‘将有’,它的施设是‘将有’;它的名称不是‘现有’,它的名称不是‘曾有’。”

‘‘Yaṃ, bhikkhave, rūpaṃ ajātaṃ apātubhūtaṃ, ‘bhavissatī’ti tassa saṅkhā, ‘bhavissatī’ti tassa samaññā, ‘bhavissatī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘atthī’ti, na tassa saṅkhā ‘ahosī’’’ti.
已对照

“凡未生的、未显现的受,它的名称是‘将有’,它的共称是‘将有’,它的施设是‘将有’;它的名称不是‘现有’,它的名称不是‘曾有’。”

‘‘Yā vedanā ajātā apātubhūtā, ‘bhavissatī’ti tassā saṅkhā, ‘bhavissatī’ti tassā samaññā, ‘bhavissatī’ti tassā paññatti; na tassā saṅkhā ‘atthī’ti, na tassā saṅkhā ‘ahosī’’’ti.
已对照

“凡想……凡未生的、未显现的诸行,它们的名称是‘将有’,它们的共称是‘将有’,它们的施设是‘将有’;它们的名称不是‘现有’,它们的名称不是‘曾有’。”

‘‘Yā saññā… ye saṅkhārā ajātā apātubhūtā, ‘bhavissantī’ti tesaṃ saṅkhā, ‘bhavissantī’ti tesaṃ samaññā, ‘bhavissantī’ti tesaṃ paññatti; na tesaṃ saṅkhā ‘atthī’ti, na tesaṃ saṅkhā ‘ahesu’’’nti.
缅 2.60已对照

“凡未生的、未显现的识,它的名称是‘将有’,它的共称是‘将有’,它的施设是‘将有’;它的名称不是‘现有’,它的名称不是‘曾有’。”

‘‘Yaṃ viññāṇaṃ ajātaṃ apātubhūtaṃ, ‘bhavissatī’ti tassa saṅkhā, ‘bhavissatī’ti tassa samaññā, ‘bhavissatī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘atthī’ti, na tassa saṅkhā ‘ahosī’’’ti.
已对照

“诸比丘,凡已生的、已显现的色,它的名称是‘现有’,它的共称是‘现有’,它的施设是‘现有’;它的名称不是‘曾有’,它的名称不是‘将有’。”

‘‘Yaṃ, bhikkhave, rūpaṃ jātaṃ pātubhūtaṃ, ‘atthī’ti tassa saṅkhā, ‘atthī’ti tassa samaññā, ‘atthī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘ahosī’ti, na tassa saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已对照

“凡已生的、已显现的受,它的名称是‘现有’,它的共称是‘现有’,它的施设是‘现有’;它的名称不是‘曾有’,它的名称不是‘将有’。”

‘‘Yā vedanā jātā pātubhūtā, ‘atthī’ti tassā saṅkhā, ‘atthī’ti tassā samaññā, ‘atthī’ti tassā paññatti; na tassā saṅkhā ‘ahosī’ti, na tassā saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已对照

“凡想……凡已生的、已显现的诸行,它们的名称是‘现有’,它们的共称是‘现有’,它们的施设是‘现有’;它们的名称不是‘曾有’,它们的名称不是‘将有’。”

‘‘Yā saññā… ye saṅkhārā jātā pātubhūtā, ‘atthī’ti tesaṃ saṅkhā, ‘atthī’ti tesaṃ samaññā, ‘atthī’ti tesaṃ paññatti; na tesaṃ saṅkhā ‘ahesu’nti, na tesaṃ saṅkhā, ‘bhavissantī’’’ti.
已对照

“凡已生的、已显现的识,它的名称是‘现有’,它的共称是‘现有’,它的施设是‘现有’;它的名称不是‘曾有’,它的名称不是‘将有’。”

‘‘Yaṃ viññāṇaṃ jātaṃ pātubhūtaṃ, ‘atthī’ti tassa saṅkhā, ‘atthī’ti tassa samaññā, ‘atthī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘ahosī’ti, na tassa saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
PTS 3.73已对照

“诸比丘,这就是那三种词说之路、增语之路、施设之路,[它们]未被弃舍、往昔未曾被弃舍,现在不被弃舍,将来不会被弃舍,是有智的沙门、婆罗门所不拒斥的。诸比丘,就连过去那些乌卡拉人(Ukkalā)瓦萨与般尼亚(Vassabhaññā)——无因论者(ahetukavāda)、无作论者(akiriyavāda)、虚无论者(natthikavāda)——他们也认为:对这三种词说之路、增语之路、施设之路,不应呵责、不应驳斥。这是什么缘故呢?由于怖畏非难、抨击、斥责、求过。”

‘‘Ime kho, bhikkhave, tayo niruttipathā adhivacanapathā paññattipathā asaṅkiṇṇā asaṅkiṇṇapubbā, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti, appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Yepi te, bhikkhave, ahesuṃ ukkalā vassabhaññā [okkalā vayabhiññā (ma. ni. 3.343)] ahetukavādā akiriyavādā natthikavādā, tepime tayo niruttipathe adhivacanapathe paññattipathe na garahitabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ amaññiṃsu. Taṃ kissa hetu? Nindāghaṭṭanabyārosaupārambhabhayā’’ti [nindābyārosaupārambhabhayāti (sī. syā. kaṃ. pī.) ma. ni. 3.343].
已对照

攀附品第六。

Upayavaggo chaṭṭho.
已对照

其摄颂——

攀附、种子与感兴语,取转;

七处与正觉者,五[比丘]、摩诃利、燃烧,

以及词说之路,[成]一品。

Tassuddānaṃ –
Upayo bījaṃ udānaṃ, upādānaparivattaṃ;
Sattaṭṭhānañca sambuddho, pañcamahāli ādittā.
Vaggo niruttipathena cāti.