快乐巴利palinanda.cc

中部第56经 · 优波离经 Upālisuttaṃ

本经目录六、优波离经

56PTS 1.372缅 2.36已对照

六、优波离经

五十六、如是我闻——一时,世尊住在那烂陀(Nāḷandā)的波婆离迦芒果林(Pāvārikambavana)。那时,尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)与一大群尼乾陀会众一同居住在那烂陀。那时,长苦行尼乾陀(Dīghatapassī nigaṇṭha)在那烂陀乞食之后,饭后从乞食处回来,来到波婆离迦芒果林、世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,站在一旁。世尊对站在一旁的长苦行尼乾陀这样说:“苦行[者],有座位,你若愿意,就坐吧。”这样说时,长苦行尼乾陀取了一个低座,坐在一旁。世尊对坐在一旁的长苦行尼乾陀这样说:“苦行[者],那么尼乾陀·若提子就恶业之造作、恶业之转起施设多少种业呢?”

“乔达摩贤友,施设‘业、业’不是尼乾陀·若提子的惯例;乔达摩贤友,施设‘罚、罚’才是尼乾陀·若提子的惯例。”

“苦行[者],那么尼乾陀·若提子就恶业之造作、恶业之转起施设多少种罚呢?”

“乔达摩贤友,尼乾陀·若提子就恶业之造作、恶业之转起施设三种罚,即:身罚(kāyadaṇḍa)、语罚(vacīdaṇḍa)、意罚(manodaṇḍa)。”

“苦行[者],那么身罚是一回事,语罚是另一回事,意罚又是另一回事吗?”

“乔达摩贤友,身罚是一回事,语罚是另一回事,意罚又是另一回事。”

“苦行[者],那么在这样区分、这样区别的这三种罚之中,尼乾陀·若提子就恶业之造作、恶业之转起施设哪一种罚是更大罪的——是身罚,还是语罚,还是意罚呢?”

“乔达摩贤友,在这样区分、这样区别的这三种罚之中,尼乾陀·若提子就恶业之造作、恶业之转起施设身罚是更大罪的,语罚不是那样,意罚不是那样。”

“苦行[者],你是说‘身罚’吗?”

“乔达摩贤友,我是说‘身罚’。”

“苦行[者],你是说‘身罚’吗?”

“乔达摩贤友,我是说‘身罚’。”

“苦行[者],你是说‘身罚’吗?”

“乔达摩贤友,我是说‘身罚’。”

如是,世尊在这论事上令长苦行尼乾陀直到第三次都确立[其说]。

56. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto [nāthaputto (sī.), nātaputto (pī.)] nāḷandāyaṃ paṭivasati mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ. Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho nāḷandāyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena pāvārikambavanaṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘saṃvijjanti kho, tapassi [dīghatapassi (syā. kaṃ. ka.)], āsanāni; sace ākaṅkhasi nisīdā’’ti. Evaṃ vutte, dīghatapassī nigaṇṭho aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kati pana, tapassi, nigaṇṭho nāṭaputto kammāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā’’ti?
‘‘Na kho, āvuso gotama, āciṇṇaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa ‘kammaṃ, kamma’nti paññapetuṃ; ‘daṇḍaṃ, daṇḍa’nti kho, āvuso gotama, āciṇṇaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paññapetu’’nti.
‘‘Kati pana, tapassi, nigaṇṭho nāṭaputto daṇḍāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā’’ti?
‘‘Tīṇi kho, āvuso gotama, nigaṇṭho nāṭaputto daṇḍāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyāti, seyyathidaṃ – kāyadaṇḍaṃ, vacīdaṇḍaṃ, manodaṇḍa’’nti.
‘‘Kiṃ pana, tapassi, aññadeva kāyadaṇḍaṃ, aññaṃ vacīdaṇḍaṃ, aññaṃ manodaṇḍa’’nti?
‘‘Aññadeva, āvuso gotama, kāyadaṇḍaṃ, aññaṃ vacīdaṇḍaṃ, aññaṃ manodaṇḍa’’nti.
‘‘Imesaṃ pana, tapassi, tiṇṇaṃ daṇḍānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ katamaṃ daṇḍaṃ nigaṇṭho nāṭaputto mahāsāvajjataraṃ paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, yadi vā kāyadaṇḍaṃ, yadi vā vacīdaṇḍaṃ, yadi vā manodaṇḍa’’nti?
‘‘Imesaṃ kho, āvuso gotama, tiṇṇaṃ daṇḍānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ kāyadaṇḍaṃ nigaṇṭho nāṭaputto mahāsāvajjataraṃ paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍaṃ, no tathā manodaṇḍa’’nti.
‘‘Kāyadaṇḍanti, tapassi, vadesi’’?
‘‘Kāyadaṇḍanti, āvuso gotama, vadāmi’’.
‘‘Kāyadaṇḍanti, tapassi, vadesi’’?
‘‘Kāyadaṇḍanti, āvuso gotama, vadāmi’’.
‘‘Kāyadaṇḍanti, tapassi, vadesi’’?
‘‘Kāyadaṇḍanti, āvuso gotama, vadāmī’’ti.
Itiha bhagavā dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ imasmiṃ kathāvatthusmiṃ yāvatatiyakaṃ patiṭṭhāpesi.
57PTS 1.373已对照

五十七、这样说时,长苦行尼乾陀对世尊这样说:“乔达摩贤友,那么你就恶业之造作、恶业之转起施设多少种罚呢?”

57. Evaṃ vutte, dīghatapassī nigaṇṭho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tvaṃ panāvuso gotama, kati daṇḍāni paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā’’ti?
已对照

“苦行[者],施设‘罚、罚’不是如来的惯例;苦行[者],施设‘业、业’才是如来的惯例。”

‘‘Na kho, tapassi, āciṇṇaṃ tathāgatassa ‘daṇḍaṃ, daṇḍa’nti paññapetuṃ; ‘kammaṃ, kamma’nti kho, tapassi, āciṇṇaṃ tathāgatassa paññapetu’’nti?
已对照

“乔达摩贤友,那么你就恶业之造作、恶业之转起施设多少种业呢?”

‘‘Tvaṃ panāvuso gotama, kati kammāni paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā’’ti?
已对照

“苦行[者],我就恶业之造作、恶业之转起施设三种业,即:身业、语业、意业。”

‘‘Tīṇi kho ahaṃ, tapassi, kammāni paññapemi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, seyyathidaṃ – kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokamma’’nti.
已对照

“乔达摩贤友,那么身业是一回事,语业是另一回事,意业又是另一回事吗?”

‘‘Kiṃ panāvuso gotama, aññadeva kāyakammaṃ, aññaṃ vacīkammaṃ, aññaṃ manokamma’’nti?
已对照

“苦行[者],身业是一回事,语业是另一回事,意业又是另一回事。”

‘‘Aññadeva, tapassi, kāyakammaṃ, aññaṃ vacīkammaṃ, aññaṃ manokamma’’nti.
已对照

“乔达摩贤友,那么在这样区分、这样区别的这三种业之中,你就恶业之造作、恶业之转起施设哪一种业是更大罪的——是身业,还是语业,还是意业呢?”

‘‘Imesaṃ panāvuso gotama, tiṇṇaṃ kammānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ katamaṃ kammaṃ mahāsāvajjataraṃ paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, yadi vā kāyakammaṃ, yadi vā vacīkammaṃ, yadi vā manokamma’’nti?
已对照

“苦行[者],在这样区分、这样区别的这三种业之中,我就恶业之造作、恶业之转起施设意业是更大罪的,身业不是那样,语业不是那样。”

‘‘Imesaṃ kho ahaṃ, tapassi, tiṇṇaṃ kammānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ manokammaṃ mahāsāvajjataraṃ paññapemi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā kāyakammaṃ, no tathā vacīkamma’’nti.
已对照

“乔达摩贤友,你是说‘意业’吗?”

‘‘Manokammanti, āvuso gotama, vadesi’’?
已对照

“苦行[者],我是说‘意业’。”

‘‘Manokammanti, tapassi, vadāmi’’.
已对照

“乔达摩贤友,你是说‘意业’吗?”

‘‘Manokammanti, āvuso gotama, vadesi’’?
已对照

“苦行[者],我是说‘意业’。”

‘‘Manokammanti, tapassi, vadāmi’’.
已对照

“乔达摩贤友,你是说‘意业’吗?”

‘‘Manokammanti, āvuso gotama, vadesi’’?
已对照

“苦行[者],我是说‘意业’。”

‘‘Manokammanti, tapassi, vadāmī’’ti.
已对照

如是,长苦行尼乾陀在这论事上令世尊直到第三次都确立[其说]之后,从座而起,来到尼乾陀·若提子之处。

Itiha dīghatapassī nigaṇṭho bhagavantaṃ imasmiṃ kathāvatthusmiṃ yāvatatiyakaṃ patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami.
58PTS 1.374缅 2.37已对照

五十八、那时,尼乾陀·若提子与一大群在家会众一同坐着——[那是]婆罗楼罗村人(bālakinī)的会众,以优波离为首。尼乾陀·若提子远远看见长苦行尼乾陀走来;看见之后,对长苦行尼乾陀这样说:“喂,苦行[者],你在这大白天从哪里来呢?”“尊者,我正是从这里、从沙门乔达摩那里来的。”“苦行[者],那么你与沙门乔达摩有过什么交谈吗?”“尊者,我与沙门乔达摩有过一些交谈。”“苦行[者],那么你与沙门乔达摩有过怎样的交谈呢?”于是,长苦行尼乾陀把他与世尊之间所有的交谈,全都告诉了尼乾陀·若提子。这样说时,尼乾陀·若提子对长苦行尼乾陀这样说:“善哉,善哉,苦行[者]!长苦行尼乾陀正如一位多闻的、正确了知导师教法的弟子[所应作的]那样,回答了沙门乔达摩。与这样粗大的身罚相比,卑劣的意罚又算得什么呢!反倒是身罚,就恶业之造作、恶业之转起而言,才是更大罪的,语罚不是那样,意罚不是那样。”

58. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā gihiparisāya saddhiṃ nisinno hoti bālakiniyā parisāya upālipamukhāya. Addasā kho nigaṇṭho nāṭaputto dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ dūratova āgacchantaṃ; disvāna dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, tapassi, āgacchasi divā divassā’’ti? ‘‘Ito hi kho ahaṃ, bhante, āgacchāmi samaṇassa gotamassa santikā’’ti. ‘‘Ahu pana te, tapassi, samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? ‘‘Ahu kho me, bhante, samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana te, tapassi, ahu samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa ārocesi. Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca – ‘‘sādhu sādhu, tapassi! Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evameva dīghatapassinā nigaṇṭhena samaṇassa gotamassa byākataṃ. Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya! Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti.
59PTS 1.375缅 2.38已对照

五十九、这样说时,优波离居士(Upāli gahapati)对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,长苦行[尼乾陀]善哉,善哉!尊贵的苦行[者]正如一位多闻的、正确了知导师教法的弟子[所应作的]那样,回答了沙门乔达摩。与这样粗大的身罚相比,卑劣的意罚又算得什么呢!反倒是身罚,就恶业之造作、恶业之转起而言,才是更大罪的,语罚不是那样,意罚不是那样。尊者,那么我要去,就这论事论破沙门乔达摩之论。如果沙门乔达摩对我那样确立[其说],正如尊贵的苦行[者]令[他]确立的那样,那么,犹如强力之人抓住长毛绵羊的毛而拖曳、推曳、来回拖曳一般,我也要这样在论议中把沙门乔达摩拖曳、推曳、来回拖曳。犹如强力的酿酒工人把一张大的酿酒粉席投入深水池中,抓住[它的]角而拖曳、推曳、来回拖曳一般,我也要这样在论议中把沙门乔达摩拖曳、推曳、来回拖曳。犹如强力的嗜酒者抓住滤酒袋的[两]角而下抖、上抖、拍打一般,我也要这样在论议中把沙门乔达摩下抖、上抖、拍打。犹如六十岁的巨象潜入深莲池中,玩一种名为‘洗麻’的游戏一般,我也要这样在沙门乔达摩身上玩我所想的这种‘洗麻’之戏。尊者,那么我要去,就这论事论破沙门乔达摩之论。”“居士,你去,就这论事论破沙门乔达摩之论。居士,因为或者由我来论破沙门乔达摩之论,或者由长苦行尼乾陀,或者由你。”

59. Evaṃ vutte, upāli gahapati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘sādhu sādhu, bhante dīghatapassī [tapassī (sī. pī.)]! Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evamevaṃ bhadantena tapassinā samaṇassa gotamassa byākataṃ. Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya! Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo. Handa cāhaṃ, bhante, gacchāmi samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropessāmi. Sace me samaṇo gotamo tathā patiṭṭhahissati yathā bhadantena tapassinā patiṭṭhāpitaṃ; seyyathāpi nāma balavā puriso dīghalomikaṃ eḷakaṃ lomesu gahetvā ākaḍḍheyya parikaḍḍheyya samparikaḍḍheyya, evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ ākaḍḍhissāmi parikaḍḍhissāmi samparikaḍḍhissāmi. Seyyathāpi nāma balavā soṇḍikākammakāro mahantaṃ soṇḍikākilañjaṃ gambhīre udakarahade pakkhipitvā kaṇṇe gahetvā ākaḍḍheyya parikaḍḍheyya samparikaḍḍheyya, evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ ākaḍḍhissāmi parikaḍḍhissāmi samparikaḍḍhissāmi. Seyyathāpi nāma balavā soṇḍikādhutto vālaṃ [thālaṃ (ka.)] kaṇṇe gahetvā odhuneyya niddhuneyya nipphoṭeyya [nicchādeyya (sī. pī. ka.), niccoṭeyya (ka.), nippoṭheyya (syā. kaṃ.)], evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ odhunissāmi niddhunissāmi nipphoṭessāmi. Seyyathāpi nāma kuñjaro saṭṭhihāyano gambhīraṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā sāṇadhovikaṃ nāma kīḷitajātaṃ kīḷati, evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ sāṇadhovikaṃ maññe kīḷitajātaṃ kīḷissāmi. Handa cāhaṃ, bhante, gacchāmi samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropessāmī’’ti. ‘‘Gaccha tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi. Ahaṃ vā hi, gahapati, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ, dīghatapassī vā nigaṇṭho, tvaṃ vā’’ti.
60PTS 1.376缅 2.39已对照

六十、这样说时,长苦行尼乾陀对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,优波离居士要去论破沙门乔达摩之论,这不合我意。尊者,因为沙门乔达摩是幻术者,知道诱转的幻术,以它诱转其他外道的弟子。”“苦行[者],这是无处、无机会的:优波离居士会成为沙门乔达摩的弟子。而这是有处、有机会的:沙门乔达摩会成为优波离居士的弟子。居士,你去,就这论事论破沙门乔达摩之论。居士,因为或者由我来论破沙门乔达摩之论,或者由长苦行尼乾陀,或者由你。”第二次,长苦行……乃至……第三次,长苦行尼乾陀对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,优波离居士要去论破沙门乔达摩之论,这不合我意。尊者,因为沙门乔达摩是幻术者,知道诱转的幻术,以它诱转其他外道的弟子。”“苦行[者],这是无处、无机会的:优波离居士会成为沙门乔达摩的弟子。而这是有处、有机会的:沙门乔达摩会成为优波离居士的弟子。居士,你去,就这论事论破沙门乔达摩之论。居士,因为或者由我来论破沙门乔达摩之论,或者由长苦行尼乾陀,或者由你。”“是的,尊者。”优波离居士应诺尼乾陀·若提子之后,从座而起,礼敬尼乾陀·若提子,右绕之后,来到波婆离迦芒果林、世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的优波离居士对世尊这样说:“尊者,长苦行尼乾陀曾来过这里吗?”

60. Evaṃ vutte, dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘na kho metaṃ, bhante, ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyya. Samaṇo hi, bhante, gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, tapassi, anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya. Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyya. Gaccha, tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi. Ahaṃ vā hi, gahapati, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ, dīghatapassī vā nigaṇṭho, tvaṃ vā’’ti. Dutiyampi kho dīghatapassī…pe… tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘na kho metaṃ, bhante, ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyya. Samaṇo hi, bhante, gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, tapassi, anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya. Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyya. Gaccha tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi. Ahaṃ vā hi, gahapati, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ, dīghatapassī vā nigaṇṭho, tvaṃ vā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho upāli gahapati nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena pāvārikambavanaṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho upāli gahapati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘āgamā nu khvidha, bhante, dīghatapassī nigaṇṭho’’ti?
已对照

“居士,长苦行尼乾陀曾来过这里。”

‘‘Āgamā khvidha, gahapati, dīghatapassī nigaṇṭho’’ti.
已对照

“尊者,那么你与长苦行尼乾陀有过什么交谈吗?”

‘‘Ahu kho pana te, bhante, dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti?
已对照

“居士,我与长苦行尼乾陀有过一些交谈。”

‘‘Ahu kho me, gahapati, dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti.
已对照

“尊者,那么你与长苦行尼乾陀有过怎样的交谈呢?”

‘‘Yathā kathaṃ pana te, bhante, ahu dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti?
已对照

于是,世尊把他与长苦行尼乾陀之间所有的交谈,全都告诉了优波离居士。

Atha kho bhagavā yāvatako ahosi dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ upālissa gahapatissa ārocesi.
61已对照

六十一、这样说时,优波离居士对世尊这样说:“尊者,苦行[尼乾陀]善哉,善哉!长苦行尼乾陀正如一位多闻的、正确了知导师教法的弟子[所应作的]那样,回答了世尊。与这样粗大的身罚相比,卑劣的意罚又算得什么呢?反倒是身罚,就恶业之造作、恶业之转起而言,才是更大罪的,语罚不是那样,意罚不是那样。”“居士,如果你立足于真实而论说,我们在这件事上就可以有一番交谈。”“尊者,我会立足于真实而论说,让我们在这件事上有一番交谈吧。”

61. Evaṃ vutte, upāli gahapati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu sādhu, bhante tapassī! Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evamevaṃ dīghatapassinā nigaṇṭhena bhagavato byākataṃ. Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya? Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti. ‘‘Sace kho tvaṃ, gahapati, sacce patiṭṭhāya manteyyāsi siyā no ettha kathāsallāpo’’ti. ‘‘Sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi; hotu no ettha kathāsallāpo’’ti.
62缅 2.40已对照

六十二、“居士,你认为怎样?假如在此有一位尼乾陀生病、痛苦、重病缠身,已拒绝冷水、受用热水。他得不到冷水而会命终。居士,尼乾陀·若提子施设此人投生于何处呢?”

“尊者,有名为意著天(manosattā devā)的天神,他投生在那里。”

“这是什么缘故呢?”

“尊者,因为此人是系缚于意而命终的。”

“居士,作意吧;居士,作意之后再回答。你[所说的]前后连不上——后语[连不上]前语,前语[也连不上]后语。居士,然而你曾说过这样的话:‘尊者,我会立足于真实而论说,让我们在这件事上有一番交谈吧。’”“尊者,虽然世尊这样说,然而身罚,就恶业之造作、恶业之转起而言,才是更大罪的,语罚不是那样,意罚不是那样。”

62. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno sītodakapaṭikkhitto uṇhodakapaṭisevī. So sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyya. Imassa pana, gahapati, nigaṇṭho nāṭaputto katthūpapattiṃ paññapetī’’ti?
‘‘Atthi, bhante, manosattā nāma devā tattha so upapajjati’’.
‘‘Taṃ kissa hetu’’?
‘‘Asu hi, bhante, manopaṭibaddho kālaṅkarotī’’ti.
‘‘Manasi karohi, gahapati [gahapati gahapati manasi karohi (sī. syā. kaṃ.), gahapati manasi karohi (ka.), gahapati gahapati (pī.)], manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ, pacchimena vā purimaṃ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā – ‘sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi, hotu no ettha kathāsallāpo’’’ti. ‘‘Kiñcāpi, bhante, bhagavā evamāha, atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti.
63PTS 1.377已对照

六十三、“居士,你认为怎样?假如在此尼乾陀·若提子是为四禁戒律仪所防护者(cātuyāmasaṃvarasaṃvuta),受一切水的禁制,致力于一切禁制,以一切禁制抖落[恶],为一切禁制所遍及。他在前进、后退时,致使许多小生物遭到杀害。居士,尼乾陀·若提子施设此人有怎样的异熟呢?”

63. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, idhassa nigaṇṭho nāṭaputto cātuyāmasaṃvarasaṃvuto sabbavārivārito sabbavāriyutto sabbavāridhuto sabbavāriphuṭo. So abhikkamanto paṭikkamanto bahū khuddake pāṇe saṅghātaṃ āpādeti. Imassa pana, gahapati, nigaṇṭho nāṭaputto kaṃ vipākaṃ paññapetī’’ti?
已对照

“尊者,尼乾陀·若提子施设非故意的[行为]不是大罪的。”

‘‘Asañcetanikaṃ, bhante, nigaṇṭho nāṭaputto no mahāsāvajjaṃ paññapetī’’ti.
已对照

“居士,那么如果他起了思呢?”

‘‘Sace pana, gahapati, cetetī’’ti?
已对照

“尊者,那就是大罪的。”

‘‘Mahāsāvajjaṃ, bhante, hotī’’ti.
已对照

“居士,那么尼乾陀·若提子把思施设在哪里呢?”

‘‘Cetanaṃ pana, gahapati, nigaṇṭho nāṭaputto kismiṃ paññapetī’’ti?
已对照

“尊者,在意罚之中。”

‘‘Manodaṇḍasmiṃ, bhante’’ti.
已对照

“居士,作意吧;居士,作意之后再回答。你[所说的]前后连不上——后语[连不上]前语,前语[也连不上]后语。居士,然而你曾说过这样的话:‘尊者,我会立足于真实而论说,让我们在这件事上有一番交谈吧。’”“尊者,虽然世尊这样说,然而身罚,就恶业之造作、恶业之转起而言,才是更大罪的,语罚不是那样,意罚不是那样。”

‘‘Manasi karohi, gahapati, manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ, pacchimena vā purimaṃ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā – ‘sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi; hotu no ettha kathāsallāpo’’’ti. ‘‘Kiñcāpi, bhante, bhagavā evamāha, atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti.
64已对照

六十四、“居士,你认为怎样?这那烂陀既富庶又繁荣,人口众多、人烟稠密吗?”

64. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, ayaṃ nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā’’ti?
已对照

“是的,尊者,这那烂陀既富庶又繁荣,人口众多、人烟稠密。”

‘‘Evaṃ, bhante, ayaṃ nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā’’ti.
缅 2.41已对照

“居士,你认为怎样?假如在此有一个人举着刀前来。他这样说:‘我要在一刹那、一须臾之间,把这那烂陀所有的生物做成一团肉、一堆肉。’居士,你认为怎样?那人能在一刹那、一须臾之间,把这那烂陀所有的生物做成一团肉、一堆肉吗?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, idha puriso āgaccheyya ukkhittāsiko. So evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ karissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, pahoti nu kho so puriso yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kātu’’nti?
已对照

“尊者,就连十个人,尊者,就连二十个人,尊者,就连三十个人,尊者,就连四十个人,尊者,就连五十个人,也不能在一刹那、一须臾之间,把这那烂陀所有的生物做成一团肉、一堆肉。一个卑劣的人又算得什么呢!”

‘‘Dasapi, bhante, purisā, vīsampi, bhante, purisā, tiṃsampi, bhante, purisā, cattārīsampi, bhante, purisā, paññāsampi, bhante, purisā nappahonti yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kātuṃ. Kiñhi sobhati eko chavo puriso’’ti!
PTS 1.378已对照

“居士,你认为怎样?假如在此有一位有神通、已得心自在的沙门或婆罗门前来。他这样说:‘我要以一次意的瞋恚,把这那烂陀化为灰烬。’居士,你认为怎样?那位有神通、已得心自在的沙门或婆罗门,能以一次意的瞋恚,把这那烂陀化为灰烬吗?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, idha āgaccheyya samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto. So evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ imaṃ nāḷandaṃ ekena manopadosena bhasmaṃ karissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, pahoti nu kho so samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto imaṃ nāḷandaṃ ekena manopadosena bhasmaṃ kātu’’nti?
已对照

“尊者,就连十座那烂陀、二十座那烂陀、三十座那烂陀、四十座那烂陀、五十座那烂陀,那位有神通、已得心自在的沙门或婆罗门也能以一次意的瞋恚化为灰烬。一座卑劣的那烂陀又算得什么呢!”

‘‘Dasapi, bhante, nāḷandā, vīsampi nāḷandā, tiṃsampi nāḷandā, cattārīsampi nāḷandā, paññāsampi nāḷandā pahoti so samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto ekena manopadosena bhasmaṃ kātuṃ. Kiñhi sobhati ekā chavā nāḷandā’’ti!
已对照

“居士,作意吧;居士,作意之后再回答。你[所说的]前后连不上——后语[连不上]前语,前语[也连不上]后语。居士,然而你曾说过这样的话:‘尊者,我会立足于真实而论说,让我们在这件事上有一番交谈吧。’”

‘‘Manasi karohi, gahapati, manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ, pacchimena vā purimaṃ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā – ‘sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi; hotu no ettha kathāsallāpo’’’ti.
已对照

“尊者,虽然世尊这样说,然而身罚,就恶业之造作、恶业之转起而言,才是更大罪的,语罚不是那样,意罚不是那样。”

‘‘Kiñcāpi, bhante, bhagavā evamāha, atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti.
65已对照

六十五、“居士,你认为怎样?你听说过丹达基林、迦陵伽林、摩阇林、摩登伽林成为林野、化为林野吗?”

65. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, sutaṃ te daṇḍakīraññaṃ [daṇḍakāraññaṃ (sī. pī.)] kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ [mejjhāraññaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūta’’nti?
已对照

“是的,尊者,我听说过丹达基林、迦陵伽林、摩阇林、摩登伽林成为林野、化为林野。”

‘‘Evaṃ, bhante, sutaṃ me daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūta’’nti.
已对照

“居士,你认为怎样?你是怎样听说的——那丹达基林、迦陵伽林、摩阇林、摩登伽林是因什么而成为林野、化为林野的?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, kinti te sutaṃ kena taṃ daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūta’’nti?
已对照

“尊者,我听说过这[话]:那丹达基林、迦陵伽林、摩阇林、摩登伽林是因诸仙人的意的瞋恚而成为林野、化为林野的。”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante, isīnaṃ manopadosena taṃ daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūta’’nti.
已对照

“居士,作意吧;居士,作意之后再回答。你[所说的]前后连不上——后语[连不上]前语,前语[也连不上]后语。居士,然而你曾说过这样的话:‘尊者,我会立足于真实而论说,让我们在这件事上有一番交谈吧。’”

‘‘Manasi karohi, gahapati, manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ, pacchimena vā purimaṃ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā – ‘sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi; hotu no ettha kathāsallāpo’’’ti.
66PTS 1.379缅 2.42已对照

六十六、“尊者,我以最初的譬喻就已对世尊满意、欢喜了。然而,我是想听世尊这些种种的问题解答,所以才认为应当与世尊作对。奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,世尊以种种方式开显了法。尊者,我皈依世尊、法与比丘僧团。愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

66. ‘‘Purimenevāhaṃ, bhante, opammena bhagavato attamano abhiraddho. Api cāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo, evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissaṃ. Abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
67已对照

六十七、“居士,你应审思后行事(anuviccakāra)。审思后行事,对像你们这样有名望的人是好的。”“尊者,单凭这一点,我对世尊就更加满意、欢喜了——世尊对我这样说:‘居士,你应审思后行事。审思后行事,对像你们这样有名望的人是好的。’尊者,因为其他外道若得到我为弟子,他们会举着旗幡遍行整个那烂陀[宣告]:‘优波离居士已成为我们的弟子了。’然而世尊却对我这样说:‘居士,你应审思后行事。审思后行事,对像你们这样有名望的人是好的。’尊者,我第二次皈依世尊、法与比丘僧团。愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

67. ‘‘Anuviccakāraṃ kho, gahapati, karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti. ‘‘Imināpāhaṃ, bhante, bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho yaṃ maṃ bhagavā evamāha – ‘anuviccakāraṃ kho, gahapati, karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’ti. Mañhi, bhante, aññatitthiyā sāvakaṃ labhitvā kevalakappaṃ nāḷandaṃ paṭākaṃ parihareyyuṃ – ‘upāli amhākaṃ gahapati sāvakattaṃ upagato’ti. Atha ca pana maṃ bhagavā evamāha – ‘anuviccakāraṃ kho, gahapati, karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’ti. Esāhaṃ, bhante, dutiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
68已对照

六十八、“居士,你的家长久以来对尼乾陀们是如同井泉之家,因此,对来到的他们,你应当认为应给予团食。”“尊者,单凭这一点,我对世尊就更加满意、欢喜了——世尊对我这样说:‘居士,你的家长久以来对尼乾陀们是如同井泉之家,因此,对来到的他们,你应当认为应给予团食。’尊者,我听说过这[话]:‘沙门乔达摩这样说:只应施与我,不应施与他人;只应施与我的弟子,不应施与他人的弟子;唯有施与我的才有大果,施与他人的没有大果;唯有施与我的弟子的才有大果,施与他人的弟子的没有大果。’然而世尊却劝导我也对尼乾陀们布施。尊者,不过在这件事上,我们自会知道时宜。尊者,我第三次皈依世尊、法与比丘僧团。愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

68. ‘‘Dīgharattaṃ kho te, gahapati, nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī’’ti. ‘‘Imināpāhaṃ, bhante, bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho yaṃ maṃ bhagavā evamāha – ‘dīgharattaṃ kho te, gahapati, nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī’ti. Sutaṃ metaṃ, bhante, samaṇo gotamo evamāha – ‘mayhameva dānaṃ dātabbaṃ, nāññesaṃ dānaṃ dātabbaṃ; mayhameva sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ, nāññesaṃ sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ; mayhameva dinnaṃ mahapphalaṃ, nāññesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ; mayhameva sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ, nāññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphala’nti. Atha ca pana maṃ bhagavā nigaṇṭhesupi dāne samādapeti. Api ca, bhante, mayamettha kālaṃ jānissāma. Esāhaṃ, bhante, tatiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
69PTS 1.380缅 2.43已对照

六十九、于是,世尊为优波离居士说次第之论(anupubbikathā),即施论、戒论、生天论;开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。当世尊知道优波离居士已心堪能、心柔软、心离盖、心踊跃、心净信时,便开显诸佛自所称扬的说法:苦、集、灭、道。犹如清净、离诸黑点的布能完好地接受染色;正是如此,优波离居士就在那个座位上生起了远尘离垢的法眼:“凡任何集法,一切皆是灭法。”于是,优波离居士已见法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已离惑,获得无所畏,于导师的教法中不依他缘,对世尊这样说:“尊者,现在我们要告辞了,我们事务繁忙,有许多应做的事。”“居士,你如今认为是时候,[便请自便]。”

69. Atha kho bhagavā upālissa gahapatissa anupubbiṃ kathaṃ [ānupubbīkathaṃ (sī.), ānupubbikathaṃ (pī.), anupubbikathaṃ (syā. kaṃ. ka.)] kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ, kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ, nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi upāliṃ gahapatiṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ, samudayaṃ, nirodhaṃ, maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva upālissa gahapatissa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti. Atha kho upāli gahapati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘handa ca dāni mayaṃ, bhante, gacchāma, bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, gahapati, kālaṃ maññasī’’ti.
70已对照

七十、于是,优波离居士欢喜、随喜世尊之所说,从座而起,礼敬世尊,右绕之后,来到自己的住宅;到了之后,召唤守门人:“朋友守门人,从今日起,我为诸尼乾陀[男]与诸尼乾陀女关闭此门,此门对世尊的比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷不关闭。若有任何尼乾陀来,你要这样对他说:‘尊者,请止步,不要进来。从今日起,优波离居士已成为沙门乔达摩的弟子。此门对诸尼乾陀[男]与诸尼乾陀女已关闭,对世尊的比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷不关闭。尊者,如果你需要团食,就在这里站着,他们会就在这里给你送来。’”“是的,尊者。”守门人应诺优波离居士。

70. Atha kho upāli gahapati bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena sakaṃ nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dovārikaṃ āmantesi – ‘‘ajjatagge, samma dovārika, āvarāmi dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ, anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Sace koci nigaṇṭho āgacchati tamenaṃ tvaṃ evaṃ vadeyyāsi – ‘tiṭṭha, bhante, mā pāvisi. Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato. Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ, anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Sace te, bhante, piṇḍakena attho, ettheva tiṭṭha, ettheva te āharissantī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paccassosi.
71PTS 1.381缅 2.44已对照

七十一、长苦行尼乾陀听到了:“据说优波离居士已成为沙门乔达摩的弟子。”于是,长苦行尼乾陀来到尼乾陀·若提子之处;到了之后,对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,我听说过这[话]:据说优波离居士已成为沙门乔达摩的弟子。”“苦行[者],这是无处、无机会的:优波离居士会成为沙门乔达摩的弟子。而这是有处、有机会的:沙门乔达摩会成为优波离居士的弟子。”第二次,长苦行尼乾陀……乃至……第三次,长苦行尼乾陀对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,我听说过这[话]……乃至……沙门乔达摩会成为优波离居士的弟子。”“尊者,那么我去,以便知道优波离居士究竟是已成为沙门乔达摩的弟子,还是没有。”“苦行[者],你去,去知道优波离居士究竟是已成为沙门乔达摩的弟子,还是没有。”

71. Assosi kho dīghatapassī nigaṇṭho – ‘‘upāli kira gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato’’ti. Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, upāli kira gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, tapassi, anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya. Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. Dutiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho…pe… tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante …pe… upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. ‘‘Handāhaṃ, bhante, gacchāmi yāva jānāmi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no’’ti. ‘‘Gaccha tvaṃ, tapassi, jānāhi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no’’ti.
72PTS 1.382缅 2.45已对照

七十二、于是,长苦行尼乾陀来到优波离居士的住宅。守门人远远看见长苦行尼乾陀走来。看见之后,对长苦行尼乾陀这样说:“尊者,请止步,不要进来。从今日起,优波离居士已成为沙门乔达摩的弟子。此门对诸尼乾陀[男]与诸尼乾陀女已关闭,对世尊的比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷不关闭。尊者,如果你需要团食,就在这里站着,他们会就在这里给你送来。”他说了“贤友,我不需要团食”之后,就从那里转回,来到尼乾陀·若提子之处;到了之后,对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,这确实是真的:优波离居士已成为沙门乔达摩的弟子。尊者,我没能让你接受我这[话]:‘尊者,优波离居士要去论破沙门乔达摩之论,这不合我意。尊者,因为沙门乔达摩是幻术者,知道诱转的幻术,以它诱转其他外道的弟子。’尊者,你的优波离居士已被沙门乔达摩以诱转的幻术诱转了。”“苦行[者],这是无处、无机会的:优波离居士会成为沙门乔达摩的弟子。而这是有处、有机会的:沙门乔达摩会成为优波离居士的弟子。”第二次,长苦行尼乾陀对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,这确实是真的……乃至……沙门乔达摩会成为优波离居士的弟子。”第三次,长苦行尼乾陀对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,这确实是真的……乃至……沙门乔达摩会成为优波离居士的弟子。”“苦行[者],那么我去,以便我亲自知道优波离居士究竟是已成为沙门乔达摩的弟子,还是没有。”

72. Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yena upālissa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Addasā kho dovāriko dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭha, bhante, mā pāvisi. Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato. Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ, anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Sace te, bhante, piṇḍakena attho, ettheva tiṭṭha, ettheva te āharissantī’’ti. ‘‘Na me, āvuso, piṇḍakena attho’’ti vatvā tato paṭinivattitvā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃyeva kho, bhante, yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato. Etaṃ kho te ahaṃ, bhante, nālatthaṃ na kho me, bhante, ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyya. Samaṇo hi, bhante, gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetīti. Āvaṭṭo kho te, bhante, upāli gahapati samaṇena gotamena āvaṭṭaniyā māyāyā’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, tapassi, anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya. Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. Dutiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃyeva, bhante…pe… upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. Tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃyeva kho, bhante…pe… upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. ‘‘Handa cāhaṃ, tapassi, gacchāmi yāva cāhaṃ sāmaṃyeva jānāmi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no’’ti.
已对照

于是,尼乾陀·若提子与一大群尼乾陀会众一同来到优波离居士的住宅。守门人远远看见尼乾陀·若提子走来。看见之后,对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,请止步,不要进来。从今日起,优波离居士已成为沙门乔达摩的弟子。此门对诸尼乾陀[男]与诸尼乾陀女已关闭,对世尊的比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷不关闭。尊者,如果你需要团食,就在这里站着,他们会就在这里给你送来。”“朋友守门人,那么你到优波离居士之处去;到了之后,对优波离居士这样说:‘尊者,尼乾陀·若提子与一大群尼乾陀会众一同站在门屋之外,他想见你。’”“是的,尊者。”守门人应诺尼乾陀·若提子之后,来到优波离居士之处;到了之后,对优波离居士这样说:“尊者,尼乾陀·若提子与一大群尼乾陀会众一同站在门屋之外,他想见你。”“朋友守门人,那么你在中门堂敷设座位。”“是的,尊者。”守门人应诺优波离居士之后,在中门堂敷设了座位,来到优波离居士之处;到了之后,对优波离居士这样说:“尊者,中门堂的座位已经敷设好了。[你]如今认为是时候,[便请自便]。”

Atha kho nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ yena upālissa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Addasā kho dovāriko nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭha, bhante, mā pāvisi. Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato. Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ, anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Sace te, bhante, piṇḍakena attho, ettheva tiṭṭha, ettheva te āharissantī’’ti. ‘‘Tena hi, samma dovārika, yena upāli gahapati tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ evaṃ vadehi – ‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ bahidvārakoṭṭhake ṭhito; so te dassanakāmo’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho dovāriko nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā yena upāli gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ bahidvārakoṭṭhake ṭhito; so te dassanakāmo’’ti. ‘‘Tena hi, samma dovārika, majjhimāya dvārasālāya āsanāni paññapehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paṭissutvā majjhimāya dvārasālāya āsanāni paññapetvā yena upāli gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘paññattāni kho, bhante, majjhimāya dvārasālāya āsanāni. Yassadāni kālaṃ maññasī’’ti.
73PTS 1.383缅 2.46已对照

七十三、于是,优波离居士来到中门堂;到了之后,在那里最上、最胜、最高、最妙的座位上,自己坐下,召唤守门人:“朋友守门人,那么你到尼乾陀·若提子之处去;到了之后,对尼乾陀·若提子这样说:‘尊者,优波离居士这样说:“尊者,若你愿意,就请进来。”’”“是的,尊者。”守门人应诺优波离居士之后,来到尼乾陀·若提子之处;到了之后,对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,优波离居士这样说:‘尊者,若你愿意,就请进来。’”于是,尼乾陀·若提子与一大群尼乾陀会众一同来到中门堂。于是,优波离居士——从前,他一从远处看见尼乾陀·若提子走来,看见之后,就从那里出迎,用上衣拂拭那里最上、最胜、最高、最妙的座位,扶持着[他]令[他]坐下;如今他自己坐在那里最上、最胜、最高、最妙的座位上,对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,有座位,你若愿意,就坐吧。”这样说时,尼乾陀·若提子对优波离居士这样说:“居士,你疯了!居士,你痴了!你说了‘尊者,我要去论破沙门乔达摩之论’而去,却被论议的大绞索套住而回来了。居士,犹如一个去割[别人]睾丸的人,去了之后,却带着[自己]被割去的睾丸回来;或者,居士,犹如一个去挖[别人]眼睛的人,去了之后,却带着[自己]被挖去的眼睛回来;居士,你正是这样:说了‘尊者,我要去论破沙门乔达摩之论’而去,却被论议的大绞索套住而回来了。居士,你已被沙门乔达摩以诱转的幻术诱转了。”

73. Atha kho upāli gahapati yena majjhimā dvārasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca tattha sāmaṃ nisīditvā dovārikaṃ āmantesi – ‘‘tena hi, samma dovārika, yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ evaṃ vadehi – ‘upāli, bhante, gahapati evamāha – pavisa kira, bhante, sace ākaṅkhasī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paṭissutvā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘upāli, bhante, gahapati evamāha – ‘pavisa kira, bhante, sace ākaṅkhasī’’’ti. Atha kho nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ yena majjhimā dvārasālā tenupasaṅkami. Atha kho upāli gahapati – yaṃ sudaṃ pubbe yato passati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ disvāna tato paccuggantvā yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca taṃ uttarāsaṅgena sammajjitvā [pamajjitvā (sī. pī.)] pariggahetvā nisīdāpeti so – dāni yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca tattha sāmaṃ nisīditvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘saṃvijjanti kho, bhante, āsanāni; sace ākaṅkhasi, nisīdā’’ti. Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto upāliṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘ummattosi tvaṃ, gahapati, dattosi tvaṃ, gahapati! ‘Gacchāmahaṃ, bhante, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropessāmī’ti gantvā mahatāsi vādasaṅghāṭena paṭimukko āgato. Seyyathāpi, gahapati, puriso aṇḍahārako gantvā ubbhatehi aṇḍehi āgaccheyya, seyyathā vā pana gahapati puriso akkhikahārako gantvā ubbhatehi akkhīhi āgaccheyya; evameva kho tvaṃ, gahapati, ‘gacchāmahaṃ, bhante, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropessāmī’ti gantvā mahatāsi vādasaṅghāṭena paṭimukko āgato. Āvaṭṭosi kho tvaṃ, gahapati, samaṇena gotamena āvaṭṭaniyā māyāyā’’ti.
74PTS 1.384已对照

七十四、“尊者,诱转的幻术是贤善的;尊者,诱转的幻术是美好的。尊者,我所爱的亲族血亲若以这诱转[的幻术]被诱转,那对我所爱的亲族血亲也将长久带来利益与安乐。尊者,一切刹帝利若以这诱转[的幻术]被诱转,那对一切刹帝利也将长久带来利益与安乐。尊者,一切婆罗门……乃至……吠舍……乃至……首陀罗若以这诱转[的幻术]被诱转,那对一切首陀罗也将长久带来利益与安乐。尊者,这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众,若以这诱转[的幻术]被诱转,那对这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众,也将长久带来利益与安乐。尊者,那么我为你说个譬喻——此世有些有智之人正是藉譬喻而了知所说之义。

74. ‘‘Bhaddikā, bhante, āvaṭṭanī māyā; kalyāṇī, bhante, āvaṭṭanī māyā; piyā me, bhante, ñātisālohitā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ; piyānampi me assa ñātisālohitānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya; sabbe cepi, bhante, khattiyā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ; sabbesānampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya; sabbe cepi, bhante, brāhmaṇā…pe… vessā…pe… suddā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ; sabbesānampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya; sadevako cepi, bhante, loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ; sadevakassapissa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṃ hitāya sukhāyāti. Tena hi, bhante, upamaṃ te karissāmi. Upamāya pidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti.
75–76PTS 1.385缅 2.47已对照

七十五、“尊者,从前,有一位衰老、年迈、耆宿的婆罗门,他有一位年轻的少女妻子,怀了胎、临近分娩。尊者,于是那少女对那婆罗门这样说:‘婆罗门,你去从市场买一只小猴带回来,它将成为我的男孩的玩物。’这样说时,那婆罗门对那少女这样说:‘夫人,且等到[你]分娩吧。夫人,如果你生下男孩,我就从市场为你买一只小猴带回来,它将成为你的男孩的玩物;夫人,如果你生下女孩,我就从市场为你买一只小母猴带回来,它将成为你的女孩的玩物。’尊者,第二次,那少女……乃至……尊者,第三次,那少女对那婆罗门这样说:‘婆罗门,你去从市场买一只小猴带回来,它将成为我的男孩的玩物。’尊者,于是那婆罗门对那少女贪着、心有所系,从市场买了一只小猴带回来,对那少女这样说:‘夫人,这是从市场为你买来的小猴,它将成为你的男孩的玩物。’尊者,这样说时,那少女对那婆罗门这样说:‘婆罗门,你拿着这只小猴到染工之子赤手(Rattapāṇi)之处去;到了之后,对染工之子赤手这样说:“朋友赤手,我想要这只小猴被染上名为‘黄涂’的染料,捶打又反复捶打,两面磨光。”’

“尊者,于是那婆罗门对那少女贪着、心有所系,拿着那只小猴到染工之子赤手之处去;到了之后,对染工之子赤手这样说:‘朋友赤手,我想要这只小猴被染上名为“黄涂”的染料,捶打又反复捶打,两面磨光。’尊者,这样说时,染工之子赤手对那婆罗门这样说:‘你这只小猴确实堪受染色,[但]不堪受捶打,不堪受磨光。’尊者,正是这样,愚痴的尼乾陀们的论,对愚人确实堪受染色,对智者则不然;不堪受诘问,不堪受磨光。尊者,于是那婆罗门后来拿着一双新布到染工之子赤手之处去;到了之后,对染工之子赤手这样说:‘朋友赤手,我想要这双新布被染上名为“黄涂”的染料,捶打又反复捶打,两面磨光。’尊者,这样说时,染工之子赤手对那婆罗门这样说:‘尊者,你这双新布既堪受染色,也堪受捶打,也堪受磨光。’尊者,正是这样,那位世尊、阿罗汉、正等正觉者的论,对智者堪受染色,对愚人则不然;并且堪受诘问,也堪受磨光。”

“居士,含王之众这样知道:‘优波离居士是尼乾陀·若提子的弟子。’居士,我们[应]把你认作谁的弟子呢?”这样说时,优波离居士从座而起,把上衣整到一肩,向世尊合掌,对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,那么请听我是谁的弟子。”——

75. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhante, aññatarassa brāhmaṇassa jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa daharā māṇavikā pajāpatī ahosi gabbhinī upavijaññā. Atha kho, bhante, sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘gaccha tvaṃ, brāhmaṇa, āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānehi, yo me kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti. Evaṃ vutte, so brāhmaṇo taṃ māṇavikaṃ etadavoca – ‘āgamehi tāva, bhoti, yāva vijāyati. Sace tvaṃ, bhoti, kumārakaṃ vijāyissasi, tassā te ahaṃ āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānessāmi, yo te kumārakassa kīḷāpanako bhavissati. Sace pana tvaṃ, bhoti, kumārikaṃ vijāyissasi, tassā te ahaṃ āpaṇā makkaṭacchāpikaṃ kiṇitvā ānessāmi, yā te kumārikāya kīḷāpanikā bhavissatī’ti. Dutiyampi kho, bhante, sā māṇavikā…pe… tatiyampi kho, bhante, sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘gaccha tvaṃ, brāhmaṇa, āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānehi, yo me kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti. Atha kho, bhante, so brāhmaṇo tassā māṇavikāya sāratto paṭibaddhacitto āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānetvā taṃ māṇavikaṃ etadavoca – ‘ayaṃ te, bhoti, āpaṇā makkaṭacchāpako kiṇitvā ānīto, yo te kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti. Evaṃ vutte, bhante, sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘gaccha tvaṃ, brāhmaṇa, imaṃ makkaṭacchāpakaṃ ādāya yena rattapāṇi rajataputto tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ evaṃ vadehi – icchāmahaṃ, samma rattapāṇi, imaṃ makkaṭacchāpakaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭha’nti.
‘‘Atha kho, bhante, so brāhmaṇo tassā māṇavikāya sāratto paṭibaddhacitto taṃ makkaṭacchāpakaṃ ādāya yena rattapāṇi rajakaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ etadavoca – ‘icchāmahaṃ, samma rattapāṇi, imaṃ makkaṭacchāpakaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭha’nti. Evaṃ vutte, bhante, rattapāṇi rajakaputto taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘ayaṃ kho te, makkaṭacchāpako raṅgakkhamo hi kho, no ākoṭanakkhamo, no vimajjanakkhamo’ti. Evameva kho, bhante, bālānaṃ nigaṇṭhānaṃ vādo raṅgakkhamo hi kho bālānaṃ no paṇḍitānaṃ, no anuyogakkhamo, no vimajjanakkhamo. Atha kho, bhante, so brāhmaṇo aparena samayena navaṃ dussayugaṃ ādāya yena rattapāṇi rajakaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ etadavoca – ‘icchāmahaṃ, samma rattapāṇi, imaṃ navaṃ dussayugaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭha’nti. Evaṃ vutte, bhante, rattapāṇi rajakaputto taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘idaṃ kho te, bhante, navaṃ dussayugaṃ raṅgakkhamañceva ākoṭanakkhamañca vimajjanakkhamañcā’ti. Evameva kho, bhante, tassa bhagavato vādo arahato sammāsambuddhassa raṅgakkhamo ceva paṇḍitānaṃ no bālānaṃ, anuyogakkhamo ca vimajjanakkhamo cā’’ti.
‘‘Sarājikā kho, gahapati, parisā evaṃ jānāti – ‘upāli gahapati nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvako’ti. Kassa taṃ, gahapati, sāvakaṃ dhāremā’’ti? Evaṃ vutte, upāli gahapati uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘tena hi, bhante, suṇohi yassāhaṃ sāvako’’ti –
76.
缅 2.49已对照

七十六

“智者、离痴者,已破荒芜者、已胜诸胜者,

无恼者、心善平等者,戒行增上者、善慧者,

越过不平者、无垢者——我是那位世尊的弟子。

“无所疑虑者、心满足者,已吐世间食者、喜悦者,

已成就沙门性者、人,持最后身者、人,

无比者、离尘者——我是那位世尊的弟子。

“无疑者、善巧者,调伏者、最胜御者,

无上者、法可爱者,无惑者、照耀者,

断慢者、勇者——我是那位世尊的弟子。

“最上牛、不可量者,甚深者、已得寂默者,

作安稳者、具智者,住于法者、自身已防护者,

超越执著者、解脱者——我是那位世尊的弟子。

“龙象、住边远坐卧处者,诸结已尽者、解脱者,

善于应答者、已抖落[烦恼]者,已放下旗帜者、离贪者,

已调御者、无妄衍者——我是那位世尊的弟子。

“第七仙、不诡诈者,三明者、已得梵者,

已沐浴者、作句者,已轻安者、已知明者,

富兰陀罗、帝释——我是那位世尊的弟子。

“圣者、自身已修习者,已得所应得者、记说者,

具念者、观者,不偏向者、不背离者,

无动摇者、已达自在者——我是那位世尊的弟子。

“已上升者、禅修者,内心不随逐[烦恼]者、清净者,

无所依者、利益者,远离者、已达最上者,

已度者、度他者——我是那位世尊的弟子。

“寂静者、博慧者,大慧者、已离贪婪者,

如来、善逝,无与伦比者、无等者,

有自信者、微妙者——我是那位世尊的弟子。

“断渴爱者、佛陀,离烟者、不染著者,

应供养者、夜叉,最上人、无可比量者,

大者、已达名声之顶者——我是那位世尊的弟子。”

‘‘Dhīrassa vigatamohassa, pabhinnakhīlassa vijitavijayassa;
Anīghassa susamacittassa, vuddhasīlassa sādhupaññassa;
Vesamantarassa [vessantarassa (sī. pī.)] vimalassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Akathaṃkathissa tusitassa, vantalokāmisassa muditassa;
Katasamaṇassa manujassa, antimasārīrassa narassa;
Anopamassa virajassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Asaṃsayassa kusalassa, venayikassa sārathivarassa;
Anuttarassa ruciradhammassa, nikkaṅkhassa pabhāsakassa [pabhāsakarassa (sī. syā. pī.)];
Mānacchidassa vīrassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Nisabhassa appameyyassa, gambhīrassa monapattassa;
Khemaṅkarassa vedassa, dhammaṭṭhassa saṃvutattassa;
Saṅgātigassa muttassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Nāgassa pantasenassa, khīṇasaṃyojanassa muttassa;
Paṭimantakassa [paṭimantassa (ka.)] dhonassa, pannadhajassa vītarāgassa;
Dantassa nippapañcassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Isisattamassa akuhassa, tevijjassa brahmapattassa;
Nhātakassa [nahātakassa (sī. syā. pī.)] padakassa, passaddhassa viditavedassa;
Purindadassa sakkassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Ariyassa bhāvitattassa, pattipattassa veyyākaraṇassa;
Satimato vipassissa, anabhinatassa no apanatassa;
Anejassa vasippattassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Samuggatassa [sammaggatassa (sī. syā. pī.)] jhāyissa, ananugatantarassa suddhassa;
Asitassa hitassa [appahīnassa (sī. pī.), appabhītassa (syā.)], pavivittassa aggappattassa;
Tiṇṇassa tārayantassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Santassa bhūripaññassa, mahāpaññassa vītalobhassa;
Tathāgatassa sugatassa, appaṭipuggalassa asamassa;
Visāradassa nipuṇassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Taṇhacchidassa buddhassa, vītadhūmassa anupalittassa;
Āhuneyyassa yakkhassa, uttamapuggalassa atulassa;
Mahato yasaggapattassa, bhagavato tassa sāvakohamasmī’’ti.
77PTS 1.387已对照

七十七、“居士,你对沙门乔达摩的这些称誉是何时结集起来的?”“尊者,犹如有一大堆种种的花,一位熟练的花鬘匠或花鬘匠的徒弟把它编成一个缤纷的花鬘;尊者,正是这样,那位世尊有许多称誉、有数百种称誉。尊者,谁会不对应受称赞者作称赞呢?”于是,尼乾陀·若提子不能忍受对世尊的恭敬,就在那里,热血从口中涌出。

77. ‘‘Kadā saññūḷhā pana te, gahapati, ime samaṇassa gotamassa vaṇṇā’’ti? ‘‘Seyyathāpi, bhante, nānāpupphānaṃ mahāpuppharāsi, tamenaṃ dakkho mālākāro vā mālākārantevāsī vā vicittaṃ mālaṃ gantheyya; evameva kho, bhante, so bhagavā anekavaṇṇo anekasatavaṇṇo. Ko hi, bhante, vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ na karissatī’’ti? Atha kho nigaṇṭhassa nāṭaputtassa bhagavato sakkāraṃ asahamānassa tattheva uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggacchīti [uggañchi (sī. syā. pī.)].
Upālisuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.
已对照

《优波离经》终,[《居士品》中之]第六[经]。