快乐巴利palinanda.cc

中部第108经 · 瞿默目犍连经 Gopakamoggallānasuttaṃ

本经目录八、瞿默目犍连经

79已对照

八、瞿默目犍连经

七十九、如是我闻——一时,在世尊般涅槃后不久,具寿阿难(Ānanda)住在王舍城(Rājagaha)竹林(Veḷuvana)迦兰陀园(Kalandakanivāpa)。那时,摩揭陀国王阿阇世·韦提希子(Ajātasattu Vedehiputta)因担心钵殊多(Pajjota)王而令人修缮王舍城。那时,具寿阿难在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入王舍城乞食。那时,具寿阿难心中这样想——“现在为乞食而行于王舍城还太早,我何不前往瞿默目犍连(Gopakamoggallāna)婆罗门的作业场(kammanta)、瞿默目犍连婆罗门之处呢?”

79. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe aciraparinibbute bhagavati. Tena kho pana samayena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājagahaṃ paṭisaṅkhārāpeti rañño pajjotassa āsaṅkamāno. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yena gopakamoggallāno brāhmaṇo tenupasaṅkameyya’’nti.
PTS 3.8缅 3.59已对照

于是,具寿阿难前往瞿默目犍连婆罗门的作业场、瞿默目犍连婆罗门之处。瞿默目犍连婆罗门远远看见具寿阿难走来,看见之后,便对具寿阿难这样说——“阿难尊师请来!阿难尊师善来!阿难尊师隔了很久才作这一趟因由,即为了来到此处。请阿难尊师就座,这座位已经敷设好了。”具寿阿难便坐在敷设好的座位上。瞿默目犍连婆罗门也取了一个低座,坐在一旁。坐在一旁的瞿默目犍连婆罗门对具寿阿难这样说——“阿难尊师,是否有哪怕一位比丘,完全地、彻底地具足那位曾是阿罗汉、正等正觉者的乔达摩尊师所具足的那些法呢?”“婆罗门,没有哪怕一位比丘完全地、彻底地具足那位曾是阿罗汉、正等正觉者的世尊所具足的那些法。婆罗门,因为那位世尊是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣说之道的宣说者,是知道者、通道者、善巧于道者;而今诸弟子随道而行,随后具足[道]而住。”具寿阿难与瞿默目犍连婆罗门之间的这番谈论就这样尚未说完。

Atha kho āyasmā ānando yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yena gopakamoggallāno brāhmaṇo tenupasaṅkami. Addasā kho gopakamoggallāno brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘etu kho bhavaṃ ānando. Svāgataṃ bhoto ānandassa. Cirassaṃ kho bhavaṃ ānando imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu bhavaṃ ānando, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi kho āyasmā ānando paññatte āsane. Gopakamoggallānopi kho brāhmaṇo aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho gopakamoggallāno brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’’ti? ‘‘Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṃ sammāsambuddho. So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido; maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’’ti. Ayañca hidaṃ āyasmato ānandassa gopakamoggallānena brāhmaṇena saddhiṃ antarākathā vippakatā ahosi.
PTS 3.9已对照

那时,摩揭陀大臣雨行(Vassakāra)婆罗门正在巡察王舍城的诸作业场,来到瞿默目犍连婆罗门的作业场、具寿阿难之处;到了之后,与具寿阿难互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的摩揭陀大臣雨行婆罗门对具寿阿难这样说——“阿难尊师,你们现在为了什么谈论而集坐在这里?你们尚未说完的谈论又是什么呢?”“婆罗门,在此,瞿默目犍连婆罗门对我这样说:‘阿难尊师,是否有哪怕一位比丘,完全地、彻底地具足那位曾是阿罗汉、正等正觉者的乔达摩尊师所具足的那些法呢?’婆罗门,这样说时,我对瞿默目犍连婆罗门这样说:‘婆罗门,没有哪怕一位比丘完全地、彻底地具足那位曾是阿罗汉、正等正觉者的世尊所具足的那些法。婆罗门,因为那位世尊是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣说之道的宣说者,是知道者、通道者、善巧于道者;而今诸弟子随道而行,随后具足[道]而住。’婆罗门,这就是我们与瞿默目犍连婆罗门之间尚未说完的谈论,这时你到来了。”

Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto rājagahe kammante anusaññāyamāno yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘kāyanuttha, bho ānanda, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? ‘‘Idha maṃ, brāhmaṇa, gopakamoggallāno brāhmaṇo evamāha – ‘atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’ti. Evaṃ vutte ahaṃ, brāhmaṇa, gopakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ etadavocaṃ – ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṃ sammāsambuddho. So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido; maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’ti. Ayaṃ kho no, brāhmaṇa, gopakamoggallānena brāhmaṇena saddhiṃ antarākathā vippakatā. Atha tvaṃ anuppatto’’ti.
80缅 3.60已对照

八十、“阿难尊师,是否有哪怕一位比丘,是那位乔达摩尊师所立的——‘他会在我死后作你们的依止(paṭisaraṇa)’——而你们现在可以归投的呢?”“婆罗门,没有哪怕一位比丘,是那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所立的——‘他会在我死后作你们的依止’——而我们现在可以归投的。”“阿难尊师,那么是否有哪怕一位比丘,是为僧团所选定、为众多长老比丘所立的——‘他会在世尊死后作我们的依止’——而你们现在可以归投的呢?”“婆罗门,没有哪怕一位比丘,是为僧团所选定、为众多长老比丘所立的——‘他会在世尊死后作我们的依止’——而我们现在可以归投的。”“阿难尊师,那么在这样没有依止的[法与律]中,什么是[你们]和合的因呢?”“婆罗门,我们并不是无依止者;婆罗门,我们是有依止者,我们是以法为依止者。”

80. ‘‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito – ‘ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatī’ti, yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’’ti [paṭidhāveyyāthāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]? ‘‘Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito – ‘ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatī’ti, yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’’ti. ‘‘Atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ‘ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatī’ti, yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’’ti? ‘‘Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ‘ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatī’ti, yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’’ti. ‘‘Evaṃ appaṭisaraṇe ca pana, bho ānanda, ko hetu sāmaggiyā’’ti? ‘‘Na kho mayaṃ, brāhmaṇa, appaṭisaraṇā; sappaṭisaraṇā mayaṃ, brāhmaṇa; dhammappaṭisaraṇā’’ti.
PTS 3.10已对照

“‘阿难尊师,是否有哪怕一位比丘,是那位乔达摩尊师所立的——「他会在我死后作你们的依止」——而你们现在可以归投的呢?’被这样问时,您说:‘婆罗门,没有哪怕一位比丘,是那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所立的——「他会在我死后作你们的依止」——而我们现在可以归投的。’‘阿难尊师,那么是否有哪怕一位比丘,是为僧团所选定、为众多长老比丘所立的——「他会在世尊死后作我们的依止」——而你们现在可以归投的呢?’被这样问时,您说:‘婆罗门,没有哪怕一位比丘,是为僧团所选定、为众多长老比丘所立的——「他会在世尊死后作我们的依止」——而我们现在可以归投的。’‘阿难尊师,那么在这样没有依止的[法与律]中,什么是[你们]和合的因呢?’被这样问时,您说:‘婆罗门,我们并不是无依止者;婆罗门,我们是有依止者,我们是以法为依止者。’阿难尊师,那么这所说之义应当怎样理解呢?”

‘‘‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito – ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti, yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito – ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti, yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi; ‘atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti, yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti, yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’ti – vadesi; ‘evaṃ appaṭisaraṇe ca pana, bho ānanda, ko hetu sāmaggiyā’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho mayaṃ, brāhmaṇa, appaṭisaraṇā; sappaṭisaraṇā mayaṃ, brāhmaṇa; dhammappaṭisaraṇā’ti vadesi. Imassa pana, bho ānanda, bhāsitassa kathaṃ attho daṭṭhabbo’’ti?
81缅 3.61已对照

八十一、“婆罗门,有那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊为比丘们所制定的学处、所诵出的波罗提木叉。我们在布萨日,凡依同一村域而住的,全都会集一处;会集之后,我们请那位对它娴熟的[比丘诵出]。当它正被诵出时,若比丘有犯、有违越,我们就如法、如所教导而令[他]作[忏悔]。

81. ‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, pātimokkhaṃ uddiṭṭhaṃ. Te mayaṃ tadahuposathe yāvatikā ekaṃ gāmakhettaṃ upanissāya viharāma te sabbe ekajjhaṃ sannipatāma; sannipatitvā yassa taṃ pavattati taṃ ajjhesāma. Tasmiṃ ce bhaññamāne hoti bhikkhussa āpatti hoti vītikkamo taṃ mayaṃ yathādhammaṃ yathānusiṭṭhaṃ kāremāti.
已对照

“如此说来,并非诸位尊者令[他]作,而是法令[他]作。”“阿难尊师,是否有哪怕一位比丘,是你们现在所恭敬、尊重、尊崇、供养,恭敬、尊重之后依止而住的呢?”“婆罗门,没有哪怕一位比丘,是我们现在所恭敬、尊重、尊崇、供养,恭敬、尊重之后依止而住的。”

‘‘Na kira no bhavanto kārenti; dhammo no kāreti’’. ‘‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi yaṃ tumhe etarahi sakkarotha garuṃ karotha [garukarotha (sī. syā. kaṃ. pī.)] mānetha pūjetha; sakkatvā garuṃ katvā [garukatvā (sī. syā. kaṃ. pī.)] upanissāya viharathā’’ti? ‘‘Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi yaṃ mayaṃ etarahi sakkaroma garuṃ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharāmā’’ti.
PTS 3.11已对照

“‘阿难尊师,是否有哪怕一位比丘,是那位乔达摩尊师所立的——「他会在我死后作你们的依止」——而你们现在可以归投的呢?’被这样问时,您说:‘婆罗门,没有哪怕一位比丘,是那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所立的——「他会在我死后作你们的依止」——而我们现在可以归投的。’‘阿难尊师,那么是否有哪怕一位比丘,是为僧团所选定、为众多长老比丘所立的——「他会在世尊死后作我们的依止」——而你们现在可以归投的呢?’被这样问时,您说:‘婆罗门,没有哪怕一位比丘,是为僧团所选定、为众多长老比丘所立的——「他会在世尊死后作我们的依止」——而我们现在可以归投的。’‘阿难尊师,是否有哪怕一位比丘,是你们现在所恭敬、尊重、尊崇、供养,恭敬、尊重之后依止而住的呢?’被这样问时,您说:‘婆罗门,没有哪怕一位比丘,是我们现在所恭敬、尊重、尊崇、供养,恭敬、尊重之后依止而住的。’阿难尊师,那么这所说之义应当怎样理解呢?”

‘‘‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito – ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito – ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi; ‘atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi; ‘atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi yaṃ tumhe etarahi sakkarotha garuṃ karotha mānetha pūjetha; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharathā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi yaṃ mayaṃ etarahi sakkaroma garuṃ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharāmā’ti vadesi. Imassa pana, bho ānanda, bhāsitassa kathaṃ attho daṭṭhabbo’’ti?
82已对照

八十二、“婆罗门,有那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所宣说的十种令[人]净信的法(pasādanīyā dhammā)。在我们当中,凡是具有这些法的,我们现在就恭敬、尊重、尊崇、供养他;恭敬、尊重之后依止而住。哪十种[法]呢?

82. ‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa pasādanīyā dhammā akkhātā. Yasmiṃ no ime dhammā saṃvijjanti taṃ mayaṃ etarahi sakkaroma garuṃ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharāma. Katame dasa?
缅 3.62已对照

“婆罗门,在此,比丘具戒,以波罗提木叉律仪防护而住,具足正行与行处,于微细的罪过也见怖畏,受持学处而学习。

‘‘Idha, brāhmaṇa, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
已对照

“他是多闻者、忆持所闻者、积集所闻者。凡是那些初善、中善、后善的,具足义理与文句的,显示完全圆满、遍净的梵行的法,他对这样的诸法多闻、忆持、以语熟习、以意随观察、以见善通达。

‘‘Bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā, majjhekalyāṇā, pariyosānakalyāṇā, sātthaṃ, sabyañjanaṃ [sātthā sabyañjanā (sī. syā. kaṃ.)], kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā [dhatā (sī. syā. kaṃ. pī.)] vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
已对照

“他对衣、钵食、坐卧处、病缘药资具知足。

‘‘Santuṭṭho hoti ( ) [(itarītarehi) dī. ni. 3.345] cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi.
已对照

“他是那属于增上心的、现法乐住的四禅的随愿而得者、不难而得者、丰足而得者。

‘‘Catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
PTS 3.12已对照

“他体验多种神变:一身能变成多身,多身能合成一身;或显现,或隐没;穿越墙壁、垣墙、山岳,无所障碍,犹如在虚空中;出没于大地之中,犹如在水中;在水上行走而不沉没,犹如在地上;在虚空中结跏趺坐而行,犹如有翼之鸟;甚至以手触摸、抚摸有如此大神力、大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界。

‘‘Anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ [tirokuḍḍaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasati [parāmasati (ka.)] parimajjati, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti.
已对照

“他以清净、超人的天耳界,听见天的与人的两种声音,无论远的还是近的。

‘‘Dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti – dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca.
缅 3.63已对照

“他以心遍知其他众生、其他人的心:有贪的心,了知为‘有贪的心’;离贪的心,了知为‘离贪的心’;有瞋的心,了知为‘有瞋的心’;离瞋的心,了知为‘离瞋的心’;有痴的心,了知为‘有痴的心’;离痴的心,了知为‘离痴的心’;萎缩的心,了知为‘萎缩的心’;散乱的心,了知为‘散乱的心’;广大的心,了知为‘广大的心’;不广大的心,了知为‘不广大的心’;有上的心,了知为‘有上的心’;无上的心,了知为‘无上的心’;得定的心,了知为‘得定的心’;无定的心,了知为‘无定的心’;解脱的心,了知为‘解脱的心’;未解脱的心,了知为‘未解脱的心’。

‘‘Parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti. Sarāgaṃ vā cittaṃ ‘sarāgaṃ citta’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘vītarāgaṃ citta’nti pajānāti, sadosaṃ vā cittaṃ ‘sadosaṃ citta’nti pajānāti, vītadosaṃ vā cittaṃ ‘vītadosaṃ citta’nti pajānāti, samohaṃ vā cittaṃ ‘samohaṃ citta’nti pajānāti, vītamohaṃ vā cittaṃ ‘vītamohaṃ citta’nti pajānāti, saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘saṃkhittaṃ citta’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘vikkhittaṃ citta’nti pajānāti, mahaggataṃ vā cittaṃ ‘mahaggataṃ citta’nti pajānāti, amahaggataṃ vā cittaṃ ‘amahaggataṃ citta’nti pajānāti, sauttaraṃ vā cittaṃ ‘sauttaraṃ citta’nti pajānāti, anuttaraṃ vā cittaṃ ‘anuttaraṃ citta’nti pajānāti, samāhitaṃ vā cittaṃ ‘samāhitaṃ citta’nti pajānāti, asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘asamāhitaṃ citta’nti pajānāti, vimuttaṃ vā cittaṃ ‘vimuttaṃ citta’nti pajānāti, avimuttaṃ vā cittaṃ ‘avimuttaṃ citta’nti pajānāti.
已对照

“他回忆起多种宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十万生、许多坏劫、许多成劫、许多坏成劫——‘我在那里有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,我生于那里;在那里也有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,生于此处。’他这样连同行相、连同细节地回忆起多种宿住。

‘‘Anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattārīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
已对照

“他以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生——或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣——了知众生随业而去。

‘‘Dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
已对照

“由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住。

‘‘Āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
已对照

“婆罗门,这就是那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊所宣说的十种令[人]净信的法。在我们当中,凡是具有这些法的,我们现在就恭敬、尊重、尊崇、供养他;恭敬、尊重之后依止而住。”

‘‘Ime kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa pasādanīyā dhammā akkhātā. Yasmiṃ no ime dhammā saṃvijjanti taṃ mayaṃ etarahi sakkaroma garuṃ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharāmā’’ti.
83PTS 3.13缅 3.64已对照

八十三、这样说时,摩揭陀大臣雨行婆罗门对优波难陀(Upananda)将军说——“将军阁下认为怎样:这些尊者恭敬应恭敬的,尊重应尊重的,尊崇应尊崇的,供养应供养的?”“确实,这些尊者恭敬应恭敬的,尊重应尊重的,尊崇应尊崇的,供养应供养的。因为,若这些尊者不恭敬、不尊重、不尊崇、不供养这[样的人],那么这些尊者究竟还会恭敬、尊重、尊崇、供养谁,恭敬、尊重、尊崇、供养之后依止而住呢?”于是,摩揭陀大臣雨行婆罗门对具寿阿难这样说——“阿难尊师现在住在哪里呢?”“婆罗门,我现在住在竹林。”“阿难尊师,那么竹林是否可喜、寂静、无喧嚣、离人风、隐于人、宜于宴默呢?”“确实,婆罗门,竹林可喜、寂静、无喧嚣、离人风、隐于人、宜于宴默,正因为有你们这样的守护者、看护者。”“确实,阿难尊师,竹林可喜、寂静、无喧嚣、离人风、隐于人、宜于宴默,正因为有诸位尊者这样的修禅者、习于禅者。诸位尊者确是修禅者,也是习于禅者。”

83. Evaṃ vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṃ senāpatiṃ āmantesi – ‘‘taṃ kiṃ maññati bhavaṃ senāpati [maññasi evaṃ senāpati (syā. kaṃ. pī.), maññasi senāpati (sī.), maññasi bhavaṃ senāpati (ka.)] yadime bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjenti’’? ‘‘Tagghime [taggha me (ka.)] bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjenti. Imañca hi te bhonto na sakkareyyuṃ na garuṃ kareyyuṃ na māneyyuṃ na pūjeyyuṃ; atha kiñcarahi te bhonto sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā upanissāya vihareyyu’’nti? Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘kahaṃ pana bhavaṃ ānando etarahi viharatī’’ti? ‘‘Veḷuvane khohaṃ, brāhmaṇa, etarahi viharāmī’’ti. ‘‘Kacci pana, bho ānanda, veḷuvanaṃ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ [manussarāhaseyyakaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] paṭisallānasāruppa’’nti? ‘‘Taggha, brāhmaṇa, veḷuvanaṃ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ paṭisallānasāruppaṃ, yathā taṃ tumhādisehi rakkhakehi gopakehī’’ti. ‘‘Taggha, bho ānanda, veḷuvanaṃ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ paṭisallānasāruppaṃ, yathā taṃ bhavantehi jhāyīhi jhānasīlīhi. Jhāyino ceva bhavanto jhānasīlino ca’’.
已对照

“阿难尊师,有一次,那位乔达摩尊师住在毘舍离(Vesālī)大林(Mahāvana)重阁讲堂(Kūṭāgārasālā)。阿难尊师,那时我前往大林重阁讲堂、那位乔达摩尊师之处。在那里,那位乔达摩尊师以种种方式讲说了禅论。那位乔达摩尊师确是修禅者,也是习于禅者。而且那位乔达摩尊师称赞一切禅。”

‘‘Ekamidāhaṃ, bho ānanda, samayaṃ so bhavaṃ gotamo vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha khvāhaṃ, bho ānanda, yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā yena so bhavaṃ gotamo tenupasaṅkamiṃ. Tatra ca pana so [tatra ca so (sī. pī.)] bhavaṃ gotamo anekapariyāyena jhānakathaṃ kathesi. Jhāyī ceva so bhavaṃ gotamo ahosi jhānasīlī ca. Sabbañca pana so bhavaṃ gotamo jhānaṃ vaṇṇesī’’ti.
84PTS 3.14缅 3.65已对照

八十四、“婆罗门,那位世尊并不称赞一切禅,那位世尊也并非不称赞一切禅。婆罗门,那位世尊不称赞什么样的禅呢?婆罗门,在此,有人以被欲贪所缠缚、被欲贪所压制的心而住,也不如实了知已生起的欲贪的出离;他以那欲贪为内而思虑、极思虑、遍思虑、离思虑。他以被瞋恚所缠缚、被瞋恚所压制的心而住,也不如实了知已生起的瞋恚的出离;他以那瞋恚为内而思虑、极思虑、遍思虑、离思虑。他以被昏沉睡眠所缠缚、被昏沉睡眠所压制的心而住,也不如实了知已生起的昏沉睡眠的出离;他以那昏沉睡眠为内而思虑、极思虑、遍思虑、离思虑。他以被掉举追悔所缠缚、被掉举追悔所压制的心而住,也不如实了知已生起的掉举追悔的出离;他以那掉举追悔为内而思虑、极思虑、遍思虑、离思虑。他以被疑所缠缚、被疑所压制的心而住,也不如实了知已生起的疑的出离;他以那疑为内而思虑、极思虑、遍思虑、离思虑。婆罗门,那位世尊不称赞这样的禅。

“婆罗门,那位世尊称赞什么样的禅呢?婆罗门,在此,比丘已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐的第二禅……乃至……第三禅……成就并住于第四禅。婆罗门,那位世尊称赞这样的禅。”

“阿难尊师,如此说来,那位乔达摩尊师呵责应呵责的禅,称赞应称赞的[禅]。那么,阿难尊师,我们如今要去了。我们事务繁多,该办的事也多。”“婆罗门,你如今认为是时候,[便请自便]。”于是,摩揭陀大臣雨行婆罗门欢喜、随喜具寿阿难所说,从座而起,离去了。

于是,摩揭陀大臣雨行婆罗门离去不久,瞿默目犍连婆罗门便对具寿阿难这样说——“我们问阿难尊师的,阿难尊师没有为我们解答。”“婆罗门,我们岂不是已对你说过了——‘婆罗门,没有哪怕一位比丘完全地、彻底地具足那位曾是阿罗汉、正等正觉者的世尊所具足的那些法。婆罗门,因为那位世尊是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣说之道的宣说者,是知道者、通道者、善巧于道者。而今诸弟子随道而行,随后具足[道]而住。’”

84. ‘‘Na ca kho, brāhmaṇa, so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ na vaṇṇesīti. Kathaṃ rūpañca, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ na vaṇṇesi? Idha, brāhmaṇa, ekacco kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so kāmarāgaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so byāpādaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so thinamiddhaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so uddhaccakukkuccaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so vicikicchaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ na vaṇṇesi.
‘‘Kathaṃ rūpañca, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ vaṇṇesi? Idha, brāhmaṇa, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ vaṇṇesī’’ti.
‘‘Gārayhaṃ kira, bho ānanda, so bhavaṃ gotamo jhānaṃ garahi, pāsaṃsaṃ pasaṃsi. Handa, ca dāni mayaṃ, bho ānanda, gacchāma; bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, brāhmaṇa, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmato ānandassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
Atha kho gopakamoggallāno brāhmaṇo acirapakkante vassakāre brāhmaṇe magadhamahāmatte āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘yaṃ no mayaṃ bhavantaṃ ānandaṃ apucchimhā taṃ no bhavaṃ ānando na byākāsī’’ti. ‘‘Nanu te, brāhmaṇa, avocumhā – ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṃ sammāsambuddho. So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido. Maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’’’ti.
Gopakamoggallānasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.
已对照

《瞿默目犍连经》终,[《天湖品》中之]第八[经]。