快乐巴利palinanda.cc

中部第122经 · 大空经 Mahāsuññatasuttaṃ

本经目录二、大空经

185PTS 3.110缅 3.152已对照

二、大空经

一八五、如是我闻——一时,世尊住在释迦[国](Sakka)迦毘罗卫(Kapilavatthu)的尼拘陀园(Nigrodhārāma)。于是,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入迦毘罗卫乞食。在迦毘罗卫乞食之后,饭后从乞食处回来,为了日间住,来到释迦人迦罗差摩(Kāḷakhemaka)的精舍。那时,在释迦人迦罗差摩的精舍里敷设了许多坐卧处(senāsana)。世尊看见在释迦人迦罗差摩的精舍里敷设了许多坐卧处。看见之后,世尊这样想:“在释迦人迦罗差摩的精舍里敷设了许多坐卧处。莫非有许多比丘住在这里吗?”

185. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi. Kapilavatthusmiṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena kāḷakhemakassa sakkassa vihāro tenupasaṅkami divāvihārāya. Tena kho pana samayena kāḷakhemakassa sakkassa vihāre sambahulāni senāsanāni paññattāni honti. Addasā kho bhagavā kāḷakhemakassa sakkassa vihāre sambahulāni senāsanāni paññattāni. Disvāna bhagavato etadahosi – ‘‘sambahulāni kho kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni. Sambahulā nu kho idha bhikkhū viharantī’’ti.
186已对照

一八六、那时,具寿阿难(Ānanda)与众多比丘一同在释迦人伽吒(Ghaṭā)的精舍里作衣。于是,世尊于傍晚时分从静坐起身,来到释迦人伽吒的精舍;到了之后,坐在所敷设的座位上。坐下之后,世尊召唤具寿阿难:“阿难,在释迦人迦罗差摩的精舍里敷设了许多坐卧处。莫非有许多比丘住在这里吗?”“尊者,在释迦人迦罗差摩的精舍里敷设了许多坐卧处。有许多比丘住在这里。尊者,现在正是我们作衣的时节。”

186. Tena kho pana samayena āyasmā ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṃ karoti. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena ghaṭāya sakkassa vihāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘sambahulāni kho, ānanda, kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni. Sambahulā nu kho ettha bhikkhū viharantī’’ti? ‘‘Sambahulāni, bhante, kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni. Sambahulā bhikkhū ettha viharanti. Cīvarakārasamayo no, bhante, vattatī’’ti.
已对照

“阿难,乐着聚众(saṅgaṇikārāma)、喜好聚众、专事于乐着聚众,乐着徒众(gaṇārāma)、喜好徒众、欢喜于徒众(gaṇasammudita)的比丘,不显得光彩。阿难,那乐着聚众、喜好聚众、专事于乐着聚众,乐着徒众、喜好徒众、欢喜于徒众的比丘,‘对于那出离之乐、远离之乐、寂止之乐、正觉之乐,将成为那乐的随愿而得者、不难而得者、丰足而得者’——这[种]处是不存在的。阿难,而那独一远离徒众而住的比丘,这对那位比丘是可期待的:‘对于那出离之乐、远离之乐、寂止之乐、正觉之乐,将成为那乐的随愿而得者、不难而得者、丰足而得者’——这[种]处是存在的。

‘‘Na kho, ānanda, bhikkhu sobhati saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito. So vatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito yaṃ taṃ nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhisukhaṃ [sambodhasukhaṃ (sī. pī.), sambodhasukhaṃ cittekaggatāsukhaṃ (ka.) upari araṇavibhaṅgasutte pana sambodhisukhantveva dissati] tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati tassetaṃ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ yaṃ taṃ nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhisukhaṃ tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti – ṭhānametaṃ vijjati.
PTS 3.111缅 3.153已对照

“阿难,那乐着聚众、喜好聚众、专事于乐着聚众,乐着徒众、喜好徒众、欢喜于徒众的比丘,‘将成就并住于暂时的(sāmāyika)、可乐的心解脱,或不暂时的、不动的[心解脱]’——这[种]处是不存在的。阿难,而那独一远离徒众而住的比丘,这对那位比丘是可期待的:‘将成就并住于暂时的、可乐的心解脱,或不暂时的、不动的[心解脱]’——这[种]处是存在的。

‘‘So vatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito sāmāyikaṃ vā kantaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharissati asāmāyikaṃ vā akuppanti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati tassetaṃ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ sāmāyikaṃ vā kantaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharissati asāmāyikaṃ vā akuppanti – ṭhānametaṃ vijjati.
已对照

“阿难,我不见有哪怕一种色,对之贪染、对之如意喜乐的人,会由于那色的变易、变化,而不生起愁、悲、苦、忧、恼。

‘‘Nāhaṃ, ānanda, ekaṃ rūpampi [ekarūpampi (sī.)] samanupassāmi yattha rattassa yathābhiratassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā.
187已对照

一八七、“阿难,而这是如来所现等觉的住,即:由于不作意一切相,成就并住于内空性(ajjhattaṃ suññataṃ)。阿难,若如来以这住而住时,有来访者——比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷、国王、王之大臣、外道、外道弟子——阿难,在那里,如来以倾向远离、趋向远离、朝向远离、已远离、乐于出离、完全脱离一切属于漏住之诸法的心,必定只作与遣送[他们]相关的谈话。阿难,因此在此,若比丘希望:‘愿我成就并住于内空性’,阿难,那比丘应当正在内使心止住、使[它]安定、使[它]成为专一、使[它]得定。

187. ‘‘Ayaṃ kho panānanda, vihāro tathāgatena abhisambuddho yadidaṃ – sabbanimittānaṃ amanasikārā ajjhattaṃ suññataṃ upasampajja viharituṃ [viharataṃ (ka. sī.), viharati (syā. kaṃ. ka.)]. Tatra ce, ānanda, tathāgataṃ iminā vihārena viharantaṃ bhavanti [bhagavantaṃ (sī. syā. kaṃ. ka.)] upasaṅkamitāro bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo rājāno rājamahāmattā titthiyā titthiyasāvakā. Tatrānanda, tathāgato vivekaninneneva cittena vivekapoṇena vivekapabbhārena vūpakaṭṭhena nekkhammābhiratena byantībhūtena sabbaso āsavaṭṭhānīyehi dhammehi aññadatthu uyyojanikapaṭisaṃyuttaṃyeva kathaṃ kattā hoti. Tasmātihānanda, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘ajjhattaṃ suññataṃ upasampajja vihareyya’nti, tenānanda, bhikkhunā ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapetabbaṃ sannisādetabbaṃ ekodi kātabbaṃ samādahātabbaṃ.
188PTS 3.112缅 3.154已对照

一八八、“阿难,比丘怎样正在内使心止住、使[它]安定、使[它]成为专一、使[它]得定呢?阿难,在此,比丘已离诸欲,离诸不善法……乃至……成就并住于初禅……乃至……第二禅……第三禅……成就并住于第四禅。阿难,比丘就是这样正在内使心止住、使[它]安定、使[它]成为专一、使[它]得定。他作意内空性。当他作意内空性时,心不趣入空性,不净信,不安住,不解脱。阿难,当是这样时,比丘这样了知此:‘当我作意内空性时,心不趣入内空性,不净信,不安住,不解脱。’如此他于其中有正知。他作意外空性……乃至……他作意内外空性……乃至……他作意不动(āneñja)。当他作意不动时,心不趣入不动,不净信,不安住,不解脱。阿难,当是这样时,比丘这样了知此:‘当我作意不动时,心不趣入不动,不净信,不安住,不解脱。’如此他于其中有正知。

188. ‘‘Kathañcānanda, bhikkhu ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapeti sannisādeti ekodiṃ karoti [ekodikaroti (sī. syā. kaṃ. pī.)] samādahati? Idhānanda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapeti sannisādeti ekodiṃ karoti samādahati. So ajjhattaṃ suññataṃ manasi karoti. Tassa ajjhattaṃ suññataṃ manasikaroto suññatāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘ajjhattaṃ suññataṃ kho me manasikaroto ajjhattaṃ suññatāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccatī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. So bahiddhā suññataṃ manasi karoti…pe… so ajjhattabahiddhā suññataṃ manasi karoti …pe… so āneñjaṃ manasi karoti. Tassa āneñjaṃ manasikaroto āneñjāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘āneñjaṃ kho me manasikaroto āneñjāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccatī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
已对照

“阿难,那比丘应当就在那先前的定相上,正在内使心止住、使[它]安定、使[它]成为专一、使[它]得定。他作意内空性。当他作意内空性时,心趣入内空性,净信,安住,解脱。阿难,当是这样时,比丘这样了知此:‘当我作意内空性时,心趣入内空性,净信,安住,解脱。’如此他于其中有正知。他作意外空性……乃至……他作意内外空性……乃至……他作意不动。当他作意不动时,心趣入不动,净信,安住,解脱。阿难,当是这样时,比丘这样了知此:‘当我作意不动时,心趣入不动,净信,安住,解脱。’如此他于其中有正知。

‘‘Tenānanda, bhikkhunā tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapetabbaṃ sannisādetabbaṃ ekodi kātabbaṃ samādahātabbaṃ. So ajjhattaṃ suññataṃ manasi karoti. Tassa ajjhattaṃ suññataṃ manasikaroto ajjhattaṃ suññatāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘ajjhattaṃ suññataṃ kho me manasikaroto ajjhattaṃ suññatāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccatī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. So bahiddhā suññataṃ manasi karoti…pe… so ajjhattabahiddhā suññataṃ manasi karoti…pe… so āneñjaṃ manasi karoti. Tassa āneñjaṃ manasikaroto āneñjāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘āneñjaṃ kho me manasikaroto āneñjāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccatī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
189PTS 3.113已对照

一八九、“阿难,若那比丘以这住而住时,心倾向于经行,他便经行:‘我如此经行时,贪与忧等恶、不善法将不流入。’如此他于其中有正知。阿难,若那比丘以这住而住时,心倾向于站立,他便站立:‘我如此站立时,贪与忧等恶、不善法将不流入。’如此他于其中有正知。阿难,若那比丘以这住而住时,心倾向于坐,他便坐:‘我如此坐时,贪与忧等恶、不善法将不流入。’如此他于其中有正知。阿难,若那比丘以这住而住时,心倾向于卧,他便卧:‘我如此卧时,贪与忧等恶、不善法将不流入。’如此他于其中有正知。

189. ‘‘Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato caṅkamāya cittaṃ namati, so caṅkamati – ‘evaṃ maṃ caṅkamantaṃ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato ṭhānāya cittaṃ namati, so tiṭṭhati – ‘evaṃ maṃ ṭhitaṃ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato nisajjāya cittaṃ namati, so nisīdati – ‘evaṃ maṃ nisinnaṃ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato sayanāya cittaṃ namati, so sayati – ‘evaṃ maṃ sayantaṃ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
缅 3.155已对照

“阿难,若那比丘以这住而住时,心倾向于谈论,他[想]:‘凡是那下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的,不导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃的谈论,即:国王论、盗贼论、大臣论、军队论、怖畏论、战争论、食物论、饮料论、衣服论、卧具论、花鬘论、香论、亲戚论、车乘论、村庄论、集镇论、城市论、国土论、女人论、酒论、街道论、井边论、先亡论、种种论、世界起源论、海洋起源论、如此有无论——我将不说这样的谈论。’如此他于其中有正知。阿难,而凡是这能削减[烦恼]、有助于心之无障、一向导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃的谈论,即:少欲之论、知足之论、远离之论、不杂处之论、发起精进之论、戒之论、定之论、慧之论、解脱之论、解脱知见之论——‘我将说这样的谈论。’如此他于其中有正知。

‘‘Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato kathāya [bhassāya (sī.), bhāsāya (syā. kaṃ. pī.)] cittaṃ namati, so – ‘yāyaṃ kathā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, seyyathidaṃ – rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā yānakathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā surākathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā iti – evarūpiṃ kathaṃ na kathessāmī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Yā ca kho ayaṃ, ānanda, kathā abhisallekhikā cetovinīvaraṇasappāyā [cetovicāraṇasappāyā (sī. syā. kaṃ.), cetovivaraṇasappāyā (pī.)] ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati, seyyathidaṃ – appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṃsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā iti – ‘evarūpiṃ kathaṃ kathessāmī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
PTS 3.114已对照

“阿难,若那比丘以这住而住时,心倾向于寻思,他[想]:‘凡是那些下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的,不导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃的寻,即:欲寻、瞋恚寻、害寻——我将不寻思这样的寻。’如此他于其中有正知。阿难,而凡是这些圣的、能出离的、能令依之而行者正尽苦的寻,即:出离寻、无瞋恚寻、无害寻——‘我将寻思这样的寻。’如此他于其中有正知。

‘‘Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato vitakkāya cittaṃ namati, so – ‘ye te vitakkā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattanti, seyyathidaṃ – kāmavitakko byāpādavitakko vihiṃsāvitakko iti evarūpe vitakke [evarūpena vitakkena (sī. syā. kaṃ. ka.)] na vitakkessāmī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Ye ca kho ime, ānanda, vitakkā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammādukkhakkhayāya, seyyathidaṃ – nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṃsāvitakko iti – ‘evarūpe vitakke [evarūpena vitakkena (ka.)] vitakkessāmī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
190缅 3.156已对照

一九〇、“阿难,有这五欲功德(kāmaguṇa)。哪五种呢?眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的;耳所识的诸声……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸触,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的——阿难,这就是五欲功德,比丘应当于其中常常省察自己的心:‘在这五欲功德中,于这个或那个处,我是否有心的现行(samudācāra)生起呢?’阿难,若比丘省察时这样了知:‘在这五欲功德中,于这个或那个处,我有心的现行生起’,阿难,当是这样时,比丘这样了知此:‘凡是对这五欲功德的欲贪,我还未断它。’如此他于其中有正知。阿难,而若比丘省察时这样了知:‘在这五欲功德中,于这个或那个处,我没有心的现行生起’,阿难,当是这样时,比丘这样了知此:‘凡是对这五欲功德的欲贪,我已断它。’如此他于其中有正知。

190. ‘‘Pañca kho ime, ānanda, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ime kho, ānanda, pañca kāmaguṇā yattha bhikkhunā abhikkhaṇaṃ sakaṃ cittaṃ paccavekkhitabbaṃ – ‘atthi nu kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṃ vā aññatarasmiṃ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti? Sace, ānanda, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ pajānāti – ‘atthi kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṃ vā aññatarasmiṃ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti, evaṃ santametaṃ [evaṃ santaṃ (aṭṭha.)], ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘yo kho imesu pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo so me nappahīno’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Sace panānanda, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ pajānāti – ‘natthi kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṃ vā aññatarasmiṃ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti, evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘yo kho imesu pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo so me pahīno’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
191PTS 3.115缅 3.157已对照

一九一、“阿难,有这五取蕴,比丘应当于其中随观生灭而住:‘这是色,这是色的集,这是色的灭没;这是受……这是想……这是行……这是识,这是识的集,这是识的灭没。’当他于这五取蕴随观生灭而住时,凡是于五取蕴中的我慢(asmimāna),那便被舍断。阿难,当是这样时,比丘这样了知此:‘凡是于这五取蕴中的我慢,我已断它。’如此他于其中有正知。阿难,这些法是一向善的、由善而来的(kusalāyātika)、圣的、出世间的、为波旬所不能侵入的。阿难,你认为怎样,弟子见到什么义利,即使被驱遣,也值得追随导师?”“尊者,我们的诸法以世尊为根本、以世尊为引导、以世尊为依止。尊者,若世尊亲自解说这所说之义,那就好了;听了世尊[所说],比丘们将会受持。”

191. ‘‘Pañca kho ime, ānanda, upādānakkhandhā yattha bhikkhunā udayabbayānupassinā vihātabbaṃ – ‘iti rūpaṃ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo, iti vedanā… iti saññā… iti saṅkhārā… iti viññāṇaṃ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Tassa imesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yo pañcasu upādānakkhandhesu asmimāno so pahīyati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘yo kho imesu pañcasu upādānakkhandhesu asmimāno so me pahīno’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Ime kho te, ānanda, dhammā ekantakusalā kusalāyātikā [dhammā ekantakusalāyatikā (sabbattha) aṭṭhakathāṭīkā oloketabbā] ariyā lokuttarā anavakkantā pāpimatā. Taṃ kiṃ maññasi, ānanda, kaṃ atthavasaṃ sampassamāno arahati sāvako satthāraṃ anubandhituṃ api paṇujjamāno’’ti [api panujjamānopīti (ka. sī.), api payujjamānoti (syā. kaṃ. pī.)]? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
192已对照

一九二、“阿难,弟子不值得为了那经、应颂、记说之故而追随导师。那是什么缘故呢?阿难,因为那些法,他长久以来已听闻、忆持、以语熟习、以意随观察、以见善通达。阿难,而凡是这能削减[烦恼]、有助于心之无障、一向导向厌离、离贪、灭、寂静、证智、正觉、涅槃的谈论,即:少欲之论、知足之论、远离之论、不杂处之论、发起精进之论、戒之论、定之论、慧之论、解脱之论、解脱知见之论——阿难,正是为了这样的谈论之故,弟子即使被驱遣,也值得追随导师。

192. ‘‘Na kho, ānanda, arahati sāvako satthāraṃ anubandhituṃ, yadidaṃ suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ tassa hetu [veyyākaraṇassa hetu (ka.)]. Taṃ kissa hetu? Dīgharattassa [dīgharattaṃ + assāti padacchedo] hi te, ānanda, dhammā sutā dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Yā ca kho ayaṃ, ānanda, kathā abhisallekhikā cetovinīvaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamā abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati, seyyathidaṃ – appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṃsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā – evarūpiyā kho, ānanda, kathāya hetu arahati sāvako satthāraṃ anubandhituṃ api paṇujjamāno.
已对照

“阿难,当是这样时,有导师的祸难(ācariyūpaddava);当是这样时,有弟子的祸难(antevāsūpaddava);当是这样时,有梵行者的祸难(brahmacārūpaddava)。

‘‘Evaṃ sante kho, ānanda, ācariyūpaddavo hoti, evaṃ sante antevāsūpaddavo hoti, evaṃ sante brahmacārūpaddavo hoti.
193PTS 3.116已对照

一九三、“阿难,怎样有导师的祸难呢?阿难,在此,有某位导师前往僻静的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林边地、露地、草堆。当他那样远离而住时,婆罗门居士们——市镇的与地方的——都随后前来[亲近他]。当婆罗门居士们——市镇的与地方的——随后前来时,他贪求迷醉,陷于贪求,转向丰足。阿难,这称为遭祸难的导师。诸恶不善法——杂染的、能导致再有的、有热恼的、有苦异熟的、招致未来生老死的——以导师的祸难杀害了他。阿难,就是这样有导师的祸难。

193. ‘‘Kathañcānanda, ācariyūpaddavo hoti? Idhānanda, ekacco satthā vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti [anvāvaṭṭanti (sī. syā. kaṃ. pī.)] brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca. So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṃ nikāmayati [mucchati kāmayati (sī. pī.) aṭṭhakathāyaṃ pana na tathā dissati], gedhaṃ āpajjati, āvattati bāhullāya. Ayaṃ vuccatānanda, upaddavo [upadduto (sī. pī.)] ācariyo. Ācariyūpaddavena avadhiṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobbhavikā [ponobhavikā (sī. pī.)] sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, ānanda, ācariyūpaddavo hoti.
194缅 3.158已对照

一九四、“阿难,怎样有弟子的祸难呢?阿难,又有那位导师的弟子,随顺增长那位导师的远离,前往僻静的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林边地、露地、草堆。当他那样远离而住时,婆罗门居士们——市镇的与地方的——都随后前来[亲近他]。当婆罗门居士们——市镇的与地方的——随后前来时,他贪求迷醉,陷于贪求,转向丰足。阿难,这称为遭祸难的弟子。诸恶不善法——杂染的、能导致再有的、有热恼的、有苦异熟的、招致未来生老死的——以弟子的祸难杀害了他。阿难,就是这样有弟子的祸难。

194. ‘‘Kathañcānanda, antevāsūpaddavo hoti? Tasseva kho panānanda, satthu sāvako tassa satthu vivekamanubrūhayamāno vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca. So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṃ nikāmayati, gedhaṃ āpajjati, āvattati bāhullāya. Ayaṃ vuccatānanda, upaddavo antevāsī. Antevāsūpaddavena avadhiṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, ānanda, antevāsūpaddavo hoti.
195PTS 3.117已对照

一九五、“阿难,怎样有梵行者的祸难呢?阿难,于此,如来出现于世间,是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。他前往僻静的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林边地、露地、草堆。当他那样远离而住时,婆罗门居士们——市镇的与地方的——都随后前来[亲近他]。当婆罗门居士们——市镇的与地方的——随后前来时,他不贪求迷醉,不陷于贪求,不转向丰足。阿难,又有那位导师的弟子,随顺增长那位导师的远离,前往僻静的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林边地、露地、草堆。当他那样远离而住时,婆罗门居士们——市镇的与地方的——都随后前来[亲近他]。当婆罗门居士们——市镇的与地方的——随后前来时,他贪求迷醉,陷于贪求,转向丰足。阿难,这称为遭祸难的梵行者。诸恶不善法——杂染的、能导致再有的、有热恼的、有苦异熟的、招致未来生老死的——以梵行者的祸难杀害了他。阿难,就是这样有梵行者的祸难。

195. ‘‘Kathañcānanda, brahmacārūpaddavo hoti? Idhānanda, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca. So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca na mucchaṃ nikāmayati, na gedhaṃ āpajjati, na āvattati bāhullāya. Tasseva kho panānanda, satthu sāvako tassa satthu vivekamanubrūhayamāno vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca. So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṃ nikāmayati, gedhaṃ āpajjati, āvattati bāhullāya. Ayaṃ vuccatānanda, upaddavo brahmacārī. Brahmacārūpaddavena avadhiṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, ānanda, brahmacārūpaddavo hoti.
已对照

“阿难,在这里,比起那导师的祸难与那弟子的祸难,这梵行者的祸难更有苦的异熟、更有辛辣的异熟,而且导向堕处。

‘‘Tatrānanda, yo cevāyaṃ ācariyūpaddavo, yo ca antevāsūpaddavo ayaṃ tehi brahmacārūpaddavo dukkhavipākataro ceva kaṭukavipākataro ca, api ca vinipātāya saṃvattati.
196PTS 3.118缅 3.159已对照

一九六、“阿难,因此在此,你们要以朋友之态(mittavatā)对待我,不要以敌对之态(sapattavatā)。那将长久为你们带来利益与安乐。

“阿难,弟子们怎样以敌对之态、不以朋友之态对待导师呢?阿难,在此,导师悲悯、求[弟子]利益,出于悲悯而为弟子们说法:‘这是为了你们的利益,这是为了你们的安乐。’而他的弟子们不愿听闻,不侧耳倾听,不为求了知而住心,且背离导师的教法而行。阿难,弟子们就是这样以敌对之态、不以朋友之态对待导师的。

“阿难,弟子们怎样以朋友之态、不以敌对之态对待导师呢?阿难,在此,导师悲悯、求[弟子]利益,出于悲悯而为弟子们说法:‘这是为了你们的利益,这是为了你们的安乐。’而他的弟子们愿意听闻,侧耳倾听,为求了知而住心,不背离导师的教法而行。阿难,弟子们就是这样以朋友之态、不以敌对之态对待导师的。

“阿难,因此在此,你们要以朋友之态对待我,不要以敌对之态。那将长久为你们带来利益与安乐。阿难,我对你们将不像陶师对待未烧的、未干透的[坯器]那样行事。阿难,我将一再呵责而说;阿难,我将一再剔除[过失]而说。凡是坚实的,那将会存留。”

世尊说了这[番话]。具寿阿难满意、欢喜世尊之所说。

196. ‘‘Tasmātiha maṃ, ānanda, mittavatāya samudācaratha, mā sapattavatāya. Taṃ vo bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya.
‘‘Kathañcānanda, satthāraṃ sāvakā sapattavatāya samudācaranti, no mittavatāya? Idhānanda, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā na sussūsanti, na sotaṃ odahanti, na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti. Evaṃ kho, ānanda, satthāraṃ sāvakā sapattavatāya samudācaranti, no mittavatāya.
‘‘Kathañcānanda, satthāraṃ sāvakā mittavatāya samudācaranti, no sapattavatāya? Idhānanda, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, na ca vokkama satthusāsanā vattanti. Evaṃ kho, ānanda, satthāraṃ sāvakā mittavatāya samudācaranti, no sapattavatāya.
‘‘Tasmātiha maṃ, ānanda, mittavatāya samudācaratha, mā sapattavatāya. Taṃ vo bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Na vo ahaṃ, ānanda, tathā parakkamissāmi yathā kumbhakāro āmake āmakamatte. Niggayha niggayhāhaṃ, ānanda, vakkhāmi; pavayha pavayha, ānanda, vakkhāmi [pavayha pavayha (sī. pī.), paggayha paggayha ānanda vakkhāmi (ka.)]. Yo sāro so ṭhassatī’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
Mahāsuññatasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.
已对照

《大空经》终,[《空品》中之]第二[经]。