快乐巴利palinanda.cc

中部第118经 · 入出息念经 Ānāpānassatisuttaṃ

本经目录八、入出息念经

144PTS 3.79已对照

八、入出息念经

一四四、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)东园(Pubbārāma)鹿子母讲堂(Migāramātupāsāda),与众多极有名声的长老弟子们在一起,[即]与具寿舍利弗(Sāriputta)、具寿大目犍连(Mahāmoggallāna)、具寿大迦叶(Mahākassapa)、具寿大迦旃延(Mahākaccāna)、具寿大拘絺罗(Mahākoṭṭhika)、具寿大劫宾那(Mahākappina)、具寿大纯陀(Mahācunda)、具寿阿那律(Anuruddha)、具寿离婆多(Revata)、具寿阿难(Ānanda),以及其他极有名声的长老弟子们在一起。

144. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde sambahulehi abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṃ – āyasmatā ca sāriputtena āyasmatā ca mahāmoggallānena [mahāmoggalānena (ka.)] āyasmatā ca mahākassapena āyasmatā ca mahākaccāyanena āyasmatā ca mahākoṭṭhikena āyasmatā ca mahākappinena āyasmatā ca mahācundena āyasmatā ca anuruddhena āyasmatā ca revatena āyasmatā ca ānandena, aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṃ.
已对照

那时,长老比丘们教诫、教导新学比丘。有些长老比丘教诫、教导十位比丘,有些长老比丘教诫、教导二十位比丘,有些长老比丘教诫、教导三十位比丘,有些长老比丘教诫、教导四十位比丘。而那些新学比丘受长老比丘们教诫、教导,了知由前而后的广大殊胜。

Tena kho pana samayena therā bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti. Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti. Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti [pajānanti (syā. kaṃ.), sañjānanti (ka.)].
145PTS 3.80缅 3.123已对照

一四五、那时,正值布萨日,自恣的十五日,圆满的满月之夜,世尊被比丘僧团围绕,坐在露地。于是,世尊环视默然又默然的比丘僧团,召唤诸比丘——“诸比丘,我满意这行道;诸比丘,我心满意这行道。因此,诸比丘,你们要更加发起精进,以达到未达到的、证得未证得的、作证未作证的。我就在这舍卫城等待四个月[雨季]之果母地月(Komudī)[的满月]。”地方上的比丘们听说:“据说世尊就在那舍卫城等待四个月[雨季]之果母地月[的满月]。”那些地方上的比丘为了见世尊而来到舍卫城。而那些长老比丘更加教诫、教导新学比丘。有些长老比丘教诫、教导十位比丘,有些长老比丘教诫、教导二十位比丘,有些长老比丘教诫、教导三十位比丘,有些长老比丘教诫、教导四十位比丘。而那些新学比丘受长老比丘们教诫、教导,了知由前而后的广大殊胜。

145. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase pavāraṇāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi – ‘‘āraddhosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya; āraddhacittosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya. Tasmātiha, bhikkhave, bhiyyosomattāya vīriyaṃ ārabhatha appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idhevāhaṃ sāvatthiyaṃ komudiṃ cātumāsiniṃ āgamessāmī’’ti. Assosuṃ kho jānapadā bhikkhū – ‘‘bhagavā kira tattheva sāvatthiyaṃ komudiṃ cātumāsiniṃ āgamessatī’’ti. Te jānapadā bhikkhū sāvatthiṃ [sāvatthiyaṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)] osaranti bhagavantaṃ dassanāya. Te ca kho therā bhikkhū bhiyyosomattāya nave bhikkhū ovadanti anusāsanti. Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti. Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti.
146已对照

一四六、那时,正值布萨日,四个月[雨季]之果母地月的十五日,圆满的满月之夜,世尊被比丘僧团围绕,坐在露地。于是,世尊环视默然又默然的比丘僧团,召唤诸比丘——“诸比丘,这会众无糠秕;诸比丘,这会众离糠秕,清净,安立于坚实。诸比丘,这比丘僧团就是那样的;诸比丘,这会众就是那样的——[即]应供养、应款待、应奉施、应合掌,是世间无上的福田的那种会众。诸比丘,这比丘僧团就是那样的;诸比丘,这会众就是那样的——[即]对之施少成多、施多更多的那种会众。诸比丘,这比丘僧团就是那样的;诸比丘,这会众就是那样的——[即]世间难得得见的那种会众。诸比丘,这比丘僧团就是那样的;诸比丘,这会众就是那样的——[即]为了见它,即使[要]带着旅粮,也值得前往数以由旬计[的路程]的那种会众。”

146. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase komudiyā cātumāsiniyā puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi – ‘‘apalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā; nippalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā; suddhā sāre [suddhasāre patiṭṭhitā (syā. kaṃ. pī.)] patiṭṭhitā. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpā parisā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpāya parisāya appaṃ dinnaṃ bahu hoti, bahu dinnaṃ bahutaraṃ. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpā parisā dullabhā dassanāya lokassa. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpaṃ parisaṃ alaṃ yojanagaṇanāni dassanāya gantuṃ puṭosenāpi’’ [puṭosenāpi, tathārūpo ayaṃ bhikkhave bhikkhusaṃgho, tathārūpā ayaṃ parisā (sī. pī. ka.)].
147PTS 3.81缅 3.124已对照

一四七、“诸比丘,在这比丘僧团中,有已是阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘——诸比丘,在这比丘僧团中,也有这样的比丘。诸比丘,在这比丘僧团中,有以五下分结的灭尽而为化生者、将在那里般涅槃、不再从彼世间还来的比丘——诸比丘,在这比丘僧团中,也有这样的比丘。诸比丘,在这比丘僧团中,有以三结的灭尽、贪瞋痴的薄弱而为斯陀含、只再来此世间一次便将作苦的边际的比丘——诸比丘,在这比丘僧团中,也有这样的比丘。诸比丘,在这比丘僧团中,有以三结的灭尽而为须陀洹、不堕恶趣、[趣向]决定、以正觉为归趣的比丘——诸比丘,在这比丘僧团中,也有这样的比丘。

147. ‘‘Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññāvimuttā – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino sakideva [sakiṃ deva (ka.)] imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe.
PTS 3.82已对照

“诸比丘,在这比丘僧团中,有比丘从事于四念处修习的实践而住——诸比丘,在这比丘僧团中,也有这样的比丘。诸比丘,在这比丘僧团中,有比丘从事于四正勤修习的实践而住……乃至……四神足……五根……五力……七觉支……从事于八支圣道修习的实践而住——诸比丘,在这比丘僧团中,也有这样的比丘。诸比丘,在这比丘僧团中,有比丘从事于慈修习的实践而住……从事于悲修习的实践而住……从事于喜修习的实践而住……从事于舍修习的实践而住……从事于不净修习的实践而住……从事于无常想修习的实践而住——诸比丘,在这比丘僧团中,也有这样的比丘。诸比丘,在这比丘僧团中,有比丘从事于入出息念修习的实践而住。诸比丘,入出息念若修习、多作,有大果、大功德。诸比丘,入出息念若修习、多作,能使四念处圆满。四念处若修习、多作,能使七觉支圆满。七觉支若修习、多作,能使明与解脱圆满。

‘‘Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe catunnaṃ sammappadhānānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti…pe… catunnaṃ iddhipādānaṃ… pañcannaṃ indriyānaṃ… pañcannaṃ balānaṃ… sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe mettābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… karuṇābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… muditābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… upekkhābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti. Cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti. Satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti.
148缅 3.125已对照

一四八、“诸比丘,入出息念如何修习、如何多作,有大果、大功德?诸比丘,在此,比丘前往林野、或前往树下、或前往空闲处,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。

148. ‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati satova [sato (sī. syā. kaṃ. pī.)] passasati.
已对照

“入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’。入息短时,了知‘我入息短’;出息短时,了知‘我出息短’。他学:‘我将觉知全身而入息’;他学:‘我将觉知全身而出息’。他学:‘我将令身行止息而入息’;他学:‘我将令身行止息而出息’。

‘‘Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati.
PTS 3.83已对照

“他学:‘我将觉知喜而入息’;他学:‘我将觉知喜而出息’。他学:‘我将觉知乐而入息’;他学:‘我将觉知乐而出息’。他学:‘我将觉知心行而入息’;他学:‘我将觉知心行而出息’。他学:‘我将令心行止息而入息’;他学:‘我将令心行止息而出息’。

‘‘‘Pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati.
已对照

“他学:‘我将觉知心而入息’;他学:‘我将觉知心而出息’。他学:‘我将令心喜悦而入息’;他学:‘我将令心喜悦而出息’。他学:‘我将令心得定而入息’;他学:‘我将令心得定而出息’。他学:‘我将令心解脱而入息’;他学:‘我将令心解脱而出息’。

‘‘‘Cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati.
已对照

“他学:‘我将随观无常而入息’;他学:‘我将随观无常而出息’。他学:‘我将随观离贪而入息’;他学:‘我将随观离贪而出息’。他学:‘我将随观灭而入息’;他学:‘我将随观灭而出息’。他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’。诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,有大果、大功德。

‘‘‘Aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā.
149缅 3.126已对照

一四九、“诸比丘,入出息念如何修习、如何多作,能使四念处圆满呢?诸比丘,当比丘入息长时,了知‘我入息长’;出息长时,了知‘我出息长’;入息短时,了知‘我入息短’;出息短时,了知‘我出息短’;他学:‘我将觉知全身而入息’;他学:‘我将觉知全身而出息’;他学:‘我将令身行止息而入息’;他学:‘我将令身行止息而出息’——诸比丘,那时比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,我这样说诸身中的某一种,即:入出息。因此,诸比丘,那时比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

149. ‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; kāye kāyānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Kāyesu kāyaññatarāhaṃ, bhikkhave, evaṃ vadāmi yadidaṃ – assāsapassāsā. Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 3.84已对照

“诸比丘,当比丘学:‘我将觉知喜而入息’;他学:‘我将觉知喜而出息’;他学:‘我将觉知乐而入息’;他学:‘我将觉知乐而出息’;他学:‘我将觉知心行而入息’;他学:‘我将觉知心行而出息’;他学:‘我将令心行止息而入息’;他学:‘我将令心行止息而出息’——诸比丘,那时比丘于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,我这样说诸受中的某一种,即:对入出息好好地作意。因此,诸比丘,那时比丘于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanāññatarāhaṃ, bhikkhave, evaṃ vadāmi yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
缅 3.127已对照

“诸比丘,当比丘学:‘我将觉知心而入息’;他学:‘我将觉知心而出息’;他学:‘我将令心喜悦而入息’;他学:‘我将令心喜悦而出息’;他学:‘我将令心得定而入息’;他学:‘我将令心得定而出息’;他学:‘我将令心解脱而入息’;他学:‘我将令心解脱而出息’——诸比丘,那时比丘于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,我不说失念、不正知者有入出息念。因此,诸比丘,那时比丘于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; citte cittānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatiṃ vadāmi. Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 3.85已对照

“诸比丘,当比丘学:‘我将随观无常而入息’;他学:‘我将随观无常而出息’;他学:‘我将随观离贪而入息’;他学:‘我将随观离贪而出息’;他学:‘我将随观灭而入息’;他学:‘我将随观灭而出息’;他学:‘我将随观舍离而入息’;他学:‘我将随观舍离而出息’——诸比丘,那时比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。凡是贪与忧的舍断,他以慧见到了那[舍断],便好好地观察。因此,诸比丘,那时比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati; dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已对照

“诸比丘,入出息念如是修习、如是多作,便使四念处圆满。

‘‘Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
150已对照

一五〇、“诸比丘,四念处如何修习、如何多作,能使七觉支圆满呢?诸比丘,当比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧时,那时,他的念已现起而不忘失。诸比丘,当比丘的念已现起而不忘失时,那时,比丘的念觉支是已发起的。那时,比丘修习念觉支;那时,比丘的念觉支达到修习的圆满。

150. ‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye sati hoti asammuṭṭhā [appammuṭṭhā (syā. kaṃ.)]. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti. Satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
缅 3.128已对照

“他这样具念而住,以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察。诸比丘,当比丘这样具念而住,以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察时,那时,比丘的择法觉支是已发起的;那时,比丘修习择法觉支;那时,比丘的择法觉支达到修习的圆满。

‘‘So tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati [pavicarati (sī. syā. kaṃ. pī.)] parivīmaṃsaṃ āpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“当他以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察时,精进是已发起的、不退缩的。诸比丘,当比丘以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察,精进是已发起的、不退缩的时,那时,比丘的精进觉支是已发起的;那时,比丘修习精进觉支;那时,比丘的精进觉支达到修习的圆满。

‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 3.86已对照

“对发起精进者,生起无食的喜。诸比丘,当对发起精进的比丘生起无食的喜时,那时,比丘的喜觉支是已发起的;那时,比丘修习喜觉支;那时,比丘的喜觉支达到修习的圆满。

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“意有喜者,身也轻安,心也轻安。诸比丘,当意有喜的比丘身也轻安、心也轻安时,那时,比丘的轻安觉支是已发起的;那时,比丘修习轻安觉支;那时,比丘的轻安觉支达到修习的圆满。

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“身轻安而有乐者,心得定。诸比丘,当身轻安而有乐的比丘心得定时,那时,比丘的定觉支是已发起的;那时,比丘修习定觉支;那时,比丘的定觉支达到修习的圆满。

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“他对那样得定的心好好地观察。诸比丘,当比丘对那样得定的心好好地观察时,那时,比丘的舍觉支是已发起的;那时,比丘修习舍觉支;那时,比丘的舍觉支达到修习的圆满。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
151缅 3.129已对照

一五一、“诸比丘,当比丘于诸受……乃至……于心……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧时,那时,他的念已现起而不忘失。诸比丘,当比丘的念已现起而不忘失时,那时,比丘的念觉支是已发起的;那时,比丘修习念觉支;那时,比丘的念觉支达到修习的圆满。

151. ‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu…pe… citte… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 3.87已对照

“他这样具念而住,以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察。诸比丘,当比丘这样具念而住,以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察时,那时,比丘的择法觉支是已发起的;那时,比丘修习择法觉支;那时,比丘的择法觉支达到修习的圆满。

‘‘So tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“当他以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察时,精进是已发起的、不退缩的。诸比丘,当比丘以慧简择那法、遍察[那法]、进行遍审察,精进是已发起的、不退缩的时,那时,比丘的精进觉支是已发起的;那时,比丘修习精进觉支;那时,比丘的精进觉支达到修习的圆满。

‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“对发起精进者,生起无食的喜。诸比丘,当对发起精进的比丘生起无食的喜时,那时,比丘的喜觉支是已发起的;那时,比丘修习喜觉支;那时,比丘的喜觉支达到修习的圆满。

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“意有喜者,身也轻安,心也轻安。诸比丘,当意有喜的比丘身也轻安、心也轻安时,那时,比丘的轻安觉支是已发起的;那时,比丘修习轻安觉支;那时,比丘的轻安觉支达到修习的圆满。

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
缅 3.130已对照

“身轻安而有乐者,心得定。诸比丘,当身轻安而有乐的比丘心得定时,那时,比丘的定觉支是已发起的;那时,比丘修习定觉支;那时,比丘的定觉支达到修习的圆满。

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已对照

“他对那样得定的心好好地观察。诸比丘,当比丘对那样得定的心好好地观察时,那时,比丘的舍觉支是已发起的;那时,比丘修习舍觉支;那时,比丘的舍觉支达到修习的圆满。诸比丘,四念处如是修习、如是多作,便使七觉支圆满。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta sambojjhaṅge paripūrenti.
152PTS 3.88已对照

一五二、“诸比丘,七觉支如何修习、如何多作,能使明与解脱圆满呢?诸比丘,在此,比丘修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的念觉支;修习择法觉支……乃至……修习精进觉支……修习喜觉支……修习轻安觉支……修习定觉支……修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的舍觉支。诸比丘,七觉支如是修习、如是多作,便使明与解脱圆满。”

世尊说了这[番话]。那些比丘满意、欢喜世尊之所说。

152. ‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Ānāpānassatisuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.
已对照

《入出息念经》终,[《次第品》中之]第八[经]。