快乐巴利palinanda.cc

中部第20经 · 寻止息经 Vitakkasaṇṭhānasuttaṃ

本经目录十、寻止息经

已对照

十、寻止息经

10. Vitakkasaṇṭhānasuttaṃ
216PTS 1.119已对照

二百一十六、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)的祇树林(Jetavana)给孤独园(Anāthapiṇḍika 之园)。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

216. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
缅 1.168已对照

“诸比丘,致力于增上心(adhicitta)的比丘,应时时作意五相(nimitta)。是哪五[相]呢?诸比丘,此中,比丘依某一相、作意某一相时,生起了带有欲的(chandūpasaṃhita)、带有瞋的、带有痴的恶不善寻——诸比丘,那时那比丘应从那一相[转而]作意另一带有善的相。当他从那一相[转而]作意另一带有善的相时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。诸比丘,犹如善巧的木匠(palagaṇḍa)或木匠的弟子,以细楔(āṇi)把粗楔击打(abhinihaneyya)、拔出(abhinīhareyya)、拉出(abhinivatteyya);诸比丘,正是如此,比丘依某一相、作意某一相时,生起了带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻——诸比丘,那时那比丘应从那一相[转而]作意另一带有善的相。当他从那一相[转而]作意另一带有善的相时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。

‘‘Adhicittamanuyuttena, bhikkhave, bhikkhunā pañca nimittāni kālena kālaṃ manasi kātabbāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasi kātabbaṃ kusalūpasaṃhitaṃ. Tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti [ekodibhoti (syā. ka.)] samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho palagaṇḍo vā palagaṇḍantevāsī vā sukhumāya āṇiyā oḷārikaṃ āṇiṃ abhinihaneyya abhinīhareyya abhinivatteyya [abhinivajjeyya (sī. pī.)]; evameva kho, bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasi kātabbaṃ kusalūpasaṃhitaṃ. Tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
217PTS 1.120缅 1.169已对照

二百一十七、“诸比丘,若那比丘从那一相[转而]作意另一带有善的相时,带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻仍然生起——诸比丘,那时那比丘应详察(upaparikkhitabbo)那些寻的过患:‘这些寻是这样不善的,这些寻是这样有过的,这些寻是这样有苦异熟的。’当他详察那些寻的过患时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。诸比丘,犹如年少、青春、好装饰的女人或男人,由于被系在颈上的蛇尸、或狗尸、或人尸,便会厌患(aṭṭiyeyya)、羞耻(harāyeyya)、厌恶(jiguccheyya);诸比丘,正是如此,若那比丘从那一相[转而]作意另一带有善的相时,带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻仍然生起——诸比丘,那时那比丘应详察那些寻的过患:‘这些寻是这样不善的,这些寻是这样有过的,这些寻是这样有苦异熟的。’当他详察那些寻的过患时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。

217. ‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavo upaparikkhitabbo – ‘itipime vitakkā akusalā, itipime vitakkā sāvajjā, itipime vitakkā dukkhavipākā’ti. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ahikuṇapena vā kukkurakuṇapena vā manussakuṇapena vā kaṇṭhe āsattena aṭṭiyeyya harāyeyya jiguccheyya; evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tamhāpi nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavo upaparikkhitabbo – ‘itipime vitakkā akusalā, itipime vitakkā sāvajjā, itipime vitakkā dukkhavipākā’ti. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
218已对照

二百一十八、“诸比丘,若那比丘详察那些寻的过患时,带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻仍然生起——诸比丘,那时那比丘应对那些寻成为不忆念(asati)、不作意(amanasikāra)。当他对那些寻成为不忆念、不作意时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。诸比丘,犹如有眼之人不欲见来到[眼]境的诸色,他便闭上[眼],或看向别处;诸比丘,正是如此,若那比丘详察那些寻的过患时,带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻仍然生起,它们[也]便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。

218. ‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ asatiamanasikāro āpajjitabbo. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, cakkhumā puriso āpāthagatānaṃ rūpānaṃ adassanakāmo assa; so nimīleyya vā aññena vā apalokeyya. Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
219缅 1.170已对照

二百一十九、“诸比丘,若那比丘对那些寻成为不忆念、不作意时,带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻仍然生起——诸比丘,那时那比丘应作意那些寻的寻之行的止住处(vitakkasaṅkhārasaṇṭhāna)。当他作意那些寻的寻之行的止住处时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。诸比丘,犹如有人快速地行走。他这样[想]:‘我为什么快速地行走呢?我何不缓慢地行走呢?’他便缓慢地行走。他[又]这样[想]:‘我为什么缓慢地行走呢?我何不站立呢?’他便站立。他[又]这样[想]:‘我为什么站立呢?我何不坐下呢?’他便坐下。他[又]这样[想]:‘我为什么坐着呢?我何不躺卧呢?’他便躺卧。诸比丘,这样一来,那人便舍去越来越粗的威仪路(iriyāpatha),而作成越来越细的威仪路。诸比丘,正是如此,若那比丘对那些寻成为不忆念、不作意时,带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻仍然生起,它们[也]便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。

219. ‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikātabbaṃ. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sīghaṃ gaccheyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ sīghaṃ gacchāmi? Yaṃnūnāhaṃ saṇikaṃ gaccheyya’nti. So saṇikaṃ gaccheyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ saṇikaṃ gacchāmi? Yaṃnūnāhaṃ tiṭṭheyya’nti. So tiṭṭheyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ ṭhito? Yaṃnūnāhaṃ nisīdeyya’nti. So nisīdeyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ nisinno? Yaṃnūnāhaṃ nipajjeyya’nti. So nipajjeyya. Evañhi so, bhikkhave, puriso oḷārikaṃ oḷārikaṃ iriyāpathaṃ abhinivajjetvā [abhinissajjetvā (syā.)] sukhumaṃ sukhumaṃ iriyāpathaṃ kappeyya. Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
220PTS 1.121缅 1.171已对照

二百二十、“诸比丘,若那比丘作意那些寻的寻之行的止住处时,带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻仍然生起——诸比丘,那时那比丘应以齿[压]齿(dantebhi dantamādhāya)、以舌抵上腭,以心遍制伏(abhiniggaṇhitabbaṃ)、遍压迫(abhinippīḷetabbaṃ)、遍烧恼(abhisantāpetabbaṃ)心。当他以齿[压]齿、以舌抵上腭,以心遍制伏、遍压迫、遍烧恼心时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。诸比丘,犹如强力之人抓住较弱之人的头、或颈、或肩而遍制伏、遍压迫、遍烧恼[他];诸比丘,正是如此,若那比丘作意那些寻的寻之行的止住处时,带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻仍然生起——诸比丘,那时那比丘应以齿[压]齿、以舌抵上腭,以心遍制伏、遍压迫、遍烧恼心。当他以齿[压]齿、以舌抵上腭,以心遍制伏、遍压迫、遍烧恼心时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没。由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。

220. ‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi. Tena, bhikkhave, bhikkhunā dantebhidantamādhāya [dante + abhidantaṃ + ādhāyāti ṭīkāyaṃ padacchedo, dantebhīti panettha karaṇattho yutto viya dissati] jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhitabbaṃ abhinippīḷetabbaṃ abhisantāpetabbaṃ. Tassa dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, balavā puriso dubbalataraṃ purisaṃ sīse vā gale vā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya; evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi. Tena, bhikkhave, bhikkhunā dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhitabbaṃ abhinippīḷetabbaṃ abhisantāpetabbaṃ. Tassa dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
221PTS 1.122已对照

二百二十一、“诸比丘,当比丘依某一相、作意某一相时生起了带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻,而他从那一相[转而]作意另一带有善的相时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没——由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。他详察那些寻的过患时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没——由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。他对那些寻成为不忆念、不作意时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没——由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。他作意那些寻的寻之行的止住处时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没——由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。他以齿[压]齿、以舌抵上腭,以心遍制伏、遍压迫、遍烧恼心时,凡是那些带有欲的、带有瞋的、带有痴的恶不善寻便被舍断,它们便归于灭没——由于它们的舍断,心便正在内住立、安定、成为专一、得定。诸比丘,这就称为于诸寻之法门之路上得自在(vasī vitakkapariyāyapathesu)的比丘。他愿欲哪一种寻,便寻那一种寻;他不愿欲哪一种寻,便不寻那一种寻。他已斩断渴爱(taṇhā),已解开结(saṃyojana),由正现观慢(māna)而作了苦的边际。”

221. ‘‘Yato kho [yato ca kho (syā. ka.)], bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu vasī vitakkapariyāyapathesu. Yaṃ vitakkaṃ ākaṅkhissati taṃ vitakkaṃ vitakkessati, yaṃ vitakkaṃ nākaṅkhissati na taṃ vitakkaṃ vitakkessati. Acchecchi taṇhaṃ, vivattayi [vāvattayi (sī. pī.)] saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’ti.
缅 1.172已对照

世尊说了这[番话]。那些比丘满意、欢喜世尊之所说。

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
已对照

《寻止息经》终,[《狮子吼品》中之]第十[经]。

Vitakkasaṇṭhānasuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.
已对照

《狮子吼品》终,第二[品]。

Sīhanādavaggo niṭṭhito dutiyo.
已对照

其摄颂——

Tassuddānaṃ –
已对照

小狮子吼、身毛竖立之胜[经],大苦蕴、小苦蕴、推度经;

Cūḷasīhanādalomahaṃsavaro, mahācūḷadukkhakkhandhaanumānikasuttaṃ;
已对照

心荒芜、丛林边地、蜜丸、双寻,五相之说——又一品。

Khilapatthamadhupiṇḍikadvidhāvitakka, pañcanimittakathā puna vaggo.
3. Opammavaggo