快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 五集·婆罗门品 Brāhmaṇavaggo

本经目录(二十)五、婆罗门品一、狗经二、多那婆罗门经三、僧迦罗婆经四、迦罗那波利经五、宾祇耶尼经六、大梦经七、雨经八、言语经九、家族经十、出离经婆罗门品第五。第四五十[经]完毕。

已对照

(二十)五、婆罗门品

(20) 5. Brāhmaṇavaggo
已对照

一、狗经

1. Soṇasuttaṃ
191已对照

一百九十一、“诸比丘,有这五种古时的婆罗门法(brāhmaṇadhamma),如今见于狗中,不见于婆罗门中。哪五种[古时的婆罗门法]呢?诸比丘,从前婆罗门只与婆罗门女交合,不与非婆罗门女[交合]。诸比丘,如今婆罗门既与婆罗门女交合,也与非婆罗门女交合。诸比丘,如今狗只与母狗交合,不与非母狗[交合]。诸比丘,这是第一种古时的婆罗门法,如今见于狗中,不见于婆罗门中。

191. ‘‘Pañcime, bhikkhave, porāṇā brāhmaṇadhammā etarahi sunakhesu sandissanti, no brāhmaṇesu. Katame pañca? Pubbe sudaṃ [pubbassudaṃ (ka.)], bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃyeva gacchanti, no abrāhmaṇiṃ. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇimpi gacchanti, abrāhmaṇimpi gacchanti. Etarahi, bhikkhave, sunakhā sunakhiṃyeva gacchanti, no asunakhiṃ. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu.
PTS 3.222缅 2.196已对照

“诸比丘,从前婆罗门只与在经期的婆罗门女交合,不与不在经期的[交合]。诸比丘,如今婆罗门既与在经期的婆罗门女交合,也与不在经期的交合。诸比丘,如今狗只与在经期的母狗交合,不与不在经期的[交合]。诸比丘,这是第二种古时的婆罗门法,如今见于狗中,不见于婆罗门中。

‘‘Pubbe sudaṃ, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃ utuniṃyeva gacchanti, no anutuniṃ. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃ utunimpi gacchanti, anutunimpi gacchanti. Etarahi, bhikkhave, sunakhā sunakhiṃ utuniṃyeva gacchanti, no anutuniṃ. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu.
已对照

“诸比丘,从前婆罗门对婆罗门女既不买,也不卖,唯以相互喜爱,为了[家系的]联结而起共住。诸比丘,如今婆罗门对婆罗门女既买也卖,也以相互喜爱,为了[家系的]联结而起共住。诸比丘,如今狗对母狗既不买,也不卖,唯以相互喜爱,为了[家系的]联结而起共住。诸比丘,这是第三种古时的婆罗门法,如今见于狗中,不见于婆罗门中。

‘‘Pubbe sudaṃ, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃ neva kiṇanti no vikkiṇanti, sampiyeneva saṃvāsaṃ saṃbandhāya [saṃsaggatthāya (sī. pī.)] saṃpavattenti. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā brāhmaṇiṃ kiṇantipi vikkiṇantipi, sampiyenapi saṃvāsaṃ saṃbandhāya saṃpavattenti. Etarahi, bhikkhave, sunakhā sunakhiṃ neva kiṇanti no vikkiṇanti, sampiyeneva saṃvāsaṃ saṃbandhāya saṃpavattenti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu.
已对照

“诸比丘,从前婆罗门不作财物、谷物、银、金的储积。诸比丘,如今婆罗门作财物、谷物、银、金的储积。诸比丘,如今狗不作财物、谷物、银、金的储积。诸比丘,这是第四种古时的婆罗门法,如今见于狗中,不见于婆罗门中。

‘‘Pubbe sudaṃ, bhikkhave, brāhmaṇā na sannidhiṃ karonti dhanassapi dhaññassapi rajatassapi jātarūpassapi. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā sannidhiṃ karonti dhanassapi dhaññassapi rajatassapi jātarūpassapi. Etarahi, bhikkhave, sunakhā na sannidhiṃ karonti dhanassapi dhaññassapi rajatassapi jātarūpassapi. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu.
已对照

“诸比丘,从前婆罗门傍晚为晚饭、清晨为早饭而寻求乞食。诸比丘,如今婆罗门随其所欲地吃到腹满之后,带着剩余的离去。诸比丘,如今狗傍晚为晚饭、清晨为早饭而寻求乞食。诸比丘,这是第五种古时的婆罗门法,如今见于狗中,不见于婆罗门中。诸比丘,这五种古时的婆罗门法,如今见于狗中,不见于婆罗门中。”第一[经]。

‘‘Pubbe sudaṃ, bhikkhave, brāhmaṇā sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya bhikkhaṃ pariyesanti. Etarahi, bhikkhave, brāhmaṇā yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā avasesaṃ ādāya pakkamanti. Etarahi, bhikkhave, sunakhā sāyaṃ sāyamāsāya pāto pātarāsāya bhikkhaṃ pariyesanti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo porāṇo brāhmaṇadhammo etarahi sunakhesu sandissati, no brāhmaṇesu. Ime kho, bhikkhave, pañca porāṇā brāhmaṇadhammā etarahi sunakhesu sandissanti, no brāhmaṇesū’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、多那婆罗门经

2. Doṇabrāhmaṇasuttaṃ
192PTS 3.223缅 2.197已对照

一百九十二、那时,多那(Doṇa)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的多那婆罗门对世尊这样说——

“乔达摩尊师,我听说过这[话]:‘沙门乔达摩对年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年的婆罗门,既不礼敬,也不起身相迎,也不以座相请。’乔达摩尊师,这确实就是如此。因为乔达摩尊师对年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年的婆罗门,确实既不礼敬,也不起身相迎,也不以座相请。乔达摩尊师,这实在是不得当的。”“多那,你也自称是婆罗门吗?”“乔达摩尊师,凡若有人正确地说‘婆罗门于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁;[他是]读诵者、持圣典者(mantadhara),通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺’——乔达摩尊师,正确地说时,那正是指我而说。乔达摩尊师,因为我就是婆罗门,于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁;是读诵者、持圣典者,通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺。”

“多那,那些古时婆罗门的仙人们,是圣典的创作者、圣典的传出者,他们所唱诵、宣说、汇集的古圣典句,如今的婆罗门们仍随之唱诵、随之诵说——随说其所说,随诵其所诵,随教其所教——即:阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、毗舍蜜多(Vessāmitta)、耶摩得祗(Yamadaggi)、鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)、婆罗堕婆阇(Bhāradvāja)、婆私吒(Vāseṭṭha)、迦叶(Kassapa)、婆求(Bhagu);他们施设这五种婆罗门:梵等者(brahmasama)、天等者(devasama)、守界者(mariyāda)、破界者(sambhinnamariyāda),以及作为第五的婆罗门旃陀罗(brāhmaṇacaṇḍāla)。多那,你是他们之中的哪一种?”

“乔达摩尊师,我们不知道五种婆罗门,我们只知道‘婆罗门’。愿乔达摩尊师这样为我说法,使我能了知这五种婆罗门。”“那么,婆罗门,你要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊师。”多那婆罗门应诺了世尊。世尊这样说——

“多那,婆罗门怎样是梵等者呢?多那,在此,婆罗门于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。他四十八年行童子梵行,诵学圣典。行了四十八年童子梵行、诵学圣典之后,为老师寻求师礼(ācariyadhana),唯以法,不以非法。

“多那,而此中什么是法呢?不以农耕,不以经商,不以牧牛,不以射术,不以王家职事,不以某种其他技艺,唯以乞食之行,不轻视陶钵。他把师礼交付给老师之后,剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。他如是出家之后,以与慈俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然;如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与慈俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。悲……乃至……喜……以与舍俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然;如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。他修习了这四梵住之后,身坏命终之后,投生于善趣、梵天界。多那,婆罗门就是这样是梵等者。

“多那,婆罗门怎样是天等者呢?多那,在此,婆罗门于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。他四十八年行童子梵行,诵学圣典。行了四十八年童子梵行、诵学圣典之后,为老师寻求师礼,唯以法,不以非法。多那,而此中什么是法呢?不以农耕,不以经商,不以牧牛,不以射术,不以王家职事,不以某种其他技艺,唯以乞食之行,不轻视陶钵。他把师礼交付给老师之后,寻求妻子,唯以法,不以非法。

“多那,而此中什么是法呢?不以买,不以卖,唯[取]以注水[之礼]授与(udakūpassaṭṭha)的婆罗门女。他只与婆罗门女交合,不与刹帝利女、不与吠舍女、不与首陀罗女、不与旃陀罗女、不与猎师女、不与竹匠女、不与车匠女、不与补羯娑女交合,不与孕妇交合,不与哺乳者交合,不与不在经期者交合。多那,而婆罗门为什么不与孕妇交合呢?多那,若婆罗门与孕妇交合,那男孩或女孩便名为‘大粪所生者(atimīḷhaja)’。多那,因此婆罗门不与孕妇交合。多那,而婆罗门为什么不与哺乳者交合呢?多那,若婆罗门与哺乳者交合,那男孩或女孩便名为‘受不净所压迫者(asucipaṭipīḷita)’。多那,因此婆罗门不与哺乳者交合。他的那位婆罗门女,既不是为了欲,也不是为了嬉戏,也不是为了欲乐;婆罗门的婆罗门女唯是为了子嗣。他由交合生育[子女]之后,剃除须发,披上袈裟衣,从家出家、成为无家者。他如是出家之后,已离诸欲……乃至……成就并住于第四禅。他修习了这四禅之后,身坏命终之后,投生于善趣、天界。多那,婆罗门就是这样是天等者。

“多那,婆罗门怎样是守界者呢?多那,在此,婆罗门于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。他四十八年行童子梵行,诵学圣典。行了四十八年童子梵行、诵学圣典之后,为老师寻求师礼,唯以法,不以非法。多那,而此中什么是法呢?不以农耕,不以经商,不以牧牛,不以射术,不以王家职事,不以某种其他技艺,唯以乞食之行,不轻视陶钵。他把师礼交付给老师之后,寻求妻子,唯以法,不以非法。

“多那,而此中什么是法呢?不以买,不以卖,唯[取]以注水[之礼]授与的婆罗门女。他只与婆罗门女交合,不与刹帝利女、不与吠舍女、不与首陀罗女、不与旃陀罗女、不与猎师女、不与竹匠女、不与车匠女、不与补羯娑女交合,不与孕妇交合,不与哺乳者交合,不与不在经期者交合。多那,而婆罗门为什么不与孕妇交合呢?多那,若婆罗门与孕妇交合,那男孩或女孩便名为‘大粪所生者’。多那,因此婆罗门不与孕妇交合。多那,而婆罗门为什么不与哺乳者交合呢?多那,若婆罗门与哺乳者交合,那男孩或女孩便名为‘受不净所压迫者’。多那,因此婆罗门不与哺乳者交合。他的那位婆罗门女,既不是为了欲,也不是为了嬉戏,也不是为了欲乐;婆罗门的婆罗门女唯是为了子嗣。他由交合生育[子女]之后,贪求那对子女的爱味,居于家业,不从家出家而成为无家者。古时婆罗门的界限到哪里,他就住立于那里,不逾越它。‘古时婆罗门的界限到哪里,婆罗门就住立于那里,不逾越它’——多那,因此婆罗门被称为‘守界者’。多那,婆罗门就是这样是守界者。

“多那,婆罗门怎样是破界者呢?多那,在此,婆罗门于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。他四十八年行童子梵行,诵学圣典。行了四十八年童子梵行、诵学圣典之后,为老师寻求师礼,唯以法,不以非法。

“多那,而此中什么是法呢?不以农耕,不以经商,不以牧牛,不以射术,不以王家职事,不以某种其他技艺,唯以乞食之行,不轻视陶钵。他把师礼交付给老师之后,寻求妻子,既以法,也以非法,也以买,也以卖,也[取]以注水[之礼]授与的婆罗门女。他与婆罗门女也交合,与刹帝利女也交合,与吠舍女也交合,与首陀罗女也交合,与旃陀罗女也交合,与猎师女也交合,与竹匠女也交合,与车匠女也交合,与补羯娑女也交合,与孕妇也交合,与哺乳者也交合,与在经期者也交合,与不在经期者也交合。他的那位婆罗门女,是为了欲,也是为了嬉戏,也是为了欲乐,也是为了子嗣,[才成为]婆罗门的婆罗门女。古时婆罗门的界限到哪里,他不住立于那里,逾越它。‘古时婆罗门的界限到哪里,婆罗门不住立于那里,逾越它’——多那,因此婆罗门被称为‘破界者’。多那,婆罗门就是这样是破界者。

“多那,婆罗门怎样是婆罗门旃陀罗呢?多那,在此,婆罗门于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。他四十八年行童子梵行,诵学圣典。行了四十八年童子梵行、诵学圣典之后,为老师寻求师礼,既以法,也以非法,也以农耕,也以经商,也以牧牛,也以射术,也以王家职事,也以某种其他技艺,也唯以乞食之行,不轻视陶钵。

“他把师礼交付给老师之后,寻求妻子,既以法,也以非法,也以买,也以卖,也[取]以注水[之礼]授与的婆罗门女。他与婆罗门女也交合,与刹帝利女也交合,与吠舍女也交合,与首陀罗女也交合,与旃陀罗女也交合,与猎师女也交合,与竹匠女也交合,与车匠女也交合,与补羯娑女也交合,与孕妇也交合,与哺乳者也交合,与在经期者也交合,与不在经期者也交合。他的那位婆罗门女,是为了欲,也是为了嬉戏,也是为了欲乐,也是为了子嗣,[才成为]婆罗门的婆罗门女。他以一切职业谋生。婆罗门们便对他这样说:‘尊师自称是婆罗门,为什么以一切职业谋生?’他这样说:‘诸位,犹如火既烧净物,也烧不净物,而火并不因此被染污;同样,诸位,婆罗门即使以一切职业谋生,婆罗门也并不因此被染污。’‘以一切职业谋生’——多那,因此婆罗门被称为‘婆罗门旃陀罗’。多那,婆罗门就是这样是婆罗门旃陀罗。

“多那,那些古时婆罗门的仙人们,是圣典的创作者、圣典的传出者,他们所唱诵、宣说、汇集的古圣典句,如今的婆罗门们仍随之唱诵、随之诵说——随说其所说,随诵其所诵,随教其所教——即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鸯耆罗娑、婆罗堕婆阇、婆私吒、迦叶、婆求;他们施设这五种婆罗门:梵等者、天等者、守界者、破界者,以及作为第五的婆罗门旃陀罗。多那,你是他们之中的哪一种?”

“乔达摩尊师,既然如此,我们连婆罗门旃陀罗也够不上。奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第二[经]。

192. Atha kho doṇo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho doṇo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Sutaṃ metaṃ, bho gotama – ‘na samaṇo gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī’ti. Tayidaṃ, bho gotama, tatheva. Na hi bhavaṃ gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Tayidaṃ, bho gotama, na sampannamevā’’ti. ‘‘Tvampi no, doṇa, brāhmaṇo paṭijānāsī’’ti? ‘‘Yañhi taṃ, bho gotama, sammā vadamāno vadeyya – ‘brāhmaṇo ubhato sujāto – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhito anupakkuṭṭho jātivādena, ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo’ti, mameva taṃ, bho gotama, sammā vadamāno vadeyya. Ahañhi, bho gotama, brāhmaṇo ubhato sujāto – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo’’ti.
‘‘Ye kho, te doṇa, brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti sajjhāyitamanusajjhāyanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako, vāmako, vāmadevo, vessāmitto, yamadaggi [yamataggi (sī.) dī. ni. 1.284, 526, 536; ma. ni. 2.427; mahāva. 300; a. ni. 5.192 passitabbaṃ], aṅgīraso, bhāradvājo, vāseṭṭho, kassapo, bhagu; tyāssu’me pañca brāhmaṇe paññāpenti – brahmasamaṃ, devasamaṃ, mariyādaṃ, sambhinnamariyādaṃ, brāhmaṇacaṇḍālaṃyeva pañcamaṃ. Tesaṃ tvaṃ doṇa, katamo’’ti?
‘‘Na kho mayaṃ, bho gotama, pañca brāhmaṇe jānāma, atha kho mayaṃ brāhmaṇātveva jānāma. Sādhu me bhavaṃ gotamo tathā dhammaṃ desetu yathā ahaṃ ime pañca brāhmaṇe jāneyya’’nti. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, suṇohi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ bho’’ti kho doṇo brāhmaṇo bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo brahmasamo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ [kodhāraṃ brahmacariyaṃ (syā. ka.)] carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena.
‘‘Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena na issatthena [na issattena (ka.)] na rājaporisena na sippaññatarena, kevalaṃ bhikkhācariyāya kapālaṃ anatimaññamāno. So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā [nīyyādetvā (sī.), nīyādetvā (pī.), niyyātetvā (katthaci)] kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. So evaṃ pabbajito samāno mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ [catutthiṃ (sī.)], iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [abyāpajjhena (ka.) abyābajjhena (?)] pharitvā viharati. Karuṇā…pe… muditā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So ime cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ brahmalokaṃ upapajjati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo brahmasamo hoti.
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo devasamo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena. Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena na issatthena na rājaporisena na sippaññatarena, kevalaṃ bhikkhācariyāya kapālaṃ anatimaññamāno. So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā dāraṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena.
‘‘Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kayena na vikkayena, brāhmaṇiṃyeva udakūpassaṭṭhaṃ. So brāhmaṇiṃyeva gacchati, na khattiyiṃ na vessiṃ na suddiṃ na caṇḍāliṃ na nesādiṃ na veniṃ [na veṇiṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] na rathakāriṃ na pukkusiṃ gacchati, na gabbhiniṃ gacchati, na pāyamānaṃ gacchati, na anutuniṃ gacchati. Kasmā ca, doṇa, brāhmaṇo na gabbhiniṃ gacchati? Sace, doṇa, brāhmaṇo gabbhiniṃ gacchati, atimīḷhajo nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā [māṇavakī (ka.)] vā. Tasmā, doṇa, brāhmaṇo na gabbhiniṃ gacchati. Kasmā ca, doṇa, brāhmaṇo na pāyamānaṃ gacchati? Sace, doṇa, brāhmaṇo pāyamānaṃ gacchati, asucipaṭipīḷito nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā vā. Tasmā, doṇa, brāhmaṇo na pāyamānaṃ gacchati. Tassa sā hoti brāhmaṇī neva kāmatthā na davatthā na ratatthā, pajatthāva brāhmaṇassa brāhmaṇī hoti. So methunaṃ uppādetvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. So evaṃ pabbajito samāno vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So ime cattāro jhāne bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo devasamo hoti.
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo mariyādo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena. Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena na issatthena na rājaporisena na sippaññatarena, kevalaṃ bhikkhācariyāya kapālaṃ anatimaññamāno. So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā dāraṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena.
‘‘Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kayena na vikkayena, brāhmaṇiṃyeva udakūpassaṭṭhaṃ. So brāhmaṇiṃyeva gacchati, na khattiyiṃ na vessiṃ na suddiṃ na caṇḍāliṃ na nesādiṃ na veniṃ na rathakāriṃ na pukkusiṃ gacchati, na gabbhiniṃ gacchati, na pāyamānaṃ gacchati, na anutuniṃ gacchati. Kasmā ca, doṇa, brāhmaṇo na gabbhiniṃ gacchati? Sace, doṇa, brāhmaṇo gabbhiniṃ gacchati, atimīḷhajo nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā vā. Tasmā, doṇa, brāhmaṇo na gabbhiniṃ gacchati. Kasmā ca, doṇa, brāhmaṇo na pāyamānaṃ gacchati? Sace, doṇa, brāhmaṇo pāyamānaṃ gacchati, asucipaṭipīḷito nāma so hoti māṇavako vā māṇavikā vā. Tasmā, doṇa, brāhmaṇo na pāyamānaṃ gacchati. Tassa sā hoti brāhmaṇī neva kāmatthā na davatthā na ratatthā, pajatthāva brāhmaṇassa brāhmaṇī hoti. So methunaṃ uppādetvā tameva puttassādaṃ nikāmayamāno kuṭumbaṃ ajjhāvasati, na agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Yāva porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ mariyādo tattha tiṭṭhati, taṃ na vītikkamati. ‘Yāva porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ mariyādo tattha brāhmaṇo ṭhito taṃ na vītikkamatī’ti, kho, doṇa, tasmā brāhmaṇo mariyādoti vuccati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo mariyādo hoti.
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo sambhinnamariyādo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammeneva, no adhammena.
‘‘Tattha ca, doṇa, ko dhammo? Neva kasiyā na vaṇijjāya na gorakkhena na issatthena na rājaporisena na sippaññatarena, kevalaṃ bhikkhācariyāya kapālaṃ anatimaññamāno. So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā dāraṃ pariyesati dhammenapi adhammenapi kayenapi vikkayenapi brāhmaṇimpi udakūpassaṭṭhaṃ. So brāhmaṇimpi gacchati khattiyimpi gacchati vessimpi gacchati suddimpi gacchati caṇḍālimpi gacchati nesādimpi gacchati venimpi gacchati rathakārimpi gacchati pukkusimpi gacchati gabbhinimpi gacchati pāyamānampi gacchati utunimpi gacchati anutunimpi gacchati. Tassa sā hoti brāhmaṇī kāmatthāpi davatthāpi ratatthāpi pajatthāpi brāhmaṇassa brāhmaṇī hoti. Yāva porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ mariyādo tattha na tiṭṭhati, taṃ vītikkamati. ‘Yāva porāṇānaṃ brāhmaṇānaṃ mariyādo tattha brāhmaṇo na ṭhito taṃ vītikkamatī’ti kho, doṇa, tasmā brāhmaṇo sambhinnamariyādoti vuccati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo sambhinnamariyādo hoti.
‘‘Kathañca, doṇa, brāhmaṇo brāhmaṇacaṇḍālo hoti? Idha, doṇa, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. So aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ carati mante adhīyamāno. Aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā mante adhīyitvā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesati dhammenapi adhammenapi kasiyāpi vaṇijjāyapi gorakkhenapi issatthenapi rājaporisenapi sippaññatarenapi, kevalampi bhikkhācariyāya, kapālaṃ anatimaññamāno.
‘‘So ācariyassa ācariyadhanaṃ niyyādetvā dāraṃ pariyesati dhammenapi adhammenapi kayenapi vikkayenapi brāhmaṇimpi udakūpassaṭṭhaṃ. So brāhmaṇimpi gacchati khattiyimpi gacchati vessimpi gacchati suddimpi gacchati caṇḍālimpi gacchati nesādimpi gacchati venimpi gacchati rathakārimpi gacchati pukkusimpi gacchati gabbhinimpi gacchati pāyamānampi gacchati utunimpi gacchati anutunimpi gacchati. Tassa sā hoti brāhmaṇī kāmatthāpi davatthāpi ratatthāpi pajatthāpi brāhmaṇassa brāhmaṇī hoti. So sabbakammehi jīvikaṃ [jīvitaṃ (ka.)] kappeti. Tamenaṃ brāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘kasmā bhavaṃ brāhmaṇo paṭijānamāno sabbakammehi jīvikaṃ kappetī’ti? So evamāha – ‘seyyathāpi, bho, aggi sucimpi ḍahati asucimpi ḍahati, na ca tena aggi upalippati [upalimpati (ka.)]; evamevaṃ kho, bho, sabbakammehi cepi brāhmaṇo jīvikaṃ kappeti, na ca tena brāhmaṇo upalippati’. ‘Sabbakammehi jīvikaṃ kappetī’ti kho, doṇa, tasmā brāhmaṇo brāhmaṇacaṇḍāloti vuccati. Evaṃ kho, doṇa, brāhmaṇo brāhmaṇacaṇḍālo hoti.
‘‘Ye kho te, doṇa, brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samīhitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti sajjhāyitamanusajjhāyanti vācimanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako, vāmako, vāmadevo, vessāmitto, yamadaggi, aṅgīraso, bhāradvājo, vāseṭṭho, kassapo, bhagu; tyāssume pañca brāhmaṇe paññāpenti – brahmasamaṃ, devasamaṃ, mariyādaṃ, sambhinnamariyādaṃ, brāhmaṇacaṇḍālaṃyeva pañcamaṃ. Tesaṃ tvaṃ, doṇa, katamo’’ti?
‘‘Evaṃ sante mayaṃ, bho gotama, brāhmaṇacaṇḍālampi na pūrema. Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Dutiyaṃ.
已对照

三、僧迦罗婆经

3. Saṅgāravasuttaṃ
193已对照

一百九十三、那时,僧迦罗婆(Saṅgārava)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的僧迦罗婆婆罗门对世尊这样说——“乔达摩尊师,是什么因、什么缘,使得有时连长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的?而乔达摩尊师,又是什么因、什么缘,使得有时连长久未诵习过的圣典也现起,何况诵习过的?”

193. Atha kho saṅgāravo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho saṅgāravo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo, yena kadāci dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā? Ko pana, bho gotama, hetu ko paccayo, yena kadāci dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā’’ti?
PTS 3.231缅 2.203已对照

“婆罗门,在[人]以被欲贪(kāmarāga)所缠缚、被欲贪所压制的心而住,也不如实了知已生起的欲贪的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,那时对他人利益也不如实了知、不如实见,那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。婆罗门,犹如水钵混入了紫胶、或姜黄、或靛青、或茜草。有眼的人在其中省察自己的面影(mukhanimitta)时,会不如实了知、不如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以被欲贪所缠缚、被欲贪所压制的心而住,也不如实了知已生起的欲贪的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。

‘‘Yasmiṃ, brāhmaṇa, samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto saṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
已对照

“婆罗门,再者,在[人]以被瞋恚(byāpāda)所缠缚、被瞋恚所压制的心而住,也不如实了知已生起的瞋恚的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。婆罗门,犹如水钵被火烧热、沸腾、蒸腾冒气。有眼的人在其中省察自己的面影时,会不如实了知、不如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以被瞋恚所缠缚、被瞋恚所压制的心而住,也不如实了知已生起的瞋恚的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto agginā santatto ukkudhito [ukkaṭṭhito (sī. pī.), ukkuṭṭhito (syā. kaṃ.)] ussadakajāto [usumakajāto (katthaci), ussurakajāto (ka.), usmudakajāto (ma. ni. 3 majjhimanikāye)]. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
PTS 3.232缅 2.204已对照

“婆罗门,再者,在[人]以被昏沉睡眠(thinamiddha)所缠缚、被昏沉睡眠所压制的心而住,也不如实了知已生起的昏沉睡眠的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。婆罗门,犹如水钵被水苔与浮萍覆盖。有眼的人在其中省察自己的面影时,会不如实了知、不如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以被昏沉睡眠所缠缚、被昏沉睡眠所压制的心而住,也不如实了知已生起的昏沉睡眠的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto sevālapaṇakapariyonaddho. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
PTS 3.233已对照

“婆罗门,再者,在[人]以被掉举追悔(uddhaccakukkucca)所缠缚、被掉举追悔所压制的心而住,也不如实了知已生起的掉举追悔的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。婆罗门,犹如水钵被风吹动、摇动、晃荡、起了波纹。有眼的人在其中省察自己的面影时,会不如实了知、不如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以被掉举追悔所缠缚、被掉举追悔所压制的心而住,也不如实了知已生起的掉举追悔的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto vāterito calito bhanto ūmijāto [ummijāto (pī.)]. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
已对照

“婆罗门,再者,在[人]以被疑(vicikicchā)所缠缚、被疑所压制的心而住,也不如实了知已生起的疑的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。婆罗门,犹如水钵浑浊、被搅动、成为泥浆,被放置于黑暗中。有眼的人在其中省察自己的面影时,会不如实了知、不如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以被疑所缠缚、被疑所压制的心而住,也不如实了知已生起的疑的出离之时,那时他对自己利益也不如实了知、不如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也不如实了知、不如实见;长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto āvilo luḷito kalalībhūto andhakāre nikkhitto. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ nappajāneyya na passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ nappajānāti na passati, dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā.
PTS 3.234缅 2.205已对照

“婆罗门,而在[人]以不被欲贪所缠缚、不被欲贪所压制的心而住,且如实了知已生起的欲贪的出离之时,那时他对自己利益也如实了知、如实见,那时对他人利益也如实了知、如实见,那时对两者利益也如实了知、如实见;长久未诵习过的圣典也现起,何况诵习过的。婆罗门,犹如水钵未混入紫胶、或姜黄、或靛青、或茜草。有眼的人在其中省察自己的面影时,会如实了知、如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以不被欲贪所缠缚的心而住……乃至……。

‘‘Yasmiñca kho, brāhmaṇa, samaye na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati na kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto asaṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe….
已对照

“婆罗门,再者,在[人]以不被瞋恚所缠缚的心而住……乃至……婆罗门,犹如水钵未被火烧热、未沸腾、未蒸腾冒气。有眼的人在其中省察自己的面影时,会如实了知、如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以不被瞋恚所缠缚的心而住……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe… seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto agginā asantatto anukkudhito anussadakajāto. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe….
PTS 3.235已对照

“婆罗门,再者,在[人]以不被昏沉睡眠所缠缚的心而住……乃至……婆罗门,犹如水钵未被水苔与浮萍覆盖。有眼的人在其中省察自己的面影时,会如实了知、如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以不被昏沉睡眠所缠缚的心而住……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe… seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto na sevālapaṇakapariyonaddho. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe….
已对照

“婆罗门,再者,在[人]以不被掉举追悔所缠缚的心而住……乃至……婆罗门,犹如水钵未被风吹动、未摇动、未晃荡、未起波纹。有眼的人在其中省察自己的面影时,会如实了知、如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以不被掉举追悔所缠缚的心而住……乃至……。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati…pe… seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto na vāterito na calito na bhanto na ūmijāto. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati …pe….
PTS 3.236缅 2.206已对照

“婆罗门,再者,在[人]以不被疑所缠缚、不被疑所压制的心而住,且如实了知已生起的疑的出离之时,那时他对自己利益也如实了知、如实见,那时对他人利益也如实了知、如实见,那时对两者利益也如实了知、如实见;长久未诵习过的圣典也现起,何况诵习过的。婆罗门,犹如水钵清澈、明净、不浑浊,被放置于光明中。有眼的人在其中省察自己的面影时,会如实了知、如实见。正是这样,婆罗门,在[人]以不被疑所缠缚、不被疑所压制的心而住,且如实了知已生起的疑的出离之时,那时他对自己利益也如实了知、如实见,对他人利益也……乃至……那时对两者利益也如实了知、如实见;长久未诵习过的圣典也现起,何况诵习过的。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto accho vippasanno anāvilo āloke nikkhitto. Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ pajāneyya passeyya. Evamevaṃ kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, paratthampi…pe… ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ pajānāti passati, dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā.
已对照

“婆罗门,这就是因,这就是缘,使得有时连长久诵习过的圣典也不现起,何况未诵习过的。而婆罗门,这就是因,这就是缘,使得有时连长久未诵习过的圣典也现起,何况诵习过的。”

‘‘Ayaṃ kho, brāhmaṇa, hetu ayaṃ paccayo, yena kadāci dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. Ayaṃ pana, brāhmaṇa, hetu ayaṃ paccayo, yena kadāci dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā’’ti.
已对照

“奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第三[经]。

‘‘Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Tatiyaṃ.
已对照

四、迦罗那波利经

4. Kāraṇapālīsuttaṃ
194PTS 3.237缅 2.207已对照

一百九十四、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,迦罗那波利(Kāraṇapālī)婆罗门正在为离车人督办工事。迦罗那波利婆罗门远远看见宾祇耶尼(Piṅgiyānī)婆罗门走来;看见之后,对宾祇耶尼婆罗门这样说——

“喂,宾祇耶尼尊师这是从哪里来,在这日中时分?”“尊师,我是从沙门乔达摩那里来的。”“那么,宾祇耶尼尊师认为沙门乔达摩的慧之明辨如何呢?[您]认为[他]是智者吗?”“尊师,我算什么,我又凭什么能了知沙门乔达摩的慧之明辨呢!能了知沙门乔达摩的慧之明辨的人,想必也得是像他那样的[人]才行。”“宾祇耶尼尊师对沙门乔达摩的称赞,实在是隆盛的称赞啊。”“尊师,我算什么,我又凭什么能称赞沙门乔达摩呢!那位乔达摩尊师是受称赞者中最受称赞的,是天与人中最上的。”“那么,宾祇耶尼尊师是见到了什么义利,才对沙门乔达摩有这样的深信呢?”

“尊师,犹如有人饱足了最上之味,便不希求其他低劣的味;同样,尊师,无论[人]从哪一部分听闻那位乔达摩尊师的法——或经,或应颂,或记说,或未曾有法——便从那一部分起,不希求其他种种沙门、婆罗门的论说。

“尊师,犹如有人为饥饿与羸弱所困,得到了一块蜜丸。他无论从哪[一处]尝,都只得到甘美、无须调味的滋味;同样,尊师,无论[人]从哪一部分听闻那位乔达摩尊师的法——或经,或应颂,或记说,或未曾有法——便从那一部分起,只得到满意,得到心的净信。

“尊师,犹如有人得到一段旃檀木——黄旃檀或赤旃檀。他无论从哪[一处]嗅——或从根部,或从中部,或从顶部——都只得到芬芳、无须调[香]的香气;同样,尊师,无论[人]从哪一部分听闻那位乔达摩尊师的法——或经,或应颂,或记说,或未曾有法——便从那一部分起,得到愉悦,得到喜悦。

“尊师,犹如有人患病、苦痛、病重。善巧的医师立即为他除去病恼;同样,尊师,无论[人]从哪一部分听闻那位乔达摩尊师的法——或经,或应颂,或记说,或未曾有法——便从那一部分起,愁、悲、苦、忧、恼都归于灭没。

“尊师,犹如有一莲池,水清、水甘、水凉、[水]洁净,岸边好,可爱乐。这时有人走来,为暑热所炙、为暑热所迫,疲乏、焦渴、干渴。他下到那莲池中,洗浴、饮水之后,便会平息一切焦虑、疲劳、热恼。同样,尊师,无论[人]从哪一部分听闻那位乔达摩尊师的法——或经,或应颂,或记说,或未曾有法——便从那一部分起,一切焦虑、疲劳、热恼都平息了。”

这样说时,迦罗那波利婆罗门从座而起,把上衣偏袒一肩,右膝着地,向世尊所在合掌,三次发出感叹——

“礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者;

礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者;

礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者。”

“奇哉!宾祇耶尼尊师,奇哉!宾祇耶尼尊师。宾祇耶尼尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,宾祇耶尼尊师以种种方式开显了法。宾祇耶尼尊师,我皈依那位乔达摩尊师、法与比丘僧团。愿宾祇耶尼尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第四[经]。

194. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena kāraṇapālī [karaṇapālī (ka.)] brāhmaṇo licchavīnaṃ kammantaṃ kāreti. Addasā kho kāraṇapālī brāhmaṇo piṅgiyāniṃ brāhmaṇaṃ dūratova āgacchantaṃ; disvā piṅgiyāniṃ brāhmaṇaṃ etadavoca –
‘‘Handa, kuto nu bhavaṃ piṅgiyānī āgacchati divā divassā’’ti? ‘‘Itohaṃ [idhāhaṃ (syā. kaṃ.), ito hi kho ahaṃ (ma. ni. 1.288)], bho, āgacchāmi samaṇassa gotamassa santikā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññati bhavaṃ, piṅgiyānī, samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ? Paṇḍito maññe’’ti? ‘‘Ko cāhaṃ, bho, ko ca samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jānissāmi! Sopi nūnassa tādisova yo samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jāneyyā’’ti! ‘‘Uḷārāya khalu bhavaṃ, piṅgiyānī, samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsāya pasaṃsatī’’ti. ‘‘Ko cāhaṃ, bho, ko ca samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsissāmi! Pasatthappasatthova [pasaṭṭhapasaṭṭho ca (syā. kaṃ. ka.)] so bhavaṃ gotamo seṭṭho devamanussāna’’nti. ‘‘Kiṃ pana bhavaṃ, piṅgiyānī, atthavasaṃ sampassamāno samaṇe gotame evaṃ abhippasanno’’ti?
‘‘Seyyathāpi, bho, puriso aggarasaparititto na aññesaṃ hīnānaṃ rasānaṃ piheti; evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato na aññesaṃ puthusamaṇabrāhmaṇappavādānaṃ piheti.
‘‘Seyyathāpi, bho, puriso jighacchādubbalyapareto madhupiṇḍikaṃ adhigaccheyya. So yato yato sāyetha, labhateva [sāyeyya, labhetheva (ma. ni. 1.205)] sādurasaṃ asecanakaṃ; evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato labhateva attamanataṃ, labhati cetaso pasādaṃ.
‘‘Seyyathāpi, bho, puriso candanaghaṭikaṃ adhigaccheyya – haricandanassa vā lohitacandanassa vā. So yato yato ghāyetha – yadi mūlato, yadi majjhato, yadi aggato – adhigacchateva [adhigacchetheva (?)] surabhigandhaṃ asecanakaṃ; evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato adhigacchati pāmojjaṃ adhigacchati somanassaṃ.
‘‘Seyyathāpi, bho, puriso ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Tassa kusalo bhisakko ṭhānaso ābādhaṃ nīhareyya; evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā abbhatthaṃ gacchanti.
‘‘Seyyathāpi, bho, pokkharaṇī acchodakā sātodakā sītodakā setakā supatitthā ramaṇīyā. Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito. So taṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā nhātvā ca pivitvā ca sabbadarathakilamathapariḷāhaṃ paṭippassambheyya. Evamevaṃ kho, bho, yato yato tassa bhoto gotamassa dhammaṃ suṇāti – yadi suttaso, yadi geyyaso, yadi veyyākaraṇaso, yadi abbhutadhammaso – tato tato sabbadarathakilamathapariḷāhā paṭippassambhantī’’ti.
Evaṃ vutte kāraṇapālī brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi –
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.
‘‘Abhikkantaṃ, bho piṅgiyāni, abhikkantaṃ, bho piṅgiyāni! Seyyathāpi, bho piṅgiyāni, nikkujjitaṃ [nikujjitaṃ (ka.)] vā ukkujjeyya paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā piṅgiyāninā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho piṅgiyāni, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ piṅgiyānī dhāretu, ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Catutthaṃ.
已对照

五、宾祇耶尼经

5. Piṅgiyānīsuttaṃ
195PTS 3.240缅 2.209已对照

一百九十五、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,约五百位离车人正在亲近世尊。有些离车人是青色的——青的容色、青的衣服、青的装饰;有些离车人是黄色的——黄的容色、黄的衣服、黄的装饰;有些离车人是赤色的——赤的容色、赤的衣服、赤的装饰;有些离车人是白色的——白的容色、白的衣服、白的装饰。世尊以容色、以荣光胜过他们而照耀。

于是,宾祇耶尼婆罗门从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“世尊,我心中现起[偈];善逝,我心中现起[偈]。”“宾祇耶尼,愿它[在你心中]现起吧。”世尊[这样]说。于是,宾祇耶尼婆罗门当面以合宜的偈赞叹世尊——

“犹如芬芳的莲花——红莲(kokanada),

清晨时会开放,香气未散;

请看光辉照耀的鸯耆罗娑(aṅgīrasa),

犹如空中炽热的太阳。”

于是,那些离车人以五百件上衣披覆宾祇耶尼婆罗门。于是,宾祇耶尼婆罗门以那五百件上衣披覆世尊。

于是,世尊对那些离车人这样说——“离车人们,五种宝的出现于世间是难得的。哪五种[宝]的呢?如来、阿罗汉、正等正觉者的出现于世间是难得的;宣说如来所宣说的法与律的人于世间是难得的;了知如来所宣说、[已被]宣说的法与律的人于世间是难得的;了知如来所宣说、[已被]宣说的法与律而法随法行的人于世间是难得的;知恩者、感恩者于世间是难得的。离车人们,这五种宝的出现于世间是难得的。”第五[经]。

195. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena pañcamattāni licchavisatāni bhagavantaṃ payirupāsanti. Appekacce licchavī nīlā honti nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā, appekacce licchavī pītā honti pītavaṇṇā pītavatthā pītālaṅkārā, appekacce licchavī lohitakā honti lohitakavaṇṇā lohitakavatthā lohitakālaṅkārā, appekacce licchavī odātā honti odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā. Tyassudaṃ bhagavā atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca.
Atha kho piṅgiyānī brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ, bhagavā, paṭibhāti maṃ, sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ piṅgiyānī’’ti bhagavā avoca. Atha kho piṅgiyānī brāhmaṇo bhagavato sammukhā sāruppāya gāthāya abhitthavi –
‘‘Padmaṃ [padumaṃ (ka.) saṃ. ni. 1.132] yathā kokanadaṃ [kokanudaṃ (syā. kaṃ.)] sugandhaṃ,
Pāto siyā phullamavītagandhaṃ;
Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ,
Tapantamādiccamivantalikkhe’’ti.
Atha kho te licchavī pañcahi uttarāsaṅgasatehi piṅgiyāniṃ brāhmaṇaṃ acchādesuṃ. Atha kho piṅgiyānī brāhmaṇo tehi pañcahi uttarāsaṅgasatehi bhagavantaṃ acchādesi.
Atha kho bhagavā te licchavī etadavoca – ‘‘pañcannaṃ, licchavī, ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmiṃ. Katamesaṃ pañcannaṃ? Tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pātubhāvo dullabho lokasmiṃ. Tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desetā puggalo dullabho lokasmiṃ. Tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitassa viññātā puggalo dullabho lokasmiṃ. Tathāgatappaveditassa dhammavinayassa desitassa viññātā dhammānudhammappaṭipanno puggalo dullabho lokasmiṃ. Kataññū katavedī puggalo dullabho lokasmiṃ. Imesaṃ kho, licchavī, pañcannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo dullabho lokasmi’’nti [a. ni. 5.143]. Pañcamaṃ.
已对照

六、大梦经

6. Mahāsupinasuttaṃ
196缅 2.210已对照

一百九十六、“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,有五种大梦显现。哪五种[大梦]呢?诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这大地是[他的]大床,雪山王是枕头,左手放在东海,右手放在西海,两足放在南海。诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这第一种大梦显现了。

196. ‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato pañca mahāsupinā pāturahesuṃ. Katame pañca? Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ mahāpathavī mahāsayanaṃ ahosi, himavā pabbatarājā bibbohanaṃ [bibbohanaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.), bimba + ohanaṃ = iti padavibhāgo] ahosi, puratthime samudde vāmo hattho ohito ahosi, pacchime samudde dakkhiṇo hattho ohito ahosi, dakkhiṇe samudde ubho pādā ohitā ahesuṃ. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ paṭhamo mahāsupino pāturahosi.
PTS 3.241已对照

“再者,诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,名叫提利耶(tiriyā)的一种草从肚脐长出,触及天空而立。诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这第二种大梦显现了。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato tiriyā nāma tiṇajāti nābhiyā uggantvā nabhaṃ āhacca ṭhitā ahosi. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ dutiyo mahāsupino pāturahosi.
已对照

“再者,诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,黑头的白虫从双足爬上来,直到膝盖都覆盖了。诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这第三种大梦显现了。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā ( ) [(agganakhato) katthaci dissati] yāva jāṇumaṇḍalā paṭicchādesuṃ. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ tatiyo mahāsupino pāturahosi.
已对照

“再者,诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,四只不同颜色的鸟从四方飞来,落在足下,全都变成了白色。诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这第四种大梦显现了。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṃsu. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ catuttho mahāsupino pāturahosi.
已对照

“再者,诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,在大粪山上面经行,不被粪所沾染。诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这第五种大梦显现了。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno mahato mīḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno mīḷhena. Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ pañcamo mahāsupino pāturahosi.
缅 2.211已对照

“诸比丘,至于如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这大地是[他的]大床,雪山王是枕头,左手放在东海,右手放在西海,两足放在南海——诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者现正觉了无上正等正觉;这第一种大梦是作为那现正觉[的前兆]而显现的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ayaṃ mahāpathavī mahāsayanaṃ ahosi, himavā pabbatarājā bibbohanaṃ ahosi, puratthime samudde vāmo hattho ohito ahosi, pacchime samudde dakkhiṇo hattho ohito ahosi, dakkhiṇe samudde ubho pādā ohitā ahesuṃ; tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena anuttarā sammāsambodhi abhisambuddhā. Tassā abhisambodhāya ayaṃ paṭhamo mahāsupino pāturahosi.
PTS 3.242已对照

“诸比丘,至于如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,名叫提利耶(tiriyā)的一种草从肚脐长出,触及天空而立——诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者现正觉了八支圣道,[又使它]直到为天与人所善宣说;这第二种大梦是作为那现正觉[的前兆]而显现的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato tiriyā nāma tiṇajāti nābhiyā uggantvā nabhaṃ āhacca ṭhitā ahosi; tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena ariyo aṭṭhaṅgiko maggo abhisambujjhitvā yāva devamanussehi suppakāsito. Tassa abhisambodhāya ayaṃ dutiyo mahāsupino pāturahosi.
已对照

“诸比丘,至于如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,黑头的白虫从双足爬上来,直到膝盖都覆盖了——诸比丘,许多穿白衣的在家人终生皈依了如来;这第三种大梦是作为那现正觉[的前兆]而显现的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalā paṭicchādesuṃ; bahū, bhikkhave, gihī odātavasanā tathāgataṃ pāṇupetā [pāṇupetaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] saraṇaṃ gatā. Tassa abhisambodhāya ayaṃ tatiyo mahāsupino pāturahosi.
已对照

“诸比丘,至于如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,四只不同颜色的鸟从四方飞来,落在足下,全都变成了白色——诸比丘,这四种姓——刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗——他们在如来所宣说的法与律中从在家出家、成为无家者,作证无上的解脱;这第四种大梦是作为那现正觉[的前兆]而显现的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṃsu; cattārome, bhikkhave, vaṇṇā khattiyā brāhmaṇā vessā suddā te tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā anuttaraṃ vimuttiṃ sacchikaronti. Tassa abhisambodhāya ayaṃ catuttho mahāsupino pāturahosi.
缅 2.212已对照

“诸比丘,至于如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,在大粪山上面经行,不被粪所沾染——诸比丘,如来是衣、钵食、坐卧处、病缘药资具的获得者,如来不贪着、不迷醉、不沉溺,见其过患,以出离之慧而受用那[些资具];这第五种大梦是作为那现正觉[的前兆]而显现的。

‘‘Yampi, bhikkhave, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno mahato mīḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno mīḷhena; lābhī, bhikkhave, tathāgato cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ, taṃ [tattha ca (sī. syā. kaṃ. pī.)] tathāgato agathito [agadhito (syā. pī. ka.)] amucchito anajjhosanno [anajjhāpanno (ka.) anajjhopanno (sī. syā.)] ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Tassa abhisambodhāya ayaṃ pañcamo mahāsupino pāturahosi.
已对照

“诸比丘,如来、阿罗汉、正等正觉者在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这五种大梦显现了。”第六[经]。

‘‘Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato ime pañca mahāsupinā pāturahesu’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、雨经

7. Vassasuttaṃ
197PTS 3.243已对照

一百九十七、“诸比丘,有这五种雨的障碍,是占相者所不知的,是占相者的眼所不能及的。哪五种[障碍]呢?诸比丘,在上方的虚空中火界激动,因此已生起的云便消散。诸比丘,这是第一种雨的障碍,是占相者所不知的,是占相者的眼所不能及的。

197. ‘‘Pañcime, bhikkhave, vassassa antarāyā, yaṃ nemittā [nemittakā (katthaci)] na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati. Katame pañca? Upari, bhikkhave, ākāse tejodhātu pakuppati. Tena uppannā meghā paṭivigacchanti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati.
已对照

“再者,诸比丘,在上方的虚空中风界激动,因此已生起的云便消散。诸比丘,这是第二种雨的障碍,是占相者所不知的,是占相者的眼所不能及的。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, upari ākāse vāyodhātu pakuppati. Tena uppannā meghā paṭivigacchanti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati.
已对照

“再者,诸比丘,阿修罗王罗睺以手接住水,倒入大海。诸比丘,这是第三种雨的障碍,是占相者所不知的,是占相者的眼所不能及的。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rāhu asurindo pāṇinā udakaṃ sampaṭicchitvā mahāsamudde chaḍḍeti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati.
已对照

“再者,诸比丘,诸雨云天放逸。诸比丘,这是第四种雨的障碍,是占相者所不知的,是占相者的眼所不能及的。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, vassavalāhakā devā pamattā honti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati.
已对照

“再者,诸比丘,人们不如法。诸比丘,这是第五种雨的障碍,是占相者所不知的,是占相者的眼所不能及的。诸比丘,这就是五种雨的障碍,是占相者所不知的,是占相者的眼所不能及的。”第七[经]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, manussā adhammikā honti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo vassassa antarāyo, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamati. Ime kho, bhikkhave, pañca vassassa antarāyā, yaṃ nemittā na jānanti, yattha nemittānaṃ cakkhu na kamatī’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、言语经

8. Vācāsuttaṃ
198PTS 3.244缅 2.213已对照

一百九十八、“诸比丘,具足五种支的语是善说的,不是恶说的;是无过失的,且不为诸有智者所呵责。具足哪五种[支]呢?是应时而说的,是真实而说的,是柔和而说的,是与义相应而说的,是以慈心而说的。诸比丘,具足这五种支的语是善说的,不是恶说的;是无过失的,且不为诸有智者所呵责。”第八[经]。

198. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṃ [ananuvajjā viññūnaṃ (syā. kaṃ.)]. Katamehi pañcahi? Kālena ca bhāsitā hoti, saccā ca bhāsitā hoti, saṇhā ca bhāsitā hoti, atthasaṃhitā ca bhāsitā hoti, mettacittena ca bhāsitā hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、家族经

9. Kulasuttaṃ
199已对照

一百九十九、“诸比丘,具戒的出家人前往某家时,那里的人们便以五种处生出许多福。以哪五种[处]呢?诸比丘,在具戒的出家人前往某家之时,人们见了而使心净信——诸比丘,那一家在那时便是行于导向天界的行道。

199. ‘‘Yaṃ, bhikkhave, sīlavanto pabbajitā kulaṃ upasaṅkamanti, tattha manussā pañcahi ṭhānehi bahuṃ puññaṃ pasavanti. Katamehi pañcahi? Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā disvā cittāni pasādenti [pasīdanti (syā. kaṃ. ka.)], saggasaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti.
已对照

“诸比丘,在具戒的出家人前往某家之时,人们起身迎接、礼敬、给予座位——诸比丘,那一家在那时便是行于导向高贵家族的行道。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā paccuṭṭhenti abhivādenti āsanaṃ denti, uccākulīnasaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti.
已对照

“诸比丘,在具戒的出家人前往某家之时,人们除去悭垢——诸比丘,那一家在那时便是行于导向大威势的行道。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā maccheramalaṃ paṭivinenti [paṭivinodenti (sī. pī.)], mahesakkhasaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti.
已对照

“诸比丘,在具戒的出家人前往某家之时,人们随其能力、随其力量分享——诸比丘,那一家在那时便是行于导向大财富的行道。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajanti, mahābhogasaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti.
PTS 3.245已对照

“诸比丘,在具戒的出家人前往某家之时,人们请问、发问、听法——诸比丘,那一家在那时便是行于导向大慧的行道。诸比丘,具戒的出家人前往某家时,那里的人们便以这五种处生出许多福。”第九[经]。

‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye sīlavante pabbajite kulaṃ upasaṅkamante manussā paripucchanti paripañhanti dhammaṃ suṇanti, mahāpaññāsaṃvattanikaṃ, bhikkhave, taṃ kulaṃ tasmiṃ samaye paṭipadaṃ paṭipannaṃ hoti. Yaṃ, bhikkhave, sīlavanto pabbajitā kulaṃ upasaṅkamanti, tattha manussā imehi pañcahi ṭhānehi bahuṃ puññaṃ pasavantī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、出离经

10. Nissāraṇīyasuttaṃ
200缅 2.214已对照

二百、“诸比丘,有这五种出离界。哪五种[出离界]呢?诸比丘,在此,比丘作意欲时,心不趣入诸欲,不净信,不安住,不解脱;而作意出离时,心趣入出离,净信,安住,解脱。他的那个心是善往、善修、善出、善解脱、善离系于诸欲的。凡是以诸欲为缘而生起的诸漏、苦恼、热恼,他已从其中解脱,不再感受那种受。这就称为诸欲的出离。

200. ‘‘Pañcimā, bhikkhave, nissāraṇīyā [nissaraṇīyā (pī.), nissaraṇiyā (dī. ni. 3.321)] dhātuyo. Katamā pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhuno kāmaṃ [kāme (syā. kaṃ.) dī. ni. 3.321] manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ [sukataṃ (pī. ka.)] subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ [visaṃyuttaṃ (katthaci, dī. ni. 3.321)] kāmehi; ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ.
已对照

“再者,诸比丘,比丘作意瞋恚时,心不趣入瞋恚,不净信,不安住,不解脱;而作意无瞋恚时,心趣入无瞋恚,净信,安住,解脱。他的那个心是善往、善修、善出、善解脱、善离系于瞋恚的。凡是以瞋恚为缘而生起的诸漏、苦恼、热恼,他已从其中解脱,不再感受那种受。这就称为瞋恚的出离。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ byāpādena; ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ.
已对照

“再者,诸比丘,比丘作意恼害时,心不趣入恼害,不净信,不安住,不解脱;而作意无恼害时,心趣入无恼害,净信,安住,解脱。他的那个心是善往、善修、善出、善解脱、善离系于恼害的。凡是以恼害为缘而生起的诸漏、苦恼、热恼,他已从其中解脱,不再感受那种受。这就称为恼害的出离。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ vihesāya; ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ.
PTS 3.246已对照

“再者,诸比丘,比丘作意色时,心不趣入色,不净信,不安住,不解脱;而作意无色时,心趣入无色,净信,安住,解脱。他的那个心是善往、善修、善出、善解脱、善离系于诸色的。凡是以诸色为缘而生起的诸漏、苦恼、热恼,他已从其中解脱,不再感受那种受。这就称为诸色的出离。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno rūpaṃ manasikaroto rūpe cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ rūpehi; ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ.
缅 2.215已对照

“再者,诸比丘,比丘作意有身时,心不趣入有身,不净信,不安住,不解脱;而作意有身之灭时,心趣入有身之灭,净信,安住,解脱。他的那个心是善往、善修、善出、善解脱、善离系于有身的。凡是以有身为缘而生起的诸漏、苦恼、热恼,他已从其中解脱,不再感受那种受。这就称为有身的出离。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ suvisaṃyuttaṃ sakkāyena; ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātapariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vediyati. Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ.
已对照

“于他,欲之喜不随眠,瞋恚之喜不随眠,恼害之喜不随眠,色之喜不随眠,有身之喜不随眠;他由于欲之喜不随眠,由于瞋恚之喜不随眠,由于恼害之喜不随眠,由于色之喜不随眠,由于有身之喜不随眠,诸比丘,这称为无随眠的比丘,[他]已斩断渴爱,已解开结,由正现观慢而作了苦的边际。诸比丘,这就是五种出离界。”第十[经]。

‘‘Tassa kāmanandīpi nānuseti, byāpādanandīpi nānuseti, vihesānandīpi nānuseti, rūpanandīpi nānuseti, sakkāyanandīpi nānuseti (so) [( ) katthaci natthi] kāmanandiyāpi ananusayā, byāpādanandiyāpi ananusayā, vihesānandiyāpi ananusayā, rūpanandiyāpi ananusayā, sakkāyanandiyāpi ananusayā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu niranusayo, acchecchi [acchejji (syā. kaṃ. ka.)] taṇhaṃ, vivattayi [vāvattayi (sī.)] saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassa. Imā kho, bhikkhave, pañca nissāraṇīyā dhātuyo’’ti. Dasamaṃ.
已对照

婆罗门品第五。

Brāhmaṇavaggo pañcamo.
PTS 3.247已对照

其摄颂——

狗、多那、僧迦罗婆,迦罗那波利与宾祇耶尼;

梦与雨、言语,家族与出离。

Tassuddānaṃ –
Soṇo doṇo saṅgāravo, kāraṇapālī ca piṅgiyānī;
Supinā ca vassā vācā, kulaṃ nissāraṇīyena cāti.
已对照

第四五十[经]完毕。

Catutthaṃpaṇṇāsakaṃ samatto.
5. Pañcamapaṇṇāsakaṃ