快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 蕴相应·那拘罗父品 1. Nakulapituvaggo

本经目录一、那拘罗父品一、那拘罗父经二、天湖经三、诃梨提迦尼经四、第二诃梨提迦尼经五、定经六、静坐经七、执取战栗经八、第二执取战栗经九、三时无常经十、三时苦经十一、三时无我经那拘罗父品第一。

已对照

一、那拘罗父品

1. Nakulapituvaggo
已对照

一、那拘罗父经

1. Nakulapitusuttaṃ
1PTS 3.1缅 2.1已对照

一、如是我闻——一时,世尊住在跋伽(Bhaggā)[国]中,鳄鱼山(Susumāragira)贝萨迦罗林(Bhesakaḷāvana)的鹿野苑(Migadāya)。那时,那拘罗父(Nakulapitā)居士来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那拘罗父居士对世尊这样说——

“尊者,我年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年,身体病弱,屡屡患病。尊者,而我是不常得见世尊与诸令意增长的比丘的。尊者,愿世尊教诫我;尊者,愿世尊训导我——那将使我长夜得利益与安乐。”

“居士,正是这样!居士,正是这样!居士,因为这身体是病弱的、如卵的、被包覆的。居士,凡带着这身体而自称哪怕片刻无病的人,除了愚痴之外还有什么呢?居士,因此你在此应当这样学:‘我虽身体病弱,心将不病弱。’居士,你应当这样学。”

于是那拘罗父居士欢喜、随喜世尊之所说,从座而起,礼敬世尊,右绕之后,来到具寿舍利弗(Sāriputta)之处;到了之后,礼敬具寿舍利弗,坐在一旁。具寿舍利弗对坐在一旁的那拘罗父居士这样说——“居士,你的诸根甚是明净,面色清净皎洁。今天你是否得以在世尊面前听闻法语呢?”

“尊者,怎会没有呢!尊者,刚才我被世尊以法语、以不死灌洒了。”“居士,那么你是怎样被世尊以法语、以不死灌洒的呢?”“尊者,在此,我来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。尊者,坐在一旁的我对世尊这样说——‘尊者,我年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年,身体病弱,屡屡患病。尊者,而我是不常得见世尊与诸令意增长的比丘的。尊者,愿世尊教诫我;尊者,愿世尊训导我——那将使我长夜得利益与安乐。’”

“尊者,这样说时,世尊对我这样说——‘居士,正是这样!居士,正是这样!居士,因为这身体是病弱的、如卵的、被包覆的。居士,凡带着这身体而自称哪怕片刻无病的人,除了愚痴之外还有什么呢?居士,因此你在此应当这样学:「我虽身体病弱,心将不病弱。」居士,你应当这样学。’尊者,我就是这样被世尊以法语、以不死灌洒的。”

“居士,那么你没有想到要进一步反问世尊吗——‘尊者,到什么程度是身体病弱,心也病弱?又到什么程度是身体固然病弱,心却不病弱?’”“尊者,我们纵从远处而来,也正是为了到具寿舍利弗跟前领解这话的义。善哉!愿这话的义正归于具寿舍利弗[来显明]。”

“那么,居士,你听着,好好地作意,我要说了。”“是,尊者。”那拘罗父居士应诺具寿舍利弗。具寿舍利弗这样说——

“居士,怎样是身体病弱,心也病弱呢?居士,在此,无闻凡夫不见诸圣者,不善巧于圣者之法,未受圣者之法调教;不见诸善士,不善巧于善士之法,未受善士之法调教——他随观色为自我,或[随观]自我为有色,或[随观]色在自我中,或[随观]自我在色中。他为‘我是色,色是我的’所遍缠而住。当他为‘我是色,色是我的’所遍缠而住时,他的那色变易、变化。由于色的变易、变化,他生起愁、悲、苦、忧、恼。

“他随观受为自我,或[随观]自我为有受,或[随观]受在自我中,或[随观]自我在受中。他为‘我是受,受是我的’所遍缠而住。当他为‘我是受,受是我的’所遍缠而住时,他的那受变易、变化。由于受的变易、变化,他生起愁、悲、苦、忧、恼。

“他随观想为自我,或[随观]自我为有想,或[随观]想在自我中,或[随观]自我在想中。他为‘我是想,想是我的’所遍缠而住。当他为‘我是想,想是我的’所遍缠而住时,他的那想变易、变化。由于想的变易、变化,他生起愁、悲、苦、忧、恼。

“他随观诸行为自我,或[随观]自我为有诸行,或[随观]诸行在自我中,或[随观]自我在诸行中。他为‘我是诸行,诸行是我的’所遍缠而住。当他为‘我是诸行,诸行是我的’所遍缠而住时,他的那些诸行变易、变化。由于诸行的变易、变化,他生起愁、悲、苦、忧、恼。

“他随观识为自我,或[随观]自我为有识,或[随观]识在自我中,或[随观]自我在识中。他为‘我是识,识是我的’所遍缠而住。当他为‘我是识,识是我的’所遍缠而住时,他的那识变易、变化。由于识的变易、变化,他生起愁、悲、苦、忧、恼。居士,这样就是身体病弱,心也病弱。

“居士,怎样是身体固然病弱,心却不病弱呢?居士,在此,有闻的圣弟子见诸圣者,善巧于圣者之法,善受圣者之法调教;见诸善士,善巧于善士之法,善受善士之法调教——他不随观色为自我,不[随观]自我为有色,不[随观]色在自我中,不[随观]自我在色中。他不为‘我是色,色是我的’所遍缠而住。当他不为‘我是色,色是我的’所遍缠而住时,他的那色变易、变化。由于色的变易、变化,他不生起愁、悲、苦、忧、恼。

“他不随观受为自我,不[随观]自我为有受,不[随观]受在自我中,不[随观]自我在受中。他不为‘我是受,受是我的’所遍缠而住。当他不为‘我是受,受是我的’所遍缠而住时,他的那受变易、变化。由于受的变易、变化,他不生起愁、悲、苦、忧、恼。

“他不随观想为自我,不[随观]自我为有想,不[随观]想在自我中,不[随观]自我在想中。他不为‘我是想,想是我的’所遍缠而住。当他不为‘我是想,想是我的’所遍缠而住时,他的那想变易、变化。由于想的变易、变化,他不生起愁、悲、苦、忧、恼。

“他不随观诸行为自我,不[随观]自我为有诸行,不[随观]诸行在自我中,不[随观]自我在诸行中。他不为‘我是诸行,诸行是我的’所遍缠而住。当他不为‘我是诸行,诸行是我的’所遍缠而住时,他的那些诸行变易、变化。由于诸行的变易、变化,他不生起愁、悲、苦、忧、恼。

“他不随观识为自我,不[随观]自我为有识,不[随观]识在自我中,不[随观]自我在识中。他不为‘我是识,识是我的’所遍缠而住。当他不为‘我是识,识是我的’所遍缠而住时,他的那识变易、变化。由于识的变易、变化,他不生起愁、悲、苦、忧、恼。居士,这样就是身体病弱,心却不病弱。”

具寿舍利弗说了这[番话]。那拘罗父居士满意,欢喜具寿舍利弗之所说。

第一[经]。

1. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bhaggesu viharati susumāragire [suṃsumāragire (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhesakaḷāvane migadāye. Atha kho nakulapitā gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho nakulapitā gahapati bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Ahamasmi, bhante, jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āturakāyo abhikkhaṇātaṅko. Aniccadassāvī kho panāhaṃ, bhante, bhagavato manobhāvanīyānañca bhikkhūnaṃ. Ovadatu maṃ, bhante, bhagavā; anusāsatu maṃ, bhante, bhagavā; yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti.
‘‘Evametaṃ, gahapati, evametaṃ, gahapati! Āturo hāyaṃ, gahapati, kāyo aṇḍabhūto pariyonaddho. Yo hi, gahapati, imaṃ kāyaṃ pariharanto muhuttampi ārogyaṃ paṭijāneyya, kimaññatra bālyā? Tasmātiha te, gahapati, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘āturakāyassa me sato cittaṃ anāturaṃ bhavissatī’ti. Evañhi te, gahapati, sikkhitabba’’nti.
Atha kho nakulapitā gahapati bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho nakulapitaraṃ gahapatiṃ āyasmā sāriputto etadavoca – ‘‘vippasannāni kho te, gahapati, indriyāni; parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto. Alattha no ajja bhagavato sammukhā dhammiṃ kathaṃ savanāyā’’ti?
‘‘Kathañhi no siyā, bhante! Idānāhaṃ, bhante, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, gahapati, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃ. Ekamantaṃ nisinno khvāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ etadavocaṃ – ‘ahamasmi, bhante, jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āturakāyo abhikkhaṇātaṅko. Aniccadassāvī kho panāhaṃ, bhante, bhagavato manobhāvanīyānañca bhikkhūnaṃ. Ovadatu maṃ, bhante, bhagavā; anusāsatu maṃ, bhante, bhagavā; yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’’ti.
‘‘Evaṃ vutte, maṃ, bhante, bhagavā etadavoca – ‘evametaṃ, gahapati, evametaṃ, gahapati! Āturo hāyaṃ, gahapati, kāyo aṇḍabhūto pariyonaddho. Yo hi, gahapati, imaṃ kāyaṃ pariharanto muhuttampi ārogyaṃ paṭijāneyya, kimaññatra bālyā? Tasmātiha te gahapati, evaṃ sikkhitabbaṃ – āturakāyassa me sato cittaṃ anāturaṃ bhavissatīti. Evañhi te, gahapati, sikkhitabba’nti. Evaṃ khvāhaṃ, bhante, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto’’ti.
‘‘Na hi pana taṃ, gahapati, paṭibhāsi bhagavantaṃ [taṃ bhagavantaṃ (sī.)] uttariṃ paṭipucchituṃ – ‘kittāvatā nu kho, bhante, āturakāyo ceva hoti āturacitto ca, kittāvatā ca pana āturakāyo hi kho hoti no ca āturacitto’’’ti? ‘‘Dūratopi kho mayaṃ, bhante, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṃ. Sādhu vatāyasmantaṃyeva sāriputtaṃ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho’’ti.
‘‘Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho nakulapitā gahapati āyasmato sāriputtassa paccassosi. Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘Kathañca, gahapati, āturakāyo ceva hoti, āturacitto ca? Idha, gahapati, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. ‘Ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyino taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ; attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ. ‘Ahaṃ vedanā, mama vedanā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ vedanā, mama vedanā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Saññaṃ attato samanupassati, saññāvantaṃ vā attānaṃ; attani vā saññaṃ, saññāya vā attānaṃ. ‘Ahaṃ saññā, mama saññā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ saññā, mama saññā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā saññā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa saññāvipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṃ. ‘Ahaṃ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. ‘Ahaṃ viññāṇaṃ, mama viññāṇa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ viññāṇaṃ, mama viññāṇa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṃ kho, gahapati, āturakāyo ceva hoti āturacitto ca.
‘‘Kathañca, gahapati, āturakāyo hi kho hoti no ca āturacitto? Idha, gahapati, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ; na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. ‘Ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’nti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’nti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Na vedanaṃ attato samanupassati, na vedanāvantaṃ vā attānaṃ; na attani vā vedanaṃ, na vedanāya vā attānaṃ. ‘Ahaṃ vedanā, mama vedanā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ vedanā, mama vedanā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Na saññaṃ attato samanupassati, na saññāvantaṃ vā attānaṃ; na attani vā saññaṃ, na saññāya vā attānaṃ. ‘Ahaṃ saññā, mama saññā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ saññā, mama saññā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā saññā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa saññāvipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
``Na saṅkhāre attato samanupassati, na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; na attani vā saṅkhāre, na saṅkhāresu vā attānaṃ. ‘Ahaṃ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. ‘Ahaṃ viññāṇaṃ, mama viññāṇa’nti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ viññāṇaṃ, mama viññāṇa’nti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṃ kho, gahapati, āturakāyo hoti no ca āturacitto’’ti.
Idamavoca āyasmā sāriputto. Attamano nakulapitā gahapati āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandīti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、天湖经

2. Devadahasuttaṃ
2已对照

二、如是我闻——一时,世尊住在释迦[国],[有]一座名叫天湖(Devadaha)的释迦人市镇。那时,许多要前往西地的比丘来到世尊那里;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说:“尊者,我们想要前往西地(pacchābhūma)地方,在西地地方安住。”

2. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu [sakyesu (ka.)] viharati devadahaṃ nāma sakyānaṃ nigamo. Atha kho sambahulā pacchābhūmagamikā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘icchāma mayaṃ, bhante, pacchābhūmaṃ janapadaṃ gantuṃ, pacchābhūme janapade nivāsaṃ kappetu’’nti.
PTS 3.6已对照

“诸比丘,你们向舍利弗辞行了吗?”“尊者,我们没有向具寿舍利弗辞行。”“诸比丘,你们去向舍利弗辞行吧。诸比丘,舍利弗是智者,是诸比丘同梵行者的摄益者。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。

‘‘Apalokito pana vo, bhikkhave, sāriputto’’ti? ‘‘Na kho no, bhante, apalokito āyasmā sāriputto’’ti. ‘‘Apaloketha, bhikkhave, sāriputtaṃ. Sāriputto, bhikkhave, paṇḍito, bhikkhūnaṃ anuggāhako sabrahmacārīna’’nti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.
已对照

那时,具寿舍利弗坐在离世尊不远处的某一埃拉伽拉灌木丛中。于是那些比丘欢喜、随喜世尊所说之后,从座位起来,礼敬世尊,右绕之后,前往具寿舍利弗那里;到了之后,与具寿舍利弗互相问候;交换了友好、可念的问候话语之后,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对具寿舍利弗这样说:“舍利弗贤友,我们想要前往西地地方,在西地地方安住。我们已向导师辞行了。”

Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto bhagavato avidūre aññatarasmiṃ eḷagalāgumbe nisinno hoti. Atha kho te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ [sārāṇīyaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘icchāma mayaṃ, āvuso sāriputta, pacchābhūmaṃ janapadaṃ gantuṃ, pacchābhūme janapade nivāsaṃ kappetuṃ. Apalokito no satthā’’ti.
缅 2.6已对照

“贤友们,确实有人会向前往种种异国的比丘提问——刹帝利智者、婆罗门智者、居士智者、沙门智者。因为,贤友们,有智的人们是审察者:‘诸位具寿的导师是什么说者、什么宣说者?诸位具寿是否已善听闻、善把持、善作意、善忆持、以慧善通达诸法,以致诸位具寿在解答时,确是在转述世尊所说的话,不以不实之事诽谤世尊,随法而解说法,没有任何如法的论说或随论会招致可责难之处?’”

‘‘Santi hāvuso, nānāverajjagataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kiṃvādī panāyasmantānaṃ [kiṃvādāyasmantānaṃ (pī. ka.)] satthā kimakkhāyīti, kacci vo āyasmantānaṃ dhammā sussutā suggahitā sumanasikatā sūpadhāritā suppaṭividdhā paññāya, yathā byākaramānā āyasmanto vuttavādino ceva bhagavato assatha, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyātha, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyātha, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo [vādānupāto (aṭṭhakathāyaṃ pāṭhantaraṃ)] gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’’ti?
已对照

“贤友,我们纵从远处,也愿来到具寿舍利弗跟前领解这话的义。善哉!愿这话的义正归于具寿舍利弗[来显明]。”“那么,贤友们,你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,贤友。”那些比丘应诺具寿舍利弗。具寿舍利弗这样说:

‘‘Dūratopi kho mayaṃ, āvuso, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṃ. Sādhu vatāyasmantaṃyeva sāriputtaṃ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho’’ti. ‘‘Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
PTS 3.7已对照

“贤友们,确实有人会向前往种种异国的比丘提问——刹帝利智者……乃至……沙门智者。因为,贤友们,有智的人们是审察者:‘诸位具寿的导师是什么说者、什么宣说者?’贤友们,你们被这样问时,应这样解答:‘贤友,我们的导师是宣说调伏欲贪者。’

‘‘Santi hāvuso, nānāverajjagataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi …pe… samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kiṃvādī panāyasmantānaṃ satthā kimakkhāyī’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṃ byākareyyātha – ‘chandarāgavinayakkhāyī kho no, āvuso, satthā’’’ti.
已对照

“贤友们,即使这样解答了,还会有人更进一步提问——刹帝利智者……乃至……沙门智者。因为,贤友们,有智的人们是审察者:‘那么,诸位具寿的导师是宣说对什么调伏欲贪者?’贤友们,你们被这样问时,应这样解答:‘贤友,导师是宣说对色调伏欲贪者,对受……对想……对诸行……对识调伏欲贪者。’

‘‘Evaṃ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi…pe… samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kismiṃ panāyasmantānaṃ chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṃ byākareyyātha – ‘rūpe kho, āvuso, chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’’’ti.
缅 2.7已对照

“贤友们,即使这样解答了,还会有人更进一步提问——刹帝利智者……乃至……沙门智者。因为,贤友们,有智的人们是审察者:‘那么,诸位具寿的导师见到什么过患,而是宣说对色调伏欲贪者,对受……对想……对诸行……对识调伏欲贪者?’贤友们,你们被这样问时,应这样解答:‘贤友,于色贪未离、欲未离、爱未离、渴求未离、热恼未离、渴爱未离者,由于那色的变易、变化,便生起愁、悲、苦、忧、恼。于受……于想……于诸行贪未离……乃至……渴爱未离者,由于那些行的变易、变化,便生起愁、悲、苦、忧、恼。于识贪未离、欲未离、爱未离、渴求未离、热恼未离、渴爱未离者,由于那识的变易、变化,便生起愁、悲、苦、忧、恼。贤友,我们的导师正是见到这过患,而是宣说对色调伏欲贪者,对受……对想……对诸行……对识调伏欲贪者。’

‘‘Evaṃ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi…pe… samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kiṃ panāyasmantānaṃ ādīnavaṃ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṃ byākareyyātha – ‘rūpe kho, āvuso, avigatarāgassa [avītarāgassa (syā. kaṃ.)] avigatachandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanāya… saññāya… saṅkhāresu avigatarāgassa…pe… avigatataṇhassa tesaṃ saṅkhārānaṃ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Viññāṇe avigatarāgassa avigatachandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Idaṃ kho no, āvuso, ādīnavaṃ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’’’ti.
PTS 3.8已对照

“贤友们,即使这样解答了,还会有人更进一步提问——刹帝利智者、婆罗门智者、居士智者、沙门智者。因为,贤友们,有智的人们是审察者:‘那么,诸位具寿的导师见到什么利益,而是宣说对色调伏欲贪者,对受……对想……对诸行……对识调伏欲贪者?’贤友们,你们被这样问时,应这样解答:‘贤友,于色贪已离、欲已离、爱已离、渴求已离、热恼已离、渴爱已离者,由于那色的变易、变化,不生起愁、悲、苦、忧、恼。于受……于想……于诸行贪已离、欲已离、爱已离、渴求已离、热恼已离、渴爱已离者,由于那些行的变易、变化,不生起愁、悲、苦、忧、恼。于识贪已离、欲已离、爱已离、渴求已离、热恼已离、渴爱已离者,由于那识的变易、变化,不生起愁、悲、苦、忧、恼。贤友,我们的导师正是见到这利益,而是宣说对色调伏欲贪者,对受……对想……对诸行……对识调伏欲贪者。’

‘‘Evaṃ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kiṃ panāyasmantānaṃ ānisaṃsaṃ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṃ byākareyyātha – ‘rūpe kho, āvuso, vigatarāgassa vigatachandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanāya… saññāya… saṅkhāresu vigatarāgassa vigatachandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tesaṃ saṅkhārānaṃ vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Viññāṇe vigatarāgassa vigatachandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Idaṃ kho no, āvuso, ānisaṃsaṃ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’’’ti.
缅 2.8已对照

“贤友们,若具足诸不善法而住者,就在现法中会有乐住——无恼害、无恼、无热恼,且身坏命终之后善趣可期待,那么世尊就不会称赞诸不善法的舍断。然而,贤友们,正因为具足诸不善法而住者,就在现法中有苦住——有恼害、有恼、有热恼,且身坏命终之后恶趣可期待,所以世尊称赞诸不善法的舍断。

‘‘Akusale cāvuso, dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme sukho vihāro abhavissa avighāto anupāyāso apariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā, nayidaṃ bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ vaṇṇeyya. Yasmā ca kho, āvuso, akusale dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme dukkho vihāro savighāto saupāyāso sapariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā, tasmā bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ vaṇṇeti.
PTS 3.9已对照

“贤友们,若具足诸善法而住者,就在现法中会有苦住——有恼害、有恼、有热恼,且身坏命终之后恶趣可期待,那么世尊就不会称赞诸善法的具足。然而,贤友们,正因为具足诸善法而住者,就在现法中有乐住——无恼害、无恼、无热恼,且身坏命终之后善趣可期待,所以世尊称赞诸善法的具足。”

‘‘Kusale cāvuso, dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme dukkho vihāro abhavissa savighāto saupāyāso sapariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā, nayidaṃ bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ vaṇṇeyya. Yasmā ca kho, āvuso, kusale dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme sukho vihāro avighāto anupāyāso apariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā, tasmā bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ vaṇṇetī’’ti.
已对照

具寿舍利弗说了这些。那些比丘满意、欢喜具寿舍利弗之所说。第二[经]。

Idamavocāyasmā sāriputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti. Dutiyaṃ.
已对照

三、诃梨提迦尼经

3. Hāliddikānisuttaṃ
3PTS 3.10缅 2.9已对照

三、如是我闻——一时,具寿大迦旃延住在阿槃提(Avantī)拘罗罗伽罗(Kuraraghara)的断崖山上。那时,诃梨提迦尼(Hāliddikāni)居士来到具寿大迦旃延那里;到了之后,礼敬具寿大迦旃延,坐在一旁。坐在一旁的诃梨提迦尼居士对具寿大迦旃延这样说:“尊者,这是世尊在《八颂品》的《摩犍提问》中所说的——

‘舍弃家而不行于住处,

牟尼于村中不作诸结交;

于诸欲已空、不置前,

不与人诤执而作言论。’”

“尊者,世尊这简略所说的[话],其义应如何详细地理解呢?”

“居士,色界是识的家。而被色界之贪所系缚的识,称为‘行于家者’。居士,受界是识的家。而被受界之贪所系缚的识,称为‘行于家者’。居士,想界是识的家。而被想界之贪所系缚的识,称为‘行于家者’。居士,行界是识的家。而被行界之贪所系缚的识,称为‘行于家者’。居士,这样是行于家者。

“居士,怎样是不行于家者呢?居士,于色界,凡是欲、贪、欢喜、渴爱、诸攀附与取、心的立足处、执著与随眠,它们于如来已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。因此如来被称为‘不行于家者’。居士,于受界……居士,于想界……居士,于行界……居士,于识界,凡是欲、贪、欢喜、渴爱、诸攀附与取、心的立足处、执著与随眠,它们于如来已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。因此如来被称为‘不行于家者’。居士,这样是不行于家者。

“居士,怎样是行于住处者呢?居士,由于色相住处的散布与系缚,[他]被称为‘行于住处者’。由于声相……乃至……香相……味相……触相……法相住处的散布与系缚,居士,[他]被称为‘行于住处者’。居士,这样是行于住处者。

“居士,怎样是不行于住处者呢?居士,色相住处的散布与系缚,于如来已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。因此如来被称为‘不行于住处者’。声相……香相……味相……触相……法相住处的散布与系缚,居士,于如来已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。因此如来被称为‘不行于住处者’。居士,这样是不行于住处者。

“居士,怎样是在村中有结交者呢?居士,于此,某人与在家人交杂而住,同欢喜、同愁,他们安乐时他也安乐,他们痛苦时他也痛苦,有应作之事生起时,他亲自投身于其中。居士,这样是在村中有结交者。

“居士,怎样是在村中无结交者呢?居士,于此,比丘不与在家人交杂而住,不同欢喜、不同愁,他们安乐时他不安乐,他们痛苦时他不痛苦,有应作之事生起时,他不亲自投身于其中。居士,这样是在村中无结交者。

“居士,怎样是于诸欲未空者呢?居士,于此,某人于诸欲贪未离、欲未离、爱未离、渴求未离、热恼未离、渴爱未离。居士,这样是于诸欲未空者。

“居士,怎样是于诸欲已空者呢?居士,于此,某人于诸欲贪已离、欲已离、爱已离、渴求已离、热恼已离、渴爱已离。居士,这样是于诸欲已空者。

“居士,怎样是置前者呢?居士,于此,某人这样想:‘于未来世,愿我为如是色者;于未来世,愿我为如是受者;于未来世,愿我为如是想者;于未来世,愿我为如是行者;于未来世,愿我为如是识者。’居士,这样是置前者。

“居士,怎样是不置前者呢?居士,于此,某人不这样想:‘于未来世,愿我为如是色者;于未来世,愿我为如是受者;于未来世,愿我为如是想者;于未来世,愿我为如是行者;于未来世,愿我为如是识者。’居士,这样是不置前者。

“居士,怎样是与人诤执而作言论者呢?居士,于此,某人作这样的言论:‘你不了知这法与律,我了知这法与律。你怎么会了知这法与律呢?你是行邪道者,我是行正道者。应该先说的你后说,应该后说的你先说。我的话前后连贯,你的话前后不连贯。你长期熟习的已被推翻。你的论点已被指摘,去设法挽救你的论点吧。你已被论破,如果你能够,就解释清楚吧!’居士,这样是与人诤执而作言论者。

“居士,怎样是不与人诤执而作言论者呢?居士,于此,比丘不作这样的言论:‘你不了知这法与律……乃至……如果你能够,就解释清楚吧!’居士,这样是不与人诤执而作言论者。

“居士,这样,世尊在《八颂品》的《摩犍提问》中所说的——

‘舍弃家而不行于住处,

牟尼于村中不作诸结交;

于诸欲已空、不置前,

不与人诤执而作言论。’

“居士,世尊这简略所说的[话],其义应这样详细地理解。”第三[经]。

3. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati kuraraghare [kulaghare (ka.)] papāte pabbate. Atha kho hāliddikāni [hāliddakāni (sī.), haliddikāni (syā.)] gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho hāliddikāni gahapati āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘vuttamidaṃ, bhante, bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe –
‘‘Okaṃ pahāya aniketasārī,
Gāme akubbaṃ [akrubbaṃ (ka.)] muni santhavāni [sandhavāni (ka.)];
Kāmehi ritto apurakkharāno [apurekkharāno (sī. suttanipātepi) moggallāne 5-135 suttampi oloketabbaṃ],
Kathaṃ na viggayha janena kayirā’’ti.
‘‘Imassa nu kho, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti?
‘‘Rūpadhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. Rūpadhāturāgavinibandhañca [… vinibaddhañja (pī. sī. aṭṭha.)] pana viññāṇaṃ ‘okasārī’ti vuccati. Vedanādhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. Vedanādhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṃ ‘okasārī’ti vuccati. Saññādhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. Saññādhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṃ ‘okasārī’ti vuccati. Saṅkhāradhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. Saṅkhāradhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṃ ‘okasārī’ti vuccati. Evaṃ kho, gahapati, okasārī hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, anokasārī hoti? Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī [nandi (sī. syā. kaṃ. pī.)] yā taṇhā ye upayupādānā [upāyupādānā (sī. syā. kaṃ. pī.)] cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā [anabhāvakatā (sī. pī.), anabhāvaṃgatā (syā. kaṃ.)] āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā tathāgato ‘anokasārī’ti vuccati. Vedanādhātuyā kho, gahapati… saññādhātuyā kho, gahapati… saṅkhāradhātuyā kho, gahapati… viññāṇadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā tathāgato ‘anokasārī’ti vuccati. Evaṃ kho, gahapati, anokasārī hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, niketasārī hoti? Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, ‘niketasārī’ti vuccati. Saddanimitta…pe… gandhanimitta… rasanimitta… phoṭṭhabbanimitta… dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, ‘niketasārī’ti vuccati. Evaṃ kho, gahapati, niketasārī hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, aniketasārī hoti? Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā tathāgato ‘aniketasārī’ti vuccati. Saddanimitta… gandhanimitta… rasanimitta… phoṭṭhabbanimitta… dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā tathāgato ‘aniketasārī’ti vuccati. Evaṃ kho, gahapati, aniketasārī hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, gāme santhavajāto [sandhavajāto (ka.)] hoti? Idha, gahapati, ekacco gihīhi [gihi (ka.)] saṃsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā tesu yogaṃ āpajjati. Evaṃ kho, gahapati, gāme santhavajāto hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, gāme na santhavajāto hoti? Idha, gahapati, bhikkhu gihīhi [gihi (ka.)] asaṃsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī na sukhitesu sukhito na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā tesu yogaṃ āpajjati. Evaṃ kho, gahapati, gāme na santhavajāto hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, kāmehi aritto hoti? Idha, gahapati, ekacco kāmesu avigatarāgo hoti avigatachando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho. Evaṃ kho, gahapati, kāmehi aritto hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, kāmehi ritto hoti? Idha, gahapati, ekacco kāmesu vigatarāgo hoti vigatachando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho. Evaṃ kho, gahapati, kāmehi ritto hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, purakkharāno hoti? Idha, gahapati, ekaccassa evaṃ hoti – ‘evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃvedano siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsañño siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsaṅkhāro siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti. Evaṃ kho, gahapati, purakkharāno hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, apurakkharāno hoti? Idha, gahapati, ekaccassa na evaṃ hoti – ‘evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃvedano siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsañño siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsaṅkhāro siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti. Evaṃ kho, gahapati, apurakkharāno hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, kathaṃ viggayha janena kattā hoti? Idha, gahapati, ekacco evarūpiṃ kathaṃ kattā hoti – ‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi; ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi. Kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi; ahamasmi sammāpaṭipanno. Pure vacanīyaṃ pacchā avaca; pacchā vacanīyaṃ pure avaca. Sahitaṃ me, asahitaṃ te. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ. Āropito te vādo; cara vādappamokkhāya. Niggahitosi; nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti. Evaṃ kho, gahapati, kathaṃ viggayha janena kattā hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, kathaṃ na viggayha janena kattā hoti? Idha, gahapati, bhikkhu na evarūpiṃ kathaṃ kattā hoti – ‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi…pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti. Evaṃ kho, gahapati, kathaṃ na viggayha janena kattā hoti.
‘‘Iti kho, gahapati, yaṃ taṃ vuttaṃ bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe –
‘‘Okaṃ pahāya aniketasārī,
Gāme akubbaṃ munisanthavāni;
Kāmehi ritto apurakkharāno,
Kathaṃ na viggayha janena kayirā’’ti.
‘‘Imassa kho, gahapati, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、第二诃梨提迦尼经

4. Dutiyahāliddikānisuttaṃ
4PTS 3.13已对照

四、如是我闻——一时,具寿大迦旃延住在阿槃提拘罗罗伽罗的断崖山上。那时,诃梨提迦尼居士来到具寿大迦旃延那里……乃至……坐在一旁的诃梨提迦尼居士对具寿大迦旃延这样说:“尊者,这是世尊在《帝释问》中所说的——‘凡是由渴爱灭尽而解脱的沙门、婆罗门,他们是究竟毕竟者、究竟安稳者、究竟梵行者、究竟终尽者、天与人中最上者。’”

4. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati kuraraghare papāte pabbate. Atha kho hāliddikāni gahapati yenāyasmā mahākaccāno…pe… ekamantaṃ nisinno kho hāliddikāni gahapati āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘vuttamidaṃ, bhante, bhagavatā sakkapañhe – ‘ye te samaṇabrāhmaṇā taṇhāsaṅkhayavimuttā, te accantaniṭṭhā accantayogakkhemino accantabrahmacārino accantapariyosānā seṭṭhā devamanussāna’’’nti.
已对照

“尊者,世尊这简略所说的[话],其义应如何详细地理解呢?”

‘‘Imassa nu kho, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti?
缅 2.12已对照

“居士,于色界,凡是欲、贪、欢喜、渴爱、诸攀附与取、心的立足处、执著与随眠,由于它们的灭尽、离贪、灭、舍弃、舍离,心被称为善解脱。

‘‘Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, tesaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā cittaṃ suvimuttanti vuccati.
已对照

“居士,于受界……居士,于想界……居士,于行界……居士,于识界,凡是欲、贪、欢喜、渴爱、诸攀附与取、心的立足处、执著与随眠,由于它们的灭尽、离贪、灭、舍弃、舍离,心被称为善解脱。

‘‘Vedanādhātuyā kho, gahapati… saññādhātuyā kho, gahapati… saṅkhāradhātuyā kho, gahapati… viññāṇadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, tesaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā cittaṃ suvimuttanti vuccati.
已对照

“居士,这样,世尊在《帝释问》中所说的——‘凡是由渴爱灭尽而解脱的沙门、婆罗门,他们是究竟毕竟者、究竟安稳者、究竟梵行者、究竟终尽者、天与人中最上者。’

‘‘Iti kho, gahapati, yaṃ taṃ vuttaṃ bhagavatā sakkapañhe – ‘ye te samaṇabrāhmaṇā taṇhāsaṅkhayavimuttā te accantaniṭṭhā accantayogakkhemino accantabrahmacārino accantapariyosānā seṭṭhā devamanussāna’’’nti.
已对照

“居士,世尊这简略所说的[话],其义应这样详细地理解。”第四[经]。

‘‘Imassa kho, gahapati, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、定经

5. Samādhisuttaṃ
5PTS 3.14已对照

五、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇树林(Jetavana)给孤独(Anāthapiṇḍika)园。那时,世尊呼唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者(bhadante)。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——“诸比丘,你们要修习定(samādhi);诸比丘,得定的比丘如实了知。他如实了知什么呢?[他如实了知]色的集起与灭没、受的集起与灭没、想的集起与灭没、诸行的集起与灭没、识的集起与灭没。

5. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha; samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti. Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti? Rūpassa samudayañca atthaṅgamañca, vedanāya samudayañca atthaṅgamañca, saññāya samudayañca atthaṅgamañca, saṅkhārānaṃ samudayañca atthaṅgamañca, viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca’’.
已对照

“诸比丘,什么是色的集起,什么是受的集起,什么是想的集起,什么是诸行的集起,什么是识的集起?诸比丘,于此,比丘欢喜、称说、耽著而住。

‘‘Ko ca, bhikkhave, rūpassa samudayo, ko vedanāya samudayo, ko saññāya samudayo, ko saṅkhārānaṃ samudayo, ko viññāṇassa samudayo? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.
已对照

“他欢喜、称说、耽著什么而住呢?他欢喜色、称说、耽著而住。他于色欢喜、称说、耽著而住时,便生起欢喜。凡于色中的欢喜即是取;由他的取为缘而有有;以有为缘而有生;以生为缘而有老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。这样,这整个苦蕴就集起了。

‘‘Kiñca abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati? Rūpaṃ abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa rūpaṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Yā rūpe nandī tadupādānaṃ. Tassupādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
缅 2.13已对照

“他欢喜受……乃至……欢喜想……欢喜诸行……欢喜识、称说、耽著而住。他于识欢喜、称说、耽著而住时,便生起欢喜。凡于识中的欢喜即是取;由他的取为缘而有有;以有为缘而有生;以生为缘……乃至……这样,这整个苦蕴就集起了。

‘‘Vedanaṃ abhinandati…pe… saññaṃ abhinandati… saṅkhāre abhinandati… viññāṇaṃ abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa viññāṇaṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Yā viññāṇe nandī tadupādānaṃ. Tassupādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
已对照

“诸比丘,这是色的集起;这是受的集起;这是想的集起;这是诸行的集起;这是识的集起。

‘‘Ayaṃ, bhikkhave, rūpassa samudayo; ayaṃ vedanāya samudayo; ayaṃ saññāya samudayo; ayaṃ saṅkhārānaṃ samudayo; ayaṃ viññāṇassa samudayo.
已对照

“诸比丘,什么是色的灭没,什么是受的……什么是想的……什么是诸行的……什么是识的灭没?

‘‘Ko ca, bhikkhave, rūpassa atthaṅgamo, ko vedanāya… ko saññāya… ko saṅkhārānaṃ… ko viññāṇassa atthaṅgamo?
已对照

诸比丘,于此,[比丘]不欢喜、不称说、不耽著而住。

Idha, bhikkhave, nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati.
已对照

“他不欢喜、不称说、不耽著什么而住呢?他不欢喜色、不称说、不耽著而住。他于色不欢喜、不称说、不耽著而住时,凡于色中的欢喜便灭去。由他的欢喜之灭而有取之灭;以取之灭而有有之灭……乃至……这样,这整个苦蕴就灭了。

‘‘Kiñca nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati? Rūpaṃ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa rūpaṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā rūpe nandī sā nirujjhati. Tassa nandīnirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
PTS 3.15已对照

“他不欢喜受、不称说、不耽著而住。他于受不欢喜、不称说、不耽著而住时,凡于受中的欢喜便灭去。由他的欢喜之灭而有取之灭;以取之灭而有有之灭……乃至……这样,这整个苦蕴就灭了。

‘‘Vedanaṃ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa vedanaṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosā tiṭṭhato yā vedanāya nandī sā nirujjhati. Tassa nandīnirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
已对照

“他不欢喜想……乃至……不欢喜诸行、不称说、不耽著而住。他于诸行不欢喜、不称说、不耽著而住时,凡于诸行中的欢喜便灭去。由他的欢喜之灭而有取之灭;以取之灭而有有之灭……乃至……这样,这整个苦蕴就灭了。

‘‘Saññaṃ nābhinandati…pe… saṅkhāre nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa saṅkhāre anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā saṅkhāresu nandī sā nirujjhati. Tassa nandīnirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
已对照

“他不欢喜识、不称说、不耽著而住。他于识不欢喜、不称说、不耽著而住时,凡于识中的欢喜便灭去。由他的欢喜之灭而有取之灭……乃至……这样,这整个苦蕴就灭了。

‘‘Viññāṇaṃ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa viññāṇaṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā viññāṇe nandī sā nirujjhati. Tassa nandīnirodhā upādānanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
缅 2.14已对照

“诸比丘,这是色的灭没,这是受的灭没,这是想的灭没,这是诸行的灭没,这是识的灭没。”第五[经]。

‘‘Ayaṃ, bhikkhave, rūpassa atthaṅgamo, ayaṃ vedanāya atthaṅgamo, ayaṃ saññāya atthaṅgamo, ayaṃ saṅkhārānaṃ atthaṅgamo, ayaṃ viññāṇassa atthaṅgamo’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、静坐经

6. Paṭisallāṇasuttaṃ
6已对照

六、因缘在舍卫城。“诸比丘,你们要致力于静坐(paṭisallāṇa);诸比丘,静坐的比丘如实了知。他如实了知什么呢?[他如实了知]色的集起与灭没、受的集起与灭没、想的集起与灭没、诸行的集起与灭没、识的集起与灭没。”……乃至……(应如第一经[即《定经》]那样详说。)第六[经]。

6. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Paṭisallāṇe, bhikkhave, yogamāpajjatha. Paṭisallīṇo, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti. Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti? Rūpassa samudayañca atthaṅgamañca, vedanāya samudayañca atthaṅgamañca, saññāya samudayañca atthaṅgamañca, saṅkhārānaṃ samudayañca atthaṅgamañca, viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca’’…pe… (yathā paṭhamasutte tathā vitthāretabbo.) Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、执取战栗经

7. Upādāparitassanāsuttaṃ
7PTS 3.16已对照

七、因缘在舍卫城。“诸比丘,我要为你们说执取而战栗与不执取而不战栗。你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

7. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Upādāparitassanañca vo, bhikkhave, desessāmi anupādāaparitassanañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti, kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,怎样是执取而战栗呢?诸比丘,在此,无闻凡夫不见诸圣者,不善巧于圣者之法,未受圣者之法调教;不见诸善士,不善巧于善士之法,未受善士之法调教——他随观色为自我,或[随观]自我为有色,或[随观]色在自我中,或[随观]自我在色中。他的那色变易、变化。由于色的变易、变化,他的识随转于色的变易。由随转于色的变易而生的战栗与诸法的生起,遍尽他的心而住立。由于心被遍尽,他便有惊骇、有恼害、有顾恋,并因执取而战栗。

‘‘Kathañca, bhikkhave, upādāparitassanā hoti? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa rūpavipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.
已对照

“他随观受为自我,或[随观]自我为有受,或[随观]受在自我中,或[随观]自我在受中。他的那受变易、变化。由于受的变易、变化,他的识随转于受的变易。由随转于受的变易而生的战栗与诸法的生起,遍尽他的心而住立。由于心被遍尽,他便有惊骇、有恼害、有顾恋,并因执取而战栗。

‘‘Vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ; attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ. Tassa sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā vedanāvipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa vedanāvipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.
缅 2.15已对照

“他随观想为自我……乃至……他随观诸行为自我,或[随观]自我为有诸行,或[随观]诸行在自我中,或[随观]自我在诸行中。他的那些诸行变易、变化。由于诸行的变易、变化,他的识随转于诸行的变易。由随转于诸行的变易而生的战栗与诸法的生起,遍尽他的心而住立。由于心被遍尽,他便有惊骇、有恼害、有顾恋,并因执取而战栗。

‘‘Saññaṃ attato samanupassati…pe… saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṃ. Tassa te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā saṅkhāravipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa saṅkhāravipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.
PTS 3.17已对照

“他随观识为自我,或[随观]自我为有识,或[随观]识在自我中,或[随观]自我在识中。他的那识变易、变化。由于识的变易、变化,他的识随转于识的变易。由随转于识的变易而生的战栗与诸法的生起,遍尽他的心而住立。由于心被遍尽,他便有惊骇、有恼害、有顾恋,并因执取而战栗。诸比丘,这样是执取而战栗。

‘‘Viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati. Evaṃ kho, bhikkhave, upādāparitassanā hoti.
已对照

“诸比丘,怎样是不执取而不战栗呢?诸比丘,在此,有闻的圣弟子见诸圣者,善巧于圣者之法,善受圣者之法调教;见诸善士,善巧于善士之法,善受善士之法调教——他不随观色为自我,不[随观]自我为有色,不[随观]色在自我中,不[随观]自我在色中。他的那色变易、变化。由于色的变易、变化,他的识不随转于色的变易。由随转于色的变易而生的战栗与诸法的生起,不遍尽他的心而住立。由于心不被遍尽,他既无惊骇,也无恼害,也无顾恋,并因不执取而不战栗。

‘‘Kathañca, bhikkhave, anupādāaparitassanā hoti? Idha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto, sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ; na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā na rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na rūpavipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā [na ceva uttāsavā (pī. ka.)] hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.
缅 2.16已对照

“他不随观受为自我,不[随观]自我为有受,不[随观]受在自我中,不[随观]自我在受中。他的那受变易、变化。由于受的变易、变化,他的识不随转于受的变易。由随转于受的变易而生的战栗与诸法的生起,不遍尽他的心而住立。由于心不被遍尽,他既无惊骇,也无恼害,也无顾恋,并因不执取而不战栗。

‘‘Na vedanaṃ attato samanupassati, na vedanāvantaṃ vā attānaṃ; na attani vā vedanaṃ, na vedanāya vā attānaṃ. Tassa sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā na vedanāvipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na vedanāvipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.
PTS 3.18已对照

“他不[随观]想……乃至……他不随观诸行为自我,不[随观]自我为有诸行,不[随观]诸行在自我中,不[随观]自我在诸行中。他的那些诸行变易、变化。由于诸行的变易、变化,他的识不随转于诸行的变易。由随转于诸行的变易而生的战栗与诸法的生起,不遍尽他的心而住立。由于心不被遍尽,他既无惊骇,也无恼害,也无顾恋,并因不执取而不战栗。

‘‘Na saññaṃ…pe… na saṅkhāre attato samanupassati, na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; na attani vā saṅkhāre, na saṅkhāresu vā attānaṃ. Tassa te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā na saṅkhāravipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na saṅkhāravipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.
已对照

“他不随观识为自我,不[随观]自我为有识……乃至……他的那识变易、变化。由于识的变易、变化,他的识不随转于识的变易。由随转于识的变易而生的战栗与诸法的生起,不遍尽他的心而住立。由于心不被遍尽,他既无惊骇,也无恼害,也无顾恋,并因不执取而不战栗。诸比丘,这样是不执取而不战栗。”第七[经]。

‘‘Na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ…pe… tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā na viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na viññāṇavipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati. Evaṃ kho, bhikkhave, anupādā aparitassanaṃ hotī’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、第二执取战栗经

8. Dutiyaupādāparitassanāsuttaṃ
8已对照

八、因缘在舍卫城。“诸比丘,我要为你们说执取而战栗与不执取而不战栗。你们要谛听……乃至……诸比丘,怎样是执取而战栗呢?诸比丘,在此,无闻凡夫随观色为‘这是我的、这是我、这是我的自我’。他的那色变易、变化。由于色的变易、变化,他生起愁、悲、苦、忧、恼。受为‘这是我的’……乃至……想为‘这是我的’……诸行为‘这是我的’……他随观识为‘这是我的、这是我、这是我的自我’。他的那识变易、变化。由于识的变易、变化,他生起愁、悲、苦、忧、恼。诸比丘,这样是执取而战栗。

8. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Upādāparitassanañca vo, bhikkhave, desessāmi anupādāaparitassanañca. Taṃ suṇātha…pe… kathañca, bhikkhave, upādāparitassanā hoti? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano rūpaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassati. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanaṃ etaṃ mama…pe… saññaṃ etaṃ mama… saṅkhāre etaṃ mama… viññāṇaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassati. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṃ kho, bhikkhave, upādāparitassanā hoti.
PTS 3.19缅 2.17已对照

“诸比丘,怎样是不执取而不战栗呢?诸比丘,在此,有闻的圣弟子随观色为‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’。他的那色变易、变化。由于色的变易、变化,他不生起愁、悲、苦、忧、恼。受为‘这不是我的’……想为‘这不是我的’……诸行为‘这不是我的’……他随观识为‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’。他的那识变易、变化。由于识的变易、变化,他不生起愁、悲、苦、忧、恼。诸比丘,这样是不执取而不战栗。”第八[经]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, anupādāaparitassanā hoti? Idha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanaṃ netaṃ mama… saññaṃ netaṃ mama… saṅkhāre netaṃ mama… viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṃ kho, bhikkhave, anupādāaparitassanā hotī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、三时无常经

9. Kālattayaaniccasuttaṃ
9已对照

九、因缘在舍卫城。“诸比丘,色是无常的,[无论]过去、未来的;何况现在的!诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子于过去的色无所顾恋;不欢喜未来的色;为现在的色的厌离、离贪、灭而行道。受是无常的……乃至……想是无常的……诸行是无常的,[无论]过去、未来的;何况现在的!诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子于过去的诸行无所顾恋;不欢喜未来的诸行;为现在的诸行的厌离、离贪、灭而行道。识是无常的,[无论]过去、未来的;何况现在的!诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子于过去的识无所顾恋;不欢喜未来的识;为现在的识的厌离、离贪、灭而行道。”第九[经]。

9. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ rūpasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati; paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Vedanā aniccā…pe… saññā aniccā… saṅkhārā aniccā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannānaṃ! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītesu saṅkhāresu anapekkho hoti; anāgate saṅkhāre nābhinandati; paccuppannānaṃ saṅkhārānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Viññāṇaṃ aniccaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ viññāṇasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ viññāṇaṃ nābhinandati; paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、三时苦经

10. Kālattayadukkhasuttaṃ
10PTS 3.20已对照

十、因缘在舍卫城。“诸比丘,色是苦的,[无论]过去、未来的;何况现在的!诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子于过去的色无所顾恋;不欢喜未来的色;为现在的色的厌离、离贪、灭而行道。受是苦的……想是苦的……诸行是苦的……识是苦的,[无论]过去、未来的;何况现在的!诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子于过去的识无所顾恋;不欢喜未来的识;为现在的识的厌离、离贪、灭而行道。”第十[经]。

10. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ rūpasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati; paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Vedanā dukkhā… saññā dukkhā… saṅkhārā dukkhā… viññāṇaṃ dukkhaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ viññāṇasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ viññāṇaṃ nābhinandati; paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Dasamaṃ.
已对照

十一、三时无我经

11. Kālattayaanattasuttaṃ
11缅 2.18已对照

十一、因缘在舍卫城。“诸比丘,色是无我,[无论]过去、未来的;何况现在的!诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子于过去的色无所顾恋;不欢喜未来的色;为现在的色的厌离、离贪、灭而行道。受是无我……想是无我……诸行是无我……识是无我,[无论]过去、未来的;何况现在的!诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子于过去的识无所顾恋;不欢喜未来的识;为现在的识的厌离、离贪、灭而行道。”第十一[经]。

11. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, anattā atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ rūpasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati; paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Vedanā anattā… saññā anattā… saṅkhārā anattā… viññāṇaṃ anattā atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ viññāṇasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ viññāṇaṃ nābhinandati; paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Ekādasamaṃ.
已对照

那拘罗父品第一。

Nakulapituvaggo paṭhamo.
PTS 3.21已对照

其摄颂——

那拘罗父、天湖,以及两篇诃梨提迦尼;

定与静坐,执取战栗二经;

过去、未来、现在,此品即由此而称说。

Tassuddānaṃ –
Nakulapitā devadahā, dvepi hāliddikāni ca;
Samādhipaṭisallāṇā, upādāparitassanā duve;
Atītānāgatapaccuppannā, vaggo tena pavuccati.