快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 六集·无上品 Anuttariyavaggo

本经目录三、无上品一、萨摩迦经二、不衰退经三、怖畏经四、雪山经五、随念处经六、大迦旃延经七、第一时机经八、第二时机经九、优陀夷经十、无上经无上品第三。

已对照

三、无上品

3. Anuttariyavaggo
已对照

一、萨摩迦经

1. Sāmakasuttaṃ
21PTS 3.309缅 2.273已对照

二十一、一时,世尊住在释迦[国]的萨摩小村,[名叫]莲池的[精舍]。那时,有一位天神在夜将尽时容色殊胜,遍照整座莲池[精舍],来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,站在一旁。站在一旁的那位天神对世尊这样说——

21. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati sāmagāmake pokkharaṇiyāyaṃ. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ pokkharaṇiyaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“尊者,有这三种法导向比丘的退失。哪三种[法]呢?乐着事务、乐着闲谈、乐着睡眠——尊者,这三种法导向比丘的退失。”那位天神说了这话。导师表示赞同。于是那位天神想“导师对我表示赞同了”,便礼敬世尊,右绕之后,就在那里隐没了。

‘‘Tayome, bhante, dhammā bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā – ime kho, bhante, tayo dhammā bhikkhuno parihānāya saṃvattantī’’ti. Idamavoca sā devatā. Samanuñño satthā ahosi. Atha kho sā devatā ‘‘samanuñño me satthā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi.
已对照

于是那一夜过后,世尊召唤诸比丘——“诸比丘,这一夜,有一位天神在夜将尽时容色殊胜,遍照整座莲池[精舍],来到我之处;到了之后,礼敬我,站在一旁。诸比丘,站在一旁的那位天神对我这样说:‘尊者,有这三种法导向比丘的退失。哪三种[法]呢?乐着事务、乐着闲谈、乐着睡眠——尊者,这三种法导向比丘的退失。’诸比丘,那位天神说了这话。说了这话之后,礼敬我,右绕之后,就在那里隐没了。诸比丘,这对你们是损失,这对你们是恶得——连天神都知道你们正从诸善法退失。”

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ pokkharaṇiyaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, sā devatā maṃ etadavoca – ‘tayome, bhante, dhammā bhikkhuno parihānāya saṃvattanti. Katame tayo? Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā – ime kho, bhante, tayo dhammā bhikkhuno parihānāya saṃvattantī’ti. Idamavoca, bhikkhave, sā devatā. Idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi. Tesaṃ vo [kho (ka.)], bhikkhave, alābhā tesaṃ dulladdhaṃ, ye vo devatāpi jānanti kusalehi dhammehi parihāyamāne’’.
PTS 3.310已对照

“诸比丘,我要为你们说另外三种衰退法。你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——“诸比丘,什么是三种衰退法呢?乐着聚众、难受劝性、恶友性——诸比丘,这就是三种衰退法。”

‘‘Aparepi, bhikkhave, tayo parihāniye dhamme desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘katame ca, bhikkhave, tayo parihāniyā dhammā? Saṅgaṇikārāmatā, dovacassatā, pāpamittatā – ime kho, bhikkhave, tayo parihāniyā dhammā’’.
缅 2.274已对照

“诸比丘,凡是过去世从诸善法退失的人,他们全都正是由于这六种法而从诸善法退失。诸比丘,凡是未来世将从诸善法退失的人,他们全都正是由于这六种法而将从诸善法退失。诸比丘,凡是现在正从诸善法退失的人,他们全都正是由于这六种法而从诸善法退失。”第一[经]。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ parihāyiṃsu kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi parihāyiṃsu kusalehi dhammehi. Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ parihāyissanti kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi parihāyissanti kusalehi dhammehi. Yepi hi keci, bhikkhave, etarahi parihāyanti kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi parihāyanti kusalehi dhammehī’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、不衰退经

2. Aparihāniyasuttaṃ
22已对照

二十二、“诸比丘,我要为你们说这六种不衰退法。你们要谛听……乃至……诸比丘,什么是六种不衰退法呢?不乐着事务、不乐着闲谈、不乐着睡眠、不乐着聚众、易受劝、善友性——诸比丘,这就是六种不衰退法。

22. ‘‘Chayime, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi, taṃ suṇātha…pe… katame ca, bhikkhave, cha aparihāniyā dhammā? Na kammārāmatā, na bhassārāmatā, na niddārāmatā, na saṅgaṇikārāmatā, sovacassatā, kalyāṇamittatā – ime kho, bhikkhave, cha aparihāniyā dhammā.
已对照

“诸比丘,凡是过去世未从诸善法退失的人,他们全都正是由于这六种法而未从诸善法退失。诸比丘,凡是未来世将不从诸善法退失的人,他们全都正是由于这六种法而将不从诸善法退失。诸比丘,凡是现在不从诸善法退失的人,他们全都正是由于这六种法而不从诸善法退失。”第二[经]。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ na parihāyiṃsu kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi na parihāyiṃsu kusalehi dhammehi. Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ na parihāyissanti kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi na parihāyissanti kusalehi dhammehi. Yepi hi keci, bhikkhave, etarahi na parihāyanti kusalehi dhammehi, sabbete imeheva chahi dhammehi na parihāyanti kusalehi dhammehī’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、怖畏经

3. Bhayasuttaṃ
23PTS 3.311已对照

二十三、“‘怖畏’,诸比丘,这是诸欲的增语;‘苦’,诸比丘,这是诸欲的增语;‘病’,诸比丘,这是诸欲的增语;‘疮’,诸比丘,这是诸欲的增语;‘执着’,诸比丘,这是诸欲的增语;‘泥’,诸比丘,这是诸欲的增语。

23. ‘‘‘Bhaya’nti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘dukkha’nti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘rogo’ti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘gaṇḍo’ti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘saṅgo’ti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ; ‘paṅko’ti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ.
已对照

“诸比丘,为什么‘怖畏’是诸欲的增语呢?诸比丘,这为欲贪(kāmarāga)所染、为欲贪(chandarāga)所缚者,既不能从现法的怖畏中解脱,也不能从来世的怖畏中解脱,因此‘怖畏’是诸欲的增语。诸比丘,为什么‘苦’……乃至……‘病’……‘疮’……‘执着’……‘泥’是诸欲的增语呢?诸比丘,这为欲贪所染、为欲贪所缚者,既不能从现法的泥中解脱,也不能从来世的泥中解脱,因此‘泥’是诸欲的增语。”

‘‘Kasmā ca, bhikkhave, ‘bhaya’nti kāmānametaṃ adhivacanaṃ? Kāmarāgarattāyaṃ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati, samparāyikāpi bhayā na parimuccati, tasmā ‘bhaya’nti kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Kasmā ca, bhikkhave, dukkhanti…pe… rogoti… gaṇḍoti… saṅgoti… paṅkoti kāmānametaṃ adhivacanaṃ? Kāmarāgarattāyaṃ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi paṅkā na parimuccati, samparāyikāpi paṅkā na parimuccati, tasmā ‘paṅko’ti kāmānametaṃ adhivacana’’nti.
已对照

“怖畏、苦、病、疮,执着与泥这两者;

‘‘Bhayaṃ dukkhaṃ rogo gaṇḍo, saṅgo paṅko ca ubhayaṃ;
已对照

这些被称为诸欲,凡夫粘着于其中。

Ete kāmā pavuccanti, yattha satto puthujjano.
缅 2.275已对照

“见到执取——生与死的根源——中的怖畏,

‘‘Upādāne bhayaṃ disvā, jātimaraṇasambhave;
已对照

不执取,于生与死的灭尽中解脱。

Anupādā vimuccanti, jātimaraṇasaṅkhaye.
已对照

“他们已达安稳、安乐,于现法中已寂灭;

‘‘Te khemappattā sukhino, diṭṭhadhammābhinibbutā;
已对照

超越了一切怨与怖畏,越过了一切苦。”第三[经]。

Sabbaverabhayātītā [sabbe verabhayātītā (syā.)], sabbadukkhaṃ upaccagu’’nti. tatiyaṃ;
已对照

四、雪山经

4. Himavantasuttaṃ
24PTS 3.312已对照

二十四、“诸比丘,具足六种法的比丘能劈开雪山王,何况卑劣的无明!具足哪六种[法]呢?诸比丘,在此,比丘是定的等至善巧者,是定的住定善巧者,是定的出定善巧者,是定的堪能善巧者,是定的行处善巧者,是定的引导善巧者。诸比丘,具足这六种法的比丘能劈开雪山王,何况卑劣的无明!”第四[经]。

24. ‘‘Chahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu himavantaṃ pabbatarājaṃ padāleyya, ko pana vādo chavāya avijjāya! Katamehi chahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu samādhissa samāpattikusalo hoti, samādhissa ṭhitikusalo hoti, samādhissa vuṭṭhānakusalo hoti, samādhissa kallitakusalo [kallatākusalo (syā. kaṃ. ka.) saṃ. ni. 3.665 passitabbaṃ] hoti, samādhissa gocarakusalo hoti, samādhissa abhinīhārakusalo hoti. Imehi kho, bhikkhave, chahi dhammehi samannāgato bhikkhu himavantaṃ pabbatarājaṃ padāleyya, ko pana vādo chavāya avijjāyā’’ti! Catutthaṃ.
已对照

五、随念处经

5. Anussatiṭṭhānasuttaṃ
25已对照

二十五、“诸比丘,有这六种随念处。哪六种[随念处]呢?诸比丘,在此,圣弟子随念如来:‘那位世尊亦即是……乃至……天人导师、佛陀、世尊。’诸比丘,当圣弟子随念如来之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。诸比丘,‘贪求’,这是五欲功德的增语。诸比丘,以这也作为所缘,此处有些众生便这样清净。

25. ‘‘Chayimāni, bhikkhave, anussatiṭṭhānāni. Katamāni cha? Idha, bhikkhave, ariyasāvako tathāgataṃ anussarati – ‘itipi so bhagavā…pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako tathāgataṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti.
缅 2.276已对照

“再者,诸比丘,圣弟子随念法:‘法是世尊所善说的……乃至……智者应各自证知的。’诸比丘,当圣弟子随念法之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。诸比丘,‘贪求’,这是五欲功德的增语。诸比丘,以这也作为所缘,此处有些众生便这样清净。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako dhammaṃ anussarati – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako dhammaṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti.
PTS 3.313已对照

“再者,诸比丘,圣弟子随念僧:‘世尊的弟子僧是善行道者……乃至……是世间无上的福田。’诸比丘,当圣弟子随念僧之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。诸比丘,‘贪求’,这是五欲功德的增语。诸比丘,以这也作为所缘,此处有些众生便这样清净。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako saṅghaṃ anussarati – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako saṅghaṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti.
已对照

“再者,诸比丘,圣弟子随念自己的诸戒——无毁……乃至……导向定。诸比丘,当圣弟子随念戒之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。诸比丘,‘贪求’,这是五欲功德的增语。诸比丘,以这也作为所缘,此处有些众生便这样清净。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako attano sīlāni anussarati akhaṇḍāni…pe… samādhisaṃvattanikāni. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako sīlaṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti.
已对照

“再者,诸比丘,圣弟子随念自己的舍:‘我实有利得!我实善得……乃至……堪受人乞求、乐于布施与分享。’当……乃至……此处有些众生便这样清净。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako attano cāgaṃ anussarati – ‘lābhā vata me! Suladdhaṃ vata me…pe… yācayogo dānasaṃvibhāgarato’ti. Yasmiṃ…pe… evamidhekacce sattā visujjhanti.
PTS 3.314已对照

“再者,诸比丘,圣弟子随念诸天:‘有四大王天诸天,有三十三天诸天,有夜摩天诸天,有兜率天诸天,有化乐天诸天,有他化自在天诸天,有梵身天诸天,有比那更上的诸天。具足怎样的信的那些天,从此死没后投生于彼处,我也有那样的信。具足怎样的戒……怎样的闻……怎样的舍……怎样的慧的那些天,从此死没后投生于彼处,我也有那样的慧。’”

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako devatā anussarati – ‘santi devā cātumahārājikā, santi devā tāvatiṃsā, santi devā yāmā, santi devā tusitā, santi devā nimmānaratino, santi devā paranimmitavasavattino, santi devā brahmakāyikā, santi devā tatuttari. Yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā; mayhampi tathārūpā saddhā saṃvijjati. Yathārūpena sīlena… sutena… cāgena… paññāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā; mayhampi tathārūpā paññā saṃvijjatī’’’ ti.
缅 2.277已对照

“诸比丘,当圣弟子随念自己与那些天的信、戒、闻、舍、慧之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。诸比丘,‘贪求’,这是五欲功德的增语。诸比丘,以这也作为所缘,此处有些众生便这样清净。诸比丘,这就是六种随念处。”第五[经]。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye ariyasāvako attano ca tāsañca devatānaṃ saddhañca sīlañca sutañca cāgañca paññañca anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visujjhanti. Imāni kho, bhikkhave, cha anussatiṭṭhānānī’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、大迦旃延经

6. Mahākaccānasuttaṃ
26已对照

二十六、在那里,具寿大迦旃延召唤诸比丘:“贤友们,诸比丘。”“贤友。”那些比丘应诺具寿大迦旃延。具寿大迦旃延这样说——“贤友们,真是稀有!贤友们,真是未曾有!那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊,竟随觉了狭窄中空间的获得,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,即:六随念处。

26. Tatra kho āyasmā mahākaccāno bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahākaccāno etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, āvuso; abbhutaṃ, āvuso! Yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sambādhe okāsādhigamo anubuddho sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ cha anussatiṭṭhānāni.
PTS 3.315已对照

“哪六种[随念处]呢?贤友们,在此,圣弟子随念如来:‘那位世尊亦即是……乃至……天人导师、佛陀、世尊。’贤友们,当圣弟子随念如来之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。贤友们,‘贪求’,这是五欲功德的增语。贤友们,那位圣弟子全然以与虚空相等的、广、大、无量、无怨、无恼害的心而住。贤友们,以这也作为所缘,此处有些众生便这样成为具清净之性者。

‘‘Katamāni cha? Idhāvuso, ariyasāvako tathāgataṃ anussarati – ‘itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako tathāgataṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
缅 2.278已对照

“再者,贤友们,圣弟子随念法:‘法是世尊所善说的……乃至……智者应各自证知的。’贤友们,当圣弟子随念法之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。贤友们,‘贪求’,这是五欲功德的增语。贤友们,那位圣弟子全然以与虚空相等的、广、大、无量、无怨、无恼害的心而住。贤友们,以这也作为所缘,此处有些众生便这样成为具清净之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako dhammaṃ anussarati – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako dhammaṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
PTS 3.316已对照

“再者,贤友们,圣弟子随念僧:‘世尊的弟子僧是善行道者……乃至……是世间无上的福田。’贤友们,当圣弟子随念僧之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。贤友们,‘贪求’,这是五欲功德的增语。贤友们,那位圣弟子全然以与虚空相等的、广、大、无量、无怨、无恼害的心而住。贤友们,以这也作为所缘,此处有些众生便这样成为具清净之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako saṅghaṃ anussarati – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako saṅghaṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
已对照

“再者,贤友们,圣弟子随念自己的诸戒——无毁……乃至……导向定。贤友们,当圣弟子随念自己的戒之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。贤友们,‘贪求’,这是五欲功德的增语。贤友们,那位圣弟子全然以与虚空相等的、广、大、无量、无怨、无恼害的心而住。贤友们,以这也作为所缘,此处有些众生便这样成为具清净之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako attano sīlāni anussarati akhaṇḍāni…pe… samādhisaṃvattanikāni. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako attano sīlaṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
缅 2.279已对照

“再者,贤友们,圣弟子随念自己的舍:‘我实有利得,我实善得……乃至……堪受人乞求、乐于布施与分享。’贤友们,当圣弟子随念自己的舍之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。贤友们,‘贪求’,这是五欲功德的增语。贤友们,那位圣弟子全然以与虚空相等的、广、大、无量、无怨、无恼害的心而住。贤友们,以这也作为所缘,此处有些众生便这样成为具清净之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako attano cāgaṃ anussarati – ‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me…pe… yācayogo dānasaṃvibhāgarato’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako attano cāgaṃ anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
PTS 3.317已对照

“再者,贤友们,圣弟子随念诸天:‘有四大王天诸天,有……乃至……比那更上的诸天。具足怎样的信的那些天,从此死没后投生于彼处,我也有那样的信。具足怎样的戒……乃至……怎样的闻……怎样的舍……怎样的慧的那些天,从此死没后投生于彼处,我也有那样的慧。’贤友们,当圣弟子随念自己与那些天的信、戒、闻、舍、慧之时,他于那时心不为贪所缠缚,不为瞋所缠缚,不为痴所缠缚;他于那时心唯是正直的,已从贪求出离、解脱、起离。贤友们,‘贪求’,这是五欲功德的增语。贤友们,那位圣弟子全然以与虚空相等的、广、大、无量、无怨、无恼害的心而住。贤友们,以这也作为所缘,此处有些众生便这样成为具清净之性者。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, ariyasāvako devatā anussarati – ‘santi devā cātumahārājikā, santi devā…pe… tatuttari. Yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā; mayhampi tathārūpā saddhā saṃvijjati. Yathārūpena sīlena…pe… sutena… cāgena… paññāya samannāgatā tā devatā ito cutā tattha upapannā; mayhampi tathārūpā paññā saṃvijjatī’ti. Yasmiṃ, āvuso, samaye ariyasāvako attano ca tāsañca devatānaṃ saddhañca sīlañca sutañca cāgañca paññañca anussarati nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na dosapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti, na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti; ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti, nikkhantaṃ muttaṃ vuṭṭhitaṃ gedhamhā. ‘Gedho’ti kho, āvuso, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Sa kho so, āvuso, ariyasāvako sabbaso ākāsasamena cetasā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena. Idampi kho, āvuso, ārammaṇaṃ karitvā evamidhekacce sattā visuddhidhammā bhavanti.
已对照

“贤友们,真是稀有!贤友们,真是未曾有!那位知者、见者、阿罗汉、正等正觉者的世尊,竟随觉了狭窄中空间的获得,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,即:六随念处。”第六[经]。

‘‘Acchariyaṃ, āvuso; abbhutaṃ, āvuso! Yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sambādhe okāsādhigamo anubuddho sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ cha anussatiṭṭhānānī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、第一时机经

7. Paṭhamasamayasuttaṃ
27缅 2.280已对照

二十七、那时,某位比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘对世尊这样说——“尊者,去见令意增长的比丘的时机有几种呢?”“比丘,有这六种去见令意增长的比丘的时机。”

27. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti? ‘‘Chayime, bhikkhu, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ’’.
PTS 3.318已对照

“哪六种[时机]呢?比丘,在此,在比丘以被欲贪所缠缚、被欲贪所压制的心而住,也不如实了知已生起的欲贪的出离之时,那时,应前往令意增长的比丘处,这样对他说:‘贤友,我以被欲贪所缠缚、被欲贪所压制的心而住,也不如实了知已生起的欲贪的出离。善哉!愿具寿为了舍断欲贪而为我说法。’令意增长的比丘便为了舍断欲贪而为他说法。比丘,这是去见令意增长的比丘的第一种时机。

‘‘Katame cha? Idha, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, paṭhamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
已对照

“再者,比丘,在比丘以被瞋恚所缠缚、被瞋恚所压制的心而住,也不如实了知已生起的瞋恚的出离之时,那时,应前往令意增长的比丘处,这样对他说:‘贤友,我以被瞋恚所缠缚、被瞋恚所压制的心而住,也不如实了知已生起的瞋恚的出离。善哉!愿具寿为了舍断瞋恚而为我说法。’令意增长的比丘便为了舍断瞋恚而为他说法。比丘,这是去见令意增长的比丘的第二种时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, byāpādassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu byāpādassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, dutiyo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
缅 2.281已对照

“再者,比丘,在比丘以被昏沉睡眠所缠缚、被昏沉睡眠所压制的心而住,也不如实了知已生起的昏沉睡眠的出离之时,那时,应前往令意增长的比丘处,这样对他说:‘贤友,我以被昏沉睡眠所缠缚、被昏沉睡眠所压制的心而住,也不如实了知已生起的昏沉睡眠的出离。善哉!愿具寿为了舍断昏沉睡眠而为我说法。’令意增长的比丘便为了舍断昏沉睡眠而为他说法。比丘,这是去见令意增长的比丘的第三种时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, thinamiddhassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu thinamiddhassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, tatiyo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
PTS 3.319已对照

“再者,比丘,在比丘以被掉举追悔所缠缚、被掉举追悔所压制的心而住,也不如实了知已生起的掉举追悔的出离之时,那时,应前往令意增长的比丘处,这样对他说:‘贤友,我以被掉举追悔所缠缚、被掉举追悔所压制的心而住,也不如实了知已生起的掉举追悔的出离。善哉!愿具寿为了舍断掉举追悔而为我说法。’令意增长的比丘便为了舍断掉举追悔而为他说法。比丘,这是去见令意增长的比丘的第四种时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, uddhaccakukkuccassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu uddhaccakukkuccassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, catuttho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
已对照

“再者,比丘,在比丘以被疑所缠缚、被疑所压制的心而住,也不如实了知已生起的疑的出离之时,那时,应前往令意增长的比丘处,这样对他说:‘贤友,我以被疑所缠缚、被疑所压制的心而住,也不如实了知已生起的疑的出离。善哉!愿具寿为了舍断疑而为我说法。’令意增长的比丘便为了舍断疑而为他说法。比丘,这是去见令意增长的比丘的第五种时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ, āvuso, vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharāmi vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, vicikicchāya pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu vicikicchāya pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, pañcamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
已对照

“再者,比丘,在比丘依某一相、作意某一相时,无障碍地便有诸漏的灭尽,[而他]不了知那相之时,那时,应前往令意增长的比丘处,这样对他说:‘贤友,依某一相、作意某一相时,无障碍地便有诸漏的灭尽,[而]我不了知那相。善哉!愿具寿为了诸漏的灭尽而为我说法。’令意增长的比丘便为了诸漏的灭尽而为他说法。比丘,这是去见令意增长的比丘的第六种时机。比丘,这就是六种去见令意增长的比丘的时机。”第七[经]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti taṃ nimittaṃ nappajānāti tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti, taṃ nimittaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me, āyasmā, āsavānaṃ khayāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu āsavānaṃ khayāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, chaṭṭho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Ime kho, bhikkhu, cha samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti. Sattamaṃ.
已对照

八、第二时机经

8. Dutiyasamayasuttaṃ
28PTS 3.320缅 2.282已对照

二十八、一时,众多长老比丘住在波罗奈仙人堕处鹿野苑。那时,那些长老比丘饭后从乞食处回来,集坐会合于圆亭中,生起了这样的谈论——“贤友们,什么是去见令意增长的比丘的时机呢?”

28. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho tesaṃ therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘ko nu kho, āvuso, samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti?
已对照

这样说时,某位比丘对长老比丘们这样说——“贤友们,在令意增长的比丘于食后从托钵处返回,洗了脚,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前之时,那就是去见令意增长的比丘的时机。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu there bhikkhū etadavoca – ‘‘yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
已对照

这样说时,另一位比丘对那位比丘这样说——“贤友,那并不是去见令意增长的比丘的时机。贤友,在令意增长的比丘于食后从托钵处返回,洗了脚,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前之时,那时他行乞的疲劳尚未止息,那时他食后的疲劳也尚未止息。因此,那是去见令意增长的比丘的非时机。贤友,在令意增长的比丘于傍晚时分从静坐起身,在精舍荫影处结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前之时,那就是去见令意增长的比丘的时机。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘na kho, āvuso, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pāde pakkhāletvā nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, cārittakilamathopissa tasmiṃ samaye appaṭippassaddho hoti, bhattakilamathopissa tasmiṃ samaye appaṭippassaddho hoti. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito vihārapacchāyāyaṃ nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
PTS 3.321缅 2.283已对照

这样说时,另一位比丘对那位比丘这样说——“贤友,那并不是去见令意增长的比丘的时机。贤友,在令意增长的比丘于傍晚时分从静坐起身,在精舍荫影处结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前之时,他白天所作意的那个定相,那时就正在他[心中]现行。因此,那是去见令意增长的比丘的非时机。贤友,在令意增长的比丘在夜的破晓时分起身,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前之时,那就是去见令意增长的比丘的时机。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘na kho, āvuso, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito vihārapacchāyāyaṃ nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, yadevassa divā samādhinimittaṃ manasikataṃ hoti tadevassa tasmiṃ samaye samudācarati. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
已对照

这样说时,另一位比丘对那位比丘这样说——“贤友,那并不是去见令意增长的比丘的时机。贤友,在令意增长的比丘在夜的破晓时分起身,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前之时,那时他的身体住立于营养,作意诸佛的教法对他是安适的。因此,那是去见令意增长的比丘的非时机。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘na kho, āvuso, so samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ. Yasmiṃ, āvuso, samaye manobhāvanīyo bhikkhu rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, ojaṭṭhāyissa tasmiṃ samaye kāyo hoti phāsussa hoti buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ. Tasmā so asamayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
已对照

这样说时,具寿大迦旃延对长老比丘们这样说——“贤友们,这是我在世尊面前听到、在[世尊]面前领受的:‘比丘,有这六种去见令意增长的比丘的时机。’”

Evaṃ vutte āyasmā mahākaccāno there bhikkhū etadavoca – ‘‘sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘chayime, bhikkhu, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ’’’.
PTS 3.322已对照

“哪六种[时机]呢?比丘,在此,在比丘以被欲贪所缠缚、被欲贪所压制的心而住,也不如实了知已生起的欲贪的出离之时,那时,应前往令意增长的比丘处,这样对他说:‘贤友,我以被欲贪所缠缚、被欲贪所压制的心而住,也不如实了知已生起的欲贪的出离。善哉!愿具寿为了舍断欲贪而为我说法。’令意增长的比丘便为了舍断欲贪而为他说法。比丘,这是去见令意增长的比丘的第一种时机。

‘‘Katame cha? Idha, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāmi. Sādhu vata me āyasmā kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu kāmarāgassa pahānāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, paṭhamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
缅 2.284已对照

“再者,比丘,在比丘以被瞋恚所缠缚的心而住……乃至……以被昏沉睡眠所缠缚的心而住……以被掉举追悔所缠缚的心而住……以被疑所缠缚的心而住……依某一相、作意某一相时,无障碍地便有诸漏的灭尽,[而他]不知、不见那相之时,那时,应前往令意增长的比丘处,这样对他说:‘贤友,依某一相、作意某一相时,无障碍地便有诸漏的灭尽,[而]我不知、不见那相。善哉!愿具寿为了诸漏的灭尽而为我说法。’令意增长的比丘便为了诸漏的灭尽而为他说法。比丘,这是去见令意增长的比丘的第六种时机。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhu, yasmiṃ samaye bhikkhu byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe… thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati… uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati… vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati… yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti, taṃ nimittaṃ na jānāti na passati, tasmiṃ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo – ‘ahaṃ kho, āvuso, yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto anantarā āsavānaṃ khayo hoti taṃ nimittaṃ na jānāmi na passāmi. Sādhu vata me āyasmā āsavānaṃ khayāya dhammaṃ desetū’ti. Tassa manobhāvanīyo bhikkhu āsavānaṃ khayāya dhammaṃ deseti. Ayaṃ, bhikkhu, chaṭṭho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṃ.
已对照

“贤友们,这是我在世尊面前听到、在[世尊]面前领受的:‘比丘,这就是六种去见令意增长的比丘的时机。’”第八[经]。

‘‘Sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘ime kho, bhikkhu, cha samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitu’’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、优陀夷经

9. Udāyīsuttaṃ
29已对照

二十九、那时,世尊召唤具寿优陀夷:“优陀夷,有多少随念处?”这样说时,具寿优陀夷默然。第二次,世尊召唤具寿优陀夷:“优陀夷,有多少随念处?”第二次,具寿优陀夷也默然。第三次,世尊召唤具寿优陀夷:“优陀夷,有多少随念处?”第三次,具寿优陀夷也默然。

29. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ udāyiṃ āmantesi – ‘‘kati nu kho, udāyi, anussatiṭṭhānānī’’ti? Evaṃ vutte āyasmā udāyī tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ udāyiṃ āmantesi – ‘‘kati nu kho, udāyi, anussatiṭṭhānānī’’ti? Dutiyampi kho āyasmā udāyī tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ udāyiṃ āmantesi – ‘‘kati nu kho, udāyi, anussatiṭṭhānānī’’ti? Tatiyampi kho āyasmā udāyī tuṇhī ahosi.
PTS 3.323已对照

那时,具寿阿难对具寿优陀夷这样说:“贤友优陀夷,导师在召唤你。”“贤友阿难,我在听世尊[说]。尊者,在此,比丘回忆起许多种宿住,即:一生、二生……乃至……。如此,他回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。尊者,这是随念处。”

Atha kho āyasmā ānando āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘satthā taṃ, āvuso udāyi, āmantesī’’ti. ‘‘Suṇomahaṃ, āvuso ānanda, bhagavato. Idha, bhante, bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati – seyyathidaṃ ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe…. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhāna’’nti.
已对照

那时,世尊召唤具寿阿难:“阿难,我已知道:‘这愚痴人优陀夷并不是致力于增上心而住的。’阿难,有多少随念处?”

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘aññāsiṃ kho ahaṃ, ānanda – ‘nevāyaṃ udāyī moghapuriso adhicittaṃ anuyutto viharatī’ti. Kati nu kho, ānanda, anussatiṭṭhānānī’’ti?
已对照

“尊者,有五种随念处。哪五种[随念处]呢?尊者,在此,比丘已离诸欲……乃至……成就并住于第三禅。尊者,这随念处如是修习、如是多作,导向现法乐住。

‘‘Pañca, bhante, anussatiṭṭhānāni. Katamāni pañca? Idha, bhante, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.
缅 2.285已对照

“再者,尊者,比丘作意光明想,决意昼想:如昼,夜亦如是;如夜,昼亦如是。他就这样以开显而不被覆盖的心,修习有光明的心。尊者,这随念处如是修习、如是多作,导向智见的获得。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhikkhu ālokasaññaṃ manasi karoti, divā saññaṃ adhiṭṭhāti, yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā; iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ ñāṇadassanappaṭilābhāya saṃvattati.
已对照

“再者,尊者,比丘就这个身体,从脚底以上、从发端以下、以皮为边际,省察它充满种种不净:‘在这身中有:头发、体毛、指甲、牙齿、皮肤、肉、腱、骨、骨髓、肾、心、肝、肋膜、脾、肺、肠、肠间膜、胃中物、粪、胆汁、痰、脓、血、汗、脂肪、泪、膏、唾、涕、关节滑液、尿。’尊者,这随念处如是修习、如是多作,导向欲贪的舍断。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru [nahāru (sī. pī.) dī. ni. 2.377; ma. ni. 1.110] aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā mutta’nti. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ kāmarāgappahānāya saṃvattati.
PTS 3.324已对照

“再者,尊者,比丘犹如看见被弃于墓地的尸体,死了一天、或死了两天、或死了三天,[已]膨胀、青瘀、脓烂。他就这样把这个身体与它相比照:‘这个身体也是这样的法,将成为这样,不能免于这样。’”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ [chaḍḍitaṃ (sī. syā. pī.)] ekāhamataṃ vā dvīhamataṃ vā tīhamataṃ vā uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ. So imameva kāyaṃ evaṃ [evanti idaṃ satipaṭṭhānasuttādīsu natthi] upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’’ti [etaṃ anatītoti (sī.)].
已对照

“又或者,犹如看见被弃于墓地的尸体,被乌鸦所食、或被鹰所食、或被鹫所食、或被狗所食、或被豺所食,或被种种小生类所食。他就这样把这个身体与它相比照:‘这个身体也是这样的法,将成为这样,不能免于这样。’”

‘‘Seyyathāpi vā pana [seyyathā vā pana (syā.)] passeyya sarīraṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ kākehi vā khajjamānaṃ kulalehi vā khajjamānaṃ gijjhehi vā khajjamānaṃ sunakhehi vā khajjamānaṃ siṅgālehi [sigālehi (sī.)] vā khajjamānaṃ vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṃ. So imameva kāyaṃ evaṃ upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’’’ti.
PTS 3.325缅 2.286已对照

“又或者,犹如看见被弃于墓地的尸体,[成为]骸骨连锁,有肉有血,为腱所连结……乃至……[成为]骸骨连锁,无肉而血涂,为腱所连结……[成为]骸骨连锁,肉与血已离,为腱所连结;[成为]诸骨已脱连结,散落于四方四隅:这里是手骨,那里是足骨,那里是胫骨,那里是股骨,那里是髋骨,那里是肋骨,那里是脊骨,那里是肩骨,那里是颈骨,那里是颚骨,那里是齿骨,那里是头盖骨;[成为]诸骨白如螺色;诸骨堆积,经一年以上;诸骨腐朽,化为粉末。他就这样把这个身体与它相比照:‘这个身体也是这样的法,将成为这样,不能免于这样。’尊者,这随念处如是修习、如是多作,导向我慢的根除。

‘‘Seyyathāpi vā pana passeyya sarīraṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ samaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ…pe… aṭṭhikasaṅkhalikaṃ nimmaṃsalohitamakkhitaṃ nhārusambandhaṃ… aṭṭhikasaṅkhalikaṃ apagatamaṃsalohitaṃ nhārusambandhaṃ. Aṭṭhikāni apagatasambandhāni disāvidisāvikkhittāni [disāvidisāsu vikkhittāni (sī.)], aññena hatthaṭṭhikaṃ aññena pādaṭṭhikaṃ aññena jaṅghaṭṭhikaṃ aññena ūruṭṭhikaṃ aññena kaṭiṭṭhikaṃ [kaṭaṭṭhikaṃ (sī.)] aññena [piṭṭhikaṇḍakaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ (sī. pī.), piṭṭhikaṇḍakaṭṭhikaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ (syā. kaṃ.)] phāsukaṭṭhikaṃ aññena piṭṭhikaṇṭakaṭṭhikaṃ aññena khandhaṭṭhikaṃ aññena gīvaṭṭhikaṃ aññena hanukaṭṭhikaṃ aññena dantakaṭṭhikaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ [piṭṭhikaṇḍakaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ (sī. pī.), piṭṭhikaṇḍakaṭṭhikaṃ aññena sīsakaṭāhaṃ (syā. kaṃ.)], aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇappaṭibhāgāni [saṅkhavaṇṇūpanibhāni (sī. syā. pī.)] aṭṭhikāni puñjakitāni [puñjakatāni (pī.)] terovassikāni aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni. So imameva kāyaṃ evaṃ upasaṃharati – ‘ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto’ti. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ asmimānasamugghātāya saṃvattati.
已对照

“再者,尊者,比丘舍断乐……乃至……成就并住于第四禅。尊者,这随念处如是修习、如是多作,导向多界的通达。尊者,这就是五种随念处。”

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ anekadhātupaṭivedhāya saṃvattati. Imāni kho, bhante, pañca anussatiṭṭhānānī’’ti.
已对照

“善哉,善哉,阿难!那么,阿难,你也要忆持这第六随念处:阿难,在此,比丘唯具念而前进,唯具念而后退,唯具念而站立,唯具念而坐下,唯具念而躺卧,唯具念而决意作业。阿难,这随念处如是修习、如是多作,导向念与正知。”第九[经]。

‘‘Sādhu, sādhu, ānanda! Tena hi tvaṃ, ānanda, idampi chaṭṭhaṃ anussatiṭṭhānaṃ dhārehi. Idhānanda, bhikkhu satova abhikkamati satova paṭikkamati satova tiṭṭhati satova nisīdati satova seyyaṃ kappeti satova kammaṃ adhiṭṭhāti. Idaṃ, ānanda, anussatiṭṭhānaṃ evaṃ bhāvitaṃ evaṃ bahulīkataṃ satisampajaññāya saṃvattatī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、无上经

10. Anuttariyasuttaṃ
30已对照

三十、“诸比丘,有这六种无上。哪六种[无上]呢?见无上、闻无上、得无上、学无上、承事无上、随念无上。

30. ‘‘Chayimāni, bhikkhave, anuttariyāni. Katamāni cha? Dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ, anussatānuttariyanti.
PTS 3.326缅 2.287已对照

“诸比丘,什么是见无上呢?诸比丘,在此,某人去看象宝,去看马宝,去看摩尼宝,或去看种种大小之物,或去看邪见的、邪行道的沙门或婆罗门。诸比丘,这见是有的,我不说它没有。诸比丘,然而这见是下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的,不导向厌离,不导向离贪,不导向灭,不导向寂止,不导向证智,不导向正觉,不导向涅槃。诸比丘,而凡是信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地去看如来或如来的弟子——诸比丘,这是诸见之中的无上,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,即:信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地去看如来或如来的弟子。诸比丘,这称为见无上。如是[为]见无上。

‘‘Katamañca, bhikkhave, dassanānuttariyaṃ? Idha, bhikkhave, ekacco hatthiratanampi dassanāya gacchati, assaratanampi dassanāya gacchati, maṇiratanampi dassanāya gacchati, uccāvacaṃ vā pana dassanāya gacchati, samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā micchādiṭṭhikaṃ micchāpaṭipannaṃ dassanāya gacchati. Atthetaṃ, bhikkhave, dassanaṃ; netaṃ natthīti vadāmi. Tañca kho etaṃ, bhikkhave, dassanaṃ hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā dassanāya gacchati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, dassanānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ [sokapariddavānaṃ (sī.)] samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya [atthagamāya (sī.)] ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā dassanāya gacchati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dassanānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ.
已对照

“而闻无上是怎样的呢?诸比丘,在此,某人去听鼓声,去听琵琶声,去听歌声,或去听种种大小之[声],或去听闻邪见的、邪行道的沙门或婆罗门的法。诸比丘,这闻是有的,我不说它没有。诸比丘,然而这闻是下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的,不导向厌离,不导向离贪,不导向灭,不导向寂止,不导向证智,不导向正觉,不导向涅槃。诸比丘,而凡是信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地去听闻如来或如来的弟子的法——诸比丘,这是诸闻之中的无上,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,即:信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地去听闻如来或如来的弟子的法。诸比丘,这称为闻无上。如是[为]见无上、闻无上。

‘‘Savanānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco bherisaddampi [bherisaddassapi (ka.) evaṃ vīṇāsaddampiiccādīsupi] savanāya gacchati, vīṇāsaddampi savanāya gacchati, gītasaddampi savanāya gacchati, uccāvacaṃ vā pana savanāya gacchati, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā micchādiṭṭhikassa micchāpaṭipannassa dhammassavanāya gacchati. Atthetaṃ, bhikkhave, savanaṃ; netaṃ natthīti vadāmi. Tañca kho etaṃ, bhikkhave, savanaṃ hīnaṃ gammaṃ pothujjanikaṃ anariyaṃ anatthasaṃhitaṃ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammassavanāya gacchati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, savanānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammassavanāya gacchati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, savanānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ.
PTS 3.327缅 2.288已对照

“而得无上是怎样的呢?诸比丘,在此,某人获得儿子之得,获得妻子之得,获得财富之得,或获得种种大小之得,或对邪见的、邪行道的沙门或婆罗门获得信。诸比丘,这得是有的,我不说它没有。诸比丘,然而这得是下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的,不导向厌离,不导向离贪,不导向灭,不导向寂止,不导向证智,不导向正觉,不导向涅槃。诸比丘,而凡是信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地对如来或如来的弟子获得信——诸比丘,这是诸得之中的无上,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,即:信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地对如来或如来的弟子获得信。诸比丘,这称为得无上。如是[为]见无上、闻无上、得无上。

‘‘Lābhānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puttalābhampi labhati, dāralābhampi labhati, dhanalābhampi labhati, uccāvacaṃ vā pana lābhaṃ labhati, samaṇe vā brāhmaṇe vā micchādiṭṭhike micchāpaṭipanne saddhaṃ paṭilabhati. Attheso, bhikkhave, lābho; neso natthīti vadāmi. So ca kho eso, bhikkhave, lābho hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṃhito, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgate vā tathāgatasāvake vā saddhaṃ paṭilabhati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, lābhānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgate vā tathāgatasāvake vā saddhaṃ paṭilabhati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, lābhānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ.
PTS 3.328已对照

“而学无上是怎样的呢?诸比丘,在此,某人学于象,学于马,学于车,学于弓,学于刀,或学种种大小之[技],或向邪见的、邪行道的沙门或婆罗门学。诸比丘,这学是有的,我不说它没有。诸比丘,然而这学是下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的,不导向厌离,不导向离贪,不导向灭,不导向寂止,不导向证智,不导向正觉,不导向涅槃。诸比丘,而凡是于如来所宣说的法与律中学增上戒,学增上心,学增上慧,信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信——诸比丘,这是诸学之中的无上,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,即:于如来所宣说的法与律中学增上戒,学增上心,学增上慧,信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信。诸比丘,这称为学无上。如是[为]见无上、闻无上、得无上、学无上。

‘‘Sikkhānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco hatthismimpi sikkhati, assasmimpi sikkhati, rathasmimpi sikkhati, dhanusmimpi sikkhati, tharusmimpi sikkhati, uccāvacaṃ vā pana sikkhati, samaṇassa vā brāhmaṇassa vā micchādiṭṭhikassa micchāpaṭipannassa [micchāpaṭipattiṃ (ka.)] sikkhati. Atthesā, bhikkhave, sikkhā; nesā natthīti vadāmi. Sā ca kho esā, bhikkhave, sikkhā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgatappavedite dhammavinaye adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, sikkhānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgatappavedite dhammavinaye adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati, niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, sikkhānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ.
缅 2.289已对照

“而承事无上是怎样的呢?诸比丘,在此,某人承事刹帝利,承事婆罗门,承事居士,或承事种种大小之[人],或承事邪见的、邪行道的沙门或婆罗门。诸比丘,这承事是有的,我不说它没有。诸比丘,然而这承事是下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的,不导向厌离……乃至……不导向涅槃。诸比丘,而凡是信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地承事如来或如来的弟子——诸比丘,这是诸承事之中的无上,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,即:信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地承事如来或如来的弟子。诸比丘,这称为承事无上。如是[为]见无上、闻无上、得无上、学无上、承事无上。

‘‘Pāricariyānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco khattiyampi paricarati, brāhmaṇampi paricarati, gahapatimpi paricarati, uccāvacaṃ vā pana paricarati, samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā micchādiṭṭhikaṃ micchāpaṭipannaṃ paricarati. Atthesā, bhikkhave, pāricariyā; nesā natthīti vadāmi. Sā ca kho esā, bhikkhave, pāricariyā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā, na nibbidāya…pe… na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā paricarati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, pāricariyānaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā paricarati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, pāricariyānuttariyaṃ. Iti dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ.
PTS 3.329已对照

“而随念无上是怎样的呢?诸比丘,在此,某人随念儿子之得,随念妻子之得,随念财富之得,或随念种种大小之得,或随念邪见的、邪行道的沙门或婆罗门。诸比丘,这随念是有的,我不说它没有。诸比丘,然而这随念是下劣的、村野的、凡夫的、非圣的、无益的,不导向厌离,不导向离贪,不导向灭,不导向寂止,不导向证智,不导向正觉,不导向涅槃。诸比丘,而凡是信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地随念如来或如来的弟子——诸比丘,这是诸随念之中的无上,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,即:信已确立、爱已确立、一向趣入、深具净信地随念如来或如来的弟子。诸比丘,这称为随念无上。诸比丘,这就是六种无上。”

‘‘Anussatānuttariyañca kathaṃ hoti? Idha, bhikkhave, ekacco puttalābhampi anussarati, dāralābhampi anussarati, dhanalābhampi anussarati, uccāvacaṃ vā pana lābhaṃ anussarati, samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā micchādiṭṭhikaṃ micchāpaṭipannaṃ anussarati. Atthesā, bhikkhave, anussati; nesā natthīti vadāmi. Sā ca kho esā, bhikkhave, anussati hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati. Yo ca kho, bhikkhave, tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā anussarati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno, etadānuttariyaṃ, bhikkhave, anussatīnaṃ sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā anussarati niviṭṭhasaddho niviṭṭhapemo ekantagato abhippasanno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, anussatānuttariyaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cha anuttariyānī’’ti.
已对照

“凡获得无上之见、无上之闻,

‘‘Ye dassanānuttaraṃ laddhā [ye dassanavaraṃ laddhā (sī. pī.), dassanānuttariyaṃ laddhā (syā. kaṃ.)], savanañca anuttaraṃ;
已对照

获得得无上,乐于学无上;

Lābhānuttariyaṃ laddhā, sikkhānuttariye ratā [anuttariyaṃ tathā (ka.)].
已对照

“现起于承事,修习[无上]随念——

‘‘Upaṭṭhitā pāricariyā, bhāvayanti anussatiṃ;
已对照

与远离相应、安稳、通往不死的[随念];

Vivekappaṭisaṃyuttaṃ, khemaṃ amatagāminiṃ.
已对照

“欢喜于不放逸,贤明、以戒防护,

‘‘Appamāde pamuditā, nipakā sīlasaṃvutā;
已对照

他们确实适时了知:苦在那里灭尽之处。”第十[经]。

Te ve kālena paccenti [paccanti (syā. ka.)], yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti. dasamaṃ;
已对照

无上品第三。

Anuttariyavaggo [sāmakavaggo (ka.)] tatiyo.
缅 2.290已对照

其摄颂——

萨摩迦、不衰退,怖畏、雪山、随念[处];

迦旃延、两时机,优陀夷,连无上。

Tassuddānaṃ –
Sāmako aparihāniyo, bhayaṃ himavānussati;
Kaccāno dve ca samayā, udāyī anuttariyenāti.