快乐巴利palinanda.cc

中部第1经 · 根本法门经

本经目录一、根本法门经

已对照

一、根本法门经

1. Mūlapariyāyasuttaṃ
1PTS 1.1缅 1.1已对照

如是我闻——一时,世尊住在郁伽罗(Ukkaṭṭhā),吉祥林(Subhagavana)的娑罗王树(sālarāja)下。在那里,世尊召唤诸比丘:‘诸比丘。’‘尊者。’那些比丘应诺世尊。世尊这样说:‘诸比丘,我要为你们说一切法的根本法门(sabbadhammamūlapariyāya)。你们要听,好好地作意,我要说了。’‘是,尊者。’那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

1. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā ukkaṭṭhāyaṃ viharati subhagavane sālarājamūle. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
2已对照

二、“诸比丘,此中,无闻凡夫(assutavā puthujjano)不见诸圣者,不善巧于圣者之法,未受圣者之法调教;不见诸善士(sappurisa),不善巧于善士之法,未受善士之法调教——他想地(pathavī)为地;想地为地之后,他计执地,于地中计执,从地计执,计执‘地是我的’,他欢喜地。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

2. ‘‘Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – pathaviṃ [paṭhaviṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] pathavito sañjānāti; pathaviṃ pathavito saññatvā pathaviṃ maññati, pathaviyā maññati, pathavito maññati, pathaviṃ meti maññati, pathaviṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想水(āpa)为水;想水为水之后,他计执水,于水中计执,从水计执,计执‘水是我的’,他欢喜水。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Āpaṃ āpato sañjānāti; āpaṃ āpato saññatvā āpaṃ maññati, āpasmiṃ maññati, āpato maññati, āpaṃ meti maññati, āpaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
缅 1.2已对照

“他想火(teja)为火;想火为火之后,他计执火,于火中计执,从火计执,计执‘火是我的’,他欢喜火。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Tejaṃ tejato sañjānāti; tejaṃ tejato saññatvā tejaṃ maññati, tejasmiṃ maññati, tejato maññati, tejaṃ meti maññati, tejaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
PTS 1.2已对照

“他想风(vāya)为风;想风为风之后,他计执风,于风中计执,从风计执,计执‘风是我的’,他欢喜风。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Vāyaṃ vāyato sañjānāti; vāyaṃ vāyato saññatvā vāyaṃ maññati, vāyasmiṃ maññati, vāyato maññati, vāyaṃ meti maññati, vāyaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
3已对照

三、“他想有情(bhūta)为有情;想有情为有情之后,他计执有情,于有情中计执,从有情计执,计执‘有情是我的’,他欢喜有情。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

3. ‘‘Bhūte bhūtato sañjānāti; bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati, bhūtesu maññati, bhūtato maññati, bhūte meti maññati, bhūte abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想天(deva)为天;想天为天之后,他计执天,于天中计执,从天计执,计执‘天是我的’,他欢喜天。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Deve devato sañjānāti; deve devato saññatvā deve maññati, devesu maññati, devato maññati, deve meti maññati, deve abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想生主(pajāpati)为生主;想生主为生主之后,他计执生主,于生主中计执,从生主计执,计执‘生主是我的’,他欢喜生主。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Pajāpatiṃ pajāpatito sañjānāti; pajāpatiṃ pajāpatito saññatvā pajāpatiṃ maññati, pajāpatismiṃ maññati, pajāpatito maññati, pajāpatiṃ meti maññati, pajāpatiṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想梵天(brahma)为梵天;想梵天为梵天之后,他计执梵天,于梵天中计执,从梵天计执,计执‘梵天是我的’,他欢喜梵天。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Brahmaṃ brahmato sañjānāti; brahmaṃ brahmato saññatvā brahmaṃ maññati, brahmasmiṃ maññati, brahmato maññati, brahmaṃ meti maññati, brahmaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想光音天(ābhassara)为光音天;想光音天为光音天之后,他计执光音天,于光音天中计执,从光音天计执,计执‘光音天是我的’,他欢喜光音天。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Ābhassare ābhassarato sañjānāti; ābhassare ābhassarato saññatvā ābhassare maññati, ābhassaresu maññati, ābhassarato maññati, ābhassare meti maññati, ābhassare abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想遍净天(subhakiṇha)为遍净天;想遍净天为遍净天之后,他计执遍净天,于遍净天中计执,从遍净天计执,计执‘遍净天是我的’,他欢喜遍净天。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Subhakiṇhe subhakiṇhato sañjānāti; subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati, subhakiṇhesu maññati, subhakiṇhato maññati, subhakiṇhe meti maññati, subhakiṇhe abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
缅 1.3已对照

“他想广果天(vehapphala)为广果天;想广果天为广果天之后,他计执广果天,于广果天中计执,从广果天计执,计执‘广果天是我的’,他欢喜广果天。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Vehapphale vehapphalato sañjānāti; vehapphale vehapphalato saññatvā vehapphale maññati, vehapphalesu maññati, vehapphalato maññati, vehapphale meti maññati, vehapphale abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想胜者天(abhibhū)为胜者天;想胜者天为胜者天之后,他计执胜者天,于胜者天中计执,从胜者天计执,计执‘胜者天是我的’,他欢喜胜者天。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Abhibhuṃ abhibhūto sañjānāti; abhibhuṃ abhibhūto saññatvā abhibhuṃ maññati, abhibhusmiṃ maññati, abhibhūto maññati, abhibhuṃ meti maññati, abhibhuṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
4已对照

四、“他想空无边处(ākāsānañcāyatana)为空无边处;想空无边处为空无边处之后,他计执空无边处,于空无边处中计执,从空无边处计执,计执‘空无边处是我的’,他欢喜空无边处。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

4. ‘‘Ākāsānañcāyatanaṃ ākāsānañcāyatanato sañjānāti; ākāsānañcāyatanaṃ ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṃ maññati, ākāsānañcāyatanasmiṃ maññati, ākāsānañcāyatanato maññati, ākāsānañcāyatanaṃ meti maññati, ākāsānañcāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
PTS 1.3已对照

“他想识无边处(viññāṇañcāyatana)为识无边处;想识无边处为识无边处之后,他计执识无边处,于识无边处中计执,从识无边处计执,计执‘识无边处是我的’,他欢喜识无边处。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Viññāṇañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanato sañjānāti; viññāṇañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṃ maññati, viññāṇañcāyatanasmiṃ maññati, viññāṇañcāyatanato maññati, viññāṇañcāyatanaṃ meti maññati, viññāṇañcāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想无所有处(ākiñcaññāyatana)为无所有处;想无所有处为无所有处之后,他计执无所有处,于无所有处中计执,从无所有处计执,计执‘无所有处是我的’,他欢喜无所有处。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Ākiñcaññāyatanaṃ ākiñcaññāyatanato sañjānāti; ākiñcaññāyatanaṃ ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṃ maññati, ākiñcaññāyatanasmiṃ maññati, ākiñcaññāyatanato maññati, ākiñcaññāyatanaṃ meti maññati, ākiñcaññāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想非想非非想处(nevasaññānāsaññāyatana)为非想非非想处;想非想非非想处为非想非非想处之后,他计执非想非非想处,于非想非非想处中计执,从非想非非想处计执,计执‘非想非非想处是我的’,他欢喜非想非非想处。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Nevasaññānāsaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti; nevasaññānāsaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ maññati, nevasaññānāsaññāyatanasmiṃ maññati, nevasaññānāsaññāyatanato maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṃ meti maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
5缅 1.4已对照

五、“他想所见(diṭṭha)为所见;想所见为所见之后,他计执所见,于所见中计执,从所见计执,计执‘所见是我的’,他欢喜所见。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

5. ‘‘Diṭṭhaṃ diṭṭhato sañjānāti; diṭṭhaṃ diṭṭhato saññatvā diṭṭhaṃ maññati, diṭṭhasmiṃ maññati, diṭṭhato maññati, diṭṭhaṃ meti maññati, diṭṭhaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想所闻(suta)为所闻;想所闻为所闻之后,他计执所闻,于所闻中计执,从所闻计执,计执‘所闻是我的’,他欢喜所闻。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Sutaṃ sutato sañjānāti; sutaṃ sutato saññatvā sutaṃ maññati, sutasmiṃ maññati, sutato maññati, sutaṃ meti maññati, sutaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想所觉(muta)为所觉;想所觉为所觉之后,他计执所觉,于所觉中计执,从所觉计执,计执‘所觉是我的’,他欢喜所觉。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Mutaṃ mutato sañjānāti; mutaṃ mutato saññatvā mutaṃ maññati, mutasmiṃ maññati, mutato maññati, mutaṃ meti maññati, mutaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想所识(viññāta)为所识;想所识为所识之后,他计执所识,于所识中计执,从所识计执,计执‘所识是我的’,他欢喜所识。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Viññātaṃ viññātato sañjānāti; viññātaṃ viññātato saññatvā viññātaṃ maññati, viññātasmiṃ maññati, viññātato maññati, viññātaṃ meti maññati, viññātaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
6已对照

六、“他想一性(ekatta)为一性;想一性为一性之后,他计执一性,于一性中计执,从一性计执,计执‘一性是我的’,他欢喜一性。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

6. ‘‘Ekattaṃ ekattato sañjānāti; ekattaṃ ekattato saññatvā ekattaṃ maññati, ekattasmiṃ maññati, ekattato maññati, ekattaṃ meti maññati, ekattaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想异性(nānatta)为异性;想异性为异性之后,他计执异性,于异性中计执,从异性计执,计执‘异性是我的’,他欢喜异性。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Nānattaṃ nānattato sañjānāti; nānattaṃ nānattato saññatvā nānattaṃ maññati, nānattasmiṃ maññati, nānattato maññati, nānattaṃ meti maññati, nānattaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
PTS 1.4已对照

“他想一切(sabba)为一切;想一切为一切之后,他计执一切,于一切中计执,从一切计执,计执‘一切是我的’,他欢喜一切。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Sabbaṃ sabbato sañjānāti; sabbaṃ sabbato saññatvā sabbaṃ maññati, sabbasmiṃ maññati, sabbato maññati, sabbaṃ meti maññati, sabbaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“他想涅槃(nibbāna)为涅槃;想涅槃为涅槃之后,他计执涅槃,于涅槃中计执,从涅槃计执,计执‘涅槃是我的’,他欢喜涅槃。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Nibbānaṃ nibbānato sañjānāti; nibbānaṃ nibbānato saññatvā nibbānaṃ maññati, nibbānasmiṃ maññati, nibbānato maññati, nibbānaṃ meti maññati, nibbānaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

依凡夫而说的第一理趣地之分别,终。

Puthujjanavasena paṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
7缅 1.5已对照

七、“诸比丘,凡是那有学(sekkha)比丘,心愿未达(appattamānaso),希求着无上瑜伽安稳(anuttaraṃ yogakkhemaṃ)而住,他也证知地为地;证知地为地之后,不应计执地,不应于地中计执,不应从地计执,不应计执‘地是我的’,不应欢喜地。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所应遍知的。’

7. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu sekkho [sekho (sī. syā. kaṃ. pī.)] appattamānaso anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamāno viharati, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya [abhiññatvā (ka.)] pathaviṃ mā maññi [vā maññati], pathaviyā mā maññi, pathavito mā maññi, pathaviṃ meti mā maññi, pathaviṃ mābhinandi [vā abhinandati (sī.) ṭīkā oloketabbā]. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññeyyaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“水……乃至……火……风……有情……天……生主……梵天……光音天……遍净天……广果天……胜者天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……一性……异性……一切……他也证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,不应计执涅槃,不应于涅槃中计执,不应从涅槃计执,不应计执‘涅槃是我的’,不应欢喜涅槃。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所应遍知的。’

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ mā maññi, nibbānasmiṃ mā maññi, nibbānato mā maññi, nibbānaṃ meti mā maññi, nibbānaṃ mābhinandi. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññeyyaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

依有学而说的第二理趣地之分别,终。

Sekkhavasena [satthāravasena (sī.), satthuvasena (syā. ka.)] dutiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
8已对照

八、“诸比丘,凡是那阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘,他也证知地为地;证知地为地之后,他不计执地,不于地中计执,不从地计执,不计执‘地是我的’,不欢喜地。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所已遍知的。’

8. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

“水……乃至……火……风……有情……天……生主……梵天……光音天……遍净天……广果天……胜者天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……一性……异性……一切……他也证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不计执涅槃,不于涅槃中计执,不从涅槃计执,不计执‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么缘故呢?我说:‘[此]是他所已遍知的。’

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已对照

依漏尽者而说的第三理趣地之分别,终。

Khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
9PTS 1.5缅 1.6已对照

九、“诸比丘,凡是那阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘,他也证知地为地;证知地为地之后,他不计执地,不于地中计执,不从地计执,不计执‘地是我的’,不欢喜地。这是什么缘故呢?因贪的灭尽、因已离贪故。

9. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā rāgassa, vītarāgattā.
已对照

“水……乃至……火……风……有情……天……生主……梵天……光音天……遍净天……广果天……胜者天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……一性……异性……一切……他也证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不计执涅槃,不于涅槃中计执,不从涅槃计执,不计执‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么缘故呢?因贪的灭尽、因已离贪故。

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā rāgassa, vītarāgattā.
已对照

依漏尽者而说的第四理趣地之分别,终。

Khīṇāsavavasena catutthanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
10已对照

十、“诸比丘,凡是那阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘,他也证知地为地;证知地为地之后,他不计执地,不于地中计执,不从地计执,不计执‘地是我的’,不欢喜地。这是什么缘故呢?因瞋的灭尽、因已离瞋故。

10. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā dosassa, vītadosattā.
已对照

“水……乃至……火……风……有情……天……生主……梵天……光音天……遍净天……广果天……胜者天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……一性……异性……一切……他也证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不计执涅槃,不于涅槃中计执,不从涅槃计执,不计执‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么缘故呢?因瞋的灭尽、因已离瞋故。

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā dosassa, vītadosattā.
已对照

依漏尽者而说的第五理趣地之分别,终。

Khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
11缅 1.7已对照

十一、“诸比丘,凡是那阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘,他也证知地为地;证知地为地之后,他不计执地,不于地中计执,不从地计执,不计执‘地是我的’,不欢喜地。这是什么缘故呢?因痴的灭尽、因已离痴故。

11. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā mohassa, vītamohattā.
已对照

“水……乃至……火……风……有情……天……生主……梵天……光音天……遍净天……广果天……胜者天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……一性……异性……一切……他也证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不计执涅槃,不于涅槃中计执,不从涅槃计执,不计执‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么缘故呢?因痴的灭尽、因已离痴故。

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā mohassa, vītamohattā.
已对照

依漏尽者而说的第六理趣地之分别,终。

Khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
12PTS 1.6已对照

十二、“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者也证知地(pathavī)为地;证知地为地之后,他不计执地,不于地中计执,不从地计执,不计执‘地是我的’,不欢喜地。这是什么缘故呢?我说:‘此是如来所已遍知的。’

12. ‘‘Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātantaṃ tathāgatassā’ti vadāmi.
已对照

“水……乃至……火……风……有情……天……生主……梵天……光音天……遍净天……广果天……胜者天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……一性……异性……一切……他也证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不计执涅槃,不于涅槃中计执,不从涅槃计执,不计执‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么缘故呢?我说:‘此是如来所已遍知的。’

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātantaṃ tathāgatassā’ti vadāmi.
已对照

依如来而说的第七理趣地之分别,终。

Tathāgatavasena sattamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
13缅 1.8已对照

十三、“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者也证知地为地;证知地为地之后,他不计执地,不于地中计执,不从地计执,不计执‘地是我的’,不欢喜地。这是什么缘故呢?‘喜(nandi)是苦之根本’——如是了知,[并知]‘从有而有生,已生者有老死’。因此,诸比丘,我说:‘如来因一切渴爱(taṇhā)的灭尽、离贪、灭、舍弃、舍离,而正觉了无上正等正觉。’

13. ‘‘Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Nandī [nandi (sī. syā.)] dukkhassa mūla’nti – iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇa’nti. Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti vadāmi.
已对照

“水……乃至……火……风……有情……天……生主……梵天……光音天……遍净天……广果天……胜者天……空无边处……识无边处……无所有处……非想非非想处……所见……所闻……所觉……所识……一性……异性……一切……他也证知涅槃为涅槃;证知涅槃为涅槃之后,他不计执涅槃,不于涅槃中计执,不从涅槃计执,不计执‘涅槃是我的’,不欢喜涅槃。这是什么缘故呢?‘喜(nandi)是苦之根本’——如是了知,[并知]‘从有而有生,已生者有老死’。因此,诸比丘,我说:‘如来因一切渴爱(taṇhā)的灭尽、离贪、灭、舍弃、舍离,而正觉了无上正等正觉。’

‘‘Āpaṃ …pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Nandī dukkhassa mūla’nti – iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇa’nti. Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti vadāmī’’ti.
已对照

依如来而说的第八理趣地之分别,终。

Tathāgatavasena aṭṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
已对照

世尊说了这[番话]。那些比丘并不欢喜世尊所说的。

Idamavoca bhagavā. Na te bhikkhū [na attamanā tebhikkhū (syā.), te bhikkhū (pī. ka.)] bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
已对照

《根本法门经》终,[《根本法门品》中之]第一[经]。

Mūlapariyāyasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.